LOZAN ANDLAŞMASI  
 
V TİCARET  MUKAVELESİ 

            24 Temmuz 1923 tarihinde imza edilmiştir. 

            Bir taraftan, 

            Britanya İmparatorluğu, Fransa, İtalya, Japonya, Bulgaristan, Yunanistan, Romanya, Sırp-Hırvat-Sloven Devleti, 

            Ve diğer taraftan, 

            Türkiye 

            Münasebatı iktisadiyelerini hukuku düveli esası üzerine ve ticareti teşvik ve mübadelatı teshil edecek en münasip şekillerde tesis arzusiyle mütehassis olarak, 

            Bu maksatla bir mukavelename akdine karar vermişler ve murahhasları olmak üzere : 

                        Haşmetlü Büyük Britanya ve İrlanda Kıraliyeti Müttehidesi ve Maverayı Ebhar Britanya arazisi ve Hindistan İmparatoru Hazretleri : 
            İstanbul'da Fevkalade Komiser asaletlü Sir Horace George Montagu Rumbold, Baronet, G. C. M. G.; 

                        Fransa Cumhuriyeti Reisi :  
            Fransa Sefiri Kebiri, Cumhuriyetin Şarkta Fevkalade Komiseri, Lejyon donör nişanı millisinin Grandofisye rütbesini haiz Ferik General Mösyö Morice Pelle. 

                        Haşmetlü İtalya Kıralı Hazretleri :  
            Ayandan, İtalya Sefiri Kebiri, İstanbul'da Fevkalade Komiser, Senmoris ve Lazar ve Kuron Ditali nişanlarının Grankruva rütbesini haiz asaletlü Marki Camille Garroni; 

            Atina Fevkalade Murahhas ve Orta Elçisi, Senmoris ve Lazar nişanının Komandör ve Kuron Ditali nişanının Grandofisiye rütbesini haiz Mösyö Jules Cesar Montagna. 

                        Haşmetlü Japonya İmparatoru Hazretleri :  
            Soley Lövan nişanının birinci rütbesini haiz, Roma Fevkalade Sefiri Kebir ve Murahhas Mösyö Kentaro Otchiai, Jusammi; 

                        Haşmetlü Yunanlılar Kıralı Hazretleri :  
            Esbak Heyeti Nuzzar Reisi Sovör nişanının Grankruva rütbesini haiz Mösyö Eleftherios K. Veniselos; 

            Londra Orrta Elçisi, Sovör nişanının Komandör rütbesini haiz Mösyö Demetre Caclamanos; 

                        Haşmetlü Romanya Kıralı Hazretleri :  
            Orta Elçi Mösyö Constantin Diamandy; 

            Orta Elçi Mösyö Constantin Contzesco; 

                        Haşmetlü Sırplar-Hırvatlar-Slovenler Kıralı Hazretleri :  
            Bern'de Fevkalade Murahhas ve Orta Elçi Doktor Mösyö Miloutine Yovanovitch, 

                        Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti :  
            Umuru Hariciye Vekili, Edirne Mebusu İ;smet Paşa; 

            Umuru Sıhhiye ve Muaveneti İçtimaiye Vekili, Sinop Mebusu Doktor Rıza Nur Bey; 

            Sabık Vekil, Trabzon Mebusu Hasan Bey; 

            Hazaratını tayin etmişlerdir.Müşarileyhim usulüne muvafık ve muteber görülen salahiyetnamelerini ibrazdan sonra ahkamı atiyeyi kararlaştırılmışlardır. 

 FASIL I 

            Madde 1- İşbu mukavelenamenin mevkii meriyete vazını mütaakıp diğer düveli akıde arazisinden neşet ve vürut eden mahsulatı tabiiyeye veya mamuleye, Türkiye'ye hini ithallerinde, tatbik olunacak tarifeler 1 Eylül 1916 tarihinde mevkii meriyete konulan Osmanlı sıkleti eşya tarifeleri olacaktır. 

            Madde 2- 1 Eylül 1916 tarihli Osmanlı tarifesinde muharrer ve Türk evrakı nakdiyesi ile istifa kılınan rüsum, berveçhi ati tayin edilen şerait dairesinde kambiyo fiyatına göre zaman zaman tadil ve tashih olunacak olan emsali tezyide tabi tutulacaktır. 

            İşbu emsal 1 Mart 1923 tarihinde mevkii meriyette bulunan emsal olacaktır.Ancak merbut 1 numaralı cetvelde tadat edilen mevat "9" misle tabi olacaktır. 

            Berveçhi bala zikredilen emsal kambiyo fiyatına göre atideki kavaide tevfikan tanzim ve telif olunacaktır. 

            Bu emsal İngiliz lirası 745 kuruş kağıt para kıymetinde  olduğu bir zamanda tesbit edilmiş olduğundan eğer işbu mukavelenamenin mevkii meriyete vazına takaddüm eden ay zarfında Türk lirasında fii mezkure nispetle %30'dan fazla vasati bir tezayüdü kıymet husule gelirse 12 ve 9 misilleri aynı ayın fii vasatisi ile mütenasiben tenzil edilmek lazım gelecek bu suretle tadil ve tashih edilen misil; mütaakıp üç ay zarfında mabihüttatbik olarak devam edecektir.Bu misil üç ayın hitamında, icap ederse, son ayın vasati kambiyo fiatına göre yeniden tadil olunacaktır. 

            Aynı veçhile eğer işbu mukavelenamenin mevkii meriyete vaz'ına takaddüm eden ay zarfında Türk lirası bir İngiliz lirası için 745 kuruştan ibaret fii iptidaiye nispetle %30'dan fazla vasati bir tenezzülü kıymet gösterirse 12 ve 9 misilleri aynı ayın vasati fiyatına göre tezyit olunabileceklerdir; bu suretle tadil ve tashih edilen misil, mütaakıp üç ay zarfında mabihüttatbik olarak devam edecektir :Bu misil, üç ayın hitamında, icabederse, son ayın vasati kambiyo fiyatına göre yeniden tadil olunacaktır. 

            Türk lirasının tenezzülü kıymeti halinde "5" misli, 12 ve 9 misillerinin tabi oldukları şerait dahilinde tezyit olunabilecek ve fakat Türk lirasının tezayüdü kıymeti halinde misli mezkur ancak İngiliz lirası evrakı nakdiye olarak beş Türk lirasından dun bir kıymette bulunduğu zamandan itibaren tenzil olunmak icap edecektir. 

            Meskükatın ıslahı halinde, berveçhi bala tesbit olunan muhtelif misiller gümrük rüsumunun miktarına halel getirmeyecek surette yeni ve eski sikke arasındaki farka göre tadil olunacaklardır. 

            Madde 3- Türkiye, atideki hususat için lüzum görülebilecek olanlardan maada bilcümle ithalat veya ihracat memnuiyetlerini işbu mukavelenamenin mevkii meriyete vazını mütaakıp refetmeği ve işbu mukavelenamenin devamı müddetince tekrar tesis eylememeği taahhüt eder : 

            1- Hayatı gıdaiyeye elzem olan menabii muhafaza ve milletin faaliyeti iktisadiyesini vikaye etmek; 

            2- Selameti Devleti temin eylemek; 

            3- Eşhas ve hayvanat ve nebatatı emrazı sariye ve hayvaniye ve nebatiyeden vikaye etmek; 

            4- Afyon ve sair semmiyatın istimaline mani olmak; 

            5- Türkiye'de istimali memnu bulunan mevaddı küuliyenin ithalini meneylemek; 

            6- Altın sikkenin veya altın madeninin ihracını menetmek; 

            7- Devlet inhisarları tesis veya idame eylemek; 

            Diğer düveli akıdeden her biri tarafından, kendisine mezkur Devletin ahkamı kavanini mucibince, muhik bir muamelei mütekabile ifası şartıyla, Türkiye, memnuatı hiçbir nevi fark gözetmeksizin tatbik etmeği ve eşyayı memnua için istisnalar veya ruhsatlar bahşeylediği halde, hiçbir akıd devlet ticaretinin zararına olarak diğer bir devleti akıde veya her hangi bir devletin ticaretini asla mazharı müsaade etmemeği taahhüt eyler. 

            Madde 4- Muamelei mütekabile şartıyla Türkiye'de aksiz veya istihlak resmi, diğer düveli akıde memalikinden neşet ve vürut eden emtiaya, ancak Türkiye'de istihsal edilen aynı veya mümasili eşya üzerinden olunduğu miktarda olmak üzere tatbik edilecektir. 

            Bundan maada Türkiye merbut 2 numaralı cetvelde muharrrer mevattan mezkur cetvelde gösterilen istihlak rüsumunu kendi tebaasıyla diğer düveli akıde tebaası arasında aynı şeraiti müsavat dairesinde olmak üzere tahsilde devam edebilecektir. 

            Muamelei mütekabile şartıyla oktruva rüsumu veya memuruni mahalliyece istifa kılnan diğer her resim, eğer Türkiye'de istihsal edilen mevat üzerine mevzu ise, Türk mahsulatıyla diğer düveli akıde memalikinden neşet ve vürut eden mahsulat arasında bir fark gözetilmeksizin tatbik olunacak ve eğer Türkiye'de istihsal edilmeyen mevat üzerine mevzu ise, menşe ve mevritleri neresi olursa olsun aynı veya mümasili bilcümle ecnebi mahsulatına hiçbir nevi fark gözetmeksizin aynı suretle tatbik edilecektir. 

            Madde 5- Diğer düveli akıdeden her biri tarafından kendi kavaninine tevfikan Türkiye'ye muhik bir muamelei mütekabile yapılmak şartıyla, Türkiye'nin, mahsulatı tabiiye veya mamulattan her hangi bir madde üzerine vazetmiş olacağı veya edebileceği her ihracat resmi, hiçbir vasıta ile diğer düveli akıdeden her hangi birisinin ticareti zararına bir fark ihdas edilmeyerek, bilcümle mürselünileyh memalik için müsavi surette tatbik edilecektir. 

            Madde 6- Türkiye'nin, tarife hususunda veya alelümum diğer her güna ticari hususatta, bugünkü tarihli muahedename mucibince Türkiye'den ayrılan araziden her hangi birisine veyahut, hudut ticareti için hem hudut bir devlete tatbik edileceği fevaidi mahsusa müstesna olmak  üzere, Türkiye birinciden beşinceye kadar olan maddelerde mevzuubahis hususatta diğer her hangi bir memlekete tatbik edeceği daha müsait her muameleden diğer tarafeyni akıdeyni istifade ettirecektir. 

            Madde 7- Türkiye ve diğer düveli akıde, ithal edilen eşyanın menşei olan memleketi irae etmek üzere işbu eşyanın mezkur memleket istihsalat ve imalatı milliyesinden olduğunu veyahut mezkur memlekette uğradığı tahavvülat dolayısıyla o surette telakki edilmek lazımgeldiğini müsbit resmi bir şahadetname ibrazını ithalatta bulunan eşhastan mütekabilen talep edilebileceklerdir. 

            İşbu fasla merbut 3 numaralı numuneye tevfikan tertip olunacak menşe şahadetnameleri, gerek Ticaret veya Ziraat Nezareti, gerek mürsilin mensup olduğu ticaret odası gerekse mürselünileyh memleketin  kabul edeceği diğer her teşkilat veya heyet tarafından ita edilecektir.Mezkur şahadetnameler mürselünileyh memleketin bir mümessili siyasi veya şehbenderisi tarafından tasdik olunacaktır. 

            Posta paketleri, mürselünileyh memleket bunların bir mahiyeti ticariyeyi haiz irsalattan olmadığını anladığı takdirde menşe şahadetnamesinden vareste tutulacaklardır. 

            Madde 8- Maahaza işbu fasıl ahkamından istifade keyfiyeti, diğer her hangi bir ecnebi memlekete bahşettiği muamele kadar müsait bir muameleyi, Mukavelenamenin bütün müddeti devamınca Türkiye'ye temin etmeyecek olan düveli akıdeden hiçbiri tarafından talep edilemeyecektir. 

 MERBUT I 
  9 Misle tabi mevaddın listesi 
 
Tarife no :
65 Patates
69 Portakal
121 Şekerli müstahzarat
130 Maden suları
178 Parlak deriler
180 Domuz derileri
185-187-188 Ayakkapları
192 Eldivenlerr
200-201 İşlenmiş veya işlenmemişkürkler
217-218 Mobilya
273-274-275 El işlemeleri (Brodöri), dantalelar ve pamuk şeritler
302 Kaba ipek kırpıntısı
305 Gaze ilaah
306 İpek tül ilaah
308 İpekli mensucat
311-312 İpek tuhafiyeler [çamaşırlar]
314 ipekli kumaş ve elbise harçları (Pasmantöri)
324 Yün kuşak ve şallar
339 Elbise
348 Yazlık, kışlık şemsiyeler ilaah
 
 MERBUT II 
  İstihlak rüsumu 
 
Çay 40 kuruş kilosu
Kahve 20 kuruş kilosu
Petrol 6 kuruş kilosu
Pirinç 10 kuruş kilosu
Margarin ve oleomargarin ve diğer şuhumu hayvaniye 80 kuruş kilosu
Stearin mumları 30 kuruş kilosu
Adi sabun 5 kuruş kilosu
Yeni ve müstamel torba ve çuval 5 kuruş kilosu
Baharat 30 kuruş kilosu
Kibrit 1/2 kuruş 60 kibritlik her kutusu
Mum kibrit 1 kuruş 60 kibritlik her kutusu
Sigara kağıdı 1 kuruş 50 yaprağı
Çakmak 25 kuruş tanesi
Şeker 15 kuruş kilosu
Bisküvi 
Çikolata 
Süt hulasası 
Şekerleme ve glikoz 
Meşrubatı gayrı küuliye 
Gazoz limonata diğer bütün şekerlimüstahzarat
Muhtevi oldukları yüzde miktarındaki şekere nazaran bir istihlak resmine tabidirler.
Tömbeki 40 kuruş kilosu
 MERBUT  III 
 Menşe şahadetnamesi nümunesi 
......................................................................................................................................de mukim 

      Müstahsil veya fabrikatör 
      ......................................... 
[1] de mukim ... Efendinin     ......................................................................................Efendinin 
      vekili tüccardan 

            Kendi mesuliyeti altında olarak atide muharrer emtianın mürsil tarafından bize ibraz edilen vesaiki mutebereye istinaden [2] (Türk yahut..................) menşe veya mamulatından olduğunu huzurumuzda beyan eylediğini tasdik eyleriz. 
            (Şahadetnameyi ita eden daire) [3] 

            Bu emtia.........................................................ye ait olarak...........................................de tacir veya fabrikatör.................................................Efendi namına (...........................................................................vapuru veya kara tarikı) ile gönderilmiştir. 
 

[1] Lüzumsuz meşruhat tayyedilecektir. 
[2] Şahadetname müstahsil veya fabrikatör veyahut vekili tarafından alındığı zaman "mürsil tarafından bize ibraz edilen vesaikı mutebereye istinaden" kelimeleri hazfedilecektir. 
[3] Şahadetnameler gerek ticaret veya ziraat nezaretleri, gerek mürsilin mensup olduğu ticaret odası ve gerek mürselünileyh memleketin muvafık göreceği diğer her nevi teşkilat veya cemiyet tarafından ita edilecektir. 
 
Denklerin adedi ve nev'i Markalar numara Vezni safi ve gayrı safi hacmi istiap ve kıymet (Kg. hesabıyla) yahut Cinsi emtia
 

            Mesuliyetim tahtında olarak bu suretle tarafımdan teyit kılındı. 
                                    Tarih :                        Sene : 
                                                            (Beyannameyi verenin imzası) 

            Keyfiyet tarafımızdan (şahadetnameyi ita eden daire) bittasdik balada muharrer emtianın muamelei bey'iyesini filhakika bu memlekette ifa edildiğini de ayrıca teyit eyleriz. 

                                                                                    (Tarih, imza ve şehbenderhane mührü) 

FASIL 2 

            Madde 9- Türkiye, aynı hususta kendisine muamelei mütekabilede bulunulmak şartıyla, milli sefaine tatbik etmekte olduğu muameleye müsavi bir muameleyi veya diğer her hangi bir devlete tatbik etmekte olduğu veya edebileceği daha müsait bir muameleyi diğer düveli akıde sefainine tatbik etmeği taahhüt eyler. 

            Türkiye, diğer düveli akıdeden her birisine karşı ve düveli mezkureden her biri Türkiye'ye karşı saydı mahiyi, bahri kabotajı, yani ülkesinin bir limanından alınan emtia ve yolcuların aynı ülkenin diğer bir limanına bahren naklini ve limanlar hidematını yani cer ve kılavuzluk ve her hangi mahiyette olursa olsun bilcümle hidematı dahiliyeyi kendi sancağına hasretmek hakkını muhafaza eder. 

            Madde 10- Saydı mahi, bahri kabotaj ve liman hidematı hakkında maddei anifede zikrolunan istisnaat mahfuz kalmak şartıyla, memlekete vürut edecek veya memleketten çıkacak her nevi emtianın ithal veya ihracı veya yolcuların nakli hukukuna ve sefainin liman, dok, rıhtım ve mersalarda tevakkuf, tahmil ve tahliyelerine bilcümle teshilattan istifadelerine ait hususatta bir taraftan Türkiye ve diğer taraftan Düveli Akıdei sairenin her biri, milli sefaine tatbik ettikleri muameleye müsavi bir muameleyi mütekabilen yekdiğerine tatbik edeceklerdir. 

            Kezalik, aynı muamelei mütekabile şartıyla, Hükümet, memurin, eşhası hususiye, cemiyat veya her nevi müessesat nam veya menfaatine olarak tahsil olunan rüsumu sıhhiye, liman, rıhtım, demirleme, kılavuzluk, karantina, fener rüsumu ve rüsumu mümasilei saire gibi, sefainin mükellef olduğu her nevi rüsum, tekalif ve tediyat hususunda da müsavatı mutlaka cari olacaktır. 

            İthal veya ihraç edilen emtia üzerine mevzu rüsum ve tekalif, ancak emtiai mezkurenin menşe ve mevrit veya mahreçlerine göre tayin edildiği ve birinci faslın ahkamına tevfikan diğer bilcümle düveli akıdeye sureti mütesaviyede mabihüttatbik bulunduğu cihetle Türkiye, muamelei mütekabileye mazhar olmak şartıyla, ithal veya ihraç edilen emtiayı, ithalat veya ihracata tavassut eden sefinenin sancağı, muvasalat veya azimet limanları, geminin seyrüseferi ve iskelelerde tevakkufu üzerine müesses hiçbir resmi mütefavit, resmi munzam veya her hangi mahiyette veya ne nam altında olursa olsun bir güna tezyidi rüsuma tabi tutmamağı kezalik taahhüt eyler. 

            Madde 11- Sefine ve gemilere ve bunların hamulelerine ve yolcularına mütaallik olup harbden evvel Türkiye tarafından muteber tanınmış veyahut başlıca düveli bahriye tarafından atiyen muteber tanılabilecek olan her nevi vesaik veya şahadetnameler Türkiye tarafından diğer düveli akıde tabiiyetinde bulunan sefain hakkında muteber ve Türkiye sefine ve gemilerine ita edilen mütekabil şahadetnamelere muadil addedilecektir. 

            Bu ahkam, Türkiye tarafından Türk sefine ve gemilerine, başlıca bahri devletler tarafından tatbik edilen usule muadil şerait dairesinde olmak üzere, ita edilen vesaik ve şahadetnameler ancak Düveli Akıdece bizzat kendileri tarafından verilen vesaik ve şahadetnameye muadil addedildiği takdirde muteber olacaktır. 

 FASIL 3 

            Madde 12- Türkiye, muamelei mütekabile şartıyla, diğer Düveli Akıdeden her hangi birisinin memleketinden mahsulatı tabiiye veya mamuleyi muamelatı ticariyede her türlü gayrı kanuni rekabete karşı temin etmek üzere bilcümle tedabiri teşriiye veya idariyeyi ittihaz ve ikamei davaya etmeği taahhüt eyler. 

            Türkiye, kezalik muamelei mütekabile şartıyla, üzerlerinde veya asıl ilk zarflarında yahut harici zarflarında menşe, cins, mahiyet veya evsafı mahsusaları hakkında doğrudan doğruya veya bilvasıta sahte tarifatı havi marka, isim, işaret veya her türlü alamatı taşıyan bilcümle mahsulat veya emtianın ithal veya ihracı ile dahilde imalini, tedavülünü, bey'ini ve meydanı füruhta vaz'ını, mücazatı mahsusa ile men ve terhip etmeği taahhüt eyler. 

            Madde 14- Türkiye işbu mukavelenin mevkii meriyete vaz'ından itibaren on iki ay müddetin inkızasından evvel : 

            1- Mülkiyeti sınaiyenin himayesine dair olup 2 Haziran 1911 tarihinde Vaşington'da tadil edilen 20 Mart 1883 tarihli beynelmilel Paris Mukavelenamesine, muamelat ve usulü mahsusasına tevfikan, iştirak etmeği; 

            2- Kezalik edebiyata ve sanayii nefiseye ait asarın himayesine mütaallik olarak 13 Teşrinisani 1908 tarihinde Berlin'de tekrar tadil edilen 9 Eylül 1886 tarihli beynelmilel Bern mukavelenamesi ile edebiyata ve sanayii nefiseye ait asarın himayesine dair 20 Mart 1914 tarihli Bern munzam protokoluna iştirak eylemeği taahhüt eder. 

            Balada mezkur mukavelenamelerle protokolun Türkçe lisanına tercüme hakkına dair ahkamına mütaallik olarak Türkiye tarafından dermeyanedilen kaydı ihtiraziye nu mukavelenamenin mevkii meriyete vaz'ını takip eden sene zarfında mezkur mukavelenamelerle protokolu müştereken imza etmiş bulunan diğer devletler tarafından hiç itiraz vuku bulmadığı takdirde işbu mukavelenameye vaziülimza bulunan düveli saire de salifüzzikir kaydı ihtiraziye işbu mukavelenamenin müddeti devamınca itiraz eylemiyeceklerdir. 

            İşbu mukavelenameye vaziülimza bulunan devletler Türkiye'nin hakkı tercümeye mütaallik kaydı ihtirazisine iştirakte devam edemedikleri takdirde Türkiye anifüzzikir mukavelenamelerle protokola iştirakte devama mecbur tutulamayacaktır. 

            3- Türkiye, aynı müddetin inkızasından evvel, mezkur mukavelenameler esasatına tevfikan, daveli sairei akıde tebaasının sınaate, asarı edebiyeye ve sanayii nefiseye ait mülkiyetini kavanin müessire ile tasdik ve himaye etmeği taahhüt eyler. 

            Madde 15- Mülkiyeti sınaiye, edebiye veya sanayii nefise mülkiyeti umuruna mütaallik evrak, defatir ve planlara ve bunların Türkiye devairinden, lehlerine Türkiye'den arazi tefrik olunan devletler devairine, muhtemel olan devir veya tebliğine dair bilcümle mesail alakadar memleketler arasında mahsus mukavelenameler ile tanzim edilecektir. 

AHKAMI UMUMİYE

            Madde 16- Düveli akıde, işbu mukavelenamenin mevkii meriyete vaz'ı anında, kendi hakimiyet veya idarelerine tabi bulunan bir hükümeti muhtareye malik dominyonların, müstemlekelerinin, memaliki mahmiyelerinin veya Maverayı Ebhar'da kain memalik veya arazilerinin kaffesinde veya bazılarında mukavelenamei mezkur ahkamının tatbik edilmeyeceğini beyan etmek hakkını muhafaza etmekte olup bu takdirde Türkiye, mezkur dominyonlar, müstemlekeler, memaliki mahmiye, memalik veya araziye karşı işbu mukavelenameden mütevellit taahhütdatından azade kalacaktır. 

            Şukadar ki düveli mezkure, işbu mukavelename mucibince yapacakları beyanat ile mukaveleden ihraç edebilecekleri hükümeti muhtariye malik her dominyon, müstemleke, memleketi mahmiye, memleket veya arazi namına işbu mukavelename ahkamına muahharan iştirak edebileceklerdir. 

            Madde 17- Trablusgarp'tan neşet eden veya oraya giden emtia ve mahsulat Türkiye'de İtalyan emtia ve mahsulatının tabi olduğu usulün aynına tabi tutulacaktır. 

            Türkiye'den neşet eden veya Türkiye'ye giden emtia ve mahsulat Trablusgarp'ta diğer her ecnebi memlekete yapılan en müsait muameleden müstefit olacaktır. 

            Madde 18- İşbu mukavelename beş sene müddet için akdolunmuştur. 

            Birinci fasla mütaallik olarak bir taraftan Türkiye diğer taraftan Yunanistan, Romanya, Srıp-Hırvat-Sloven devleti daha kısa bir müddet zarfında mübadelatı ticariyeleri için yeni bir nizam tesisine tevessül lüzumunu gördüklerinden, işbu mukavelenameyi, otuz aydan ibaret olan ilk bir devrenin inkazasından sonra, her zaman fesetmek hakkını, fesihten altı ay sonra salifüzzikir mukavelenamenin tesiri nihayet bulmak üzere, yekdiğerine karşı tanımakta mutabık kalmışlardır. 

            Bir taraftan Türkiye ve diğer taraftan Düveli Akıdei saireden her biri, mukavelenamenin tatbikı hakkında berveçhi bala tesbit edilen müddetler zarfında her zaman ve kendilerinden bu hususta talep vakı olur olmaz yeni ticaret muahedeleri akdi zımnında mezkur müddetlerin inkızasından evvel ikmalini temin için kemali faaliyetle takip edecekleri müzakerata girişmeği taahhüt ederler. 

            Eğer mebhusünanh müzakerat salifülbeyan müddetlerin inkızasından evvel neticepezir olmamış bulunursa Tarafeyni Aliyeyni Akıdeynden  herbiri serbestii hareketini tekrar iktisap edebilecektir. 

            Madde 19- İşbu mukavelename tasdik edilecektir. 

            Tasdiknameler sürati mümküne ile Paris'te tevdi olunacaktır. 

            İşbu mukavelename bugünkü tarihli sulh muahedenamesi ile aynı şerait dahilinde mevkii meriyete girecektir. 

            Tasdikanlilmakal, balada zikrolunan murahhaslar işbu mukavelenameyi imza etmişlerdir. 

            Lozan'da 24 Temmuz 1923 tarihinde yalnız bir nüsha olarak tanzim edilmiş olup bu nüsha Fransa Hükümeti Cumhuriyesi hazinei evrakına tevdi olunacak ve hükümeti mezkure vaziülimza devletlerin her birine birir musaddak nüshasını ita edecektir. 
 
Horace Rumbold    M. İsmet 
Pelle  Dr. Rıza Nur 
Garroni  Hasan 
G. C. Montagna 
K. Otchiai 
E. K. Veniselos 
D. Caclamanos 
Constantin Diamandy 
 
Constantin Contzesco