Lozan Antlaþmasý
 
II- BOÐAZLARIN TABÝ OLACAÐI USULE DAÝR MUKAVELENAME

            24 Temmuz 1923 tarihinde imza edilmiþtir.  

            Britanya Ýmparatorluðu, Fransa, Ýtalya, Japonya, Bulgaristan, Yunanistan, Romanya, Rusya,  
Sýrp-Hýrvat-Sloven Devleti ve Türkiye ,  

            Bugünkü tarihli muahedei sulhiyenin 33'üncü Maddesiyle müeyyet esasa tevfikan Boðazlarda bütün milletlere  
Bahrisefit ile Karadeniz arasýnda serbestii mürur ve seyrisefaini temin etmek ümniyesiyle,  

            Ve bu serbestinin idamesi sulhu umumi ve ticareti alem için lazým olduðunu nazarý dikkate aldýklarýndan,  

            Bu hususta bir mukavelename akdine karar vermiþler ve her biri kendi murahhaslarý olmak üzere :  

            Haþmetlü Büyük Britinya ve Ýrlanda Kýraliyeti Müttehidesi, Maverayý Ebhar Britanya arazisi Kýralý ve  
Hindistan Ýmparatoru Hazretleri :  

            Ýstanbul'da Fevkalade Komiser Asaletlü Sir Horace George Montagu Rumbold, Baronet, G. C. M. G.;  

                        Fransa Cumhuriyeti Reisi :  
            Fransa Sefiri Kebiri, Cumhuriyetin Þarkta Fevkalade Komiseri, Lejyon donör niþaný millisinin Grandofisye  
rütbesini haiz Ferik Ceneral Mösyö Morice Pelle.  

                        Haþmetlü Ýtalya Kýralý Hazretleri :  
            Ayandan, Ýtalya Sefiri Kebiri, Ýstanbul'da Fevkalade Komiser, Senmoris ve Lezar ve Kuronditali niþanlarýnýn  
Grankruva rütbesini haiz asaletlü Marki Camille Garroni ;  

            Atina Fevkalade Murahhas ve Orta Elçisi, Senromis ve Lazar niþanlarýnýnkomandör ve kron ditalý niþanýnýn  
Grandofsiye rütbesini haiz Mösyö Jale Cera Montagna.  

                        Haþmetlü Japonya Ýmparatoru Hazretleri :  
            Soley Lövan niþanýnýn birinci rütbesini haiz, Roma Fevkalade Sefiri Kebiri ve Murahhasý Mösyö Kentaro  
Oachiai, Jasammi;  

                        Haþmetlü Bulgar Kýralý Hazretleri :  
            Þimendifer, Posta ve Telgraf Nazýrý sabýký Mösyö Bogdan Morphoff.  

            Londra Fevkalade Murahhasý ve Orta Elçisi, Hukuk Doktoru Senaleksandýr niþanýnýn Grankruva rütbesini  
haiz Mösyö Dimitri Stancioff;  

                        Haþmetlü Yunanlýlar Kýralý Hazretleri :  
            Esbak Heyeti Nuzzar Reisi, Sovör niþanýnýn Grankruva rütbesini haiz Mösyö Eleftherios K. Veniselos ;  

            Londra Orta Elçisi Sovör niþanýnýn Komandör rütbesini haiz Mösyö Demetre Caclamanos ;  

                        Haþmetlü Romanya Kýralý Hazretleri :  
            Orta Elçi Mösyö Constantin Diamandy ;  

            Orta Elçi Mösyö Constantin Contzesco ;  

                        Rusya :  
            Mösyö Nicolas Ývanovitch Ýrodanski ;  

                        Haþmetlü Sýrplar-Hýrvatlar-Slovenler Kýralý Hazretleri :  
            Bern'de fevkalade Murahhas ve Orta Elçi Doktor Mösyö Miloutine Yovanovitch ;  

                        Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti :  
            Umuru Hariciye Vekili, Edirne Mebusu Ýsmet Paþa, Umuru Sýhhiye ve Muaveneti Ýçtimaiye Vekili, Sinop  
Mebusu Doktor Rýza Nur Bey ;  

            Sabýk vekil, Trabzon Mebusu Hasan Bey ;  

            Hazaratýný tayin etmiþlerdir.Müþarünileyhim usulüne muvafýk ve muteber görülen salahiyetnamelerini ibrazdan  
sonra ahkamý atiyeyi kararlaþtýrmýþlardýr :  

            Madde 1- Tarafeyni Aliyeyni Akýdeyn aþagýda "Boðazlar" tabiri umumiyesiyle beyan edilen Çanakkale  
Boðazý ve Marmara Denizi ve Karadeniz Boðazýnda denizde ve havada serbestli mürur ve serbestli seyrüsefer esasýný  
tasdik ve ilan etmek hususunda müttefikulefkardýr.  

            Madde 2- Boðazlardan harb ve sulh zamanlarýnda sefaini ticariyei harbiye ve havaiyenin ve sefaini harbiyei  
bahriye ve havaiyenin müruru seyrüseferi badezin merbut lahika ahkamýna tevfikan tanzim edilecektir.  

LAHÝKA
            Sefani ticariyei bahriye ve havaiye ve sefani harbiyei bahriye ve havaiyenin Boðazlardan müruru hakkýnda  
kavait  
1.
Hastane gemileri, yatlar, balýkçý sefineleri ve gayrý askeri tayyareler dahil olduðu halde, ticaret sefaini.  

            a)Sulh zamanýnda :  
            Sancak ve hamule ne olursa olsun, beynelmilel ahkamý sýhhiyenin meriyeti baki olmak ve kýlavuzluk, fener,  
römokör resimleri veyahut ayný mahiyetteki diðer rüsum gibi doðrudan doðruya ifa edilen hidemata mukabil ve rüsuma  
þamil olmamak ve Türkiye Hükümeti tarafýndan elhaletühazihi imtiyazý verilmiþ idare ve müesseseler tarafýndan bu  
hususta istimal olunan hukuka halel gelmemek þartýyla hiçbir muamele, rüsum veya tekalif olmaksýzýn gündüz ve gece  
mürur ve seyrisefarin terbestii tammý.  

            Bu rüsumun cibayetini teshil için Boðazlardan geçen ticaret sefineleri Türkiye Hükümeti tarafýndan tayin  
edilecek mevakie isimlerini, tabiiyetlerini, tonilatolarýnýn miktarýný ve semti maksutlarýný bildireceklerdir.  

            Kýlavuz ahzi ihtiyari kalmaktadýr.  

            b) Harb zamanýnda Türkiye bitaraf kaldýðý takdirde :  
            Balada muharrer ayný þerait dahilinde, gündüz ve gece mürur ve seyrisefarin serbestii tammý.  

            Bitaraf bir devlet sýfatýyla Türkiye'nin hukuk ve vezaifi, harb esnasýnda Türkiye bitaraf bulunduðu takdirde  
sularý ve havasý sulh zamanýnda olduðu gibi tamamen serbest kalmasý lazým gelen Boðazlarda seyrisefaini tas'ip  
edebilecek mahiyette hiçbir tedbir ittihaz etmesine salahiyet vermeyecektir.  

            Kýlavuz ahzi ihtiyari kalmaktadýr.  

            c) Harb zamanýnda Türkiye muharip olduðu takdirde :  
            Bitaraf sefineler ve bitaraf gayrý askeri sefaini havaiye için iþbu sefaini bahriye ve havaiye düþmana bilhassa  
kaçak eþya, düþman kýtaatý veya tebaasý taþýmak suretiyle düþmana yardým etmedikleri takdirde, seyrisefain serbestisi,  
Türkiye'nin bu sefaini bahriye ve havaiyeyi teftiþe hakký bulunacak ve bunun için mezkur sefaini havaiye Türkiye  
tarafýndan bu hususta tayin ve ihzar olunacak menatýkta karaya veya denize inmeye mecbur olacaklardýr.Düþman  
sefinelerine hukuku düvelin kabul ettiði tedabiri tatbik etmek hususunda Türkiye'nin haiz olduðu hukuka halel  
gelmemiþtir.  

            Türkiye düþman sefinelerinin Boðazlardan istifadelerini men için lazým addedeceði tedabiri ittihaz salahiyeti  
tammesine maliktir.Mamafih bu tedabiri bitaraf sefainin serbestii mürurunu menedecek mahiyette olmayacaktýr ve bu  
maksatla Türkiye sefaini mezkureye lazým gelen talimatý veya kýlavuzlarý vermeði taahhüt eyler.  
   

2.
            Muavin sefineler, asker nakliye sefineleri, tayyare taþýyan sefineler ve askeri sefaini havaiye dahil olduðu halde  
sefaini harbiye  

            a) Sulh zamanýnda :  
            Sancak ne olursa olsun, hiçbir muamele, resim veya mükellefiyat olmaksýzýn, kuvvetlerin mecmuuna mütaallik  
atideki kuyudu ihtiraziye tahtýnda, gündüz ve gece nürur serbestii tammý.  

            Bir devletin Bahrisiyaha müteveccihen Boðazlardan imrar edilebileceði azami kuvvet Karadenize sahildar  
devletlere mensup ve mürur esnasýnda Bahrisiyah'ta mevcut en kuvvetli donanmanýn azami kuvvetini tecavüz  
etmeyecektir.Mamafih devletler Bahrisiyah'a her zamanda ve her halde, beheri on bin tonilatoyu geçmiyen üç sefineyi  
tecavüz etmeyecek bir kuvvei bahriye göndermek hakkýný muhafaza ederler.  

            Boðazlardan geçecek sefainin miktarýný hususunda Türkiye'ye hiçbir mesuliyet terettüp etmeyecektir.  

            Ýþbu kaidye muraate imkan bahþolmak için, onuncu Maddede muharrer Boðazlar Komisyonu Bahrisiyah'a  
sahildar devletlerin her birinden her sene Kanunusaninin ve Temmuzun birinci günleri Bahrisiyah'ta malik bukunduklarý  
zýrhlýlarýn, muharebe kruvazörlerinin, tayyare taþýyan sefinelerin, kruvazörlerin, torpido muhriplerinin, tahtelbahirlerin  
veyahut sair her þekil (tip) sefain ile deniz sefaini havaiyesinin miktarýný sefaini müsellahayý, mevcudu tenzil edilen ve  
ihtiyatta veya tamirde veyahut hali tadilde bulunan sefainden terfik etmek suretiyle talep edecektir.  

            Bunun üzerine Boðazlar Komisyonu; alakadar devletleri Karadenizdeki en kuvvetli donanmanýn ihtiva ettiði  
zýrhlýlarýn, mukarebe kruvazörlerinin, tayyare taþýyan sefinelerin, kruvazörlerin, torpito muhriplerinin tahtelbahirlerin,  
süfünü havaiyesinin ve icabý halinde sair þekildeki sefainin miktarýndan haberdar edecektir.Bundan baþka mezkur  
kuvvete mensup bir sefinenin Bahrisiyah'a duhulünden veya oradan hurucundan mütevellit her güna tahavvülat derhal  
alakadar devletlerin ýttýlaýna isal edilecektir.  

            Boðazlardan Karadeniz'e müteveccihen geçirilecek bir kuvvei bahriyenin hesabýnda yalnýz müsellah sefinelerin  
adedi ve þekli (tipi) nazarý itibara alýnacaktýr.  

            b) Harb zamanýnda Türkiye bitaraf olduðu takdirde :  
            Sancak ne olursa olsun hiçbir muameleye, rüsuma veya hiçbir güna mükellefiyete tabi olmaksýzýn, ikinci  
bendin (a) iþaretli fýkrasýnda mezkur tahdidatýn ayný tahdidat dairesinde gündüz ve gece mürur serbestii tammý.  

            Mamafih, bu tahdidat muharip devletlere bunlarýn Karadeniz'deki muhariplik hukukuna irasý halel edecek  
surette tatbik edilmeyecektir.  

            Türkiye hitaraf bulunduðu cihetle zamaný sulhta olduðu gibi zamaný harpde dahi sularý ve havasý tamamen  
serbest kalmasý lazýmgelen Boðazlarda Türkiye'nin bitaraf bir Devlet sýfatýyla hukuk ve vezaifi setrisefaini tas'ip  
edecek mahiyette hiçbir tedbir ittihaz etmesine salahiyet vermeyecektir.  

            Muhariplerin harb sefinelerine ve askeri süfünü havaiyelerine Boðazlarda bir güna zabýt ve musadereye  
tevessül etmek, hakký muayene icra eylemek veya diðer her hangi bir hareketi hasmane yapmak memnu olacaktýr.  

            Harb sefineleri tamirat yapmak ve erzak almak hususlarýnda bahri bitaraflýða dair 1907 tarihli 13'üncü Lahey  
Mukavelenamesinin harb sefinelerine bahþettiði muameleye mümasil bir muameleden müstefit olacaklardýr.  

            c) Harb zamanýnda Türkiye muharip olduðu takdirde :  
            Bitaraf harb sefineleri için hiçbir muameleye, resme veya hiçbir güna mükelleffiyete tabi olmaksýzýn ve fakat  
ikinci bendin (a) iþaretli fýkrasýnda zikredilen tahdidatýn ayný tahdidata tabi olarak mürur serbestii tammý  

            Düþman sefaini bahriye ve havaiyesinin Boðazlardan istifadesine mani olmak üzere Türkiye tarafýndan ittihaz  
edilecek tedabir, bitaraf sefaini harbiye ve havaiyenin serbestii müruruna mani olacak mahiyeti haiz bulunmayacaktýr  
ve bu maksatla Türkiye mezkur sefaini bahriye ve havaiyeye lazýmgelen talimatý veya kýlavuzlarý vermeðe taahhüt  
eyler.  

            Bitaraf askeri süfünü havaiye Boðazlardan, tehlike ve muhatara kendilerine ait olmak suretiyle geçebilecek ve  
mahiyetleri anlaþýlmak üzere teftiþ hakkýna tabi bulunacaklardýr.Bunun için süfünü havaiye Türkiye tarafýndan bu  
hususta tayin ve ihzar olunacak menatýkta kara veya denize inmeðe mecbur olacaklardýr.  

3.
            a) Türkiye ile hali sulhta bulunan devletlerin tahtelbahirleri Boðazlardan ancak suyun yüzünde geçeceklerdir.  

            b) Gerek Bahrisefit'ten gerek Bahrisiyah'tan gelen bir kuvvei bahriyei ecnebiyenin kumandaný tahtý  
kumandasýnda bulunup Boðazlara girmesi lazýmgelen sefinelerin miktarýný ve isimlerini tevekkufa mecbur olmaksýzýn  
Çanakkale'nin veya Karadeniz Boðazýnýn methalinde bir iþaret istasyonuna teblið edecektir.  

            Türkiye bu iþaret istasyonlarýný bildirecektir.Boðazlara duhul keyfiyeti teehhüre uðratýlmamak lazýmgeldiðinden  
tebliði mezkur vukubuluncaya kadar ecnebi harb sefinelerinin Boðazlardan serbestii mürurlarý baký kalacaktýr.  

            c) Askeri ve gayrý askeri süfünü havaiye için iþbu kavait ile tayin edilen þerait dairesinde Boðazlarýn üzerinden  
tayarana müsaade olunmasý;  

            Evvela- Boðazlarýn dar kýsýmlarýnýn her bir tarafýnýn fevkýnda beþer kilometrelik bie arazi þeridi üzerinden  
uçmak serbestisini;  

            Saniyen-Tevakkufu arizi (Pan) halinde Türkiye'nin sahilinde karaya veya karasularýnda denize inmek  
salahiyetini istilzam eder.  

4.
            Harb sefinelerinin müddeti mürurlarýnýn tahdidi :  
            Boðazlardan transit halinde geçen harb sefineleri hasarat veya arýzai bahriye ahvali müstesna olmak þartýyla ve  
emniyeti sefer icap ettirdiði takdirde esnayý leyilde demirleme müddeti de dahil olmak üzere hiçbir halde mürurlarý için  
elzam olan zamandan fazla bir müddet Boðazlarda edemiyeceklerdir.  
5.
            Boðazlarýn ve Karadeniz'in limanlarýnda tevakkuf :  
            a)Ýþbu lahikanýn birinci ve ikinci ve üçüncü bentleri, gemilerin, harb gemilerinin, süfünü havaiyenin Boðazlardan  
ve Boðazlarýn fevkýndan müruruna tatbik olunur ve Türk limanlarýný ve tayyare menzillerini ayný zamanda ziyaret  
edebilecek bir devletin harb sefineleriyle askeri süfünü havaiyelerinin miktarý ve kezalik bunlarýn müddeti ikametleri  
hakkýnda Türkiye'nin lüzum göreceði nizamnameleri vazetmek hakkýna halel iras etmez.  

            b)Karadeniz'e sahildar devletler kendi limanlar ve tayyare menzilleri için ayný hukuka malik olacaklardýr.  

            c)Elyevm Tuna Avrupa Komisyonunda temsil edilen devletlerin iþbu nehrin mansaplarýndan ve Kalas'a kadar  
istasyoner olmak üzere bulundurduklarý hafif sefain ikinci bentte zikrolunan sefaine inzimam edecek ve icabý halinde  
diðer sefain ile tedbil edilebilecektir.  
   

6.
            Muhafazai sýhhiyeye mütedair ahkamý mahsusa :  
            Derunlarýnda veba, kolera veya tifüs vukuatý zuhur eden veya yedi günden beri zuhur etmiþ olan sefaini  
harbiye ve keza bulaþýk bir limaný beþ kere yirmi dört saatten daha az bir zamandan beri terketmiþ bulunan sefain  
Boðazlarý karantina tahtýnda geçmeðe ve Boðazlarýn bulaþtýrýlmasýna hiçbir mahal býrakmamak için muktazi tedabiri  
vakýyeyi sefine vesaitiyle ittihaz etmeðe mecbur olacaklardýr.  

            Derunlarýnda bir tabip bulunan ve Boðazlardan bila tevakkuf veya eþya çýkarmaksýzýn doðrudan doðruya  
geçen sefaini ticariye dahi ayný hükme tabi olacaktýr.  

            Tabibi bulunmayan sefaini ticariye Boðazlarda tevakkuf etmeyecek olsalar bile oraya duhulden evvel kavaidi  
sýhhiyei belnelmilel riayet mecburiyetindedirler.  

            Boðazlar limanlarýndan birine uðrayacak olan sefaini harbiye ile sefaini ticariye bu limanda, orada tatbýki  
lazýmgelen kavaidi sýhhiyei beynelmilel tabi tutulacaklardýr.  

            Madde 3-Boðazlarda müruru ve seyrüseferi her türlü mevaniden azade bulundurmak için 4'üncüden 9'uncuya  
kadar Maddelerde münderiç bulunan tedabir, Boðazlarýn sularýna ve sahillerine ve kezalik oralarda kain veya oralara  
karip olan adalarada tatbik olunacaktýr.  

            Madde 4- Atide tayin edilen mýntýkalar ve adalar gayrý askeri hale ifrak edileceklerdir :  
            1- Çanakkale ve Karadeniz boðazlarýnýn berveçhi ati tahtid edilmiþ mýntýkalar ittisaýnca iki sahilleri (merbut  
haritaya müracaat).  
            Çanakkale Boðazý :Þimaili garbide, Gelibolu þibih ceziresi ve Saroz Körfezinin Baklaburnu þimali þarkisinin  
dört kilometre bu'dunda kayin bir noktasýndan bedi ile Marmara denizi üzerinde Kumbaðý'da nihayet bulan ve  
Kavak'ýn (bu mevkii hariçtir) cenubundan geçen bir hattýn cenubu þarkitesindeki saha ; cenubun þarkide, sahil ile  
Bozcaada karþýsýnda eski Ýstanbul burnundan bedi ile Marmara denizi üzerinde sahilin hemen Karabiga þimalinde kain  
bir noktasýnda nihayet bulnak üzere sahilden yirmi kilometre buutte çizilmiþ olan hat arasýndaki saha :  

            Karadeniz Boðazý :Ýstanbul hakkýndaki usulü mahsusaya hale gelmemek þartýyla Madde 8 þarkta Karadeniz  
boðazýnýn þark sahilinden onbeþ kilometre mesafede çizilmiþ bir hatta kadar imtidat eden mýntýka; garbda, Karadeniz  
boðazýnýn garb sahilinden onbeþ kilometre mesafede çizilmiþ bir hatta kadar imtidat eden mýntýka;  
            2- Ýmarlý adasý müstesna olmak üzere bütün Marmara denize adalarý.  
            3- Adalar denizinde Semadirek, Limni, Ýmroz, Bozcaada ve Tavþanadalarý.  

            Madde 5- Fransa, Ýngiltere, Ýtalya ve Türkiye Hükümetleri tarafýndan birer kiþi olarak mensub dört azadan  
müteþekkil bir komisyon 4'üncü Maddenin 1 iþaretli fýkrasýnda muharrer mýntakalarýn hududunu mahalinde tesbit  
etmek üzere iþbu mukavelenin tarihi meriyetimden onbeþgün sonra içtima edecektir.  

            Ýþbu komisyonda temsil edilen hükümetlerden her biri kendi mümessillerinin istikaký olan tahsisatý verecektir.  
            Komisyonun ifayý vazife etmesinden münbais masarif umumiye temsil edilen devletler tarafýndan, hisseyi  
mütesavviye veçhile, deruhde edilecektir.  

            Madde 6- Ýstanbula dair olan 8'inci Madde ahkamý mahfuz kalmak þartýyla, gayrý askeri hale ifrak edilmiþ  
mýntýkalarda ve adalarda hiçbir istihkam, daimi topçu tesisatý, tahtelbahir iþleyen aletler (tahtelbahir sefain müstesna)  
ve askeri süfünü havaiye tesisatý ve hiçbir üssü bahari bulunmayacaktýr.  

            Buralarda inzibatýn muhafazasý için elzem bulunan ve silahlarý, top müstesna olmak üzere, tüfek, rövelver, kýlýç  
ve beher yüz nefer için dört hafif makinalý tüfek, (fuzil mitaryör) den ibaret bulunacak olan polis ve jandarma  
kuvvetlerinden baþka hiçbir kuvveyi müselleha bulunmayacaktýr.  

            Gayrý askeri hale ifrak edilmiþ mýntýkalarýn ve adalarýn karasularýnda tahtelbahir sefinelerden baþka hiçbir  
güna tahtelbahir iþleyen alet bulunmayacaktýr.  

            Balada mezkur fýkralara raðmen Türkiye, Türk topraklarýnýn gayrý askeri hale ifrak edilmiþ mýntýkalardan ve  
adalarýndan ve Türk donanmasýnýn demir atmak hakkýna malik bulunduðu keza gayrý askeri hale ifrak edilmiþ  
karasularýndan kuvayý müsellehasýný transit suretiyle geçirmek hakkýný muhafaza edecektir.  

            Bundan baþka Türkiye Hükümeti Boðazlarda, tayyareler veya balonlar vasýtasýyla denizin sathýný ve kararýný  
tarassut ettirmek salahiyetini haiz olacaktýr.  

            Türkiye süfünü havaiyesi Boðaz sularý ve Türk arazisinin gayrý askeri hale ifrak edilmiþ mýntýkalarý üzerinde  
uçabilecekler ve oralar dahilinde her taraftan kemali serbestii ile karaya veya denize inebileceklerdir.  

            Kezalik Türkiye ile Yunanistan gayrý askeri hale ifrak edilmiþ mýntýkalar ve adalarda ve bunlarýn  
karasularýnda, tahtýsýlaha alýnacak efradýn, mezkur mýntýkalar ve adalar haricinde, talip ve terbiyeleri için icap eden  
eþhas harekatýný icra etmek salahiyatýna maliktirler.  

            Türkiye ile Yunanistan kendi arazilerinin mezkur mýntýka ve adalarýnda her türlü tarassut ve telgarf ve telefon  
ve vesaiti ziyaiye muhaberatý sistemini tesis hususunda haiz serbestii olacaklardýr.Yunanistan gayrý askeri hale ifrak  
edilmiþ olan Yunan adalarýnýn karasularýndan donanmasýný geçirebilecek ve fakat bu sularý Türkiye'ye karþý üssül  
harekat olarak veyahut bu maksatla bahri ve askeri tahþidat için kullanýlmayacaktýr.  

            Madde 7- Tahtelbahir sefinelerden baþka tahtelbahir iþleyen hiçbir alet Marmara denizi sularýna  
vazedilemeyecektir.  

            Türkiye Hükümeti Marmara denizinin ne Avrupa sahai sahiliyesinde ve ne de Karadeniz boðazý mýntýkai  
gayrýaskeriyesinin þarkýnda kain Anadolu sahai sahiliyesi kýsmýnda, Darýca'ya kadar, Boðazlardan müruru tas'ip  
edebilecek hiçbir daimi top bataryasý veyahut torpil endaht mevkileri tesis etmeyecektir.  

            Madde 8- Payitahtýn ihtiyacatý için, Ýstanbul, Beyoðlu, Galata, Üsküdar ile adalar (Prenses adalarý) dahil  
olduðu halde Ýstanbul'da ve mezkur þehrin civarý karibinde azami onikibin kiþilik bir kuvveyi askeriye  
bulunabilecektir.  

            Ýstanbul'da bir tersane ve bir üssü bahri muhafaza edilebilecektir.  

            Madde 9- Eðer harb halinde Türkiye yahut Yunanistan muharip devlet haklarýný istimal ederek balada  
muayyen gayrýaskerilik haline tadilat icra edecek olurlarsa sulh teessüs eder etmez iþbu mukavele ile muayyen usulü  
iyadeye mecbur olacaklardýr.  

            Madde 10- Ýstanbul'da 12'inci Maddeye beyan edildiði surette müteþekkil bir beynelmilel komisyon tesis  
edilecek ve iþbu komisyon "Boðaz Komisyonu" ünvanýný alacaktýr.  

            Madde 11- Komisyon vezafinin Boðazlarýn sularý hakkýnda ifa edecektir.  

            Madde 12- Komisyon bir Türk mümessilinin tahtýriyasetinde iþbu mukavelenameye vaziülimza devletler  
olmak haysiyetiyle ve mukavelenamei meskurun iþbu devletler tarafýndan tasdýký vaký oldukça Fransa, Büyük  
Britanya, Ýtalya, Japonya, Bulgaristan, Yunanistan, Romanya, Rusya ve Sýrp-Hýrvat-Sloven Devleti mümessillerinden  
mürekkep olacaktýr.  

            Amerika düveli müttehidesi hükümeti için iþbu mukaveleye iltilhak keyfiyeti, komisyonda kezalik bir mümessil  
bulundurmak hakkýný istilzam edecektir.  

            Ayný hak iþbu Maddenin birinci fýkrasýnda isimleri zikredilmeyen bahrisiyaha sahildar diðer müstakil devletler  
için ayný þerait dairesinde mahfuz olacaktýr.  

            Madde 13- Komisyonda mümessil bulunduran hükümetler kendi mümessillerinin müstehak olabilecekleri  
tahsisatý kendileri tesviye edeceklerdir.Komisyonun sair masarifi munzammesi Cemiyeti Akvamýn masarifini taksim  
için tesbit edilmiþ olan nispet dairesinde mezkur hükümetler tarafýndan deruhde olacaktýr.  

            Madde 14- Komisyon ikinci Maddeye merbut olan lahikanýn ikinci, üçüncü ve dördüncü bentlerinin  
mevzuunu teþkil eden harb gemilerinin ve askeri süfünü havaiyenin müruruna mütaallik ahkama layýkýyla müraat olunup  
olunmadýðýna bakmakla mükelef olacaktýr.  

            Madde 15- Boðazlar Komisyonu vazifesini Cemiyeti Akvamýn himayesi tahtýnda icra edecek ve her sene  
Cemiyeti mezkureye vazifesinin sureit ifasýndan bahis bir rapor gönderecek ve bundan baþka ticaret ve seyrisefer  
noktai nazarýndan faydalý her türlü malümatý ita edecektir.Bu maksatla Komisyon Boðazlardaki seyrisefer meselesiyle  
iþtigal eden Türkiye Hükümeti devairi ile münasebette bulunacaktýr.  

            Madde 16- Vazifesinin ifasý için lazým olan nizamnameleri yapmak komisyona iat olacaktýr.  

            Madde 17- Ýþbu mukavelename ahkamý Türkiye'nin Türk sularýnda donanmasýný serbestçe cevelan ettirmek  
hakkýna irasý halel etmeyecektir.  

            Madde 18- Boðazlarýn ve civar mýntýkalarýn gayrý askeri hale ifraðýnýn Türkiye için askeri noktai nazarýndan  
bigayrýhakkýn bir tehlike teþkil etmemesini ve efali harbiyenin Boðazlarýn serbestisini veya gayrýaskeri hale ifrað edilmiþ  
olan menatýkýn emniyet ve inzibatýný tehlikeye ilka eylememesini arzu eden Tarafeyni Aliyeyni Akýdeyn, ahkamý atiyeyi  
kabul ederler :  

            Eðer serbestii mürura mütaallik ahkama ika edilen bir tecavüz, negehani bir taarruz, yahut her hangi bir fiili  
harb veya tehdidi harb, Boðazlarda seyrüseferin serbestisini veya gayrý askeri mýntýkalarýn emniyetini tehlikeye  
koyacak olursa Tarafeyni Aliyeyni Akýdeyn ve her halde Fransa, Büyük Britinya, Ýtalya ve Japonya bu hususta  
Cemiyeti Akvam Meclisinin karar vereceði bütün vesaitle onlarý müþtereken menedileceklerdir.  

            Yukardaki fýkrada muharrer harekete sebep olan efal nihayet bulur bulmaz Boðazlar nizamý iþbu mukavele  
ahkamý ile muayyen olduðu veçhile yeniden tamamiyle tatbik olunacaktýr.  

            Boðazlarýn gayrýaskeri hale ifraðýna ve serbestisine taallük eden ahkamýn bir cüz'ü mütemmimini teþkil eden  
iþbu hüküm, Tarafeyni Aliyeyni Akýdeynin Cemiyeti Ahkam Ahitnamesi mucibince haiz olabilecekleri hukuk ve vezaife  
halel iras etmez.  

            Madde 19-Tarafeyni Aliyeyni Akýdyn, gayrý mümzi devletleri iþbu mukavelenameye iltihaka sevk için bütün  
gayretlerini sarfedeceklerdir.  

            Ýþbu iltihak diplomasi tarikýyla Fransa Cumhuriyeti Hükümetine ve Hükümeti mezkure tarafýndan da mümzi  
veya mültahik olan devletlerin kaffesine teblið olunacaktýr.Ýltihak, Fransa Hükümetine yapýlacak teblið gününden  
itibaren muteber olacaktýr.  

            Madde 20- Ýþbu mukavelename tasdik edilecektir.  

            Tasdiknameler sürati mümküne ile Paris'te tevdi olunacaktýr.  

            Ýþbu mukavelename bugünkü tarihli muahedei sulhiye ile ayný þerait dahilinde meriyete girecektir.Muahedei  
mezkureye vaziülimza olmayýp bu esnada iþbu mukavelenameyi henüz tasdik etmemiþ olacak olan devletler hakkýnda  
bu mukavelename, düveli mezkurei diðer düveli akýdeye Fransa Hükümeti Cumhuriyesi tarafýndan ihbar edilecek olan  
tasdiknamelerini tevdi ettikçe meriyete girecektir.  

            Tasdikanlilmakal, balada mezkur murahhaslar iþbu mukavelenameyi imza etmiþlerdir.  

            24 Temmuz 1923 tarihinde Lozan'da yalnýz bir nüsha olarak tanzim edilmiþ olup iþbu nüsha Fransa Hükümeti  
hazinei evrakýna vazedilecek ve Hükümeti mezkure Akýd Devletlerden her birine onun birer musaddak nüshasýný  
verecektir.  
   
Harace Rumbold M. Ýsmet
Pelle  Dr. Rýza Nur. 
Garroni Hasan
G. C. Montagna
K. Otchiai 
B. Morphoff 
Stancioff 
E. K. Veniselos 
D. Caclamanos 
Constantin Diamandy
Constantin Contzesco