İNSAN
HAKLARI EVRENSEL BEYANNAMESİ
BİRLEŞMIŞ
MİLLETLER GENEL KURULU, 10 ARALIK 1948'DE TOPLANARAK, İNSAN HAKLARI EVRENSEL
BİLDİRGESİ'Nİ YAYINLAMIŞTIR.
Madde 1 :Tüm insanlar özgur, değer ve hak bakımından eşit olarak
doğarlar. Akıl ve vicdana sahiptirler. Birbirlerine karşı kardeşlik düşünceleriyle
davranmalıdırlar.
Madde 2 : Herkes; ırk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasal
ya da baska inançlarına bakılmaksızın eşit haklara sahiptir. İnsanlar ulusal
ve toplumsal kokenleri, zenginlikleri, doğuş farklılıkları ya da herhangı
başka bır ayrım gozetılmeksizin bu bildirgede belirtilen tüm haklardan
ve özgürlüklerden yararlanabilirler.
Madde 3 : Yaşamak, özgürlük ve kışı güvenligi herkesın hakkıdır.
Madde 4 : Hiç kimse kölelik ya da kulluk altında bulundurulamaz;
kölelik ve köle ticareti her türlü biçimiyle yasaktır.
Madde 5 : Hiç kimseye iskence yapılamaz; kıyıcı, insanlık
dısı, onur kırıcı ceza ve davranıslar uygulanamaz.
Madde 6 : Herkes nerede olursa olsun, yasal haklarının tanınması
hakkına sahiptir.
Madde 7 : Herkes yasalar karsısında eşittir ve ayrımsız olarak
yasaların koruyuculugundan eşit olarak yararlanma hakkına sahiptir. Herkesin,
bu bildirgeyle belirtilen haklarına ters düşen ayırt edici davranışlar
için yapılacak kıskırtmalara karşı eşit korunma hakkı vardır.
Madde 8 : Herkesin, kendisine anayasa ya da yasalalarla tanınan
temel haklarının yok edilmesi ya da zedelenmesi girisimine karsı ulusal
mahkemelere basvuru hakkı vardır.
Madde 9 : Hiç kimse keyfi olarak tutuklanamaz, alıkonamaz
ya da sürülemez.
Madde 10 : Herkes, haklarının, gorevlerinin ya da kendisine
cezai sorumluluk yükleyecek herhangi bir suçlamanın belirlenmesinde tam
bir eşitlikle, davasının bagımsız ve tarafsız bır mahkeme tarafından adilane
ve acık olarak gorulmesi hakkına sahiptır.
Madde 11 :
a) Bir suç işlemekten sanık herkes, savunması ıçın kendısıne gerekli tüm
koşulların sağlandığı açık bir yargılanma sonucunda yasalarca suçlu olduğu
saptanmadıkca suçsuz sayılır.
b) Hiç kimse, işlendikleri sırada ulusal ya da uluslararası hukuka göre
suç oluşturmayan eylemlerden ya da ihmallerden dolayı mahkum edilemez.
Bunun için, suçun işlendigi sırada uygulanan cezadan daha siddetli bir
ceza verilemez.
Madde 12 : Hiç kimsenin özel yasamına, aılesıne konut dokunulmazlığına
ya da yazışma özgürlügüne keyfi olarak karışılamaz; kimsenin onur ve ününe
karşı kötü davranışlarda bulunulamaz. Herkesin bu karışma ve kötü davranışlara
karşı yasalarla korunma hakkı vardır.
Madde 13 :
a) Herkesin, herhangi bir devletin toprakları uzerınde serbestce yolculuk
yapma ve yasama hakkı vardır.
b) Herkes, kendi ulkesi icinde olmak uzere, herhangi bir ulkeden ayrılmak
ve ulkesine yine dönmek hakkına sahiptir.
Madde 14 :
a) Herkesin, baskı ve kıyıcılık karsısında baska ülkelere sığınma ve bu
ülkeler tarafından sığınık olarak kabul edilmesi hakkı vardır.
b) Bu hak, adi bir suçun işlenmesi ya da Birleşmis Milletler'in ilke ve
amaçlarına ters duşen etkinliklere dayanan kovuşturmalar durumunda ileri
sürülemez.
Madde 15 :
a) Herkesin bir vatandaşlığa hakkı vardır.
b) Hiç kimse keyfi olarak vatandaşlığından ya da vatandaşlığını değistirmek
hakkından yoksun bırakılamaz.
Madde 16 :
a) Evlilik cağına varan her erkek ve kadın, ırk, vatandaslık ya da din
bakımlarından hicbir sınırlamaya baglı olmaksızın evlenmek ve aile kurmak
hakkına sahiptir. Evlilik bakımından, kadın ve erkek evliliğin sürdürülmesinde,
bozulmasında eşit haklara sahiptir.
b) Evlenme bagıtı ancak evlenecek kişilerin özgür ve tam isteğiyle yapılır.
c) Aile, toplumun dogal ve temel ögesidir; toplum ve devlet tarafından
korunma hakkına sahiptir.
Madde 17 :
a) Herkes tek basına ya da baskalarıyla birlikte mal ve mulk edinme hakkına
sahiptir.
b) Hiçkimse keyfi olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılamaz.
Madde 18 : Herkes düsünce, vicdan ve din özgürlügü hakkına
sahiptir. Buna gore, herkes din ya da inanç değiştirmekte özgürdür. Ayrıca
dinini ya da inancını tek başına ya da toplulukla birlikte açık olarak
ya da özel olarak ögretim, uygulama, ibadet ve ayinlerle açıklama özgürlügüne
sahiptir.
Madde 19 : Herkesin düsünme ve anlatma özgürlügü vardır.
Buna göre, hiç kimse düsüncelerinden dolayı rahatsız edilemez. Ayrıca ülke
sınırları söz konusu olmaksızın bilgi ve düsünceleri her türlu araçla aramak,
sağlamak ve yaymak hakkına sahiptir.
Madde 20 :
a) Herkes barışcıl yollarla toplantı yapmak, dernek kurmak ve derneğe katılmak
hakkına ve özgürlügüne sahiptir.
b) Hiç kimse bir derneğe üye olmaya zorlanamaz.
Madde 21 :
a) Herkes, doğrudan doğruya ya da serbestçe seçilmiş temsilciler aracılıgıyla,
ülkesinin devlet işleri yonetimine katılma hakkına sahiptir.
b) Herkesin, ülkesindeki devlet hizmetinden eşitlikle yararlanma hakkı
vardır.
c) Hükümet yetkisinin temeli halkın iradesidir; halk bu iradesini gizli
ya da açık bir şekilde özgürce oy vermelerinin saglandığı devreli ve dürüst
seçimlerle belirtir.
Madde 22 : Herkesin, toplumun bir uyesi olması nedeniyle
sosyal guvenliğe hakkı vardır. Insanların onur ve kişiliklerinin ozgürce
gelişmesi için zorunlu olan ekonomik, toplumsal ve kültürel hakların, ulusal
cabalar ve uluslararası isbirligi yoluyla her devletin örgutleri ve kaynaklarıyla
orantılı olarak gerçeklestırmesine hakları vardır.
Madde 23 :
a) Herkes, calışma, işini ozgürce seçme, adil ve uygun calışma şartlarının
sağlanması ve işsizlikten korunma haklarına sahiptir.
b) Herkesin, hiçbir ayrım gozetilmeksizin, eşit calışma karşılığında eşit
ücret almaya hakkı vardır.
c) Çalısan herkesin, kendisine ve ailesine insanlık onuruna uygun bir yaşam
sağlayan ve gerekirse her türlü toplumsal koruma araçlarıyla da tamamlanan
adil ve uygun bir ücrete hakkı vardır.
d) Herkesin, çıkarlarını korumak için sendikalar kurmaya ve bunlara katılmaya
hakkı vardır.
Madde 24 : Herkesin dinlenmeye, eğlenmeye, özellikle calışma
suresinin uygun biçimde sınırlanmasına ve belirli devrelerde ucretli tatillere
hakkı vardır.
Madde 25 :
a) Herkesin gerek kendisine gerekse ailesi icin, beslenme, giyim, barınma,
sağlık ve öteki sosyal hizmetler de icinde olmak üzere; sağlıgını ve güvencini
saglayacak, uygun bir yaşam düzeyine hakkı vardır. Işsizlik, hastalık,
dulluk, yaşlılık ya da geçim olanaklarından kendi istegi ve iradesi dışında
yoksun kalma gibi durumlarda sosyal güvenlik hakkına sahiptir.
b) Analık ve çocukluk, özel koruma ve yardım görme hakkına sahiptir. Bütün
çocuklar, evlilik içinde ya da dısında doğsunlar aynı sosyal korunmadan
yararlanırlar.
Madde 26 :
a) Herkes eğitim görme hakkına sahiptir. Eğitim parasızdır; hiç değilse
ilk ve temel egitim aşamalarında boyle olmalıdır. İlk oğrenim ve eğitim
zorunludur. Teknik ve mesleki oğretimden herkes yararlanabilmelidir. Yüksek
ögretim, diğerlerine göre herkese tam eşitlikle açık olmalıdır.
b) Eğitimin amacı, insan kişiliğinin tam ve özgürce gelişmesi, insan hak
ve özgürlüklerine saygının güçlenmesi olmalıdır. Bütün milletler, ırk ve
din grupları arasındaki anlayış, hoşgörü ve dostluğu özendirmeli ve Birleşmiş
Milletlerin barışın sürdürülmesi yolundaki çalışmalarını geliştirmelidir.
Madde 27 :
a) Herkes, toplumdaki kültürel calışmalara serbestce katılmak, güzel sanatlarla
ilgilenmek, bilimsel ilerlemenin getirdigi yararlara ortak olmak ve bundan
yararlanma hakkına sahiptir.
b) Herkesin, sahibi bulundugu her türlü bilim, edebiyat ya da sanat yapıtlarından
doğan moral ve maddi çıkarların korunması hakkı vardır.
Madde 28 : Herkesin, bu bildirgede öngörülen hak ve özgürluklerin
tam uygulanmasını saglayacak bir toplumsal ve uluslararası düzene hakkı
vardır.
Madde 29 :
a) Herkesin kişiliğinin tam ve özgür gelişmesi, içinde yaşadığı topluma
karşı gorevlerini yerine getirmesiyle olanaklıdır.
b) Herkes, haklarını kullanmak ve ozgurluklerinden yararlanmak konusunda;
ancak yasalarla sırf baskalarının hak ve özgürlüklerinin tanınmasını ve
bunlara saygı gosterilmesini saglamak amacıyla ve toplumun ahlak, duzen
ve genel gönencinin gereklerini karsılamak icin belirlenmis kurallara bağlıdır.
c) Bu hak ve özgürlükler hiçbir şekilde Birleşmiş Milletlerin amaç ve ilkelerine
ters düşecek biçimde kullanılamaz.
Madde 30 : Bu bildirgenin hiçbir yargısi, içinde yayınlanan
hak ve özgürlüklerin bir devlet, sınıf ya da kişi tarafından yok edilmesini
güden bir calışmaya girişmeye ya da eylemli olarak bunu islemeye herhangi
bir hak getirir nitelikte yorumlanamaz. |