SEYAHAT ACENTELERİNDE YÖNETİCİ EĞİTİMİ VE A GRUBU SEYAHAT ACENTALARINDA ORTA VE ÜST KADEME YÖNETİCİLERİN EĞİTİMİNE YÖNELİK BİR ARAŞTIRMA

Yıl: 6 Sayı:65
Mayıs 2003

< önceki

 

Umut AVCI*
Tuncer ASUNAKUTLU**

 

 

SEYAHAT ACENTELERİNDE YÖNETİCİ EĞİTİMİ VE A GRUBU SEYAHAT ACENTALARINDA ORTA VE ÜST KADEME YÖNETİCİLERİN EĞİTİMİNE YÖNELİK BİR  ARAŞTIRMA


Abstract

Adaptation of an a class travel agency to the changing environment and customer demand is only possible with an effective and productive management which can take flexible decisions and with a managing group which work in this manner.  The managers of travel agencies who have an important role in the success of these agencies are especially mid- and higher-level managers. Education is one of the important means which help these managers to overcome different duties in various organizational situations and provide their adaptation to the changes. In this study, the education of mid- and higher-level managers in A class travel agencies is investigated. A research  about mid- and higher-level managers in A class travel agencies in the province of Mugla has also been carried out within the scope of this study.

Özet

            A Grubu seyahat acentelerinin değişen çevresel koşullara ve müşteri taleplerine uyumu, esnek kararlar alabilen etkin ve verimli bir yönetim ve bu şekilde çalışan bir yönetici kadrosu sayesinde mümkün olabilir. Seyahat acentelerinin yönetim kadrosu içinde yer alan ve acentenin iş başarısında önemli rol oynayan yöneticiler, daha çok orta ve üst kademe yöneticilerdir. Bu yöneticilerin, çeşitli örgütsel durumlarda farklı görevlerin üstesinden gelmelerine yardımcı olan ve değişen şartlara uyumunu sağlayan önemli unsurların başında eğitim gelmektedir. Bu çalışmada, A grubu seyahat acentelerinde orta ve üst kademe yöneticilerin eğitimi konusu incelenmekte ve Muğla ilinde faaliyet gösteren seyahat acentesi yöneticilerine yönelik bir araştırma yer almaktadır.

Giriş

            Seyahat acenteleri örgüt yapısının büyüklüğüne, sunduğu hizmetin niteliğine ve fonksiyonlarına göre; yasal, yapısal ve işlevsel olmak üzere genellikle üç farklı şekilde sınıflandırılmaktadır. Yasal açıdan sınıflandırmada ise seyahat acenteleri; A, B ve C grubu seyahat acenteleri olmak üzere üç farklı gruba ayrılmaktadır. A Grubu seyahat acenteleri, yasa ve yönetmeliklerde belirtilen ve seyahat acenteciliği tanımında yer alan tüm seyahat acenteciliği hizmetlerini gerçekleştiren acenteler olarak değerlendirilmektedir.

A Grubu seyahat acenteleri, yurt dışı bağlantılı olmalarının da etkisiyle farklı sosyal ve kültürel özelliklere sahip olan gruplara hizmet vermektedirler. Bunun sonucu olarak seyahat acenteleri ulaştırma, konaklama, yeme-içme vb. alanlarda faaliyet gösteren işletmelerle belirli anlaşmalar çerçevesinde faaliyetlerini sürdürmektedirler. Bu durum beraberinde A grubu seyahat acentelerinin esnek ve profesyonel bir örgüt yapısına sahip olmaları gerekliliğini ortaya çıkarmaktadır. Bu bağlamda, değişen çevresel koşullara ve müşteri taleplerine uyum sağlayabilmek, esnek kararlar alabilen, etkin ve verimli bir yönetim ve bu şekilde çalışan yönetici kadrosu sayesinde mümkün olabilmektedir.

Seyahat acentelerinin yönetim kadrosu içinde, stratejik nitelikli kararlar alan, acentenin faaliyetinde ve başarısında etkin rol oynayan yöneticilerin de genellikle orta ve üst kademe yöneticiler olduğu dikkati çekmektedir. Dolayısıyla seyahat acenteleri için iyi eğitim almış, etkin kararlar alabilen, başarılı ve kendini geliştirmeye açık orta ve üst düzey yöneticilerin varlığı, işletme başarısı ve sürekliliği açısından gereklilik göstermektedir. Ayrıca ileriyi görebilen, sorun çözebilen, karar verebilen, izlenecek politikaları belirleyebilen, uygulayıcı, örgütün varlığını sürdürebilen, kaynakları kullanabilen bir yönetici kadrosunun varlığı, seyahat acentelerinin başarıya ulaşmasında büyük önem taşımaktadır. Seyahat acentelerinde yöneticilerin değişen çevresel koşullara uyumunda yardımcı olan ve yöneticilerin değişim sürecini problemsiz geçmelerini sağlayan araçlardan birisi de eğitimdir. Eğitim, yöneticilerin iş ile ilgili konularda bilgi ve yeteneklerini arttırmasına yardımcı olmakta, onlara çeşitli örgütsel durumlarda farklı görevlerin üstesinden gelebilmeleri için destek sağlamaktadır.

            Bu çalışmanın amacı; A grubu seyahat acentelerinde orta ve üst düzey yöneticilerin eğitimi konusunu incelemektir. Çalışmada acente yöneticilerinin mesleğe girmeden önce aldıkları eğitimlerin yanında, mesleklerini sürdürürken aldıkları farklı eğitimler de inceleme konusu yapılmakta ve yöneticilerde eğitimin mesleki başarıya etkilerini amprik olarak belirlenmeye çalışılmaktadır.  Çalışmada turizm alanında ve turizm dışındaki alanlarda eğitim alan yöneticiler arasında bir karşılaştırma yapılması hedeflenmektedir. Bu amaçla teorik bilgilerin yanında  Muğla ilinde faaliyet gösteren A grubu seyahat acentelerinde orta ve üst düzeyde yöneticilik görevini yürüten personelin eğitimlerine yönelik olarak gerçekleştirilen bir araştırmaya çalışmada yer verilmektir.

Çalışma iki kısımdan oluşmaktadır. Birinci kısımda; seyahat acenteleri tanıtılmakta ve seyahat acentelerinde görev yapan orta ve üst düzey yönetici eğitimi konusunda bilgiler verilmektedir. İkinci kısımda ise Muğla ilinde faaliyet gösteren A Grubu seyahat acentesi yöneticilerinin eğitimleri konusu amprik olarak incelenmektedir. Araştırmada; seyahat acentelerinde yöneticilerin  eğitim düzeyleri, aldıkları eğitimler ve eğitimden beklentileri konuları incelenmeye ve eğitimin hizmet kalitesini olumlu yönde etkileyen önemli bir unsur olduğundan hareketle elde edilen bulgular yorumlanmaya çalışılmaktadır.

 

1.Seyahat Acentelerinin Tanımı, Türleri  ve Hizmetleri

            Seyahat acenteleri, seyahat edenler ile hizmet üretenler arasında aracılık eden, tüketicilere seyahat hizmeti satan, bu hizmetler için yer ayırtan, bilet veren ve karşılığında ödemeleri kabul eden işletmeler olarak tanımlanmaktadır[1]. Seyahat acenteleri, hizmet üreten işletmeler ile “Acente” kuralları içinde çalışmakta, konaklama veya havayolu şirketleri tarafından belirlenen fiyatları ve diğer satış kurallarını uygulamaktadırlar. Seyahat acenteleri, 28 Eylül 1972 tarih ve 14320 no lu Resmi gazetede yayınlanan 1618 sayılı “Seyahat Acenteleri ve Seyahat Acenteleri Birliği Kanunu’na” göre aşağıdaki şekilde tanımlamaktadır[2]:

            “Seyahat acenteleri, kâr amacıyla turistlere, ulaştırma, konaklama, gezi ve eğlence imkanı sağlayan onlara turizmle ilgili bilgiler veren, bu konuya ilişkin tüm hizmetleri gören, turizm ekonomisine ve genellikle ödemeler dengesine katkıda bulunan ticari kuruluşlardır.”

            Seyahat acenteleri, geniş anlamda, yolculuk yapmak isteyen kişilerin, yolculuğa ilişkin tüm gereksinimleri karşılayan ticari kuruluşlardır. Tur düzenleme, transfer, enformasyon, kongre ve konferans organizasyonu, turistik gezi düzenleme, münferit araç kiralama, ulaştırma biletlerini satma, seyahat işletmelerinin ürünlerini satma, turistik enformasyon ve tanıtım malzemeleri satma gibi konular seyahat acentelerinin gerçekleştirdikleri faaliyetler arasında yer almaktadır[3].

            Seyahat acenteleri, farklı kriterlere göre farklı şekillerde sınıflandırılmakla birlikte genel olarak  yasal, yapısal ve işlevsel olmak üzere üç farklı gruba ayrılmaktadırlar. Türkiye’de, seyahat işletmelerinin kuruluş, işleyiş ve örgütlenmesini biçimlendiren yasaya göre seyahat acenteleri; A, B ve C grubu olmak üzere üç grupta değerlendirilir.

            A grubu seyahat acenteleri; seyahat acenteleri tarafından yapılabilecek hizmetlerle, diğer hizmetleri Türk ve yabancı müşteriler için hizmet üretmekte ve pazarlamaktadır. Genel olarak, seyahat acentelerine ait faaliyetlerin tamamını gerçekleştirmektedirler.[4]

 

2. Seyahat Acentelerinde Orta ve Üst Kademe Yöneticiler

            Seyahat acentelerinde, işletmenin iş hacmi, personel sayısı, çalışma dönemi, zincire bağlılık vb. birçok faktöre göre farklı görevleri olan personel görev almakta ve bu kriterlere göre bir organizasyon yapısı oluşturulmaktadır.

            Türkiye’de yasal olarak seyahat acentelerinin başında, işletmenin yaptığı işlerden sorumlu bir seyahat acentesi sorumlu müdürü bulunmak zorundadır. Ülkemizde, seyahat acentelerini bizzat sahipleri yönetebilecekleri gibi sahipleri işletmeyi kendi sorumlulukları devam etmek üzere bir sorumlu müdüre de devredebilmektedir. Bu kişiler, 18 yaşını doldurmuş, ağır hapis, yüz kızartıcı suç veya hileli iflastan hükümlü olmamak, ticari itibar bakımından yeterli olmak, 30. madde hükümlerine göre cezalandırılmamış olmak zorundadırlar[5].

Seyahat acentelerinde, seyahat acentesi sorumlu müdürü dışında literatüre göre aşağıda belirtilen departmanlarda ilgili yöneticiler görev almaktadır:

·         Pazarlama müdürü,

o       Satış müdürü,

o       Halkla ilişkiler müdürü,

·         Operasyon müdürü,

·         Muhasebe müdürü,

·         Personel müdürü.

 

3. Eğitim ve Yönetici Eğitimi

            Eğitim, genel olarak bireyin yaşadığı toplumda yeteneğini, tutumlarını ve olumlu değerdeki diğer davranış biçimlerini geliştirdiği süreçler toplamı olarak tanımlanmaktadır.[6] Eğitim, aynı zamanda toplumun gelişme düzeyini gösteren, kalkınmanın temel güdüleyici bir öğesi olan, toplumdaki aydın tabakanın miktarını artıran, bu insanların karakterlerini geliştiren, milli birliği sağlayan önemli ve vazgeçilmez bir öğe olarak kabul edilmektedir.[7]

            Eğitim, işletmeler açısından ele alınırsa aşağıdaki şekilde tanımlamalar yapmak da mümkündür:

“Eğitim, işletme içinde veya işletme dışında, formel programlar veya kendi yaşantısı yolu ile kendi kendine tecrübe kazanarak kişinin bilgi, yetenek ve becerilerinde değişiklik yapma faaliyeti olarak tanımlanmaktadır[8].  Bir başka tanıma göre eğitim; işgörenlerin iş ile ilgili konularda bilgi ve yeteneklerini arttırmak ve böylece örgüt stratejisinin başarısına katkıda amacıyla gerçekleştirilen yöntemdir.[9] Her iki tanıma göre, eğitim sayesinde  çalışanların uzmanlaşması, verimliliğinin artması ve değişime hızlı ayak uydurması sağlanır ki, bu da çalışanların elde ettikleri bilgi, görgü ve becerilerle kurum ve kuruluşun rekabet gücünü arttırmasına katkı sağlamaktadır.[10] Bu bağlamda, eğitimin, çalışanların işe faydalı olacak şekilde hazırlanması, çalışanların sunduğu hizmetlerin verim ve etkinliğinin artırılması, çalışanların bilgi, beceri ve tutumlarının zenginleştirilmesi yönünde önemli olduğu söylenebilmektedir.[11]

            Eğitim, değişimin odak noktasındaki insanı ve dolayısıyla da toplumu zorlu değişim sürecinden,[12] yıkılmadan, tam tersine daha da kuvvetlendirip çıkartacak en önemli araçtır[13]. Eğitim, çalışanları tatmin edip, bireyin verimini artırırken, bir bütün olarak organizasyonun da performansını yükseltmeyi amaçlamaktadır. Bunların yanında, yapılan araştırmalara göre, müşteri tatminini sağlamada da eğitim işletmelerin karşısına önemli bir faktör olarak çıkmaktadır[14].

            Yönetici eğitimi ise, yöneticilerin çok çeşitli örgütsel durumlar ya da kapsamlarda, genellikle iyi belirlenmiş, çok çeşitli görevlerin üstesinden gelebilmeleri için uygun olan bilgi, tutum ve becerilerin[15] öğrenilmesine dayanan geniş bir dizi yeteneği geliştirmeyi amaçlamaktadır[16]. İşletmelerde, birey ve grupların davranışlarını değiştirmek ve böylece onların örgütsel değişim sürecine,[17] beklenen amaçlara kolaylıkla ulaşabilecek şekilde, aktif katılımını sağlama amacı vardır.

Yönetici eğitiminin önemi, yöneticiliğin giderek profesyonel bir meslek haline gelmesi ile daha da artmıştır. Yönetim işlevinin önemi ve özellikle insan ilişkilerinin iş ortamındaki etkileri görüldükçe ve modern alanlardaki işletmelerin sayısı çoğaldıkça profesyonel yönetici ihtiyacı daha da artmıştır. İş kolu fark etmeksizin yönetici statüsünde yer alan bireylerin, iş konuları ile ilgili yeterli bilgiye sahip olmaları, işleriyle ilgili olarak belli bir deneyime, hatta kişilik özellikleri açısından liderlik özelliklerine sahip olmaları, gerekli olmakla birlikte yeterli olmamaktadır. Bu özelliklerin yanında yöneticilik eğitiminde gerek yönetim alanındaki teorik çalışmalar, gerekse uygulamalara dayanan deneyimler, önemli birikim oluşturmuştur. Yıllara dayanan bu birikimlerden yararlanılması gereği sonucu yönetici eğitimi zorunlu hale gelmiştir.[18] Günümüzde işletmeler basit ve işletmecilikle ilgili genel konuları içeren eğitim faaliyetleriyle yetinmemekte, personelin yönetim kademesine, departmanına ilişkin ayrıntılı bilgiler vermeye başlamaktadır.

            Yönetici eğitiminin temel amacı, ileriyi görebilen, sorun çözebilen, karar verebilen, güdülen siyaseti çözümleyebilen, uygulayıcı, örgütün varlığını sürdürebilen, kaynakları verimli kullanabilen bir üst düzey yönetim oluşturmaktır[19]. Bunun için de, kişiler arası ilişkileri, iletişimi, örgütsel çevreyi dikkate alarak verimliliği sağlayabilecek biçimde örgütsel amaçları, sistemin performansını ve yönetim programlarını gerçekleştirecek bir üst düzey yönetici grubu yetiştirmek gerekmektedir[20].

 

            Turizm sektörü gibi birçok faktörden etkilenen bir sektörde ulusal, ekonomik ve sosyal sorunlarla baş edebilmeyi sağlayacak turizm eğitimi[21] vermek de önemli bir amaçtır. Bu bağlamda, orta ve özellikle üst kademe yöneticiler için, turizmdeki gerçek ve tahmini değişiklikler hakkında bilgi vermek yönetici eğitiminin diğer amaçları arasında yer almaktadır[22].

            Yukarıda anlatılanlara paralel, yönetici eğitiminin amaçlarını, aşağıda belirtilen maddelerde toplayabilmekteyiz;[23]

·         Bir kuruluşun hedefleri itibariyle daha iyi sonuçlar almak üzere, o kuruluşun yöneticilerini kendi organizasyon yapısı içinde, sorumlu bulundukları görevleri daha bilinçli, etkin ve verimli olarak yapabilecekleri düzeye getirmek,

·         Terfi ettirilmeye yeterli yöneticileri, bu günden teşhis edip ümit verici olanları seçerek, gelecek için daha üst yönetim kademelerinde başarı ile görev yapabilecekleri düzeyde eğitmek.

 

4.Yönetici Eğitim Süreci

            Eğitim etkinlikleri işletmelerde belli bir süreç takip edilerek yapılmaktadır. Eğitim sürecinin ilk adımı eğitim ihtiyacının analizidir. Bu analiz gelecekte yapılacak eğitim etkinliklerinin türünün belirlenmesi amacıyla yapılan araştırmaları kapsamaktadır.[24]

Turizm işletmelerinde personelin eğitim ihtiyacı, personelin nitelikleri ile yaptığı işin gerekleri arasındaki personel aleyhine bozulması durumunda gündeme gelmektedir[25]. Eğitim ihtiyacını tam olarak saptayabilmek için, işlerin ve personelin özellikleri çok iyi analiz edilmeli, işteki pozisyonu ne olursa olsun tüm çalışanlar izlenerek değerlendirme yapılmalıdır[26]. İşletmeye yeni personel alınması, personelin üst kadrolara hazırlanması, iş veya görev değişikliği yapılması ve müşteri gruplarının değişmesi durumunda eğitime ihtiyaç duyulabilmektedir[27].

            Eğitim ihtiyacının analizinden sonra, eğitimin planlanması ve programlanması gerekmektedir. Eğitim plan ve programları yapılırken, tüm personelin öğrenme düzeyi, bireysel farklılıkları dikkate alınmalı ve bu duruma göre bir eğitim programı yapılmalıdır[28]. Eğitim programları hazırlanırken, eğitimin içeriği, hedef standart performansın ne olması gerektiği, eğitimin nerede ve nasıl uygulanacağı, eğitim ve eğitim ile ilgili faaliyetlerin düzenlenmesinden kimlerin sorumlu olacağı, eğitimde öncelik sıralaması ve zamanlamasının nasıl olacağı, eğitimin sonuçlarının değerlendirilmesinde hangi metotların kullanılacağı ve öğretimde uygulanacak kurallar ve araç-gereçler dikkate alınmalıdır.[29]

            Yönetici eğitiminde ilk akla gelen nokta, eğitim konularıdır. Eğitim konularının yöneticinin kuruluş içindeki görevine ve yönetim kademesine uygun belirlenmesi eğitimin başarısında büyük önem taşımaktadır. İşletme yöneticilerine, işletmenin faaliyet konusu ne olursa olsun öncelikle “temel yönetim bilgileri, yönetim becerileri ve yönetim teknikleri” gibi temel konularda eğitim vermek gerekmektedir. Bu bağlamda, yöneticilere özellikle yönetim becerilerinin kavratılması, yöneticinin yönetimdeki kademesine göre eğitim verilmesi gerekmektedir.

Yukarıda belirtilen üç temel yönetim disiplinin dışında, seyahat acentesi yöneticilerine, “kültür, yabancı dil, bilgi teknolojileri ile seyahat acenteciliği mesleği” ile ilgili konular ve en çok ihtiyaç duyulan konularda[30] eğitim verilmesi yararlı olmaktadır

Yönetici eğitim programları oluşturulurken eğitim süresinin belirlenmesi de önem taşımaktadır. Özellikle, seyahat acenteleri gibi sezonluk ve belli dönemlerde yoğun çalışan işletmelerde, eğitim süresinin ve zamanının çok iyi belirlenmesi gerekmektedir. Eğitimin, işletme için bir gider kalemi olduğu düşünülürse, eğitim programlarının verimlilik ilkesi doğrultusunda elverdiğince kısa tutulmasına özen gösterilmelidir.[31]

Yöneticilerin eğitiminde, eğitimin hangi organlar tarafından ve nerede yapılacağının tespit edilmesi de önemli bir konu olarak işletmelerin karşısına çıkmaktadır. Yöneticilerin eğitimi, işletmenin iç organları aracılığıyla gerçekleştirilebileceği gibi işletme dışı organlar olan üniversiteler veya özel eğitim kuruluşları ile eğitim uzmanları tarafından da gerçekleştirilebilmektedir.[32] İşletmelerde, üst kademe yöneticilerin eğitimi onlara eğitim verebilecek daha üst kademe bir yönetici grubu olmadığından genellikle işletme dışı organlar tarafından yerine getirilmektedir. Orta ve alt kademe yöneticiler ile personelin eğitimi ise, daha çok işletme içi organlar tarafından yürütülmektedir. Ancak, ülkemizde seyahat acentelerinin incoming seyahat acenteleri olduğu ve az sayıda personel çalıştırdığı düşünülürse, işletme dışı kişilerden daha fazla yararlanılması gerekmektedir.

            Eğitim sürecinin başında, istenilen konuları yöneticilere aktarmayı sağlayacak yöntemlerin tespit edilmesi gerekmektedir. Bu yöntemler, direk bilgi aktarımını sağlama amacı güden anlatım gibi somut bir yöntem olabileceği gibi, personelin uygulama yeteneğini geliştirme amacı güden ve yaparken öğrenmesini sağlayan bir yöntem de olabilmektedir. İşletmelerde yönetici eğitiminde kullanılan yöntemler genel olarak ikiye ayrılmaktadır. Bunlar:

·         İş başı eğitim yöntemleri,

·         İş dışı eğitim yöntemleridir.

 

Yönetici eğitim sürecinin son aşamasını, eğitim faaliyetlerinin değerlendirilmesi ve etkinliğinin ölçülmesi oluşturmaktadır. Rekabet avantajı kazanmak, kaliteyi artırmak vb. amaçlarla hizmet içi eğitim faaliyeti düzenleyen işletmeler, bu işe büyük çapta yatırım yapmakta ve finans kaynaklarının önemli bir bölümünü bu yöne yatırmaktadırlar. Bu nedenle, eğitim faaliyetlerinden başarı elde edebilmek, işletme için daha da büyük önem taşımaktadır. Ayrıca, eğitimin ne kadar başarılı veya başarısız olduğunun belirlenmesi, daha sonraki eğitimlerde yapılması gereken düzenlemelere karar vermek, aksaklıkları gidermek ve de başlangıçta seçilen hedeflere ne kadar ulaşıldığını tespit etmek açısından önem taşımaktadır.[33]

 

4.Araştırmanın Amacı, Kapsamı, Yöntemi ve Örnekleme

4.1.Araştırmanın Amacı

            Turizm sektöründe faaliyet gösteren seyahat acentaları, turistlere ulaştırma, konaklama, gezi, spor ve eğlence imkanı sunan ticari kuruluşlardır. Seyahat acentaları farklı sosyal ve kültürel gruplara hizmet verdiğinden esnek bir yapıya sahip olmak durumundadır. Değişen çevresel koşullara ve farklı müşteri taleplerine uyum, esnek kararlar alabilen, etkin ve verimli bir yönetim ve yönetici kadrosu ile mümkün olabilmektedir. Yönetimin ve yöneticilerin başarısını etkileyen temel koşullardan birisi de yöneticinin eğitim durumu ve eğitime yönelik eğilimidir. Bu nedenle, bu araştırmanın amacı, seyahat acentalarında orta ve üst düzey yöneticilerin eğitimlerine ilişkin model, yöntem ve ilkeler konusunda yargılar oluşturmak, yöneticilerin eğitim durumlarını değerlendirmek amaçlanmıştır. Bu genel amaçlara paralel aşağıda belirtilen temel amaçları belirlemek de amaçlanmıştır:

·         Yöneticilerin demografik özelliklerini tespit etmek,

·         Yöneticilerin iş ve meslek yaşamlarına ilişkin verilere ulaşmak,

·         Yöneticilerin eğitim durumlarını ve eğitim aldığı disiplinleri tespit etmek,

·         Yöneticilerin işletme içinde veya işletme dışında bir eğitim programına katılıp katılmadığını belirlemek.

 

4.2.Araştırmanın Alanı

            Araştırmada, hedef grup olarak A Grubu seyahat acentalarının orta ve üst kademe yöneticileri seçilmiştir. A Grubu seyahat acentalarının seçilme nedeni, bu acentaların günübirlik de olsa tur düzenlemeleri, outgoing çalışma ihtimallerinin olması[34] ve düzenli bir örgüt şeması ile birden fazla yöneticinin var olacağı düşüncesidir. Üst kademe yöneticilerle birlikte orta kademe yöneticilerin de araştırma kapsamına alınması iki farklı kademedeki yönetici arasında karşılaştırma yapma olanağı sağlamıştır.

 

4.3.Örnekleme ve Veri Toplama

Bu araştırmanın veri tabanı Muğla İlinin Marmaris, Bodrum, Fethiye, Ortaca/Dalyan ve Dalaman ilçelerinde bulunan 75 A grubu seyahat acentasından elde edilmiştir. Bu seyahat acentalarında çalışan toplam 92 yöneticiden anket yöntemi ile veriler toplanmıştır. Bodrum, Fethiye, Marmaris, Ortaca/Dalyan ve Dalaman ilçelerinde bulunan seyahat acentası yetkilileri ile yüz yüze görüşülerek veriler alınmış, Marmaris’te bulunan seyahat acentalarından ise veriler anketörler yardımı ile toplanmıştır.

            Örneklemede tabakalı örnekleme[35] yöntemi seçilmiştir. Örnekleme için İl Turizm Müdürlüğü’nden ve Türsab’ın WEB sayfasından[36] Muğla ilindeki tüm A grubu seyahat acentalarının isim listeleri ve adresleri alınmıştır. Daha sonra seyahat acentaları aşağıda belirtildiği şekilde iki kümeye ayrılmıştır:

·         Zincir seyahat acentaları ve şubeleri olan seyahat acentaları,

·         Zincir olmayan seyahat acentaları.

Bu gruplar içinden örnekler basit örnekleme[37] yöntemi ile seçilmiştir. İki küme arasında kıyaslama yapabilmenin mümkün olması amacı ile seyahat acentaları iki grupta incelenmiştir.

 

5.Araştırma Bulguları

Araştırmadan elde edilen bulgular iki başlık halinde incelenmiştir. Bunlar, yöneticilerin demografik özellikleri ile iş yaşamına ve eğitimlerine ilişkin bulgulardır.

 

5.1.Yöneticilerin Demografik Özellikleri ile İlgili Bulgular

Tablo 1: Cinsiyet

Cinsiyet

n

%

Erkek

53

57,6

Bayan

39

42,4

Toplam

92

100

 

            Araştırma kapsamındaki yöneticilerin çoğunluğunu erkek yöneticiler (n= 53 ve %57,6) oluşturmaktadır.  Kadın yöneticiler ise, erkek yöneticilere göre daha az sayıda olmakla birlikte (n=39 ve %42,4) önemli bir yer teşkil etmektedir.

Tablo 2: Yaş ve Yönetim Kademesi

Yaş

n

%

21-30 arası

33

35,8

31-40 arası

48

52,2

41 ve üzeri

11

12

Toplam

92

100

 

            Veriler incelendiğinde, yöneticilerin çoğunluğunun genç olduğu görülmektedir. Bu durum, turizm sektörünün özelliğinden kaynaklanmaktadır. Sektörde daha çok fiziki görünümü iyi ve genç kişilere öncelik tanınmaktadır. Yaşı 21-30 arasında olanların oranı %35,9 iken, yaşı 31-40 arasında olanların oranı %52,2 ve yaşı 41’in üzerinde olanların oranı % 12’dir. (n=92)

 

Tablo 3: Öğrenim Durumu

Öğrenim Durumu

n

%

İlköğretim

1

1,1

Lise

40

43,5

Üniversite

49

53,2

Yüksek Lisans

2

2,2

Toplam

92

100

 

            A grubu seyahat acentalarında çalışan yöneticilerin çoğunluğunu, %53,3’lük oranla üniversite mezunları oluşturmaktadır. Üniversite mezunlarının içine, lisans ve ön lisans mezunları dahildir. Lise mezunları ise, %43,5’lik oranla ikinci sırada yer almaktadır. Lise ve üniversite mezunlarının sayısının çok olmasında, seyahat acentası sorumlu müdürü olabilmek için en az lise mezunu olma zorunluluğu ile iyi derecede yabancı dil bilme zorunluluğunun da etkisi vardır.[38] Araştırma kapsamındaki yöneticilerin sadece bir tanesi ilkokul mezunudur ve de çalıştığı işletmenin sahibidir. Lisans üstü eğitim alanların oranı ise sadece %2,2’dir.

 

 

Tablo 4: Bildiği Yabancı Dil ve Diller

Bildiği Yabancı Dil/Diller

n

%

Çok İyi Derecede İngilizce

8

8,7

İyi Derecede İngilizce

16

17,4

Orta ve Az Derecede İngilizce

6

6,6

Çok İyi Derecede Almanca

2

2,2

İyi Derecede Almanca

2

2,2

Çok İyi Derecede İngilizce ve Almanca

6

6,6

Çok İyi Derecede İngilizce ve Orta Düzeyde Almanca

22

23,7

İyi Derecede İngilizce İyi Derecede Almanca

10

10,9

İyi Derecede İngilizce ve Orta Derecede Almanca

17

18,4

İyi Derecede İngilizce ve İyi Derecede Rusça

2

2,2

İyi Derecede İngilizce ve İyi Derecede Farsça

1

1,1

Toplam

92

100

 

            Araştırma kapsamındaki yöneticilerin çoğunluğu, çeşitli derecelerde İngilizce bilmektedir. Sadece Almanca bilenlerin toplam içindeki oranı %4,4’tür. İngilizce ile birlikte farklı derecelerde Almanca bilen yönetici sayısı tek bir dili bilenlerden daha fazladır. Yöneticilerin %3,3’ü ender diller olarak geçen Rusça ve Farsça bilmektedir. Seyahat acentası yöneticilerinden hiçbir dil bilmeyen yönetici yoktur. Bu durum, araştırma kapsamındaki seyahat acentalarının sahil bölgelerinde yer almasından ve yabancı turistlere  hizmet sunuyor olmasından kaynaklanmaktadır.

            5.2.Yöneticilerin İş Yaşamına İlişkin Bulgular

 

Tablo 5: Yönetim Kademesi ve Çalışma Yılı

Çalışma Yılı

 

Yön. Kademesi

1 Yıldan

Az

1-3 Yıl
Arası

4-6 Yıl

Arası

7-10 Yıl

Arası

 

11 Yıl ve

Üzeri

 

Toplam

n

%

Üst  Kademe

2

9

23

15

12

61

66,3

Orta Kademe

6

12

8

3

2

31

33,7

 

Toplam

 

n

8

21

31

18

14

92

100

%

8,7

22,8

33,7

19,6

15,2

100

 

 

            Araştırmaya katılan yöneticilerin çoğunluğunu, %66,3’lük oranla üst kademe yöneticiler oluşturmaktadır. Bu yöneticilerin çoğunluğunu da ofis müdürleri[39] oluşturmaktadır. Orta kademe yöneticilerin oranı ise %33,7’dir. Çapraz tabloya bakıldığı zaman seyahat acentası yöneticilerinin çoğunluğunun uzun yıllardır aynı acentada çalışan yöneticilerden oluştuğu görülmektedir. Özellikle üst kademe yöneticilerden uzun süre çalışanların (4-6 yıl ve üzeri) sayısı, orta kademe yöneticilerden uzun süre çalışanlara göre daha fazladır. Orta kademe yöneticilerden 11 yıl ve üzeri çalışanların sayısı 2 iken, üst kademe yöneticilerden aynı yıl çalışanların sayısı 12’dir.

 

Tablo 6: Yöneticilerin Çalıştığı Departman

Departman

n

%

Personel

2

2,2

Muhasebe

8

8,7

Operasyon ve Biletleme

22

23,9

Pazarlama

6

6,5

Rezervasyon

10

10,8

Diğer[40]

44

47,9

Toplam

92

100

 

            Araştırma kapsamındaki yöneticilerin, % 47,8’ini seyahat acentalarının tüm departmanlarından sorumlu olan ofis müdürleri oluşturmaktadır. Düzenlenen turların sorumluluğunu üstlenen operasyon müdürleri ise, % 23,9’luk oranla ikinci sırada yer almaktadır. Rezervasyondan sorumlu yöneticiler %10,9’luk oranla üçüncü sırada, muhasebeden sorumlu elamanlar %8,7’lik oranla dördüncü sırada ve pazarlama departmanından sorumlu yöneticiler %6,5’lik oranla beşinci sırada yer almaktadır. Personel departmanından sorumlu yöneticilerin oranı ise sadece % 2,2’dir.

 

Tablo 7: Turizm Eğitimi Alanlar/Almayanlar

Turizm Eğitimi Alanlar ve Almayanlar

 

n

 

%

Alanlar

45

48,9

Almayanlar

47

51,1

Toplam

92

100

 

            Araştırma kapsamındaki yöneticilerden, lise, üniversite vb. örgün eğitim kurumlarında turizm eğitimi alan ve almayan yöneticilerin oranlarının birbirine yakın olduğu görülmektedir. Turizm eğitim alıp bu işi yapanların sayısının turizm eğitimi almayan yöneticilerden daha az olması da ilginç bir sonuç olarak karşımıza çıkmaktadır. Anketi cevaplarken turizm eğitimi almayan yöneticiler, bildikleri iyi derecede yabancı dil bilgisi sayesinde bu sektörde yöneticilik yapabildiklerini belirtmişlerdir.

 

Tablo 8: Yöneticilik Eğitimi Alanlar/Almayanlar

Yöneticilik Eğitimi Alanlar ve Almayanlar

n

%

Alanlar

25

27,2

Almayanlar

66

71,7

Cevapsız

1

1,1

Toplam

92

100

Araştırma kapsamındaki seyahat acentası yöneticilerinin %71,7’si yönetim ve yöneticilikle ilgili herhangi bir eğitim programına katılmamış ve konu ile ilgili bir eğitim almamıştır. Ancak yöneticilerin %27,2’si yönetim bilimi ve yöneticilik ile ilgili bir eğitim almıştır. Bu oran bize, sektörde profesyonel olarak yöneticilik yapanların oranının ne kadar düşük olduğunu göstermektedir.

 

Tablo 9: Alınan Eğitimin Yöneticilik Başarısına Etkisi

Alınan Eğitimin Yararı

n

%

Alınan Eğitimin Yararı Oldu

41

44,6

Alınan Eğitimin Kısmen Yararı Oldu

36

39,1

Alınan Eğitimin Yararı Olmadı

14

15,2

Cevapsız

1

1,1

Toplam

92

100

 

Araştırmaya katılan yöneticilerin %44,6’sı lise veya üniversitede alınan eğitimin seyahat acentasında yöneticilik yapmada çok yararlı oluğunu belirtmektedir. %39,1’i ise, alınan eğitimin kısmen faydalı olduğunu belirtmiştir. Yöneticilerin sadece %15,2’si alınan eğitimin iş yaşamında hiç faydası olmadığını belirtmiştir. Bu sonuçlar, alanı ne olursa olsun, örgün eğitimin iş hayatındaki faydasının tartışılmaz olduğunu göstermektedir.

 

Tablo 10: İşletme Dışı Kursa Katılan Yöneticiler

İşletme Dışı Kursa Katıldınız mı?

n

%

Katıldım

78

84,8

Katılmadım

14

15,2

Toplam

92

100

           

Araştırma kapsamında yer alan seyahat acentası yöneticilerinin %84,8’i işletme dışında düzenlenen bir eğitim programına katılırken, % 15,2’si gibi az bir yönetici grubu işletme dışı eğitim etkinliğine katılmamıştır. Bu oran, yöneticilerin kendilerini geliştirme konusunda istekliliğinin ve mecburiyetinin bir kanıtı olarak gösterebilmektedir.

 

Tablo 11: İşletme İçi Kursa Katılan Yöneticiler

İşletme İçi Kursa Katıldınız mı?

N

%

Katıldım

11

11,9

Katılmadım

81

88,1

Toplam

92

100

 

            Yöneticilerden, işletme içi kursa katılanların sayısının oldukça az olduğu dikkati çekmektedir. Bu durum da, seyahat acentalarında çalışan personel sayısının az olması ve seyahat acentaları için işletme içi kurs düzenlemenin maliyetinin yüksek olmasından kaynaklanmaktadır.

 

Tablo 12: Yöneticilerin Katıldığı Eğitim Etkinliklerinin Türü

Eğitim Etkinliklerinin Türleri

n

%

 

Sadece Seminer, Konferans ve Panele Katılanlar

 

3

 

3,3

 

Sadece Bakanlık Tarafından Açılan Kursa Katılanlar

 

7

 

7,6

 

Özel ve Kamuya Ait Kurumların Açtığı Kurslara Katılanlar

 

1

 

1,1

 

Sadece Teknik Gezilere Katılanlar

 

2

 

2,2

 

Seminer, Konferans ve Panele Katılanlar ile Özel ve Kamu Kurumlarının Açtığı Kurslara Katılanlar

 

11

 

12

 

Seminer, Konferans ve Panele Katılanlar ile Bakanlığın Açtığı Kurslara Katılanlar

 

8

 

8,7

 

Bakanlığın Açtığı Kurslar ve Teknik Gezilere Katılanlar

 

13

 

14,2

 

Seminer, Konferans ve Panele Katılanlar, Özel ve Kamu kurumlarının Açtığı Kurslara Katılanlar ve Bakanlığın Açtığı Kurslara Katılanlar

 

 

22

 

 

23,9

 

Tüm Eğitim Etkinliklerine Katılanlar

 

11

 

12

 

Toplam

 

92

 

100

 

            Araştırma kapsamındaki yöneticilerin 22 tanesinin, seminer, konferans ve panellerle birlikte özel ve kamu kurumları tarafından açılan kurslara ve bakanlık tarafından açılan kurslara katıldığı görülmektedir. 13 yönetici, bakanlık tarafından açılan kurslara ve teknik gezilere katılmıştır.[41] 11 yönetici ise, hem seminer ve konferansa, hem de özel veya kamu kurumu tarafından açılan bir kursa katılmıştır. Sadece tek bir eğitim etkinliğine katılan yönetici sayısı 13’tür. 92 yöneticiden 11 tanesi tüm eğitim etkinliklerine katılmıştır.

 

Tablo 13: Yöneticilerin Katıldığı Eğitim Etkinliklerinin Konusu[42]

Konusu

n

%

Yönetim ve Yöneticilik ile İlgili Konular

18

9

Eğitim ile İlgili Konular

9

4,1

Yabancı Dil

44

21,6

Çalışma Alanı ile İlgili Konular

52

25,6

Davranış Bilimi ile İlgili Konular

18

9

Bilgisayar ve İnternet

48

23,8

Diğer Konularda

1

0,5

Cevapsız

13

6,4

Toplam

202

100

 

            Yüzde analizi sonucuna göre, yöneticilerin %25,7’sinin (n=52) çalışma alanı ile ilgili konularda eğitim aldığı görülmektedir. Yöneticilerin %23,8’i (n=48) bilgisayar konusunda eğitim almak için kurslara katılırken, %21,7’si (n=44) yabancı dil kurslarına katılmıştır. Yönetim ve yöneticilik ile ilgili kurslara katılanların oranı % 9 ve yine davranış bilimleri ve müşteri ilişkileri konusunda eğitim alanların oranı da %9’dur.

 

Tablo 17: Eğitim Programlarından Beklentiler

 

Eğitim Programlarına Katılma

Kararında Etkili Olan Faktörler

1. Derece Faktör

2. Derece

Faktör

3. Derece

Faktör

 

Toplam

 n      %

Programın, işime farklı bir boyut kazandırmasına yönelik beklentim

 

10

 

12

 

17

 

39

 

14,1

Programın, istediğim konuları içermesi

 

3

 

11

 

10

 

24

 

8,5

Programın, aynı düzey yöneticiler arasında oluşturacağı fark ve terfi

 

5

 

8

 

7

 

20

 

7,2

Programın değişen dünyayı izlememe olanak sağlaması

 

18

 

22

 

12

 

52

 

18,8

Programın yeni beceriler kazandırması

 

32

 

20

 

18

 

70

 

25,6

Program sonunda bir sertifika verilmesi

 

11

 

6

 

15

 

32

 

11,7

Diğer nedenler

---

---

---

---

---

Cevapsız

13

13

13

39

14,1

Toplam

92

92

92

276

100

 

            Yöneticilerin çoğunluğu, herhangi bir eğitim programının kendilerine öncelikle “Yeni Beceriler Kazandırmasını” beklemekte ve 32 yönetici birinci derecede önemli faktör olarak bunu görmektedir. Yine, yöneticilerin 18 tanesi, eğitim programlarının “Değişen Dünyayı İzlemeye”ne olanak sağlamasını beklemektedir. Yöneticilerin önemli kısmı, “Eğitim Programlarından İşlerine Farklı Bir Boyut Kazandırmasını” da beklemektedir. Programdan, “İşte Yükselme ve Terfi Etme”ye yönelik bir beklentisi olan yönetici sayısının ve “Programa İstediği Konular Olduğu” için katılan yönetici sayısının az olduğu görülmektedir.

 

            5.3. Yönetici Eğitim Faaliyetlerine İlişkin Bulguların Değerlendirilmesi

            Yönetici eğitim faaliyetlerine ilişkin bulgular Ki-Kare analizi ve Varyans analizi yapılarak değerlendirilmiştir. Ki-Kare ve Varyans analizlerinin sonuçları tablolar halinde gösterilmiş ve hemen tablonun altında yorumlanmıştır. Tablo başlıkları analiz türüne göre kurulmuştur.

 

            Yapılan χ² analizine göre, işletmede çalışma yılının yönetim kademesi üzerinde etkili olduğu ortaya çıkmıştır. Veriler incelendiğinde, üst kademe yöneticilerin 3 yıl ve daha uzun süre çalışanlardan oluştuğu görülmektedir. Orta kademe yöneticiler ise, 1 yıldan az çalışanlarla, 1-3 yıl arası çalışanlardan oluşmaktadır. Turizm işletmelerinde genelde personel devir hızı yüksek olmakta iken,[43] bu sonuç bize seyahat acentalarında yönetici devir hızının düşük olduğunu göstermektedir.

 

            χ² analizi sonucuna göre, turizm eğitimi almış olmak yöneticiliğe atanma üzerinde etkili olmamaktadır. Turizm eğitimi almış veya almamış olan yöneticilerin, işletme içinden terfi ederek, aynı yönetim kademesindeki başka işten geçerek veya kendi işletmesini kurarak yöneticiliğe atandığı görülmektedir. Ancak, veriler incelendiği zaman, hem turizm eğitimi alarak, hem de kendi işletmesini kurarak yöneticilik yapanların sayısının çok az olduğu göze çarpmaktadır. Turizm eğitimi almış olanların çoğunluğu başkasının işinde yöneticilik yapmaktadır.

 

 

            Yöneticilerin eğitimlerinde faydalı olan eğitim yönteminin yöneticinin işletmedeki yönetim kademesine göre farklılık göstermediği görülmektedir. Orta ve üst kademe yöneticilerin çoğunluğu,  iş başı eğitim yöntemlerinin kendileri için daha faydalı olduğunu belirtmektedir. Teoriye göre, yönetimde üst kademelere doğru çıkıldıkça iş dışı eğitim yöntemlerine ve soyut bilgilere ağırlık verilmekte iken, anket sonuçlarına göre seyahat acentalarında bunun tam tersinin söz konusu olduğu görülmektedir. Bu durum, turizm sektörünün hizmet sektörü olmasından ve tüm personelin hizmet üretiminde etkin rol almasından kaynaklanmaktadır.

 

            Varyans analizine göre, orta ve üst kademe yöneticilerin ihtiyaç duyduğu yönetim becerilerinin yönetim kademesine göre farklılık gösterdiği görülmektedir. Teoriye göre, her kademe yöneticinin ihtiyacı olan yönetim becerileri birbirinden farklı olmaktadır. Alt kademe yöneticilerde teknik becerilere ihtiyaç fazla iken, üst kademelere doğru gidildikçe analitik beceriye olan ihtiyaç daha fazla olmaktadır.[44] Yönetim kademesi ne olursa olsun yöneticilerin beşeri becerilere ihtiyacı bulunmaktadır.

 

            Varyans analizi sonucuna göre, ihtiyaç duyulan yönetim becerisinin yöneticinin çalıştığı departmana göre de farklılık gösterdiği görülmektedir. Turların organizasyonundan sorumlu operasyon yöneticisi koordinasyon becerisine, pazarlama yöneticileri daha çok beşeri becerilere, muhasebe bölümü yöneticileri ise daha çok teknik beceriye ihtiyacı olduğunu belirtirken, ofis müdürlerinin çoğunluğu ise, koordinasyon becerisi ve beşeri beceriye ihtiyacı olduğunu belirtmektedir. En üst kademe yönetici olan ofis müdürlerinden teknik beceriye ihtiyaç duyan bulunmamaktadır.

 

            χ² analizi sonucuna göre, işletme dışı bir eğitim programına katılmada iş sahipliğinin etkisinin olmadığı görülmektedir. İşletme sahibi olup yöneticilik yapanlar da, başkasının işinde profesyonel anlamda yöneticilik yapanlar da genellikle işletme dışı bir eğitim programına katılmıştır. Bu durum, kendi işletmesinde yöneticilik yapan kişilerin de kendilerini geliştirmeye ihtiyaç duyduklarını ve bunu işletme dışı eğitim etkinlikleri ile giderdiklerini göstermektedir.

 

            Seyahat acentalarında eğitim işlerini organize eden profesyonel bir eğitim bölümünün olmasında işletmede çalışan personel sayısının etkili olduğu görülmektedir. 1-5 veya 6-20 arasında personel çalışan seyahat acentalarında eğitim etkinliği düzenleyecek sayıda yönetici bulunmamakta ve eğitim etkinlikleri seyahat acentaları için maliyetli olmaktadır. Seyahat acentası yöneticileri işletmede eğitim etkinliği düzenlemenin maliyetli olmasından dolayı işletme dışında yapılan eğitim etkinliklerine katılmayı tercih etmektedir. Ancak, 21-50 arası ve 50’nin üzerinde personel çalıştıran işletmelerde her departmanın müdürlerü bulunmakta ve eğitime tabi tutulacak yönetici sayısı eğitim etkinlikleri için yeterli görülmektedir

 

SONUÇ

            Araştırmaya katılan A grubu seyahat acentalarının orta ve üst kademe yöneticilerinin çoğunluğu, genç, 40 yaşını aşmamış, üniversite mezunlarının fazla olduğu, erkek ve kadınların eşite yakın dağıldığı yöneticilerden oluşmaktadır. İş yaşamları dikkate alınınca yöneticilerin çoğunluğu, 4-6 yıldır aynı işletmede çalışan, yöneticilik ile ilgili profesyonel düzeyde eğitim almamış olan, ancak seminer, konferans ve bakanlığın açtığı kurslar gibi eğitim etkinliklerine katılan bireylerden oluşmuştur. Üst kademe yöneticilerin çoğunluğu 4 yıldan daha uzun süre çalışanlardan oluşmakta iken, orta kademe yöneticilerin çoğunluğu 3 yıl ve 3 yıldan daha az çalışanlardan oluşmaktadır. Diğer bir ifade ile acentada uzun süre çalışanların genellikle bir üst yönetim kademesinde yer aldığı görülmektedir. 1 yıldan az süredir çalışanların oranının % 8,7 çıkması, acentaların her yıl yönetim kademesinin farklı basamaklarında yer alan yöneticileri değiştirmediklerini göstermektedir.

 

            Seyahat acentası yöneticilerinin çoğunluğu, çeşitli derecelerde ve sayıda yabancı dil bilen ofis müdürlerinden oluşmuştur. Operasyon ve biletleme müdürleri araştırma kapsamında önemli bir yer tutmaktadır. Yöneticilerin çoğunluğu, çeşitli derecelerde İngilizce bilmektedir. İngilizce ile birlikte Almanca bilen bir çok yöneticinin olması, seyahat acentalarının çoğunun hem Almanca konuşan hem de İngilizce konuşan turistlere hizmet sunmasından kaynaklanmaktadır.

 

            Lise, üniversite gibi örgün eğitim kurumlarında, turizm eğitimi almayanların az da olsa turizm eğitimi alanlardan fazla olduğu ortaya  çıkmıştır. Araştırmaya katılan yöneticilerin çoğunluğunun, turizm alanında olmasa da, alınan eğitimi faydalı bulması, mesleki bilgi yanında, yabancı dil vb. diğer disiplinlerinde seyahat acentalarında başarılı şekilde yöneticilik yapabilmede faydalı olabileceği yargısını ortaya çıkarmıştır.

 

            Seyahat acentası yöneticilerinin çoğunluğu kendilerini geliştirmek amacıyla, işletme dışında düzenlenen bir kursa katılmışlardır. Toplam katılımcıların % 15’i gibi çok düşük sayıda bir yönetici grubu işletme içi ve dışı eğitim etkinliğine katılmadıklarını bildirmiştir. İşletme dışı kurslara katılan yöneticilerin çoğunluğu ders saati fazla olan, uzun süre devam eden bir eğitim etkinliğine katılmamış, daha çok seminer, konferans, paneller ile Turizm Bakanlığı tarafından açılmış olan kurslara devam etmişlerdir.

 

            Yöneticiler, çalışma alanı ile ilgili konular, bilgisayar ve internet ile yabancı dil konusunda kurslara daha fazla katılmışlardır. Davranış bilimleri ile ilgili konular ve yöneticilik konusunda eğitim etkinliklerine katılan yönetici sayısı önemli bir yer tutmaktadır.

 

KAYNAKÇA

·         AKMEL, Jale, Seyahat Acentacılığı ve Tur Operatörlüğü Yaygın Eğitim Programları ve Bir İşbirliği Örneği (TTM Okulu), Turizm Eğitim Konferansı, Yorum Basın Yayın Ltd. Şti., Ankara, 1992.

·         ARIKAN, Rauf, Araştırma Teknikleri ve Rapor Yazma, Ankara, 1995.

·         ATAKLI, Aylanur, Eğitim ve Mesleki Başarı, Verimlilik Dergisi, MPM Yayını, 1992/1.

·         AYKAR, Fulya, Yönetici Eğitimi-Kavramsal Bir Çerçeve, Yönetim Dergisi, İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Yayını, Ay: Haziran, Yıl:1981.

·         BAUM, Tom, Human Resource Issues in International Tourism, Copyright Licensing Agenty Ltd. Tottenham, 1993.

·         BOUNDS, Gregory, M., GREGORY, Dobbins, H., OSCAR, Fowler, S., Management A Total Quality Perspective, South-Western College Publishing, 1995.

·         CAN, Halil ve GÜNER, Semih, Turizm Hukuku, Siyasal Yayıncılık, Ankara, 2000.

·         DENİZER, Dündar vd., Otel İşletmeciliği, Turhan Kitapevi, Ankara, 1998.

·         EKİN, Nusret, Küresel Bilgi Çağında Eğitim-Verimlilik-İstihdam, İTO Yayını: 43, Yıl:1997.

·         ERGENELİ, Azize, Organizasyonlarda Eğitim Gereği ve Hizmet İçi Eğitim Kavramı, Gazi Üniversitesi İ.İ.B.F. Dergisi, Cilt:, Sayı:1-2,Ankara, 1987.

·         ERGUN, Tuncay, Kamu Yöneticilerinin Yetiştirilmesi, TODAİE Yayınları, Yayın No:224, Üçbilek Matbaası, Ankara, 1988.

·         FINDIKÇI, İlhami, Bilgi Toplumu Yöneticilerinde Eğitim ve Kendini Geliştirme, Kültür Koleji Vakfı Yayınları, İstanbul, 1996.

·         GÜNEŞ, İsmail, Türk Turizminde Eğitim Politikası ve Planlaması, Anatolia Turizm Araştırmaları Dergisi, 1997.

·         GÜVEN, Meral, Özel Kurumlarda İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesine Yönelik Eğitim Etkinlikleri ve Sorunlar, A.Ü. Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt:8, Sayı:1-2, 1998.

·         http:// www.tursab.org.tr, 10 Nisan 2001.

·         IŞIK, İdil,Yiğit, Eğitim Programlarının Etkinlik Değerlendirilmesine Yeni Bir Yaklaşım, Marmara Üniversitesi, İ.İ.B.F. Dergisi, Yıl:1994, Cilt:X.

·         İÇÖZ, Orhan, Seyahat Acentaları ve Tur Operatörlüğü Yönetimi, Turhan Kitapevi, Ankara, 1996.

·         İLHAN, İbrahim, Türk Konaklama Sektöründe Personel Eğitimi ve Mevcut Uygulamalara Yönelik Bir Araştırma, Anatolia Dergisi, Ocak-Haziran, 1994.

·         KALKAN, Orhan, Turizm Mevzuatı, T.H.K. Basımevi, Ankara, 1995.

·         KOÇEL, Tamer, İşletme Yöneticiliği, Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş., İstanbul, 1993.

·         KOZAK, Metin, Turizm Mevzuatı El Kitabı,  Turhan Kitapevi, Ankara, 1999.

·         KOZLU, Cem, Türkiye Mucizesi İçin Vizyon Arayışları ve Asya Modelleri, İş Bankası Yayınları, İstanbul, 1992.

·         LEAP, Terry, T., ve CRINO, Michael, D., Personal/Human Resource Management, Copyright by Mc Millan Publishing Corp., New York, 1993.

·         MAVİŞ, Fehmani ve KOZAK, Sabah, Hizmet İçi Eğitim Programlarının Geliştirilmesi ve  Etkin Bir Eğitim Modeli, Turizm Eğitimi Seminerleri, Yorum Basın Yayın Ltd., Şti., Ankara, 1992.

·         ÖNCÜ, Fikret, Yönetimde Eğitim, Değişim Dinamikleri Yayınları, İstanbul, 1998.

·         ÖRÜCÜ, Edip ve AVCI, Umut, Turizm İşletmelerinde Hizmet İçi Eğitim Uygulamaları ve Hizmet İçi Eğitim Uygulamalarının İstatistiki Yöntemlerle Değerlendirilmesi, Atatürk Üniversitesi, İ.İ.B.F. Dergisi, Cilt:15, Sayı:3-4, 2001.

·         PEKÖZ, Metehan ve YARCAN Şükrü, Seyahat İşletmeleri, Boğaziçi Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 1995.

·         Profesyonel Turist Rehberliği Yönetmeliği, Resmi Gazete, Tarih: 02.07.1986, Sayı: 19152, Değişiklik 15.05.1997, 22990.

·         PÜSKÜLCÜ, Fikret vd., İstatistiğe Giriş, Barış Yayınları, İzmir, 1998.

·         Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu, Resmi Gazete, 21.09.1972, Sayı:14320.

·         SABUNCUOĞLU, Zeyyat, Personel Yönetimi, Furken Ofset, Bursa, 1997.

·         TEZCAN, Mahmut, Eğitim Sosyolojisi, Feryal Matbaası, Ankara, 1996.

·         Turizm Sektöründe Ara Kademe İnsan Gücü İhtiyacı ve Turizm Eğitimi Araştırması, T.C. Milli Eğitim Bakanlığı, Mesleki ve Teknik Eğitim Araştırma ve Geliştirme Başkanlığı (MATARGEM),  (Danışmanlar: YEŞİLTAŞ, Mehmet, HAZAR, Atilla), Yayın No:26, Ankara, 2000.

·         TANER, Bahar, Konaklama Endüstrisinde Yönetim Biçimleri: Beş Yıldızlı Oteller Üzerinde Bir Çalışma, Anatolia Dergisi, Yıl:5, Sayı:4, Aralık, 1994.

·         TUTUM, Cahit, Personel Yönetimi, TODAİE Yayınları, Ankara, 1979.

·         YAMMARINO, Fransis, J. ve LEANNE, A., Implications of Self-other Rafting Agreement for Human Resources Management, Organizationel Dynamics, Vol:25, Spring.

 

 



*  Öğretim Görevlisi, Muğla Üniversitesi Ortaca Meslek Yüksekokulu Seyahat ve Tur

    İşletmeciliği Programı.

** Yrd. Doç. Dr., Muğla Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İşletme

    Bölümü.

[1] PEKÖZ, Metehan ve YARCAN Şükrü, Seyahat İşletmeleri, Boğaziçi Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 1995, s.6.

[2] Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu, Resmi Gazete, 21.09.1972, Sayı:14320.

[3] İÇÖZ, Orhan, Seyahat Acentaları ve Tur Operatörlüğü Yönetimi, Turhan Kitapevi, Ankara, 1996, s.51.

[4] A, B ve C grubu seyahat acentelerinin tanımı, hizmetleri ve bu konu ile ilgili geniş açıklamalar için bkz: CAN, Halil ve GÜNER, Semih, Turizm Hukuku, Siyasal Yayıncılık, Ankara, 2000, s.70-72.

[5] KALKAN, Orhan, Turizm Mevzuatı, T.H.K. Basımevi, Ankara, 1995,  s.134.

[6] TEZCAN, Mahmut, Eğitim Sosyolojisi, Feryal Matbaası, Ankara, 1996, s.3.

[7] ATAKLI, Aylanur, Eğitim ve Mesleki Başarı,  Verimlilik Dergisi, MPM Yayını, 1992/1, s.64.

[8] KOÇEL, Tamer, İşletme Yöneticiliği, Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş., İstanbul, 1993, s.22.

[9] BOUNDS, Gregory, M., GREGORY, Dobbins, H.,  OSCAR, Fowler, S., Management A Total Quality Perspective, South-Western College Publishing, 1995, s.327.

[10] KOZLU, Cem, Türkiye Mucizesi İçin Vizyon Arayışları ve Asya Modelleri, İş Bankası Yayınları, İstanbul, 1992, s.233.

[11] ÖRÜCÜ, Edip ve AVCI, Umut, Turizm İşletmelerinde Hizmet İçi Eğitim Uygulamaları ve Hizmet İçi Eğitim Uygulamalarının İstatistiki Yöntemlerle Değerlendirilmesi, Atatürk Üniversitesi, İ.İ.B.F. Dergisi, Cilt:15, Sayı:3-4, 2001, s.193.

[12] İnsanlar, toplumdaki ve işletmedeki değişimlere ayak uydurduğu ölçüde var olabilmektedir. İnsandaki değişimin iki kaynağı bulanmaktadır. Bunlar fizyolojik eksilme ve teknolojik eskimedir. İnsanın doğal süreçte yaşlanıp, yıpranması ve sonuçta yetersiz kalması fizyolojik eksilmedir. Hızlı değişen teknoloji içinde, insanın yeniliklerin dışında kalması ise teknolojik eskimedir ve yeteneklerin gelişmesini gerekli kılmaktadır. ERGENELİ, Azize, Organizasyonlarda Eğitim Gereği ve Hizmet İçi Eğitim Kavramı, Gazi Üniversitesi İ.İ.B.F. Dergisi, Cilt:, Sayı:1-2,Ankara, 1987, s.417-418.

[13] EKİN, Nusret, Kürsel Bilgi Çağında Eğitim-Verimlilik-İstihdam, İTO Yayını:43, Yıl:1997, s.84.

[14] Adana, Ankara, Antalya, Çanakkale, Çorum, İstanbul, İzmir Nevşehir, Rize ve Trabzon illerinde bulunan beş, dört ve üç yıldızlı 60 turizm işletmesi üzerinde yapılan bir araştırmaya göre müşteri memnuniyetini sağlamada eğitim, %78 (n=42) birinci derecede etkili faktör, %13,3 (n=8) ikinci derecede önemli faktör ve %16,6 (n=10) üçüncü derecede önemli faktör olarak ele alınmıştır. İLHAN, İbrahim, Türk Konaklama Sektöründe Personel Eğitimi ve Mevcut Uygulamalara Yönelik Bir Araştırma, Anatolia Dergisi, Ocak-Haziran, 1994, s.46.

[15] Başka bir görüşe göre, yönetici eğitimi denildiği zaman yöneticilerin çeşitli yönlerden değişmelerini amaçlayan kapsamı geniş faaliyetler topluluğunu anlamak gerekecektir. KOÇEL, Tamer, a.g.e., s.68.

[16] AYKAR, Fulya, Yönetici Eğitimi-Kavramsal Bir Çerçeve, Yönetim Dergisi, İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Yayını, Ay: Haziran, Yıl:1981, s.68.

[17] Burada süreç kelimesindeki kasıt, sürekli değişen koşullar, ilerlemeler nedeniyle bugün verilen eğitimin bir süre sonra yetersiz kalması ve beğenilemeyecek kadar değiştirilmesi gereğidir. ERGENELİ, Azize, Verel, a.g.m., s.417-418.

[18] FINDIKÇI, İlhami, Bilgi Toplumu Yöneticilerinde Eğitim ve Kendini Geliştirme, Kültür Koleji Vakfı Yayınları, İstanbul, 1996,  s.119.

[19] ERGUN, Tuncay, Kamu Yöneticilerinin Yetiştirilmesi, TODAİE Yayınları, Yayın No:224, Üçbilek Matbaası, Ankara, 1988, s.7-8.

[20] a.g.e., s.8.

[21] Turizm eğitimi, turizm olayının ve turizm ekonomisinin halkla ve öğrenim gören gençliğe öğretilmesi, turizm konusunda bilgili ve kalifiye personel ile yönetici yetiştirilmesi için yapılan çalışmalar olarak tanımlanmaktadır. Turizm eğitimi, genel eğitimin bir parçasıdır ve amaçları; turizm sektöründe yetişmiş kalifiye eleman temin etmek, eğitim yoluyla teorik ve pratik arasında bağlantıyı kurmak, turizm endüstrisinin gelişmesine katkıda bulunmak, turizm işletmelerinde çalışanların bilgi ve becerilerini arttırmak, vatandaşta olumlu bir turizm bilinci yaratmaktır. Daha ayrıntılı bilgi için bkz. GÜNEŞ, İsmail, Türk Turizminde Eğitim Politikası ve Planlaması, Anatolia Turizm Araştırmaları Dergisi, 1997, s.19-20.

[22] BAUM, Tom,  Human Resource Issues in International Tourism, Copyright Licensing Agenty Ltd. Tottenham, 1993, s.65.

[23] ÖNCÜ, Fikret, Yönetimde Eğitim, Değişim Dinamikleri Yayınları, İstanbul, 1998, s.47-49.

[24] TUTUM, Cahit, Personel Yönetimi, TODAİE Yayınları, Ankara, 1979, s.131.

[25] DENİZER, Dündar vd., Otel İşletmeciliği, Turhan Kitapevi, Ankara, 1998, s.209.

[26] YAMMARINO, F. J. ve LEANNE, A., Implications of Self-other Rafting Agreement for Human Resources Management, Organizationel Dynamics, Vol:25, Spring, s.37-45.

[27] MAVİŞ, Fehmani ve KOZAK, Sabah, Hizmet İçi Eğitim Programlarının Geliştirilmesi ve  Etkin Bir Eğitim Modeli, Turizm Eğitimi Seminerleri, Yorum Basın Yayın Ltd., Şti., Ankara, 1992, s.420.

[28] LEAP, Terry, T., ve CRINO, Michael, D., Personal/Human Resource Management, Copyright by Mc Millan Publishing Comp., New York, 1993, s.247.

[29] ÖNCÜ, Fikret, Yönetimde Eğitim, Değişim Dinamikleri Yayınları, İstanbul, 1998, s.84.

[30] T.C. Milli Eğitim Bakanlığı, Mesleki Teknik Eğitim Araştırma ve Geliştirme Merkezi Başkanlığı (MATARGEM) tarafından yaptırılmış bir araştırmaya göre, çalışan personelin en çok eğitime ihtiyaç duyduğu departmanlar (n=30)  %63,3 ile operasyon bölümü (Tur İşlemleri), %33,3 ile Satış bölümü,  % 30 ile pazarlama bölümü, % 20 ile idare-muhasebe bölümü ve % 3,3 ile de satın alma bölümüdür. Turizm Sektöründe Ara Kademe İnsan Gücü İhtiyacı ve Turizm Eğitimi Araştırması, T.C. Milli Eğitim Bakanlığı, Mesleki ve Teknik Eğitim Araştırma ve Geliştirme Başkanlığı (MATARGEM),  (Danışmanlar: YEŞİLTAŞ, Mehmet, HAZAR, Atilla), Yayın No:26, Ankara, 2000, s.124.

[31] SABUNCUOĞLU, Zeyyat, Personel Yönetimi, Furken Ofset, Bursa, 1997, s.128.

[32] 98 sanayi kuruluşu ile 32 özel bankadan alınan verilere göre, eğitim etkinlikleri kurumların %38,7’sinde insan kaynakları (personel) bölümüne bağlı eğitim birimi tarafından yürütülmektedir. Kurumların %35,2’sinde eğitim etkinlikleri doğrudan en üst yönetime bağlı bir birim tarafından, %26,1’inde ise eğitim etkinlikleri ayrı bir birim olmaksızın insan kaynakları bölümünün kendisi tarafından yürütülmektedir. GÜVEN, Meral, Özel Kurumlarda İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesine Yönelik Eğitim Etkinlikleri ve Sorunlar, A.Ü. Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt:8, Sayı:1-2, 1998, s.44.

[33] IŞIK, İdil,Yiğit, Eğitim Programlarının Etkinlik Değerlendirilmesine Yeni Bir Yaklaşım, Marmara Üniversitesi, İ.İ.B.F. Dergisi, Yıl:1994, Cilt:X, s.1.

[34] Araştırmaya katılan 92 seyahat acentasından 7 tanesi hem incoming hem outgoing çalışmaktadır.

[35] Tabakalama, kümenin alt gruplara (kümelere) ayrılarak, örneklerin bu gruplar içinden basit örnekleme ile seçilmesi olarak tanımlanmaktadır. Tabakalar, aynı veya farklı sayıda birim ihtiva edebilmektedir. Tabakalamada, iki ana gaye vardır. Bunlar; populasyona ait tahminlerin doğruluğunu arttırmak ve populasyondaki farklı bölümlerin yeterince temsil edilmesini sağlamaktır. Daha ayrıntılı bilgi için bkz. ARIKAN, Rauf, Araştırma Teknikleri ve Rapor Yazma, Ankara, 1995, s.130-134, PÜSKÜLCÜ, Fikret vd., İstatistiğe Giriş, Barış Yayınları, İzmir, 1998, s.374-376.

[36] http:// www.tursab.org.tr, 10 Nisan 2001.

[37] Basit örnekleme, kümeyi teşkil eden her elemanın örneğe girme şansının eşit bulunduğu örneklemeye denilmektedir. Hesaplamalarda da her elemana verilecek ağırlık eşit olacaktır. Bu yöntemde örneğe girecek elemanların seçiminde kur’a usulü ya da tesadüfi sayılar tablosu kullanılmaktadır. Daha ayrıntılı bilgi için bkz. ARIKAN, Rauf, a.g.e., s.128-130.

[38] KOZAK, Metin, Turizm Mevzuatı El Kitabı,  Turhan Kitapevi, Ankara, 1999, s.519-520.

[39] Ofis müdürleri, seyahat acentasının faaliyet gösterdiği bölgedeki ofis veya bürosunda bulunan ve acentanın tüm faaliyetlerinden sorumlu olan yöneticidir.

[40] Diğer kategorisinde yer alan yöneticilerin tamamını ofis müdürleri oluşturmaktadır.

[41] Turizm bakanlığı tarafından açılan profesyonel turist rehberliği sınav ve kurslarının bitiminde teknik gezi olarak adlandırılan geziye katılmak zorunludur. Araştırma kapsamındaki yöneticilerin bir kısmı aynı zamanda profesyonel turist rehberi olduğu için kursa ve geziye birlikte katılmış olmaktadır. Profesyonel turist rehberliği ve teknik gezilerle ilgili olarak bkz: Profesyonel Turist Rehberliği Yönetmeliği, Resmi Gazete, Tarih: 02.07.1986, Sayı: 19152, Değişiklik 15.05.1997, 22990.

[42] Yöneticilerden, katıldığı tüm eğitim etkinliklerinin konularını işaretlemeleri  istenmiştir. Birden fazla konuda eğitim etkinliğine katılanlar bu etkinlikleri işaretlemişlerdir.

[43] Ayrıntılı bilgi için bkz:TANER, Bahar, Konaklama Endüstrisinde Yönetim Biçimleri: Beş Yıldızlı Oteller Üzerinde Bir Çalışma, Anatolia Dergisi, Yıl:5, Sayı:4, Aralık, 1994, s.41.

[44] Ayrıntılı bilgi için bkz: HATİPOĞLU, Zeyyat, Temel Yönetim ve Organizasyon, a.g.e., s.223-224, KOÇEL, Tamer, a.g.e., s.25.