Banka ve Kambiyo Mevzuatı  
Resmi Gazete: 21.12.1999 Salı Sayı: 23913 (Mük.) 
Bakanlar Kurulu Kararı 
 
Konu  : Bankalarca Karşılık Ayrılacak Kredilerin ve Diğer Alacakların Niteliklerinin Belirlenmesi ve Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Karar
KARAR SAYISI:99/13761
     
            Ekli "Bankalarca Karşılık Ayrılacak Kredilerin ve Diğer Alacakların Niteliklerinin Belirlenmesi ve Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Karar"ın yürürlüğe konulması; Devlet Bakanlığı'nın 16/12/1999 tarihli ve 92717 sayılı yazısı üzerine, 4389 sayılı Bankalar Kanunu'nun 11 inci maddesinin (12) numaralı fıkrası ile geçici 1 inci maddesinin (c) fıkrasına göre, Bakanlar Kurulu'nca 20/12/1999 tarihinde kararlaştırılmıştır.
Süleyman DEMİREL
Cumhurbaşkanı
            Bülent ECEVİT
            Başbakan
 
Bankalarca Karşılık Ayrılacak Kredilerin ve Diğer Alacakların Niteliklerinin Belirlenmesi ve Ayrılacak Karşılıklara İlişkin sas ve Usuller Hakkında Karar

            Amaç
            Madde 1- Bu Karar'ın amacı, bankaların nakdi ve gayrinakdi kredileri ile diğer alacaklarının niteliklerini ve bunlar için ayrılacak karşılıklara ilişkin esas ve usulleri belirlemek, bu suretle kredilerin ve diğer alacakların mahiyetlerine uygun bir şekilde tasnif edilerek muhasebeleştirilmesini ve mali tabloların açıklık ve doğruluk ilkelerine göre hazırlanmasını sağlamaktır.

            Hukuki Dayanak
            Madde 2- Bu Karar 4389 sayılı Bankalar Kanunu'nun 11 inci maddesinin 12 nci fıkrası hükmüne istinaden hazırlanmıştır.

            Kredilerin ve Diğer Alacakların Niteliklerine ve Geri Ödenebilirliklerine Göre Tasnif Edilme Zorunluluğu
            Madde 3- Bankalar, yurtdışı şubeleri dahil, kredilerini ve diğer alacaklarını geri ödenebilirliklerine ve borçluların kredi değerliliklerine göre bu Karar'ın 10 uncu maddesine istinaden belirlenecek ilave tanım ve açıklamaları da dikkate almak suretiyle, 4 üncü maddede sayılan gruplar itibariyle sınıflandırarak izlemek zorundadırlar.

            Kredilerin ve Diğer Alacakların Tasnif Edileceği Gruplar
            Madde 4-1) Bankaların 3 üncü maddedeki zorunluluk çerçevesinde kredilerini ve diğer alacaklarını tasnif edeceği gruplar aşağıda gösterilmiştir.

            I inci Grup

            Standart Nitelikli Krediler ve Diğer Alacaklar
            Bankacılık ilke ve teamüllerine ve finansman prensiplerine uygun şekilde açılıp kullandırılan ve yeterince güvence altına alınmış, anapara ve faiz ödemelerinin borçlunun ödeme gücüne ve nakit akımına göre yapılandırıldığı, ödemelerin süresinde yapıldığı ve yapılacağının tahmin edildiği, mevcut koşullar altında halihazırda ve gelecekte geri ödeme problemlerinin bulunmaması nedeniyle borcun tamamının geri ödenmesinin beklendiği krediler ve diğer alacaklardır.

            II nci Grup

            Yakın İzlemedeki Krediler ve Diğer Alacaklar
            Gerek borçlunun ödeme gücünde ve nakit akımında, gerekse mevcut koşullarda gözlenen ya da tahmin edilen olumsuz gelişmeler nedeniyle anapara ve faiz ödemelerinin kredi sözleşmesinde yer alan şartlara uygun olarak zamanında yapılmasında sorunların doğabileceğinin tahmin edildiği ve bu hususta tereddütlerin hasıl olduğu, gözlenen sorunların giderilmemesi durumunda borcun tamamının geri ödenmesinin tehlike arz edeceği krediler ve diğer alacaklardır.

            III üncü Grup

            Tahsil İmkanı Sınırlı Krediler ve Diğer Alacaklar
            Borçlunun özkaynaklarının ve verdiği teminatların borcun vadesinde ödenmesini karşılamada yetersiz bulunması nedeniyle borcun tamamının tahsil imkanının sınırlı olduğu ve/veya ana paranın veya faizin veya her ikisinin tahsilinin vadesinden veya ödenmesi gereken tarihten itibaren 90 günden fazla geciktiği, gözlenen sorunların düzeltilmemesi durumunda bir zarara yol açabilmesi muhtemel olan krediler ve diğer alacaklardır.

            IV üncü Grup

            Tahsili Şüpheli Krediler ve Diğer Alacaklar
            Mevcut koşullarda geri ödenmesi veya tasfiyesi muhtemel görülmeyen ve/veya ana paranın veya faizin ya da her ikisinin vadesinden veya ödenmesi gereken tarihten itibaren tahsilinin 180 günden fazla geciktiği, belirli bir zafiyet taşımakla beraber, firmaların birleşme veya yeni finansman bulma imkanı, sermaye arttırımı veya enjeksiyonu gibi bazı faktörlerin kredinin sıhhatini olumlu yönde etkilemesinin beklenmesi nedeniyle tam anlamıyla zarar niteliği taşımadığı düşünülen krediler ve diğer alacaklardır.

            V inci Grup

            Zarar Niteliğindeki Krediler ve Diğer Alacaklar
            Tahsilinin mümkün olmadığına kanaat getirilen ve/veya ana paranın veya faizin veya her ikisinin de vadesinden veya ödenmesi gereken tarihten itibaren tahsilinin 1 yıldan fazla gecikmiş olduğu krediler ve diğer alacaklardır.

            2) Ödeme yükümlülüğünün yerine getirilmemesinin geçici likidite sıkıntısından kaynaklanmış olması halinde, borçluya likidite gücü kazandırmak ve banka alacağının tahsilini sağlamak amacıyla alacağın, gerektiğinde ilave kredi de açılarak bir defaya mahsus olmak üzere, bu Karar'ın 10 uncu maddesine göre belirlenecek esas ve usullere uyulmak kaydıyla yenilenmesi, yeniden finanse edilerek yapılandırılması ya da yeni bir İtfa planına bağlanması mümkündür.

            3) Bu maddenin 1 inci fıkrasında belirtildiği şekilde, sırasıyla, III üncü Grup, IV üncü Grup ve V inci Grup krediler ve diğer alacaklar tasnifi altında izlenilen ve ana paranın ve faizin vadesinden veya ödenmesi gereken tarihten itibaren tahsilinin 90 günden fazla gecikmiş olduğu tüm alacaklar, bu Kararın uygulanmasında donuk alacak kabul edilirler. Buna göre, bir kredi müşterisinin bir banka tarafından verilmiş birden çok kredisinin mevcut bulunması ve bu kredilerden birinin dahi yapılan tasnif gereği donuk alacak olarak kabul edilmesi durumunda, sözkonusu kredi müşterisinin bankaya olan tüm borçları donuk alacak olarak aynı grupta tasnif edilir.

            Tasnif Edilen Kredilerin ve Diğer Alacakların İlgili Muhasebe Hesaplarına Aktarılması
            Madde 5- Bankalar tasnif ettikleri, "Tahsil İmkanı Sınırlı Krediler ve Diğer Alacaklar" ile "Tahsili Şüpheli Krediler"i, "Tasfiye Olunacak Alacaklar Hesabı"na, "Tahsili Şüpheli Diğer Alacaklar"ı, "Tahsili Şüpheli Ücret, Komisyon ve Diğer Alacaklar Hesabı"na, "Zarar Niteliğindeki Krediler ve Diğer Alacaklar"ı, "Zarar Niteliğindeki Krediler ve Diğer Alacaklar Hesabı"na aktarmak zorundadırlar.

            "Tasfiye Olunacak Alacaklar Hesabı"na aktarma zorunluluğu, gayrinakdi kredilerin tahsil edilmeyen; nakit krediye dönüşmüş ya da tazmin edilmiş bedelleri için de geçerlidir.

            Alacağın, bu Karar'ın 4 üncü maddesinin 2 nci fıkrası çerçevesinde yenilenmesini, yeniden finanse edilerek yapılandırılmasını ya da yeni bir İtfa planına bağlanmasını takip eden 6 aylık sürede borçlu tarafından şartlara uyulması ve ödemelerin aksatılmaması kaydıyla, söz konusu alacak tutarı bu sürenin sonunda "Yenilenen ve İtfa Planına Bağlanan Krediler Hesabı"na aktarılır.

            Değerleme ve Muhasebeleştirme Usulleri
            Madde 6- Bu Karar'ın 4 üncü maddesinde belirtilen gruplar altında tasnif edilecek kredilerin ve diğer alacakların değerlemesi ve muhasebeleştirilmesi ile bu Kararda geçen karşılıkların ve teminatların muhasebeleştirilmesi, bunlara ilişkin hesapların bankaların mali tablolarında gösterilmesi, Bankalar Kanunu'na göre uygulamaya konulan "Bankalarca Uygulanacak Muhasebe Standartları, Tek Düzen Hesap Planı ve İzahnamesi"nde yer alan usul ve esaslara göre yapılır.

            III üncü Grup, IV üncü Grup ve V inci Grup krediler ve diğer alacaklar altında tasnif edilerek donuk alacak haline gelen tutarlar için döneme ilişkin faiz tahakkuku ve reeskontu yapılmaz. Donuk alacak haline dönüşen tutar için daha önce yapılmış bulunan ve tahsil edilmediği halde gelir yazılan faiz tahakkukları ve reeskontları muhasebe kayıtları üzerinde iptal edilir. Donuk 4alacaklara ilişkin olarak sadece nakden tahsil edilen faizler gelir yazılır.

            Bu Karar'ın 3 ve 4 üncü maddeleri gereğince yapılacak tasnif ve izleme çerçevesinde, bankalar, nakdi ve gayrinakdi kredileri ile diğer alacaklarını üçer aylık dönemler itibariyle gözden geçirmek, ortaya çıkacak duruma göre sınıflandırmak ve karşılık ayırmak zorundadırlar.

            Bankalarca Ayrılacak Karşılıklar ve Oranları
            Madde 7- Bankaların Bu Karar'ın 4 üncü maddesine göre tasnif ederek izleyecekleri kredileri ve diğer alacakları için ayıracakları karşılıklar ve oranları aşağıda gösterilmiştir.

            1) Özel Karşılıklar: Bu Karar'ın 8 inci maddesinde belirtilen hususlar dikkate alınarak, kredi ve alacağın;

            - III üncü Gruba alındığı tarihten itibaren en az %20'si,

            - IV üncü Gruba alındığı tarihten itibaren en az %50'si,

            - V inci Gruba alındığı tarihten itibaren %100'ü,

            oranında özel karşılık ayrılır.

            Vergi Usul Kanunu'na göre, değersiz hale gelen alacaklar ve şüpheli alacakların teminatsız kalan kısımları için 4 üncü maddede belirtilen süreler beklenmeksizin %100 oranında karşılık ayrılarak gider yazılır.

            2) Genel Karşılık: Bankalar, standart nitelikli nakdi kredileri ve yakın izlemedeki nakdi kredileri toplamının %0,5'i ve teminat mektupları, aval ve kefaletleri ile diğer gayrinakdi kredileri toplamının %0,1'i oranında genel karşılık ayırmak zorundadırlar. Mart, Haziran, Eylül ve Aralık aylarının son günleri itibariyle hesaplanan genel karşılık miktarları gider yazılarak pasifte "Genel Kredi Karşılıkları Hesabı"nda muhasebeleştirilir. Genel Kredi Karşılıkları Hesabında kayıtlı tutarların, Tasfiye Olunacak Alacaklar Hesabının net bakiyesi düşüldükten sonra kalan kısmı Bankalar Kanunu'nun 13 üncü maddesine göre tesis olunan standart rasyoların hesabında katkı sermayeye dahil edilir.

            Genel karşılığa tabi gayrinakdi krediler;

            a) Teminat mektupları,
            b) Kabul kredileri,
            c) Akreditif taahhütleri,
            d) Cirolar,

            gibi bankayı bir şartın ifa edilememesinden dolayı ileride doğabilecek bir borç yükümlülüğüne sokarken aynı zamanda da diğer şahıslardan alacaklı duruma getiren her türlü cayılamaz gayrinakdi kredilerdir.

            Teminatlar
            Madde 8-1) Bankalar, kredilerine ve diğer alacaklarına ilişkin teminatları aşağıda belirtilen teminat grupları itibariyle sınıflandırarak takip etmek zorundadırlar. Teminat tutarı sadece özel karşılık tutarının hesaplanmasında, alacak tutarından yapılacak indirim olarak dikkate alınır.

            I inci Grup Teminatlar:

            - Nakit ve mevduat

            - Hazine ve Kamu Ortaklığı İdaresi'nce veya bunların kefaletiyle çıkarılan bono ve tahviller,

            - OECD ülkeleri merkezi yönetimleri ile merkez bankalarınca ya da bunların kefaletiyle ihraç edilen menkul kıymetler,

            II nci Grup Teminatlar:

            - Altın ve diğer kıymetli madenler,
            - Borsaya kote edilmiş hisse senetleri,
            - Varlığa dayalı menkul kıymetler,
            - Özel sektör tahvilleri,
            - Türkiye'de faaliyette bulunan bankaların kendi kredi sınırları dahilinde verecekleri kefaletler ve teminat mektupları,
            - OECD ülkelerinde faaliyet gösteren bankaların garantileri,
            - OECD ülkeleri merkezi yönetimleri ile merkez bankaların kefaletleri,
            - Kredi riskine karşı koruma sağlayan kredi türev anlaşmaları,
            - Firmaların kamu kurumları nezdindeki doğmuş istihkak alacaklarının temliki veya rehni,
            - Paraya tahvili kolay menkul kıymetler ile emtiayı temsil eden kıymetli evrak, piyasa değerini aşmayan tutarda rehinli her türlü emtia ile menkuller,
            - Ekspertiz kıymeti yeterli olmak kaydıyla, tapulu gayrimenkullerin ipotekleri ile tahsisli araziler üzerine yapılan gayrimenkullerin ipotekleri,
            - Müşterilerden alınan gerçek kambiyo senetleri,

            III üncü Grup Teminatlar:

            - Ticari işletme rehni,
            - İhracat vesaiki,
            - Taşıt Rehni,
            - Uçak veya Gemi ipoteği.
            - Kredibilitesi yüksek gerçek ve tüzel kişilerin kefaletleri,
            - Müşterilerden alınan diğer senetler,

            IV üncü Grup Teminatlar:

            İlk üç grup dışında kalan teminat türleri.
            2) Özel karşılıkların hesaplanmasında, bu Karar'ın 10 uncu maddesine göre belirlenecek esas ve usullere uygun bir şekilde değerlenecek teminatlara ilişkin değerlenmiş tutar, III üncü Grup, IV üncü Grup ve V inci Grupta izlenebilen donuk alacak tutarından, aşağıda belirtilen dikkate alınma oranları vasıtasıyla tespit edilen miktarda indirilerek, özel karşılığa tabi olacak alacak tutarı belirlenir.

            - I inci Grup teminatların dikkate alınma oranı: %100
            - II nci Grup teminatların dikkate alınma oranı: %75
            - III üncü Grup teminatların dikkate alınma oranı: %50
            - IV üncü Grup teminatların dikkate alınma oranı: %25

            Özel karşılıkların hesaplanmasında dikkate alınacak değerlenmiş teminat tutarı donuk alacak miktarını aşamaz. Değerlenmiş teminat tutarının donuk alacak tutarını aşması durumunda, bunun sadece donuk alacak tutarına tekabül eden kısmına yukarıda belirtilen dikkate alınma oranlarının uygulanması sonucu bulunacak tutar, indirilecek tutar olarak dikkate alınır.

            İstisnalar
            Madde 9- İlgili kanun, kararname ve tebliğlerle teşkil edilmiş fonlardan yetkili mercilerin talimatı ile tahsis olunan ve riski aracı bankalara ait bulunmayan krediler, bankaların özel görev hesaplarında izlenilen özel görev alacak tutarları, tarımsal destekleme kredileri, 70 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve 3182 sayılı Bankalar Kanunu'nun ilgili maddelerine göre tasfiye yoluyla başka bir bankaya intikal eden alacaklar ile 25/3/1987 tarihli ve 3332 sayılı Kanun çerçevesinde yapılan işlemler için özel ve genel karşılık oranları %0 olarak dikkate alınır.

            Yetki
            Madde 10- Kurul, bu Karar'ın amaç ve ilkeleri çerçevesinde uygulamaya ilişkin usul ve esasları tespite yetkilidir.

            Yürürlükten Kaldırılan Hükümler
            Madde 11- 30/12/1997 tarih ve 97/10497 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile ek ve değişiklikleri yürürlükten kaldırılmıştır.

            Geçici Madde 1- Ocak 2000 tarihinden önce kullandırılan kredilerle ilgili olarak yürürlükten kaldırılan 30/12/1997 tarih ve 97/10497 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı hükümleri uyarınca karşılık ayrılır.

            Yürürlük
            Madde 12- Bu Karar 1 Ocak 2000 tarihinde yürürlüğe girer.

            Yürütme
            Madde 13- Bu Kararı Bakanlar Kurulu yürütür.