vergi mevzuatı  
İKİNCİ BÖLÜM
ZİRAİ KAZANÇ

            ZİRAİ KAZANÇ, ZİRAİ FAALİYET, ZİRAİ İŞLETME, ÇİFTÇİ VE MAHSULÜN TARİFİ  
            Madde 52 -  Zirai faaliyetten doğan kazanç zirai kazançtır.Zirai faaliyet; arazide, deniz, göl ve nehirlerde, ekim, dikim, bakım,üretme, yetiştirme ve ıslah yollariyle veyahut doğrudan doğruya tabiattan istifade etmek suretiyle nebat, orman, hayvan, balık ve bunların mahsullerinin istihsalini, avlanmasını, avcıları ve yetiştiricileri tarafından muhafazasını,taşınmasını, satılmasını veya bu mahsullerden sair bir şekilde faydalanılmasını ifade eder.  

            Bazı nebat ve hayvan nevilerinde istihsalin doğrudan doğruya arazi üzerinde yapılmaması zirai faaliyetin mahiyetini değiştirmez.  

            Mahsullerin değerlendirilmeleri maksadiyle ve zirai istihsale müteferri olarak işlenmesi de zirai faaliyete girer. Ancak bu ameliye, aynı teşebbüsün bir cüz'ünü teşkil eden bir işletmede vukua geliyorsa,işletmenin  bu ameliyenin ziraifaaliyet sayılabilmesi için işletmenin sınai bir müessese ehemmiyet ve genişliğinde olmaması ve faaliyetini, cüz'ünü teşkil ettiği teşebbüs mahsullerine hasretmesi şarttır.  

            Satışların dükkan ve mağaza açılarak yapılması halinde, mahsullerin dükkan veya mağazaya gelinceye kadar geçirdikleri safhalar zirai faaliyet sahasında kalır. Çiftçiler tarafından doğrudan doğruya zirai faaliyetleri ile ilgili alım satım işlerinin tedviriki için açılan mağaza sayılmaz.  

            Aşım yaptırmak maksadiyle erkek damızlık beslenmesi, çiftçiye ait her türlü ziraat makina ve aletlerinin başka çiftçilerin zirai istihsal işlerinde çalıştırılması da zirai faaliyetlerden sayılır.  

            Yukarıda yazılı faaliyetlerin içinde yapıldığı işletmelere zirai işletme,bu işletmeleri işletenlere,vergiye tabi olsun veya olmasınlar, çiftçi ve bu faaliyetler neticesinde istihsal olunan maddelere de mahsul denir.  

            Kollektif şirketlerle komandit şirketler zirai faaliyetle iştigal etseler dahi çiftçi addedilmiyecekleri  gibi ortakların bu şirketlerde aldıkları hisseler de ticari kazanç sayılır.  

            ZİRAİ KAZANCIN TESPİT ŞEKİLLERİ  
            Madde 53 - Yıllık hasılatları tutarı 100 000 liradan aşağı olan çiftçilerin kazançları götürü gider esasına, 100 000 lira veya daha fazla olan çiftçilerin kazançları ise gerçek kazanç esasına göre tespit olunur.  

            Bu hükmün tatbikinde, ortaklık halindeki işletmelerde, satış hasılatı tutarı toplu olarak nazara alınır.  

            Yeni işe başlıyanların veya muafiyetten mükellefiyete geçenlerin işe başladıkları veya intikalin husule geldiği yıl içerisindeki kazançları götürü gider usulüne göre tespit olunur.  

            Kazançları götürü gider essaına göre tespit edilecek çiftçilerden bu usulden faydalanmak istemediklerini yazı ile vergi dairesine bildirenler, mütaakıp vergilendirme dönemi başından; yeni işe başlıyanlar, işe başlama tarihinden itibaren gerçek kazanç esasına geçebilirler Bu şekilde gerçek kazanç usulünü kabul edenler iki yıl geçmedikçe bu usulden dönemezler.  

            GÖTÜRÜ GİDER USULÜ  
            Madde 54 -  Götürü gider usulünde  zirai kazanç, mükellefin bildireceği hasılattan götürü olarak hesaplanan gider tutarının indirilmesi suretiyle vergi dairesince tespit olunur.  

            Götürü gider, Vergi Usul Kanununa göre tayin edilen gider emsallerinin hasılat tutarına tatbiki suretiyle bulunan miktardır.  

            Zirai faaliyette kullanılan arazi ve binalarla ilgli bulunan aşağıda yazılı giderler hasılattan ayrıca ve gerçek miktarı üzerinden indirilir.  

            a)Kiralar;  

            b)Aynı mahiyetteki vergi, resim ve harclar.  

            GERÇEK ZİRAİ KAZANÇ USULÜ  
            Madde 55-Gerçek zirai kazanç, 59 uncu maddedeki hükümler mahfuz kalmak şartiyle, zirai işletme hesabı esasına göre tesbit edilir.  

            Bu esasa göre zirai kazanç, bir hesap dönemi içinde elde edilen hasılat ile yapılan giderler arasındaki müspet faktır.  

            GERÇEK VE GÖTÜRÜ USULDE HASILAT  
            Madde 56-Tahsil edilen veya edilecek olan meblağları ihtiva eden hasılat aşağıda yazılı unsurlardan terekkübeder;  

            1.Bilcümle mahsullerin satış bedelleri;  

            2.Mahsullerin, idrak edilmeden evvel veya idrak edilmeden sonra hasara uğraması sebebiyle, alınan sigorta tazminatları;  

            3.Ziraat ve makina ve aletlarinin başka çiftçilerin zirai ihtihsal işlerinden çalıştırılması mukabilinde alınan ücretler;  

            4.57 inci maddede gösterilen iktisadi kıymetlerin satılması halinde, satış bedelleri  

            Satılmaksısın mütaakıp yıla devreden mahsul hasılat meyanına ithal edilmez. Bunlar, nevi ve miktar itibariyle, beyannamede gösterilmekle iktifa olunur.  

            GERÇEK VE GÖTÜRÜ USULDE GİDERLER  
            Madde 57-Tediye edilen veya borçlanılan meblağları ihtiva eden giderler aşağıda yazılı unsurlarda terekkübeder:  

            1.Zirai kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için yapılan genel giderler;  

            2.İşletmede çalıştırılan işçilere, çoban, sığırtmaç ve saireye ödenen ücretler;  

            3.İşletme için alınan ve işletmeye harcanan borç paraların faizi;  

             4.Ziraat makina ve aletlerinin çalıştırılması ve bakımı için lüzlu yakıt, yedek parça ve buna benzer giderler ile istihsalde kullanılan hayvanların beslenmesi, hastalıklarının tedeavisi için yapılan giderler;  

            5.İşletmesi için satın alınan gübre, tohum, fide ve benzerinin bedelleri;  

            6.İşletme ile ilgili olmak şartiyle sözleşmeye, mahkeme ilamına veya kanun emrine dayanarak ödenen zarar, ziyan ve tazminatlar;  

            7.İşletmede kullanılan motorlu taşıtların işletme ve bakım giderleri;  

            8.İşletme ile ilgili olmak şartiyle, ödenen aynı mahiyetteki vergi, resim ve harclar;  

            9.Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre ayrılan amortismanlar (işletmede kullanılan ve değeri 1 000 liraya kadar olan alet ve demirbaşlar amortismana tabi tutulmıyarak doğrudan doğruya gider kaydolunabilirler.)  

            Götürü gider usulünde yukarıda yazılı giderlerden kabilin hesap olmıyanlar nazra alınmaz.  

            HASILATTAN İNDİRİLEMİYECEK GİDERLER  
            Madde 58 - 41'inci maddede yazılı giderler hasılattan indirilemez.  

            BİLANÇO ESASI  
            Madde 59 - Yıllık hasılatının tutarı 500 000 lirayı geçenler bilanço esasına göre defter tutmayan mecburdurlar.  

             Çiftçiler, diledikleri takdirde,işletme hesabı veya götürü gider usulleri yerine bilanço esasına tabi tutulmalarını isteyebilirler.  

               Yazı ile yapılacak talep, müteakip vergilendirme dönemi başından, yeni işe başlıyanlarda ise işe başlama tarihinden itibaren kabul edilir.  Talepleri bu suretle kabul edilenler  iki yıl geçmedikçe bilanço esasından dönemezler.  

            Zirai kazancın bilanço esasına göre tespitinde, ticari kazancın bu husustaki hükümleri uygulanır.  

            GÖTÜRÜ GİDER USULÜNDEN GERÇEK KAZANÇ ESASINA VEYA BU USULDEN DİĞERİNE İNTİKAL  
            Madde 60 - Götürü gider usulüne tabi olanlardan hasılatlarının tutarı 53 üncü maddedeki muayyen haddi aşanlar mütaakıp vergilendirme dönemi başından itibaren gerçek kazanç esasına tabi tutulurlar.  

            Gerçek kazanç esasına tabi olanlardan hasılatlarının tutarı aynı haddin dununda kalanlar müteakip vergilendirme dönemi başından itibaren götürü gider usulüne tabi tutulurlar. (53'üncü maddenin son fıkrası hükmü mahfuzdur.)  
          

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
ÜCRETLER

            ÜCRETİN TARİFİ   
            Madde 61 - Ücret, iş verene tabi ve muayyen  bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerdir.  

            Bu Kanunun uygulanmasında, aşağıda yazılı ödemeler de ücret sayılır :  

            1. 23'üncü maddenin 11 numaralı bendine göre istisna dışında kalan emeklilik, maluliyet, dul ve yetim aylıkları;  

            2. Evvelce yapılmış  hizmetler karşılığında verilen para ve ayınlarla sağlanan menfaatler;  

            3.Milletvekillerinin,  il genel meclisi ve belediye  üyelerine, denetçilerine, tasfiye memurlarına ve bunlara benziyen diğer kimselere bu sıfatları dolayısiyle ve aylık, ödenek, tahsisat, aidat, huzur hakkı, ücret, ikramiye, prim  temettü  hissesi gibi muhtelif adlarla yapılan ödemeler.  

            İŞ VERENİN TARİFİ  
            Madde 62 - İş verenler, hizmet erbabını işe alan, emir ve talimatları dahilinde çalıştıran gerçek ve tüzel kişilerdir.  

            61'inci maddenin 1,2 ve 3 numaralı bentlerinde yazılı ödemeleri yapanlar bu Kanunda yazılı ödevleri yerine getirmek bakımından, iş veren hükmündedir.  

            GERÇEK ÜCRETLER  
            Madde 63 - Ücretin gerçek safi değeri işveren tarafından verilen para ve ayınlarla sağlanan menfaatler toplamından aşağıdaki indirimler yapıldıktan sonra kalan miktardır.  

            1.Günde 3, ayda 90, yılda 1 080 lira götürü gider;  

             2.Emekli aidatı veya sosyal sigorta primleri (Emekli Sandığının veya Sosyal Sigorta Kurumunun Türkiye'de olması şartiyle);  

            3.Emekli aidatı ve sosyal sigorta primi kesilmiyen hallerde, ücretin % 5 ini geçmemek şartiyle hayat, ölüm, kaza, hastalık, sakatlık ve işsizlik gibi  şahıs sigortaları için hizmet erbabı tarafından doğrudan doğruya veya vasıta ile ödenen primler (Sigortanın Türkiye'de kain veya Türkiye'de temsil edilen bir şirket nezdinde akdedilmiş olması şartiyle.)  

            Ücretin gerçek değerinin tayininde, Gelir Vergisi gibi şahsi vergiler ücretten indirilmez.  

            Yabancı parasiyle ödenen ücretler ödeme gününün borsa rayiciyle Türk parasına çevrilir.  

            Hizmet erbabına verilen ayınlar, verildiği gün ve yerdeki ortalama perakende fiyatlarına göre; konut tedariki ve sair suretle sağlanan menfaatler, konutun emsal kirasına veya menfaatin emsal bedeline göre değerlenir.  

            GÖTÜRÜ USUL  
            Madde 64 -  Aşağıda yazılı hizmet erbabının safi ücretleri, Vergi Usul Kanunu  hükümlerine göre götürü olarak tesbit edilir.  

               1. Kazançları götürü usulde tespit edilen ticaret, sanat ve serbest meslek erbabı yanında çalışanlar;  

               2. Özel hizmetlerde çalışan şoförler;  

               3. Özel inşaat sahiplerinin ücretle çalıştırdığı inşaat işçileri;  

               4. Götürü gider usulünü kabul eden gayrimenkul sermaye iradı sahipleri yanında çalışanlar;  

               5. Gerçek ücretlerinin tespitine imkan olmaması sebebiyle, Danıştayın müsbet mütalaasıyle, Maliye Bakanlığınca götürü ücret usulüne alınanlar.  
       

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
SERBEST MESLEK KAZANÇLARI

            SERBEST MESLEK KAZANCININ TARİFİ  
            Madde 65 -Arızi veya devamlı her türlü serbest meslek faaliyetinden doğan kazançlar serbest meslek kazancıdır .  

               Serbest meslek faaliyeti; sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanan ve ticari mahiyette olmıyan işlerin ifasıdır  

               Tahkim işleri dolayısiyle hakemlerin aldıkları ücretler ile kollektif, adi komandit ve adi şirketler tarafından yapılan serbest meslek faaliyeti neticesinde doğan kazançlar da, serbest meslek kazancı sayılır.  

            SERBEST MESLEK ERBABI  
            Madde 66 - Serbest meslek faaliyetini mütat meslek halinde ifa edenler, serbest meslek erbabıdır. Serbest meslek faaliyetinin yanında meslekten başka bir iş veya görev ile devamlı olarak uğraşılması bu vasfı değiştirmez.  

            Bu maddenin uygulanmasında :  

            1. Gümrük Komisyoncuları, bilumum borsa ajan ve acentaları, noterler, noterlik görevini ifa ile mükellef olanlar;  

            2. Bizzat serbest meslek erbabı tarifine girmemekle beraber serbest meslek erbabını bir araya getirerek teşkilat kurmak veya bunlara sermaye temin etmek suretiyle veya sair suretlerle serbest meslek kazancından hisse alanlar;  

               3. Serbest meslek faaliyetinde bulunan kollektif ve adi şirketlerde ortaklar, adi komandit şirketlerde komanditeler;  

               Bu işleri dolayısiyle serbest meslek erbabı sayılırlar.  

            SERBEST MESLEK KAZANCININ TEBİTİ  
            Madde 67 - Serbest meslek kazancı bir hesap dönemi içinde serbest meslek faaliyeti karşılığı olarak tahsil edilen para ve ayınlar ve diğer suretlerle sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerden bu faaliyet dolayısiyle yapılan giderler indirildikten sonra kalan farktır.  

               Müşteri veya müvekkilinden, serbest meslek faaliyeti ile ilgili olmak üzere para ve ayın şeklinde alınan gider karşılıkları  kazanca ilave edilir.  

               Vergi, resim, harç, keşif, şahitlik, bilirkişilik ve ekspertiz gibi hususlara harcanmak üzere müşteri veya müvekkilden alınan ve tamamen bu hususlara sarf edilen para ve ayınlar kazanç sayılmaz.  

            Serbest meslek erbabı, mesleki kazançlarını,  Vergi Usul Kanunun hükümlerine göre tuttukları "Serbest meslek kazanç defteri" üzerinden, serbest meslek erbabı olmıyan diğer serbest meslek kazancı sahipleri ise, aynı kanuna göre muhafazaya mecbur oldukları vesikalara müsteniden tesbit ederler. (69'uncu madde hükmü mahfuzdur.)  

               65'inci maddenin son fıkrasında yazılı şirketler de mesleki kazançlarını  "Serbest meslek kazanç defteri" üzerinden tespit ederler. Bu şirketlerin bilanço esasına göre tuttukları defterler serbest meslek kazancı defteri yerine geçer.  

               Serbest meslek erbabı için,  

               1. Ittıla hasıl etmeleri kaydiyle, namlarına kamu müessesesine, icra dairesine, bankaya, notere veya postaya para yatırılması;  

               2. Serbest meslek kazancı olarak doğan alacağın başka bir şahsa temliki (Temlikin ivazlı olup olmadığına bakılmaz. İvazlı temliklerde ivazın tahsil şartı aranmaz.) Veya müşterisine olan borcu ile takası;  

               Tahsil hükmündedir.  

               Yabancı parasiyle yapılan ödemeler, ödeme gününün borsa rayici ile borsada, rayici yoksa Maliye Bakanlığınca tespit edilecek kur üzerinden Türk parasına çevrilir.  

            MESLEKİ GİDERLER  
            Madde 68 -  Serbest meslek kazancının tespitinde aşağıda yazılı giderler hasılattan indirilir:  

             1. Mesleki faaliyetin icrasına tahsis edilen işyeri kirası (ikametgahlarının bir kısmını işyeri olarak kullananlar, ikametgahın tamamı için ödedikleri kira ile sair masrafların yarısı  
indirebilir.  

               2. Mesleki faaliyetin elde edilmesi ve idame ettirilmesi için yapılan aydınlatma, ısıtma, telefon, kırtasiye muhabere ve saire gibi mutat ve müteferrik giderler ve  müstahdem ücretleri,  

               3. Mesleki faaliyetin ifasında başkalarına gördürülen hizmetler için ödenen paralar;  

               4. Alınan meslek kitapları, dergiler,gazeteler gibi neşriyat için yapılan giderler ve mesleki teşekküllere ödenen aidat;  

               5. Mesleki faaliyetle ilgili seyahat ve ikamet giderleri (Seyahat maksatının gerektirdiği süreye maksur olmak şartiyle);  

               6. Meslekin ifasına lüzümlu aletlerin, eczaların ve sair maddelerin tedariki için yapılan giderler;  

              7. Mesleki faaliyette kullanılan tesisat ve demirbaş eşya için Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre ayrılan amortismanlar (Mesleki faaliyette kullanılan ve değeri 1 000 liraya kadar olan tesisat ve demirbaşlar amortismana tabi tutulmıyarak doğrudan doğruya gider kaydolunabilir):  

               8.Gayrisafi kazancın % 5 ini geçmemek üzere mesleki teşekküller tarafından kurulan emekli sandıklarına ödenen aidat;  

               9. Mesleki faaliyet ile ilgili olarak kanun, ilam ve mukaveleye müsteniden ödenen tazminatlar;  

            Sebebi ne olursa olsun para cezaları ve vergi cezaları gider olarak indirilemez.  

            GÖTÜRÜ USUL  
            Madde 69 -  Ebeler, sünnetçiler, sağlık memurları, arzuhalciler ve muakkiplerle gerçek kazançlarının tespitinde zorluk bulunmasından dolayı Maliye Bakanlığınca tayin edilecek olan ve mesleklerinin ifası yüksek tahsili icap ettirmiyen benzeri serbest meslek erbabının safi kazançları götürü olarak tespit olunur.  

            (Bu madde hükmü borsa,  ajan ve acentaları, gümrük komisyoncuları, dava vekilleri, müşavirler ve musiki konseri verenlere şamil değildir.)  
         

BEŞİNCİ BÖLÜM
GAYRİMENKUL SERMAYE İRADI

            GAYRİMENKUL SERMAYE İRADININ TARİFİ  
            Madde 70 - Aşağıda yazılı mal ve hakların sahipleri, mutasarrıfları,  ilyedleri, irtifak ve intifa hakkı sahipleri veya kiracıları tarafından kiraya verilmesinden elde edilen iratlar gayrimenkul sermaye iradıdır :  

               1. Arazi, bina (Döşeli olarak kiraya verilenlerde döşeme için alınan kira bedelleri dahildir.), maden suları, menba suları, madenler, taş ocakları, kum ve çakıl istihsal yerleri, tuğla ve kiremit harmanları, tuzlalar ve bunların mütemmim cüzileri ve teferruatı;  

               2. Voli mahalleri ve dalyanlar;  

               3. Gayrimenkullerin, ayrı olarak kiraya verilen, mütemmim cüzileri ve teferruatı ile bilumum tesisatı, demirbaş eşyası ve döşemeleri;  

               4. Gayrimenkul olarak tescil edilen haklar;  

               5.İmtiyaz, ihtira, işletme hakları ile ticaret unvanı, alameti farika gibi sair bilumum haklar;  

               6. Telif hakları (Bu gibi hakların müellifleri tarafından kiralanmasından doğan kazançlar, serbest meslek kazancıdır);  

               7. Gemiler ve gemi payları (Motorlu olup olmamalarına veya  tonilatolarına bakılmaz)  

               Yukarıda yazılı mallar ve haklar ticari veya zirai bir işletmenin bilançosuna  dahil bulunduğu takdirde bunların iratları ticari veya zirai kazancın tespitine müteallik hükümlere göre hesaplanır.  

                Tüccarlara ait olsa dahil bilançoya dahil  bulunmayan gayrimenkullerle haklar hakkında bu bölümdeki hükümler uygulanır.  

                Vakfın veya tesisin gelirinden hizmet karşılığı olmıyarak alınan hisseler bu kanunun tatbikınde gayrimenkul sermaye iradı addedilir  

            SAFİ İRAT  
            Madde 71 - Gayrimenkul sermaye iradından safi irat, gayrisafi hasılattan iradın sağlanması ve idamesi için yapılan giderler indirildikten sonra kalan müspet farktır.  

            GAYRİSAFİ HASILAT  
            Madde 72 - Gayrimenkul sermaye iratlarında, gayrisafi hasılat, 70'inci maddede yazılı mal ve hakların kiraya verilmesinden bir takvim yılı içinde o yıla veya geçmiş yıllara ait olarak nakten veya aynen tahsil edilen kira bedellerinin tutarıdır.  

               Ayın olarak tahsil edilen kiralar, Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre emsal bedeli ile paraya çevrilir.  

               Kiracı tarafından gayrimenkulü genişletecek veya iktisadi değerini devamlı surette artıracak şekilde gayrimenkule ilave edilen kıymetler, kira müddetinin hitamında bedelsiz (Kıymetlerin emsal bedelinden düşük değerle devri halinde, aradaki fark bedelsiz devir sayılır.) olarak kiralıyana devrolunduğu takdirde, mezkur kıymetler kiralıyan bakımından, bu tarihte aynen tahsil olunmuş addolunur.  

               Gelecek yıllara ait olup peşin tahsil olunan kiralar, ilgili bulundukları yılların hasılatı sayılır. Şu kadar ki, ölüm ve memleketi terk hallerinde mükellefiyetin kalktığı tarihi takibeden zamanlara ait olmak üzere peşin tahsil olunan kiralar, mükellefiyetin kalktığı dönemin hasılatı addolunur.  

               Gayrimenkul iradı sahipleri için,  

               1. Ittıla hasıl etmeleri kaydiyle namlarına, kamu müessesesine, icra dairesine, bankaya, notere veya postaya para yatırılması;  

               2. Kira olarak doğan alacağın başka bir şahsa temliki (Temlikin ivazlı olup olmadığına bakılmaz. İvazlı temliklerde ivazın tahsil şartı aranmaz.) veya kiracısına olan borcu ile takası;  
tahsil hükmündedir.  

               Yabancı parasiyle yapılan ödemeler, ödeme gününün borsa rayici ile, orsada rayici yoksa, Maliye Bakanlığınca tespit edilecek kur üzerinden Türk Parasına çevrilir.  

            EMSAL KİRA BEDELİ ESASI  
            Madde 73 - Kiraya verilen mal ve hakların kira bedelleri ile emsal kira bedelinden hangisi yüksek ise o miktar hasılat kaydolunur Bedelsiz olarak başkalarının intifasına bırakılan mal ve hakların emsal kira bedeli, mezkur  mal ve hakların kirası addolunur. Binalarda emsal kira bedeli Vergi Usul Kanununa göre taayyün eden gayri safi irattır.Arazide, Vergi Usul Kanununa göre taayyün eden kıymetin % 10 udur. Diğer mal ve haklarda emsal kira bedeli, bu mal ve hakların maliyet bedelinin, bu bedel malum değilse Vergi Usul Kanununun servetlerin değerlenmesi hakkındaki hükümlerine göre tayin olunan değerlerinin % 10'udur.  

               Aşağıda yazılı hallerde emsal kira bedeli esası uygulanmaz:  

               1. Boş kalan gayrimenkullerin muhafazaları maksadiyle bedelsiz olarak başkalarının ikametine bırakılmas;.  

               2.Gayrimenkullerin mal sahiplerini usul veya füruunun ikametine tahsis edilmesi (Usul veya fürudan her birinin ikametine birden fazla konut tahsis edilmişse bu konutların yalnız birisi hakkında emsal kira bedeli hesaplanmaz) ;  

               3. Mal sahibi ile birlikte akrabaların da aynı evde veya dairede ikamet etmesi.  

            GİDERLER  
            Madde 74 -  Safi iradın bulunması için gayri safi hasılattan aşağıda yazılı giderler indirilir :  

               1. Kiraya veren tarafından ödenen aydınlatma, ısıtma, su ve asansör giderleri:  

               2. Kiraya verilen malların idaresi için yapılan ve gayrimenkulün ehemmiyeti ile mütenasip olan idare giderleri;  

               3. Kiraya verilen mal ve haklara müteallik sigorta giderleri;  

               4. Kiraya verilen mal ve haklar dolayısiyle yapılan ve bunlara sarf olunan borçların faizleri;  

               5. Kiraya verilen mal ve haklar için ödenen vergi, resim, harclarla  (Şerefiyeler dahil) kiraya verenler tarafından ödenmiş olmak şartıyla belediyelere ödenen harcamalara iştirak payları;  

               6. Kiraya verilen mal ve haklar için ayrılan amortismanlar (Amortismana tabi değer, malum ise maliyet bedeli, malum değilse, bina ve arazi için vergi değeri, diğer mallar için Vergi Usul Kanununun 267'nci maddesinin 3'üncü sırasına göre tespit edilen emsal değeridir);  

               7. Kiraya verenin yaptığı onarım giderleri (Emlakin iktisadi değerini artıracak surette tevsii, tadili veya bunlara ilaveler yapılması için ihtiyar olunan giderler onarım gideri sayılmaz);  

               8. Kiraya verilen mal ve haklara ait bakım ve idame giderleri;  

               9. Kiraladıkları mal ve hakları kiraya verenlerin ödedikleri kiralar ve diğer gerçek giderler;  

            10.ikametgahlarını nakledenlerin kiraladıkları konutları kira bedeli ( Bu kira, sahip oldukları ve evvelce oturdukları konutun gayrisafi iradını takdirde,fazlası indirilmez).  

            Gayrimenkul sermaye mahiyetindeki mal ve hakların kısmen kiraya verilmesi halinde, yukarıda yazılı giderlerden yalnız bu kısma isabet edenler hasılattan indirilebilir.  

            Elde ettikleri yıllık gayrisafi irad tutarı 10 000 lirayı geçmiyen mükellefler diledikleri taktirde, kiraya verilen mal ve hakların umumuna şamil olmak üzere, yukarıda zikredilen giderlerle karşılık olarak hasılatlarından bina ve arazi için % 40 ını, diğer mal ve haklar için % 20 sini götürü olarak indirebilirler.Götürü gider usulünü kabul edenler iki yıl geçmedikçe bu usulden vazgeçemezler.  

            Bu madde hükmün uygulanmasında para cezaları ve vergi cezaları hasılattan gider olarak indirilemez.  
            

ALTINCI BÖLÜM
MENKUL SERMAYE İRADI

            TARİFİ  
            Madde 75 - Sahibinin ticari, zirai veya mesleki faaliyeti dışında, nakdi sermaye veya para ile temsil edilen değerlerden müteşekkil sermaye dolayısıyla elde ettiği temettü, faiz, kira ve  
benzeri iratlar menkul sermaye iradıdır.  

            Kaynağı ne olursa olsun aşağıda yazılı iratlar, menkul sermaye iradı sayılır :  

            1. Her nevi hisse senetlerinin temettüleri (Müessis ve intifa hisseleri dahil ) :  

            2.Her nevi tahvilat faizleri (Yıllık ödeme faizle birlikte tahvilin itva akçesini  de ihtiva ettiği taktirde, itfa akçesine tekabül  eden kısım irat sayılmaz):  

            3. İştirak hisselerinden doğan kazançlar (Limited Şirket ortaklarının, iş ortaklıkları ortaklarının ve komanditerlerin kar hisseleri,  kooperatif şirketlerin dağıttıkları kazançlar bu zümreye dahildir.  
Kooperatif şirketlerin  ortakları ile yaptıkları muamelelerden tahassül eden karların ortaklara, ortaklarla yaptıkları muameleler nispetinde tevzii, kazanç dağıtımı sayılmaz.)  

            4.Her nevi alacak faizleri (Adi, imtiyazlı ,rehinli,senetli alacaklarla cari hesap alacaklarından doğan faizdir.Hazine tahvili ve borsaları  da  dahil olmak üzere kamu tüzel kişilerince borçlanılan ve senete bağlanmış olan meblağlar için verilen faizler dahildir.):  

            5.Mevduat faizleri (Bankalara, tasarruf sandıklarına, tevdiat kabul eden diğer müesseselere yatırılan vadeli, vadesiz paralar ödenen faizler).  

            İRAT SAYILAN VE SAYILMAYAN HALLER  
            Madde 76 -Aşağıda yazılı muameleler karşılığında alınan paralar ve iskonta bedelleri de menkul sermaye iradı hükmündedir:  

            1.Esham ve tahvilatın vadesi gelmemiş kuponlarının satılması;  

            2.İştirak hisselerinin sahibi namına henüz taahakkuk etmemiş olan kar hisselerinin devir ve temliki;  

            3.Her türlü senetlerin iskonto edilmesi.  

            Menkul Kıymetin kuponlu ve kuponsuz olarak satılması, iştirak hisselerinin devir ve temliki, menkul kıymetlerle iştirak hisselerinin tamamen ve kısmen itfa olunması karşılığında alınan paralarla dolayısiyle verilen ikramiyeler menkul sermaye irade sayılmaz.  

            TİCARİ KAZANCI ALINAN İRATLAR  
            Madde 77-Aşağıda yazılı muameleler karşılığında alınan paralar ve iskonto bedelleri de menkul sermaye iradı hükmündedir:  

            1.Esham ve tahvilatın vadesi gelmemiş kuponllarının satılması;  

            2.İştirak hisselerinin sahibi namına henüz tahakkuk etmemiş olan kar hisselerinin devir ve temliki;  

            3.Her türlü senetlerin iskonto edilmesi.  

            Menkul kıymetin kuponlu ve kuponsuz olarak satılması, iştirak hisselerinin devir ve temliki, menkul kıymetlerle iştirak hisselerinin devir ve temliki menkul kıymetlerle iştirak hisselerinin tamamen veya kısmen itfa olunması karşılığında alınan paralarla itfa dolayısiyle verilen ikramiyeler menkul sermaye iradı sayılmaz  

            SAFİ İRAT  
            Madde 78 - Safi iradın bulunması için menkul sermaye iradından aşağıdaki giderler indirilir :  

            1. Depo etme ve sigorta ücretleri gibi menkul kıymetlerin muhafazası için yapılan giderler;  

            2. Temettü hisseleri ile faizlerin tahsil giderleri (Şirket toplantılarına bizzat veya bilvekale iştirak gibi sermayenin idaresi için yapılan giderler irattan indirilmez);  

            3. Menkul kıymetler ve bunların iratları için ödenen her türlü vergi, resim ve harçlar (Gelir vergisi irattan indirilmez.)  

            YABANCI PARASI İLE ÖDENEN FAİZ VE TEMETTÜLER  
            Madde 79 - Menkul sermaye iratları, yabancı parası ile tahsil edildiği veya yabancı parası olarak kayıtlara intikal ettirildiği veya bu iratlara  yabancı parası olarak tasarruf edildiği takdirde mezkur iratlar, tahsil edildikleri veya kayıtlara intikal ettirildikleri veya tasarruf olundukları günün borsa rayici üzerinden, borsada rayici yoksa, Maliye Bakanlığınca tayin olunacak kur üzerinden Türk parasına çevrilir.  
                 

YEDİNCİ BÖLÜM
SAİR KAZANÇ ve İRATLAR

            GELİRE GİREN SAİR KAZANÇ VE İRATLAR  
            Madde 80 -  Aşağıda yazılı olup geçen bölümlerin dışında kalan kazanç ve iratlar bu bölümdeki hükümlere göre vergiye tabi gelire dahildir :  

            1.Gayrimenkulleri ve hakların, mekulkıymetlerin satışında iştirak hisselerinin devir ve temlikinden doğan kaznçlar;  

            2. Arızi kazançlar.  

            Gayrimenkullerin ve hakların menkul kıymetlerin satışından, hisselerin devir ve temlikinden doğan kazançlar:  

            VERGİLENDİRİLMEYECEK DEĞER ARTIŞI KAZANÇLARI  
            Madde 81 -Gayrimenkullerin, hakların ve menkullerin satışından, iştirak hisselerinin devir ve temlikinden doğan kazançlar:  

            1.Satın alınan, inşa edilen veya trampa suretiyle iktisabolunan gayrimenkullerin, gayrimenkul olarak tescil edilen hakların, gemi ve gemi paylarının, hastalık ve ikametgah nakli ve işin  tasfiyesi gibi sebebler dışında, alım, inşa veya trampa tarihinden başlıyarak dört yıl içinde satılmaları, trampa veya istimlak edilmeleri halinde elde edilen ve bir takvim yılı içinde 10 000 lirayı aşan kazançlar (Kooperatif şirket ortaklarına bu sıfatları dolayısiyle şirketçe tahsis olunan gayrimenkuller, ortaklar tarafından tahsis tarihinde satın alınmış sayılır);  

            2.Satın alınan menkul kıymetlerin iktisap tarihinden başlıyarak bir yıl içinde veya iktisaptan evvel satılmalarından elde edilen ve bir takvim yılındaki tutarı 2 000 lirayı aşan kazançlar;  

            3. Her ne suretle olursa olsun ( İmtiyaz, ihtira, telif, işletme, ticaret unvanı ve alameti farika gibi ) edebi, sınai ve ticari haklarla maden arama ve işletme haklarının satışından, devir ve temlikinden elde edilen ve bir takvim yılındaki tutarı 5 000 lirayı aşan kazançlar ( edebi hakkların müellifi tarafından satılmasından doğan kazançlar serbest meslek kazancıdır);  

            4.Bir işletmenin faaliyetini durdurduktan sonra kısmen veya tamamen satılmasından, ortaklıklardaki ortaklık haklarının veya hisselerinin devir ve temlikinden doğan kazançlar.  

            1,2 ve 3 numaralı bentlerde yazılı satış hadleri aşıldığı takdirde, kazançın bu hadleri aşan kısmı vergiye tabidir.  

            Safi kazanç; satış veya devir, temlik ve istimlak bedelinden, maliyet değerleri ile satış ve devir dolayısiyle yapılan ve satıcının  uhdesinde kalan giderlerin indirilmesiyle bulunur.  

            Maliyet değeri tesbit edilemiyen gayrimenkuller için bu değer yerine vergi değeri, ticari kazancı bilonço esasına göre tesbit edilen işletmelerde maliyet bedeli yerine son bilançoda yazılı değerler esas tutulur.  

              Aşağıda belirtilen şekillerde elde edilen kazançlar, ticari kazanç sayılır ve bunlara ticari kazanç hakındaki hükümler uygulanır:  

            1.Faaliyetine devam eden bir işletmenin (Kısmen veya tamamen ) veya işletmeye dahil amortismana tabi iktisadi kıymetlerin satılmasından doğan kazançlar;  
  
            2.İşletmenin bilançosuna dahil gayrimenkullerin, hakların, işletme ve iştirak hisselerinin satış, devir ve temliklerinden veya istimlak olunmasından doğan kazançlar.  

            ARIZİ KAZANÇLAR  
            Madde 82 -Aşağıda yazılı kazançlar arizi kazançtır:  

               1. Arızi olarak ticari muamelelerin icrasından veya ticari muamelelere tavassuttan elde edilen  ve her bir muamelede 500 lirayı aşan kazançlar;  

               2. Ticari bir faaliyetin durdurulması için alınan her türlü paralar ve menfaatler;  

               3. 500 lirayı aşan  peştamallıklar ve  gayrimenkullerin tahliyesi veya kiracılık hakkının devri için  alınan tazminatlar;  

               4.Sporculara transfer ücreti veya sair adlarla verilen paralar.  

            Arazi kazançların safi miktarı aşağıdaki şekilde tesbit olunur:  

            1.Alım, satım işlerinde: Malın satış bedellerinden maliyet bedeli ve satış dolayısiyle yapılan giderler indirilir;  

            2.Ticari bir faaliyetin durdurulması için alınan paralar ile ayınların ve elde edilen menfaatlerin değerleri, peştemallıkların tahliye ve devir tazminatlarının, transfer ücreti ve emsali paraların tutarları, bunları safi miktarı sayılır;  

            3.500 lirayı aşan peştamallıklar ve gayrimenkulün tahliyesi veya kiracılık hakkının devri için alınan tazminatlar;  

            4. Dar mükellefiyete tabi olanların yabancı memleketlere arizi olarak yaptıkları ulaştırma işlerinden elde ettikleri kazançlar 45'inci maddedeki esaslara göre tesbit edilir.  
           

DÖRDÜNCÜ KISIM
VERGİNİN TARHI
 
BİRİNCİ BÖLÜM
BEYAN ESASI

            BEYAN ESASI  
            Madde 83 - Hilafına hüküm olmadıkça, Gelir Vergisi mükellefin veya vergi sorumlusunun beyanı üzerine tarh olunur.  

            BEYANNAME ÇEŞİTLERİ  
            Madde 84 -  Gelir Vergisi beyanları :  
            1. Yıllık;  
            2. Muhtasar;  
            3. Münferit;  

            Beyanname ile yapılır.  

             1. Yıllık beyanname, muhtelif kaynaklardan bir takvim yılı içinde elde edilen kazanç ve iratların bir araya getirilip toplanmasına ve bu suretle hesaplanan gelirin vergi dairesine bildirilmesine mahsustur.  

             Gelirin takvim yılının belli bir dönemine taalluk etmesi, beyannamenin  yıllık vasfını değiştirmez.  

            2. Muhtasar beyanname, işverenler veya vergi tevkifatı yapan diğer kimseler tarafından kesilen vergilerin matrahları ile birlikte, toplu olarak vergi dairesine bildirilmesine mahsustur.  

            3. Münferit beyanname, dar mükellefiyete tabi olanların yıllık beyanname ile bildirmeye mecbur olmadıkları kazanç ve iratlardan, vergisi tevkif suretiyle alınmamış olanların bildirilmesine mahsustur.  
        

İKİNCİ BÖLÜM
GELİRİN TOPLANMASI ve YILLIK BEYANNAME

            GELİRİN TOPLANMASI  
             Madde 85 -  Mükellefler, ikinci maddede yazılı kaynaklardan bir takvim yılı içinde elde ettikleri kazanç ve iratları (Götürü usulde tespit edilen kazanç ve ücretler dahil) için bu Kanunda aksine hüküm olmadıkça yıllık beyanname vermeye ve bu kazanç veiratları bir araya yıllık beyannamelerinde toplamaya mecburdurlar.  

            İstisna hadleri içinde kalan kazanç ve iratlar için  beyanname verilmez.(En az geçim indirimi istisnadan madut değildir.)  

            Tacirlerle serbet meslek erbabı ticari ve mesleki faaliyetlerinden kar temin etmemiş olsalar bile, yıllık beyanname verirler. Bu hüküm şirketlerin faaliyet ve tasfiye devrelerine şamil olmak üzere  
kollektif şirket ortakları ile komanditeler hakkında da uygulanır.  

               Yabancı memleketlerde elde edilen kazanç ve iratlar :  

               1. Mükellefin bunları Türkiye'de hesaplarına intikal ettirdiği yılda;  

               2. Türkiye'de hesaplara intikal ettirilmemesinin mükellefin iradesi dışındaki sebeplerden ileri geldiği tevsik olunan hallerde, mükellefin bunlara tasarruf edebildiği yılda;  

               Elde edilmiş sayılır.  

             TOPLAMA YAPILMAYAN HALLER  
             Madde 86 - Aşağıda yazılı hallerde gelir toplanmaz:  

             a)Tam mükellefiyette, vergiye tabi gelir sadece:  

             1.Ücretlerden ;  

             2.Götürü olarak tesbit edilen ticari, zirai veya mesleki kazançlardan veya bunlarla ücretlerden ibaret ise;  

             b)Dar mükellefiyette, vergiye tabi gelir sadece :  

             1.Ücretlerden;  

             2.serbest meslek kazancından;  

             3.Menkul sermaye iradından;  

             4.Gayrimenkullerin, hakların, menkul kıymetlerin satışında, ortaklık hisselerinin devir ve temlikinden elde edilen kazançlardan;  

             5.Arizi kazançlardan veya bunları bir kaçından ibaret ise.  

             İHTİYARİ TOPLAMA ve BEYAN  
             Madde 87 -  Tam mükellefiyette, yıllık gayrisafi kazanç ve iratlarının toplamı 5 000 lirayı aşmayan mükelleflerin, bu kazanç ve iratlarından  tevkif yoluyla vergisi kesilmiş bulunanları  beyannameye ithal etmeleri ihtiyaridir.  

             Ücretler ve götürü  usulde tespit olunan kazançlar ile kazanç ve iratların istisna hadleri içinde kalan kısımları 5 000 liralık haddin hesabında nazara alınmaz.  

             Ticari, zirai veya mesleki kazançlarını yıllık beyanname ile bildirmek mecburiyetinde olanlar  
yukarıda yazılı ihtiyari toplama hakkından faydalanamazlar.  

            Yıllık gelirinin  tamamı tevkif suretiyle  vergisi kesilmiş ücret ve toplamı 5 000 aşmıyan menkul sermaye iradından ibaret bulunanlar diledikleri takdirde ücret ve iratlarını yıllık beyanname ile beyan edebilirler.  

            ZARARLARIN KARLARA TAKAS ve MAHSUBU  
            Madde 88 - Gelirin (Aile reisi beyanlarında eş ve çocukların geliri dahil) toplanmasında gelir kaynaklarının bir kısmından hasıl olan zararlar (81 inci maddenin 1 ve 2 numaralı bentlerinde yazılı muamelelerden doğanlar hariç ), diğer kaynakların kazanç ve iratlarına mahsup edilir.  

            Bu mahsup neticesinde kapatılmayan zarar kısmı, müteakip yılların gelirinden indirilir. Arka arkaya üç yıl içinde mahsup edilmeyen zarar bakiyesi müteakip yıllara naklolunamaz.  

            Menkul ve gayrimenkul sermaye iratlarında, gider fazlalığından doğanlar hariç, sermayede vukua gelen eksilmeler zarar addolunmaz.  

            SİGORTA PRİMİ, TEBERRU ve İANE İNDİRİMLERİ  
            Madde 89 - Mükellefler yıllık beyanname ile bildirecekleri gelirlerden aşağıdaki indirimleri yapabilirler :  

            1.Mükellefin şahsına, eşine ve küçük çocuklarına ait hayat, sakatlık, hastalık, analık, doğum ve tahsil gibi şahıs sigortalarının primleri (Her sigortalı için yılda 200 lirayı aşmamak, gelirin elde ettiği yılda ödenmiş olmak, beyannameye alınmış ücretler varsa bunların safi miktarlarının hesaplanması sırasında ayrıca indirilmemiş bulunmak şartıyla; eşlerin ve çocukların kendi gelirleri için ayrı beyanname vermeleri halinde, bunlara ait sigorta primleri aile reisi gelirinden indirilmez.)  

            Dar mükellefiyete tabi olanlar sigorta primi indirimi yapamazlar.  

            2. Kamu menfaatlerine yararlı derneklere makbuz karşılığında yapılan bağış ve yardımlar, (Yılık gelirin % 5 aşmamak şartiyle.)  

            MATRAHTAN İNDİRİLMİYECEK PARALAR  
            Madde 90 - Gelir Vergisi ile diğer şahsi vergiler ve her ne şekilde olursa olsun vergi cezaları ve para cezaları,  Gelir Vergisinin matrahından ve gelir unsurlarından indirilmez.  

            YILLIK BEYANNAMENİN ŞEKİL VE MUHTEVASI  
            Madde 91 -  Yıllık beyanname, mükellefin kimliğine, şahsi ve medeni durumuna, gelir ve giderlerine ve 42-44 üncü ve 114 üncü maddelere göre yapılacak bildirimlere ait malumatı ve bu kanunu uygulanması bakımından lüzumlu sair malumatı ihtiva eder.  

            Yukarıda yazılı esaslar dahilinde, yıllık beyannamellerin şekil, muhteva ve ekleri  Maliye Bakanlığınca tertip ve tanzim olunur. Mükelleflerin beyanlarının bu beyanname ile yapmaya veya bu beyannamelerde yazılı bilgilere mütenazır olarak bildirmeye mecburdurlar.  

            Tam mükellefiyete tabi olanların yıllık beyannmelerinde gösterecekleri gider bildirimleri şunlardır:  

            1.İkametğah yıllık kirası;  

            2. Sayfiye masrafları (Yol masrafları dahil );  

            3. Hususi otomobil ve sair kara, su ve hava taşıma vasıtaları ve bunların takribi yıllık giderleri ( Bu vasıtaları için öldenen vergi, resim ve harclar dahil );  
  
            4.Hizmetçi ve mürebbiye sayısı bunların takribi yıllık giderleri;  

            5.Çocukları ve diğer kimseler için deruhde edilen tahsil masraflarının yıllık tutarı ( Kati miktarının tayini mümkün değilse takribi miktarı ).  

              Ticari kazançlarının bilonço esasına göre tesbit eden mükellefler, beyannamelerine bilanço, kar ve zarar cetveli bağlamaya ve emtia üzerine iş yapan ticaret erbebı bu hesapların muvazenelerini gösterir malumatı beyannamelerine dercetmeye veya ayrı bir cetvel halinde beyannameleri raptetmeye mecburdurlar.  

            Beyannamelerine dahil kazanç ve iratları üzerinden tevkif suretiyle vergi ödemiş olanlar, vergi kesenlerin ad ve soyadlarını ve varsa ticaret ünvanlarını ve kendilerince malum ise adreslerini, kes,iiilen vergilerin miktarlarını gösterir bir cetveli beyannamelerine bağlarlar.  

            Adı ve kolektif şirket ortakları ile komandit şirketlerde komanditeler beyannamelerine şirketin bilançosunu, kar ve zarar cetvelini veya işletme hesabı hülasasını bağlarlar ve şirket mukavelesine göre sermayelerini, şirket karındaki hisselerini beyannamelerinde ayrıca gösterirler.  
  
            YILLIK BEYANNAMENİN VERİLMESİ  
            Madde 92 -Her  takvim yılına ait beyanname ertesi yıl başından  Mart ayı sonuna kadar :  

            1. Tam mükellefiyette 106 ıncı madde gereğince vergiyi tarha yetkili Vergi Dairesine;  

            2. Dar mükellefiyette, Türkiye'de vergi muhatabı mevcutsa, onun Türkiye'de oturduğu yerin, Türkiye'de vergi muhatabı yoksa işyerinin (İşyeri birden fazla ise, vergi muhatabınca tayin edilecek iş yerinin bulunduğu mahal vergi dairesine verilir veya taahhütlü olarak posta ile gönderilir.  

            Takvim yılı içinde memleketi terk edenlerin beyannameleri memleketi terke takaddüm eden 15 gün, ölüm halinde, ölüm tarihinden itibaren 4 ay içinde verilir.  

            AİLE REİSİ BEYANI  
            Madde 93 - Tam mükellefiyette, aile reisi ile birlikte eşlerin ve velayet altındaki çocukların yıllık beyanname ile bildirilmesi icabeden gelirleri  aşağıdaki esaslara göre aile reisi tarafından tek beyanname ile bildirilir;  

            1. Eşlerin ve çocukların her birinin geliri beyannamede ayrı gösterilir;  

            2. Geliri olan eşler beyannameyi ayrıca imzalarlar;  

            3. Beyannamede gösterilen bütün gelirler birleştirilmek suretiyle toplam yapılır ve bu toplam üzerinden vergi aile reisi namına tarh olunur.  

            Eşlerin her biri yalnız kendi gelirine isabet eden vergi kısmından veya bunlara tekabül eden cezalardan sorumludur. Verginin eşlere isabet eden kısımları, bunların aile geliri içindeki hisseleri nispetinde hesaplanır.  

            Bu madde hükmünün uygulanmasında, aile reisi eşler için koca velayet  altındaki küçük çocuklar için baba, baba ölmüş veya velayeti nezedilmişse anadır.  

            Medeni kanunun cevaz verdiği hallere munhazır olmak üzere, ayrı yaşıyan eşin geliri hakkında bu madde hükmü uygulanmaz.