METROPOLİTEN KENTLERDE YAŞAYANLARIN KENTSEL SORUNLARA VE BU SORUNLARDAN KENTİÇİ ULAŞIMA BAKIŞLARI ARAŞTIRMASI

Yıl: 7 Sayı:73
Ocak 2004

< önceki

 

Öğr. Gör. Ahmet FİDAN

 

 

  

METROPOLİTEN KENTLERDE YAŞAYANLARIN KENTSEL SORUNLARA VE BU SORUNLARDAN KENTİÇİ ULAŞIMA BAKIŞLARI ARAŞTIRMASI


GİRİŞ

Büyükşehirlerde öncelikli sorunların neler olduğu halka sorulduğunda bu sorunların en başına % 29.5 ile trafik ve ulaşım gelmektedir. Ancak ulaşım sorunu son yaptığımız araştırmaya göre aşağıdaki tabloda da görülebileceği gibi dramatik boyutlara varmıştır. Yolların yetersizliği cevabını verenleri de trafik ve ulaşım sorununa dahil edersek durumun daha da ciddi boyutlarda olduğu ortadadır.

Kentiçi ulaşımın çözümüne ilişkin cevaplarda ise daha geniş yol ve altyapı cevabının ağırlığı normal olarak görülebilir. Zira bu işle uğraşmayan veya profesyonel olmayan bu insanların köklü çözümü daha geniş yol ve altyapıda aramaları doğaldır. Oya bilinmektedir ki yollar açıldıkça yolları dolduran araçlar ortaya çıkmaktadır. Yani yolların açılması ilk elde bir rahatlama getirirken orta ve uzun dönemde köklü bir çözüm getirememektedir.

Bununla ilgili ayrıntılı sonuçlar aşağıdadır:

Tablo 1 : Öncelik Sıralarına Göre Kentsel Sorunlar

KENTSEL SORUNLAR

ÖNEMİ (%)

1998

2003*

Trafik ve ulaşım

29.5

59

Su sorunu

7.9

2

Hayat pahalılığı

7.1

18

Şehrin genel temizliği

5.6

-

Hava kirliliği

5.5

4

İşsizlik

5

7

Şehrin plansız yapılaşması

4.7

-

Yolların yetersizliği

4.6

2

Çöp sorunu

4.3

-

Asayiş ve can güvenliği

4.2

 

Gecekondulaşma

3.4

 

Göç sorunu

3.1

 

Eğitim

2.9

-

Sağlık hizmetleri

2.7

7

Kanalizasyon

2.1

-

Park ve yeşil alanların yetersizliği

2.1

-

Kalabalık

-

1

Kaynak: FİDAN, Ahmet; Uluslararası Kentiçi Ulaşım Sempozyumu, A.g.e., s. 324.[1]

Bunları destekleyici olarak ta 200 kişi üzerinde yazılı ve 100 kişi üzerinde sözlü anket tekniği uygulanmıştır. Yazılı ankette anket metninde araştırmanın konusu ve amacı özellikle sorular ve cevaplar bölümünden sonra açıklanmıştır. Çünkü İstanbul’da yaşayan insanların en büyük / önemli sorununun ne olduğu konusunda amacı okuduktan sonra şartlanmalarının önlenebileceği düşünülmüştür. Ayrıca yine sağlıklı ve objektif sonucun alınması için veya araştırmanın geçerliliği ve güvenilirliğinin zedelenmemesi için anket hareket halindeki insanlar üzerinde uygulanmamıştır. Anket, durakta veya istasyonda ulaşım aracını bekleyen insanlar üzerinde uygulanmış olsaydı, doğal olarak en büyük sorun olarak ulaşım sorunu olduğu cevabı alınmış olacaktı. Bu nedenle araştırmada örnekleme ve doğal sosyolojik şarlar dikkate alınmıştır. Ayrıca bu araştırmayı test etmek için İstanbul Büyükşehir Belediyesi kapsamı dışında başka büyükşehir belediyelerinde de 200 kişi üzerinde araştırma yapılmış. Bu araştırmada da yine otobüs bekleyen veya durakta duran kişilere soru sorulmayarak geçerliki ve güvenilirlik korunmuştur. 1998 yılında yaptığımız araştırmaya göre bu araştırmada insanların belli başlı sorunların etrafında daha da kümelendikleri görülmüştür.

Bunlara ilave olarak sözlü ankette telefonla görüşme tekniği kullanılmıştır. Telefonla tesadüfi yöntemle belirlenen deneklere de araştırmanın geçerliliği ve güvenilirliği zedelenmesin diye yine araştırmanın amacı nihai olarak söylenmiştir. 2 dakika süren telefon görüşmesinde yazılı ankette sorulan sorular sözlü olarak sorulmuştur. Ancak aranılan  telefonlar çoğunlukla ev telefonu olduğundan doğal olarak sağlık sorunları biraz daha yüksek çıkmıştır. Fakat her iki araştırma tekniğinde de sonuçlar birbirine çok yakın çıkmıştır.

Telefonla yapılan ankette İstanbul’un Avrupa yakasına göre Anadolu yakasında oturanlar kentiçi ulaşımda metronun ye da toplu taşımanın daha ağırlıklı önem taşıdığını söylemektedir.

Bunun yanında insanların çoğu ulaşım altyapısının çözümü ile önemli ölçüde çözüleceğine inanmaktadır. Bunu da ulaşım altyapısının görünen bir hizmet olmasından dolayı insanlar da daha çok görülenleri eleştirmeye daha yatkın oldukları şekliyle açıklamak gerekmektedir.

Gerek telefonla gerek yazılı yöntemle yapılan araştırmaların her ikisinde de İstanbul’da yaşayan insanlar açık uçlu soruya en önemli sorun olarak % 60 oranında ulaşım ve trafik cevabını vermişlerdir. Diğer sorunları da tablo halinde gösterirsek;

Tablo 2 : Öncelik Sıralarına Göre Kentsel Sorunlar

KENTSEL SORUNLAR

ÖNEMİ (%)

Trafik ve ulaşım

60

Su sorunu

2

Geçim Sıkıntısı

18

Hava kirliliği

4

İşsizlik

6

Sağlık

8

Kalabalık

2

TOPLAM

100

 

Tablo 3 : Öncelik Sıralarına Göre Kentsel Sorunlar

KENTSEL SORUNLAR

ÖNEMİ %

İSTANBUL GENELİ

DİĞER BÜYÜKŞEHİRLER

Trafik ve ulaşım

59

57

Su sorunu

2

4

Geçim Sıkıntısı

18

7

Hava kirliliği

4

6

İşsizlik

7

5

Sağlık

7

2

Kalabalık

1

-

Güvenlik

-

3

Altyapı Sorunu

-

15

Eğitim

1

1

Çevre Kirliliği

-

5

TOPLAM

100

100

 

Aynı şekilde kentiçi ulaşım veya trafiği en önemli sorun mudur diye sorulduğunda insanların yüzde % 98 i buna EVET cevabını vermiştir. Bu soruya diğer Büyükşehirlerde evet diyenlerin oranı daha düşüktür. (% 77)

Trafik ve ulaşım konusunun en önemli sorun olduğunu söyleyenlerden, bu sorunların çözümüne ilişkin dağılımları aşağıda görülmektedir.

Tablo 4 : Kentiçi Ulaşım ve Trafiğe İlişkin Çözüm Yöntemleri

KENTİÇİ ULAŞIM SORUNUNUN ÇÖZÜMÜ

(%)

Daha fazla ulaşım aracı alımı

2

Başarılı bir yönetim ve organizasyon

30

Daha geniş yol ve altyapı

24

Trafik ve ketlilik bilinci eğitimi

38

Diğer

6

TOPLAM

100

 

BURSA SONUÇLARI

Bursa'da yaşayan insanların tablodan da görüleeceği üzere yine en önemli gördükleri sorun Trafik ve Ulaşım gelmektedir.

İlk sorumuz açık uçlu soru olduğundan Bursa'da yaşayan insanlar sağlık sorununu en önemli sorun olarak görenlere rastlanmamıştır. Ancak Bursa'da da İstanbul dışındaki diğer metropollerde görüldüğü gibi açık ulaşım ve trafik sorunundan sonra en öncelikli sorun hava kirliliği görülmektedir.

Yalnız araştırmamızın kış mevsimine rastlaması Bursa açısından belki sorunu biraz daha belirginleştirmiştir. Ancak bu sonuçlar temel bir zamanlama hatasına neden olacak bir durum olarak görülemez. Çünkü diğer metropollerde yaptığımız araştırma da yine kış mevsiminde yapılmıştır.

Tablo 4 : Bursa'nın Öncelik Sıralarına Göre Kentsel Sorunlar

 

KENTSEL SORUNLAR

ÖNEMİ (%)

Trafik ve ulaşım

36

Altyapı

17

Geçim Sıkıntısı

11

Hava kirliliği

19

İşsizlik

14

Eğitim

3

TOPLAM

100

 

Bursa'da yaşayan insanların ucu kapalı soruya verdikleri cevapta fazla bir marjinallik görülmemektedir. Trafik ve Ulaşımı en önemli sorun olarak görüyor musunuz sorusuna Bursa'lıların % 58'i evet derken % 42'si hayır demiştir.

Kentiçi Ulaşımın Çözümüne ilişkin olarak sunulan yine ucu kapalı sorularda da daha geniş yol ve altyapı diyenlerin ağırlığını görmekteyiz. Ancak Bursalılar başarılı bir yönetim ve koordinasyon cevabına ağırlık vermeleri de hayli bilinçli tercih yaptıklarını göstermektedir. Bununla ilgili tablo aşağıdadır.

 

Tablo 4 : Kentiçi Ulaşım ve Trafiğe İlişkin Çözüm Yöntemleri

KENTİÇİ ULAŞIM SORUNUNUN ÇÖZÜMÜ

 

 (%)

Daha fazla ulaşım aracı alımı

3

Başarılı bir yönetim ve organizasyon

41

Daha geniş yol ve altyapı

45

Trafik ve ketlilik bilinci eğitimi

10

Diğer

1

TOPLAM

100

 

ANTALYA SONUÇLARI

Antalya'da yaşayan insanların da tablodan da görüleeceği üzere yine en önemli gördükleri sorun Trafik ve Ulaşım gelmektedir. Ancak bu ucu açık sorunun içinde ulaşım sorunu trafik, yolların darlığı, yolların tek yönlü olması, yolların bozukluğu, dolmuşların azlığı, dolmuşla yapılan yolculuğun uzun sürmesi, ulaşım saatlerinin düzensizliği, toplu taşıma araçlarını yavaşlığı gibi sorunlar yer almaktadır.

Tablo 5 : Antalya'nın Öncelik Sıralarına Göre Kentsel Sorunları

 

KENTSEL SORUNLAR

ÖNEMİ (%)

Trafik ve ulaşım

36

Altyapı

25

Geçim Sıkıntısı

11

Hava kirliliği

15

İşsizlik

10

Eğitim

3

TOPLAM

100

Antalya'da da ucu kapalı sorulara baktığımızda,

Bursa'da yaşayan insanların ucu kapalı soruya verdikleri cevapta fazla bir marjinallik görülmemektedir. Trafik ve Ulaşımı en önemli sorun olarak görüyor musunuz sorusuna Bursa'lıların % 58'i evet derken % 42'si hayır demiştir.

Kentiçi Ulaşımın Çözümüne ilişkin olarak sunulan yine ucu kapalı sorularda da daha geniş yol ve altyapı diyenlerin ağırlığını görmekteyiz. Antalya halkının da  başarılı bir yönetim ve koordinasyon cevabına ağırlık vermeleri konuyu isabetli değerlendirdiklerini göstermektedir. Bununla ilgili tablo aşağıdadır.

Tablo 7 : Kentiçi Ulaşım ve Trafiğe İlişkin Çözüm Yöntemleri

KENTİÇİ ULAŞIM SORUNUNUN ÇÖZÜMÜ

 

(%)

Daha fazla ulaşım aracı alımı

7

Başarılı bir yönetim ve organizasyon

23

Daha geniş yol ve altyapı

27

Trafik ve ketlilik bilinci eğitimi

32

Diğer

11

TOPLAM

100

 

SONUÇ

Büyük kentlerde ulaşım sorununun çözümlenememesi, daha çok yoğun nüfus artışı nedeniyle olduğu bilinmektedir. Bu açıdan her şeyden önce, büyük kentlere göç olayının önlenmesi yönünde gerekli tedbirler zaman kaybetmeden alınmalıdır.

Yerel yönetimlerle birlikte özel ve kamu sektörü ciddi fayda ve maliyet analizleri yaparak, kamu ulaşım araçlarıyla insanların rahatlıkla evinden işine, işinden evine gidebilecek şekilde koordine edebilirler. Aynı şey kentiçi ulaşımın dışındaki konularda da uygulanabilir. Bunun için insanların daha az araba ve daha az kola ile yetinmesini öğrenmeleridir. Bu ise etik bir boyut taşır ve değer yargıları içerir.

Yapılan araştırmalar göstermektedir ki bütün metropollerde kentiçi ulaşım veya trafik sorunu ciddi boyutlardadır. Trafik sorunu sadece araçlara yönelik bir sorundur. Konu ulaşım sorunu olarak adlandırılırsa daha kapsamlı veya genel değerlendirme yapılabilmiş olur.

Gerek yazılı anketlerde gerek sözlü anketlerde gerek İstanbul içinde gerek diğer metropoliten kentlerimizde kentiçi ulaşım sorunları açısından fevkalade belirgin sonuçlar ortaya koymamaktadır. Yani her yerde kentiçi ulaşım her halükarda en önemli sorun olarak kendini göstermektedir. 

 

 



[1]     2003 rakamları, 500 kişi üzerinde yaptığımız araştırmanın sonucuna göre ortaya çıkmıştır. 2003 yılında boş olan yerlerle ilgili denekler, (“en büyük sorun olarak neyi görüyorsunuz” sorusu açık uçlu soru olduğundan belli başlı sorunlarda biraz daha kümelenme görülmüştür.

*      İstanbul ili kapsamındaki sonuçlar.