Vergi Mevzuatı  
İKİNCİ KİTAP
MÜKELLEFİN ÖDEVLERİ
 
BİRİNCİ KISIM
BİLDİRİMLER
 
BİRİNCİ BÖLÜM
İŞE BAŞLAMA

        İŞE BAŞLAMAYI BİLDİRME  
        Madde 153 - Aşağıda yazılı mükelleflerden işe başlıyanlar keyfiyeti vergi dairesine bildirmeye mecburdurlar :  

        1.Vergiye tabi ticaret ve sanat erbabı;  

        2.Serbest meslek erbabı;  

        3.Kurumlar Vergisi mükellefleri;  

        4.Kollektif ve adi şirket ortaklariyle komandit şirketlerin komandite ortakları.  

        Kazançları götürü usulde tespit edilenlerin vergi karnesi almak için vergi dairesine müracaatları işe başlamayı bildirme yerine geçer.  

        TÜCCARLARDA İŞE BAŞLAMANIN BELİRTİLERİ  
        Madde 154 - Tüccarlar için aşağıdaki hallerden herhangi biri "İşe başlama"yı gösterir :  

        1.Bir iş yeri açmak (İş yeri açmaktan maksat, belli bir yerde bilfiil ticari veya sınai faaliyete geçmek demektir. Bir yerin ne maksatla olursa olsun sadece tutulmuş olması veya içinde tertibat ve tesisat yapılmakta bulunması iş yerinin açıldığını göstermez);  

        2.İş yeri açılmamış olsa bile ticaret siciline veya mesleki bir teşekküle kaydolunmak;  

        3.Kazançları götürü usulde tespit edilen tüccarlar için işle bilfiil uğraşmaya başlamak.  

        SERBEST MESLEK ERBABINDA İŞE BAŞLAMANIN BELİRTİLERİ  
        Madde 155 - Serbest meslek erbabı için aşağıdaki hallerden herhangi biri "İşe başlama"yı gösterir :  

        1.Muayenehane, yazıhane, atölye gibi özel iş yerleri açmak;  

        2.Çalışılan yere tabela, levha gibi mesleki faaliyette bulunulduğunu ifade eden alametleri asmak;  

        3.Her ne şekilde olursa olsun devamlı olarak mesleki faaliyette bulunduğunu gösteren ilanlar yapmak;  

        4.Serbest olarak mesleki faaliyette bulunmak üzere mesleki teşekküllere kaydolunmak.  

        Mesleki teşekkülere kaydolunanlardan görevleri veya durumları icabı bilfiil mesleki faaliyette bulunmayacak olanlar bildirmelerinde bu ciheti de açıklarlar.  

        İŞ YERİ  
        Madde 156 - Ticari, sınai, zirai ve mesleki faaliyette iş yeri; mağaza, yazıhane, idarehane, muayenehane, imalathane, şube, depo, otel, kahvehane, eğlence ve spor yerleri, tarla, bağ, bahçe, çiftlik, hayvancılık tesisleri; dalyan ve voli mahalleri, madenler, taş ocakları, inşaat şantiyeleri, vapur büfeleri gibi ticari, sınai, zirai veya mesleki bir faaliyetin icrasına tahsis edilen veya bu faaliyetlerde kullanılan yerdir.  
  

İKİNCİ BÖLÜM
DEĞİŞİKLİKLER

        ADRES DEĞİŞİKLİKLERİNİN BİLDİRİLMESİ  
        Madde 157 - 101'inci maddede yazılı bilinen iş veya ikamet yeri adreslerini değiştiren mükellefler, yeni adreslerini vergi dairesine bildirmeye mecburdurlar.  

        Kazançları götürü usulde tespit edilenlerin adres değişikliğini vergi karnesine işaret ettirmeleri bildirme yerine geçer.  

        İŞ DEĞİŞİKLİKLERİNİN BİLDİRİLMESİ  
        Madde 158 - işe başladıklarını bildiren mükelleflerden :  

        a)Yeni bir vergiye tabi olmayı;  

        b)Mükellefiyet şeklinde değişikliği;  

        c)Mükellefiyetten muaflığa geçmeyi;  

        gerektirecek surette işlerinde değişiklik olanlar, bu değişiklikleri vergi dairesine bildirmeye mecburdurlar.  

        İŞLETMEDE DEĞİŞİKLİĞİN BİLDİRİLMESİ  
        Madde 159 - Aynı teşebbüs veya işletmeye dahil bulunan işyerlerinin sayısında vukua gelen artış veya azalışları mükellefler vergi dairesine bildirmeye mecburdurlar.  
  

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
İŞİ BIRAKMA

        İŞİ BIRAKMANIN BİLDİRİLMESİ  
        Madde 160 - 153'üncü maddede yazılı mükelleflerden işi bırakanlar, keyfiyeti vergi dairesine bildirmeye mecburdurlar.  

        Kazançları götürü usulde tespit edilenlerin işi bırakmayı vergi karnesine işaret ettirmeleri bildirme yerine geçer.  
  
        İŞİ BIRAKMANIN TARİFİ  
        Madde 161 - Vergiye tabi olmayı gerektiren muamelelerin tamamen durdurulması ve sona ermesi işi bırakmayı ifade eder.  

        İşlerin herhangi bir sebep yüzünden geçici bir süre için durdurulması işi bırakma sayılmaz.  

        TASFİYE VE İFLAS  
        Madde 162 - Tasfiye ve iflas hallerinde, mükellefiyet vergi ile ilgili muamelelerin tamamen sona ermesine kadar devam eder.  

        Bu hallerde tasfiye memurları veya iflas dairesi :  

        1.Tasfiye veya iflas kararlarını;  

        2.Tasfiyenin veya iflasın kapandığını;  

        vergi dairesine ayrı ayrı bildirmeye mecburdurlar.  

        NAKİL  
        Madde 163 -  İş ve teşebbüsün;  
  
        a) Aynı vergi dairesi bir yerden diğer bir yere nakledilmesi adres değişikliği;  
  
        b) Vergi dairesi mıntıkası dışarı çıkarılması, işi bırakma ve gidilen yerde işe başlama;  
 sayılır.  

        ÖLÜM  
        Madde 164 - Ölüm işi bırakma hükmündedir. Ölüm mükellefin mirası reddetmemiş mirasçıları tarafından vergi dairesine bildirilir.  

        Mirasçılardan herhangi birinin ölümü bildirmesi diğer mirasçıları bu ödevden kurtarır.  
  

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
BİNA ve ARAZİ DEĞİŞİKLİKLERİ

        TAHRİRDE UNUTULAN BİNA VE ARAZİ  
        Madde 165- Mükellefler, genel tahrirde unutularak yazılmamış olan bina ve araziyi tahrir neticelerine göre verginin alınmaya başlandığı mali yılın sonuna kadar vergi dairesine bildirmeye mecburdurlar.  

        YENİ İNŞAAT   
        Madde 166 - Mükellefler, şehir ve kasabalarda yeni inşa ettirdikleri binaları ve inşaat bitmeden kullanılmaya başlanan kısımlarını vergi dairesine bildirmeye mecburdurlar. Mevcut binalara yapılan ilaveler ve konulan sabit istihsal, asansör ve kalorifer tesisleri yeni inşaat hükmündedir.  

        BİNA VE ARAZİDEKİ DEĞİŞİKLİKLERİN BİLDİRİLMESİ  
        Madde 167 - Mükellefler, bina ve arazide vukubulan 63'üncü maddenin 4- 10'uncu bentlerinde yazılı değişiklikleri ve iratsız arsanın iratlı arsa veya iratlı arsanın iratsız arsa haline geldiğini vergi dairesine bildirmeye mecburdurlar.  
  

BEŞİNCİ BÖLÜM
BİLDİRMELERDE SÜRE ve ŞEKİL

        SÜRE  
        Madde 168 - Bildirmeler aşağıda yazılı süre içinde yapılır :  

        1. İşe başlama değişiklik ve işi bırakma bildirimleri;  

        2.Bina ve arazi değişikliklerinde bildirme ;  

        Yeni inşaatta inşaatın bittiği ve kısmen kullanılmaya başlanılmışsa her kısmın kullanılmaya başlandığı ve diğer değişikliklerde (Müstesnalığın sukutu dahil) tadili gerektiren halin vukuu tarihinden başlıyarak iki ay.  
  
        YAZILI BİLDİRME ESASI  
        Madde 169 - Bildirmeler yazılı olur; yalnız defter tutmaya mecbur olmayan mükelleflerden okuma ve yazması olmayanlar bildirmeleri sözle yapabilirler. Sözlü bildirmeler tutanakla tespit olunur.  

        POSTA İLE GÖNDERME  
        Madde 170 - Yazılı bildirmelerin posta ile taahhütlü olarak gönderilmesi caizdir. Bu takdirde bildirmenin postaya verildiği tarih vergi dairesine verilme tarihi yerine geçer.  

        Bu maddenin hükümleri vergi beyannameleri hakkında da cari olur.  
  

İKİNCİ KISIM
DEFTER TUTMA
 
BİRİNCİ BÖLÜM
GENEL ESASLAR

        MAKSAT   
        Madde 171 - Mükellefler bu kanuna göre tutacakları defterleri vergi uygulaması bakımından aşağıdaki maksatları sağlayacak şekilde tutarlar :  

        1.Mükellefin vergi ile ilgili servet, sermaye ve hesap durumunu tespit etmek;  

        2.Vergi ile ilgili faaliyet ve hesap neticelerini tespit etmek;  

        3.Vergi ile ilgili muameleleri belli etmek;  

        4.Mükellefin vergi karşısındaki durumunu hesap üzerinden kontrol etmek ve incelemek;  

        5. Mükellefin hesap ve kayıtlarının yardımıyla üçüncü şahısların vergi karşısındaki durumlarını kontrol etmek ve incelemek .  

        DEFTER TUTACAKLAR  
        Madde 172 - Aşağıdaki yazılı gerçek ve tüzel kişiler bu kanunun esaslarına göre defter tutmaya mecburdurlar :  

        1.Ticaret ve sanat erbabı;  

        2.Ticaret şirketleri;  

        3.İktisadi kamu müesseseleri;  

        4. Dernek ve tesislere vakıflara ait iktisadi işletmeler,  

        5.Serbest meslek erbabı;  

        6.Çiftçiler,  

        iktisadi kamu müesseseleriyle dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler defter tutma bakımından tüccarların tabi oldukları hükümlere tabidirler.  

        İSTİSNALAR  
        Madde 173 - Defter tutma mecburiyeti aşağıda yazılı gerçek ve tüzel kişiler hakkında uygulanmaz :  

        1.Gelir vergisinden muaf olan esnaf ve çiftçiler;  

        2.Gelir Vergisi Kanununa göre kazançları götürü olarak tespit edilenler ile götürü gider usulüne tabi olan çiftçiler;  

        3.Kurumlar vergisinden muaf olan :  

        a)İktisadi kamu müesseseleri;  

        b) Dernek, tesis ve vakıflara ait iktisadi işletmeler.  

        Yukarıdaki istisna hükümlerinin gelir veya kurumlar vergilerinden muaf olmakla beraber diğer vergilerden birine tabi olan ve bu vergileri götürü usulde tespit edilmiyen mükelleflerin muaf olmadıkları vergiler için tutacakları defterlere şümulü yoktur.  

        HESAP DÖNEMİ  
        Madde 174 - Defterler hesap dönemi itibariyle tutulur. Kayıtlar her hesap dönemi sonunda kapatılır ve ertesi dönem başında yeniden açılır.  

        Hesap dönemi normal olarak takvim yılıdır.  

        Şu kadar ki, takvim yılı dönemi faaliyet ve muamelelerinin mahiyetine uygun bulunmayanlar için, bunların müracaatı üzerine Maliye Bakanlığı 12'şer aylık özel hesap dönemleri belli edebilir.  

        Yeniden işe başlama veya işi bırakma hallerinde, hesap dönemi içinde bir yıldan eksik olan faaliyet süresi, hesap dönemi sayılır.  

        Bu maddeye göre özel hesap dönemi tayin edilenlerin ticari ve zirai kazançları, hesap dönemlerinin kapandığı takvim yılının kazancı sayılır.  

        MUHASEBE USULÜNÜ SEÇMEKTE SERBESTLİK  
        Madde 175 - Mükellefler bu kısmında yazılı maksat ve esaslara uymak şartiyle, defterlerini ve muhasebelerini işlerinin bünyesine uygun olarak diledikleri usul ve tarzda tanzim etmekte serbesttirler.  

        Ticaret Kanunu'nun ticari defterler hakkında hükümleri mahfuzdur.  
  

İKİNCİ BÖLÜM
DEFTER TUTMA BAKIMINDAN TÜCCARLAR

        TÜCCAR SINIFLARI  
        Madde 176 - Tüccarlar, defter tutma bakımından iki sınıfa ayrılır :  

        I'inci sınıf tüccarlar, bilanço esasına göre;  

        II'nci sınıf tüccarlar, işletme hesabı esasına göre;  

        defter tutarlar.  

        BİRİNCİ SINIF TÜCCARLAR  
        Madde 177 -  Aşağıda yazılı tüccarlar, I'inci sınıfa dahildirler :  

        1. Satın aldıkları malları olduğu gibi veya işledikten sonra satan ve yıllık alımlarının tutarı  200 000 lirayı veya satışlarının tutarı 220 000 liratı aşanlar;  

        2.Birinci bentte yazılı olanların dışındaki işlerle uğraşıp da bir yıl içinde elde ettikleri gayri safi iş hasılatı 40 000 lirayı aşanlar;  

        3.1 ve 2 numaralı bentlerde yazılı işlerin birlikte yapılması halinde 2 numaralı bentte yazılı iş hasılatının beş katı ile yıllık satış tutarının toplamı 200 000  lirayı aşanlar ;  

        4.Her türlü ticaret şirketleri (Adi şirketler iştigal nevileri yukarıdaki bentlerden hangisine giriyorsa o bent hükmüne tabidir.);  

        5.Kurumlar Vergisine tabi olan diğer tüzel kişiler (Bunlardan işlerinin icabı bilanço esasına göre defter tutmalarına imkan veya lüzum görülmeyenlerin, işletme hesabına göre defter tutmalarına Maliye Bakanlığınca müsaade edilir.),  

        6.İhtiyari olarak bilanço esasına göre defter tutmayı tercih edenler.  

        İKİNCİ SINIF TÜCCARLAR  
        Madde 178 - Aşağıda yazılı tüccarlar II'inci sınıfa dahildirler :  

        1.177'nci maddede yazılı olanların dışında kalanlar;  

        2.Kurumlar Vergisi mükelleflerinden işletme hesabı  esasına göre defter tutmalarına Maliye Bakanlığınca müsaade edilenler.  

        Yeniden işe başlıyan tüccarlar yıllık iş hacimlerine göre sınıflandırılıncaya kadar II'nci sınıf tüccarlar gibi hareket edebilirler.  

        SINIF DEĞİŞTİRME  
        Madde 179 - a) (I)'inciden (II)'nciye geçiş: İş hacmi bakımından I'inci sınıfa dahil olan tüccarların durumları aşağıdaki şartlara uyduğu takdirde, bunlar, bu şartların tahakkukunu takip eden hesap döneminden başlayarak, II'nci sınıfa geçebilirler :  

        1.Bir hesap döneminin iş hacmi 177'nci maddede yazılı hadlerden % 20'yi aşan bir nispette düşük olursa, veya;  

        2.Arka arkaya üç dönemin iş hacmi 177'nci maddede yazılı hadlere nazaran % 20'ye kadar bir düşüklük gösterirse.  
  
        SINIF DEĞİŞTİRME  
        Madde 180 - b) (II)'nciden (I)'inciye geçiş: İş hacmi bakımından II'nci sınıfa dahil tüccarların durumları aşağıda yazılı şartlara uyduğu takdirde bunlar bu şartların tahakkukunu takip eden hesap döneminden başlayarak I'inci sınıfa geçerler.  

        1.Bir hesap döneminin iş hacmi 177'nci maddede yazılı hadlerden % 20'yi aşan bir nispette fazla olursa, veya;  

        2.Arka arkaya 2 dönemin iş hacmi 177'nci maddede yazılı hadlere nazaran % 20'ye kadar bir fazlalık gösterirse.  

        İHTİYARİ SINIF DEĞİŞTİRME  
        Madde 181 - II'nci sınıf tüccarlar diledikleri takdirde bilanço esasına göre defter tutabilirler.  

        Bu suretle I'inci sınıfa dahil olanlar hakkında da evvelki maddenin hükümleri cari olur.  
  

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
BİLANÇO ESASINA GÖRE DEFTER TUTMA

        BİLANÇO ESASINDA TUTULACAK DEFTERLER  
        Madde 182 - Bilanço esasında aşağıdaki defterler tutulur :  

        1.Yevmiye defteri;  

        2.Defterikebir;  

        3.Envanter defteri (Mevcudat ve muazene defteri);  

        YEVMİYE DEFTERİ  
        Madde 183 - Yevmiye defteri, kayda geçirilmesi icabeden muamelelerin tarih sırasiyle ve madde halinde tertipli olarak yazıldığı defterdir.  

        Yevmiye defteri ciltli ve sahifeleri müteselsil sıra numaralı olur.İşleri citli yevmiye defteri tutulmasına imkan vermeyecek derecede geniş olan büyük mali, sınai ve ticari, müesseselerin mütaharrik yapraklı yevmiye defteri kullanmalarına Maliye Bakanlığınca müsaade olunabilir.  

        Bu müesseselerde, istedikleri taktirde tutulması mecburi defterler için de aynı müsaade verilebilir.  

        DEFTERİKEBİR  
        Madde 184 - Defterikebir, yevmiye defterine geçirilmiş olan muameleleri buradan alarak usulüne göre hesaplara dağıtan ve tasnifli olarak bu hesaplarda toplıyan defterdir.  

        ENVANTER DEFTERİ VE BİLANÇO GÜNÜ  
        Madde 185 - Envanter defterinde işe başlama tarihinde ve müteakiben her hesap döneminin sonunda çıkarılan envanterler ve bilançolar  kaydolunur ve bu tarihe "bilanço günü" denir. Envanter defteri ciltli ve sayfaları müteselsil sıra numaralı olur.  

        ENVANTER ÇIKARMAK  
        Madde 186 - Envanter çıkarmak, bilanço günündeki mevcutları, alacakları ve borçları saymak, ölçmek, tartmak ve değerlemek suretiyle kesin bir şekilde ve müfredatlı olarak tespit etmektir.  

        Şu kadar ki, ticari teamüle göre tartılması, sayılması ve ölçülmesi mutat olmıyan malların değerleri tahminen tespit olunur.  

        Mevcutlar, alacaklar ve borçlar işletmeye dahil iktisadi kıymetleri ifade eder.  

        BİNA VE ARAZİNİN ENVANTERE ALINMASI  
        Madde 187 - Ferdi teşebbüslerde, mükellefin sahip olduğu bina ve arazi hakkında aşağıda yazılı esaslar cari olur :  

        1.Fabrika, ambar, atölye, dükkan, mağaza ve arazi-işletmede ister kısmen, ister tamamen kullanılsınlar değerlerinin tamamı üzerinden envantere alınır.  

        2.Ticaret hanları gibi oda oda veya kısım kısım kullanılabilen binalarla evlerin ve apartmanların yarısından fazlası  işletmede kullanıldığı takdirde envantere ithal edilir.  

        3.Envantere alınan gayrimenkullerin kullanış tarzlarında sonradan vakı olacak değişiklikler, hesap yılı içinde nazara alınmaz.  

        BİLANÇONUN TANZİMİNDE ENVANTER LİSTELERİ  
        Madde 188 - Envanter esas itibariyle defter üzerine çıkarılır. Şu kadar ki, işlerinde geniş ölçüde ve çeşitli mal kullanan büyük müesseseler envanterlerini listeler halinde tanzim edebilir.  

        Bu takdirde envanter listelerinin :  

        1.Sayfa üzerinden numaralanarak sıralanması;  

        2.Envanterin tanzim tarihine göre tarihlenmesi;  

        3.Envanter çıkaran memur ile teşebbüs sahibi veya vekili tarafından imzalanması;  

        4.Aynen envanter defteri gibi saklanması;  

        şarttır.  

        Yukarıdaki esaslara göre envanter listeleri tanzim edenler envanter defterine listeler muhteviyatını icmalen kaydederler.  

        ENVANTERDE AMORTİSMAN KAYITLARI  
        Madde 189 - Üzerinden amortisman yapılan kıymetler ve bunların amortismanları aşağıda yazılı şekillerden herhangi biri ile gösterilir :  

        1.Envanter defterinin ayrı bir yerinde;  

        2.Özel bir amortisman defterinde;  

        3.Amortisman listelerinde.  

        Amortisman kayıtları, amortismana başlandığı tarihten itibaren her yılın amortismanı ayrı ayrı gösterilmek şartiyle birbirine bağlanır. işletmeye yeniden giren iktisadi kıymetlerle bunların            amortismanlarının evvelki yıllara ait kayıtlarda devam ettirilmesi caizdir.  

        Amortisman defteri veya listelerinin kayıtları envanter kaydı hükmündendir. Yukarıdaki esaslara göre kayıtlarda gösterilen iktisadi kıymetlere ait değerler envanter defterine toplu olarak geçirilebilir.  

        BÜYÜK MAĞAZALARDA ENVANTER  
        Madde 190 - Büyük mağazalar ve eczaneler emtia mevcutlarının envanterlerini üç yılda bir karabilirler. Bu takdirde envanter çıkarılmayan yıllarda hesaben mevcut iktisadi kıymetleri envanter defterlerine kaydederler.  

        Büyük mağazalardan maksat, çeşitli mal üzerine geniş ölçüde ve perakende iş yapan ticarethanelerdir.  

        Maliye Bakanlığı büyük sınai işletmelerin icabına göre, iki veya üç yılda bir envanter çıkarmalarına müsaade edebilir. Bu takdirde yukarıdaki hüküm uygulanır.  

        ENVANTERE ALINAN KIYMETLERİ DEĞERLEME  
        Madde 191 - Envantere alınan iktisadi kıymetler bu kanunun "değerleme" ye ait üçüncü kitabında yazılı esaslara göre değerlenir.  

        BİLANÇO   
        Madde 192 - Bilanço, envanterde gösterilen kıymetlerin tasnifli ve karşılıklı olarak değerleri itibariyle tertiplenmiş hulasasıdır.  

        Bilanço aktif ve pasif olmak üzere iki tabloyu ihtiva eder.  

        Aktif tablosunda mevcutlar ile alacaklar (ve varsa zarar), pasif tablosunda borçlar gösterilir.  

        Aktif toplamı ile borçlar  arasındaki fark, müteşebbisin işletmeye mevzu varlığını (Öz sermayeyi) teşkil eder.  

        Öz sermaye pasif tablosuna kaydolunur ve bu suretle aktif ve pasif tablolarının toplamları denkleşir. İhtiyatlar ve kar ayrı gösterilseler dahi öz sermayenin cüzüleri sayılırlar.  
      

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
İŞLETME HESABI ESASINA GÖRE DEFTER TUTMA

        İŞLETME HESABI ESASINDA TUTULACAK DEFTERLER  
        Madde 193 - İşletme hesabı esasında işletme hesabını ihtiva eden tek ve basit bir defter tutulur.  

        İŞLETME HESABI  
        Madde 194 - İşletme hesabının sol tarafını gider, sağ tarafını hasılat kısmı teşkil eder.  

        1.Gider kısmına : Satın alınan mallar veya yaptırılan hizmetler karşılığında ödenen veya borçlanılan paralar ve işletme ile ilgili diğer bütün giderler ;  

        2.Hasılat kısmına : Satılan mal bedeli veya yapılan hizmet karşılığı olarak tahsil edilen paralarla tahakkuk eden alacaklar ve işletme faaliyetinden elde edilen diğer bütün hasılat;  

        kaydolunur.  

        Gayrimenkuller ve tesisat gibi amortismana tabi olan kıymetler işletme hesabına intikal ettirilmez. Şu kadar ki, 189 uncu maddeye göre amortisman kaydı tutulmak şartiyle bu kıymetler üzerinden her yıl ayrılan amortismanlar gider kaydolunabilir. Gider ve hasılat kayıtlarının en az aşağıdaki malumatı ihtiva etmesi şarttır.  

        1.Sıra numarası;  

        2.Kayıt tarihi;  

&nb;       3.Muamelenin nev'i;  

        4.Meblağ;  

        İŞLETME HESABI ESASINDA ENVANTER  
        Madde 195 - İşletme hesabı esasına göre defter tutanlardan emtia üzerine iş yapanlar, emtia envanteri çıkarmaya mecburdurlar.  

        Emtiaya, satmak maksadiyle alınan veya imal edilen mallarla iptidai ve ham maddeler ve yardımcı malzeme dahildir. Emtia envanteri, muamelelere ait kayıtlarla karıştırılmamak şartiyle yeniden işe başlama halinde işletme defterinin baş tarafına, müteakiben de her hesap dönemi kapandıktan sonra muamele kayıtlarını takip eden sayfalara yazılır. İstiyenler ayrı bir envanter defteri tutarak emtia  envanterlerini bu deftere kaydedebilirler.  

        İŞLETME HESABI HULASASI  
        Madde 196 - İşletme hesabı esasına göre defter tutanlar her hesap döneminin sonunda (İşletme hesabı hulasası) çıkarırlar. İşletme hesabı hulasasına aşağıdaki maddeler birer kalemde ayrı ayrı yazılır.  

        A)Gider tablosuna :  

        1.Çıkarılan envantere göre hesap dönemi başındaki emtia mevcudunun değeri;  

        2.Hesap dönemi zarfında satın alınan emtianın değeri ile yapılan bilumum giderler.  

        B)Hasılat tablosuna :  

        1.Hesap dönemi zarfında satılan emtianın değeri ile hizmet karşılığı ve sair suretle alınan paralar ;  

        2.Çıkarılan envantere göre hesap dönemi sonundaki emtia mevcudunun değeri.  
         

BEŞİNCİ BÖLÜM
SINAİ MÜESSESELERİN TUTACAKLARI ÖZEL KAYITLAR

        İMALAT DEFTERİ  
        Madde 197 - I'inci sınıf tüccarlardan devamlı olarak imalat ile uğraşanlar yukarıda yazılı defterlerden gayri bir (İmalat defteri) tutarlar.  

        İmalat defterine, aşağıda yazılı emtianın giriş ve çıkış hareketleri, emtianın cinsi ve miktarı itibariyle ve tarih sırasiyle yazılır :  

        1.Satın alınan ve müşteri tarafından imalat yapılmak üzere tevdi olunan her nevi iptidai ve ham maddeler, başlıca yardımcı malzeme (Doğrudan doğruya imal ile ilgili yakıtlar gibi);  

        2.Yukarıda yazılı maddelerden imalata sarf olunan veya aynen satılanlar;  

        3.İmal edilen mamul maddeler;  

        4.Teslim edilen mamul maddeler;  

        Teslimden maksat, Gider Vergileri Kanununa göre bu mahiyette olan muamelelerdir. Yarı mamuller teslim edildiği takdirde, bunlar tam mamul hükmüne girer.  

        İmalat artıkları ve tali maddeler de imalat defterine geçirilir. Ancak bunlardan imal esnasında miktarlrının tespitine imkan ve lüzum olmıyanlar yalnız teslim sırasında kayıtlarda gösterilir.  

        KOMBİNE İMALAT  
        Madde 198 - Ham maddeden tam mamul vücuda getirilinceye kadar geçen müstakil imal safhalarında ayrı ayrı emtia mahiyetini arz eden maddeler elde edildiği (iplik-dokuma, yağ-sabun, kereste-mobilya, un-makarna münasebetlerinde olduğu gibi) ve bu imal işleri birbirine bağlanarak aynı teşebbüs dahilinde yapıldığı takdirde, kombine imalat yapılmış olur.  

        Boyama, kasarlama, apre, cilalama gibi bitim işleri kombine imalatı tazammun etmez.  

        KOMBİNE İMALATTA İMALAT DEFTERLERİ  
        Madde 199 - Kombine imalat yapanlar her müstakil imal işini imalat defterinin ayrı ayrı kısımlarında gösterirler. Bu takdirde bir safhanın mamulü müteakip safhaya teslim gösterilmek suretiyle bu safhanın iptidai maddesini teşkil eder.  

        Kombine imalatta istenildiği takdirde her müstakil imal safhası için ayrı bir imalat defteri kullanılması caizdir.  

        BİTİM İŞLERİ DEFTERİ  
        Madde 200 - Birinci ve ikinci sınıf tüccarlardan boyama, basma, yazma, kasarlama, apre, cilalama gibi ücretle yapılan bitim işleriyle uğraşanlar, imalat defteri yerine, bir "Bitim işleri defteri" tutarlar.  

        Bu deftere müşterilerden alınan ve işlendikten sonra geri verilen emtianın cinsi ve miktarı tarih sırasıyla yazılır.  

        İSTİHSAL VERGİSİ DEFTERİ  
        Madde 201 -Dahilde alınan İstihsal Vergisine tabi olan birinci sınıf tüccarlar Gider Vergileri Kanununa göre teslim sayılan muamelelerini kaydetmek üzere bir ( İstihsal Vergisi defteri ) tutarlar.  

        Bu defter en az aşağıdaki bilgileri ihtiva eder:  

        1. Teslim tarihi;  

        2. Malı kime teslim edildiği ;  

        3. Faturanın tarih ve numarası;  

        4. Malın cinsi;  

        5. Malın bedeli  ( Satış halinde satış bedeli, diğer hallerde emsal bedeli ) veya yapılan işin ücreti.  

        BASİT İSTİHSAL VERGİSİ DEFTERİ  
        Madde 202 -1 sınıf tüccarlar dışında kalıp da İstihsal Vergisine tabi bulunan mükelefler,  giriş ve çıkış tablolarını ihtiva eden basit İstihsal Vergisi defteri tutarlar.  

        Bu defterin giriş tablosuna  satınalınan, imal edilmek veya bitim işleri yapılmak üzere müşteri tarafından tevdiği olunan iptidai maddelerle diğer mallar tarih sırasiyle ve cins ve miktar itibariyle yazılır.  

        Defterin çıkış tablosuna 201 inci maddede gösterilen malumat kaydolunur.  

        SINAİ MÜESSESELERDE KAYIT SERBESTLİĞİ  
        Madde 203 - Sınai müesseseler, bu bölümde yazılı defterleri işlerinin icaplarına ve hususiyetlerine göre diledikleri şekilde tutabilirler; iptidai ve mamul maddeler için ayrı defter kullanabilirler; bunları cins ve nev'i itibariyle ayrı sayfalarda gösterebilirler.  

        Bitim işleri defteri tutmayarak buraya yazılması gereken malumatı, imalat defterine kaydedebilirler. İstihsal Vergisi defteri tutmayarak bunlara ait kayıtları defterikebirde açacakları özel bir hesapta veya satışlarını kaydettikleri hesabın ayrı bir sütununda gösterebilirler.  

        İşletme defteri tutanlar, basit İstihsal Vergisi defterindeki kayıtları mezkur defterde ayrı sütunlar açmak suretiyle gösterebilirler.  
  
        İmalat defterine kaydolunun malumatı ihtiva edecek şekilde sınai muhasebe tutanlar, Maliye Bakanlığından müsaade almak şartiyle ayrıca imalat defteri tutmazlar.  

        İstihlak Vergisine tabi müesseseler, imalat defteriyle İstihsal Vergisi defteri yerine İstihlak Vergisine tabi maddelerin miktarlarını bu husus için tutaçakları kayıtlarda gösterirler  
  

ALTINCI BÖLÜM
DİĞER MÜESSESELERİN TUTACAKLARI ÖZEL KAYITLAR

        BANKA, BANKER VE SİGORTA ŞİRKETLERİNİN GİDER VERGİSİNE AİT KAYITLARI  
        Madde 204 - Banka, banker ve sigorta şirketleri Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisinin mevzuuna giren işlemleri müfredatlı veya bordrolar üzerinden toplu olarak kendi muhasebe defterlerinde veyahut isterlerse ayrı bir banka ve sigorta muameleleri vergisi defterinde, diğer işlemlerinden ayırmak suretiyle gösterilir.  

        DAMGA RESMİ KAYITLARI  
        Madde 205 - Damga Resmi Kanununa göre yolcu bilet ücretleri, sigorta primleri ve ilan ücretleri gibi mevzular üzerinden resim istifa etmeye mecbur olan gerçek ve tüzel kişiler bu ücret primlerle istifa ettikleri Damga Resimleri için tarih sırasiyle bir kayıt tutmaya mecburdurlar.  

        Tüccarlar bu kayıtları muhasebe defterlerinde tuttukları hesaplarda gösterebilirler. Kayıtların muhasebe defterinde gösterilmemesi halinde ayrı bir "Damga Resmi defteri" tutulur. Devlet müesseselerinin resmi defter ve kayıtları Damga Resmi defteri yerine geçer.   

        NAKLİYAT VERGİSİ DEFTERİ 
        Madde 206 -Nakliyat İşleriyle uğraşan ve Gider Vergileri Kanuna göre Nakliyat Vergisi  tahsil eden müesseseler bir "Nakliyat Vergisi defteri " tutarlar ve bu defterlerde en az aşağıdaki malumatı gösterirler  

        A) Eşya nakliyatında:  

        1. Yükletme tarihi ;  

        2. Yükliyenin adı ve ünvanı ve açık adresi ( Bagaj eşyası ve posta kolileri için bu malumat aranmaz ) ;  

        3. Yüklenen eşyanın cinsi ( Ticari teamüle göre )  

        4. Yüklenen eşyanın miktarı ( Ticari  teamüle göre, sayı veya parça ve sıklet itibariyle ) ;  

        5. Navlun veya nakliye ücreti;  

        6. Taşıma  ve navlun mukavelesi mucibince alınan diğer bedeller ( Bagaj eşyası ve posta kolileri hakkındaki malumat günlük olarak toptan yazılabilir. ) ;  

        7.Tahsil olunan Nakliyat Vergisi  

        B)Yolcu Nakliyatında :  

        1.Taşınan Yolcu sayısı :mevki itibariyle  

        2.Alınan yol ücretleri :mevki itibariyle ;  

        (Bu malumatın bordrolara dayanılarak toptan kaydolunması caizdir )  

        3. Vergiye tabi taşımalarda tahsil olunan Nakliyat Vergisi  

        Ayrı ( Nakliyat Vergisi defteri ) tutmak istemiyenler yukarıdaki malumatı ticari defterlerinde açacakları özel hesaplarda veya hesabın ayrı bişr sütununda gösterirler.  

        Nakliyat işiyle uğraşan iktisadi kamu müesseselerinin tutukları defter ve kayıtlar nakliyat defteri yerin geçer .  
  
        YABANCI NAKLİYAT KURUMLARININ HASILAT DEFTERİ  
        Madde 207 - Yabancı nakliyat kurumları veya bunları Türkiye'de temsil eden şube veya acentaları bir "Hasılat defteri"  tutmaya ve bu deftere Türkiye'de elde ettikleri hasılatı tarih sırasıyla ve müfredatlı olarak kaydetmeye mecburdurlar. Bu madde gereğince hasılat defteri tutan yabancı nakliyat kurumları bu işleri için ayrıca muhasebe defteri tutmaya mecbur değildirler.  

        MENKUL VE GAYRİMENKUL SERMAYE İRATLARINA AİT KAYITLAR  
        Madde 208 - Bu kanuna göre defter tutmaya mecbur olan gerçek kişiler Gelir Vergisine tabi menkul ve gayrimenkul sermayelerle bunlardan elde edilen iratları ve bunlara müteallik giderleri defterikebir veya işletme hesabının veya serbest meslek erbabı kazanç defterinin ayrı bir sayfasına veya ayrı bir deftere veyahut bir cetvele ayrı ayrı kaydetmeye mecburdurlar.  

        Şu kadar ki, bu hesap mükellefin diğer kazançlarını tespit için tuttuğu hesaplara karıştırılmaz ve onlar ile birleştirilmez.  

        AMBAR DEFTERİ   
        Madde 209 - Depo (Ardiyeler dahil) işletenlerle nakliye ambarları ayrıca bir ambar defteri tutarlar. Bu deftere en az aşağıda yazılı malumat kaydolunur:  

        1.Malın ambara giriş tarihi;  

        2.Malın cinsi (Malın cinsi belli değilse sadece balya, kasa, sandık gibi ambalaj nevinin kaydedilmesiyle iktifa edilir);  

        3.Malın miktarı (Ticari teamüle göre parça, sandık veya sıklet);  

        4.Malın kimin tarafından tevdi edildiği;  

        5.Malın nereye ve kime gönderildiği;  

        6.Alınan nakliye ücreti tutarı.  

        Kendi işlerinin icabı olarak yukarıdaki malumatı ihtiva edecek şekilde defter tutanlar ayrıca ambar defteri tutmazlar.  
  

YEDİNCİ BÖLÜM
SERBEST MESLEKLERDE DEFTER TUTMA

        SERBEST MESLEK KAZANÇ DEFTERİ  
        Madde 210 - Serbest meslek erbabı bir (Kazanç defteri) tutarlar.  

        Bu defterin bir tarafına giderler, diğer tarafına da hasılat kaydolunur.  

        Defterin gider tarafına, yapılan giderlerin nev'i ile yapıldığı tarih ve hasılat tarafına ise ücretin alındığı tarih ve miktarı ile kimden alındığı yazılır.  

        Hekimler diledikleri takdirde, yukarıdaki yazılı mulamatı protokol defterinde göstermek şartiyle ayrı kazanç defteri tutmıyabilirler.  

        AMORTİSMAN KAYITLARI 
        Madde 211 - Serbest meslek erbabı, işlerinde bir yıldan fazla kullandıkları ve amortismana tabi tuttukları tesisat ve demirbaş eşyanın kıymetleri ile amortismanlarını 189'uncu maddede yazılı şekilde tutulan "Amortisman kayıtlarında" gösterirler.  

        ÖZEL DEFTERLER  
        Madde 212 - Noterlerin ve noterlik görevini ifa ile mükellef olanların ve borsa acentalarının resmi defteri "kazanç defteri" yerine geçer.  

SEKİZİNCİ BÖLÜM 
ZİRAİ KAZANÇLARDA DEFTER TUTMA 

        ÇİFTÇİ İŞLETME DEFTERİ  
        Madde 213 - Çiftçi işletme defteri, zirai işletme hesabını ihtiva eden tek ve basit bir defterdir. Bu defterin sol tarafına da hasılat kaydolunur.  

        1. Gider kısmına : Zirai kazancın elde edilmesi ve işletmenin idame ettirilmesi ve işletmenin idame ettirilmesi için yapılan genel giderler ve işletme ile ilgili diğer bütün ğiderler ve bu giderler dolasıyle borçlanılan paralar ve 214 üncü maddaye göre ayrılan amortismanlar;  

        2. Hasılat kısmına : Satılan mahsuller ve hayvanlar ve sair ürünler karşılığında tahsil olunan paralar ile tahakkuk eden alacaklar, ziraat makina ve aleteriyle başka çiftçilere yapılan hizmetler karşılığı alıanan paralar ve işletme ile ilgili sigorta tanzimatları ve diğer bütün hasılat,  
Kaydolunur.  

        Gider ve hasılat kayıtlarının en az aşağıdaki bilgileri ihtiva etmesi lazımdır :  

        1.Sıra numarası,  

        2.Kayıt tarihi,  

        3.İşlemin  nev'i,  

        4.Meblağ.  

        AMORTİSMAN KAYITLARI 
        Madde 214 - Çiftçi işletme defteri tutanlar, amortismana tabi kıymetleri ve bunların amortismanlarını 189'uncu maddede yazılı şekilde tutulan amortisman kayıtlarında gösterebilecekleri gibi bu kayıtları çiftçi işletme defterinin ayrı bir yerine de geçirebilirler.  
 

DOKUZUNCU BÖLÜM 
KAYIT NİZAMI 

        TÜRKÇE TUTMA MECBURİYETİ  
        Madde 215 - Bu kanuna göre tutulacak defter ve kayıtların Türkçe tutulması mecburidir.  

        DEFTERLERİN MÜREKKEPLE YAZILACAĞI  
        Madde 216 - Bu kanuna göre tutulması mecburi defterler mürekkeple veya makina ile yazılır. Kopye kağıdı kullanılması ve ıstampa ve sair damga aletleriyle kopye konulması da caizdir.  
  
        Bilumum defterlerde hesaplar kapatılıncaya kadar toplamlar geçici olarak kurşun kalemi ile yapılabilir.  

        YANLIŞ KAYITLARIN DÜZELTİLMESİ  
        Madde 217 - Yevmiye defteri maddelerinde yapılan yanlışlar ancak muhasebe kaidelerine göre düzeltilebilir. Diğer bilumum defter ve kayıtlara rakam ve yazılar yanlış yazıldığı takdirde düzeltmeler ancak yanlış rakam ve yazı okunacak şekilde çizilmek, üst veya yan tarafına veyahut ilgili bulunduğu hesaba doğrusu yazılmak suretiyle yapılabilir.  

        Defterlere geçirilen bir kaydı kazımak, çizmek veya silmek suretiyle okunamaz bir hale getirmek yasaktır.  

        BOŞ SATIR BIRAKILAMIYACAĞI, SAYFALARIN YOK EDİLEMİYECEĞİ  
        Madde 218 - Defterlerde kayıtlar arasında usulen yazılmaya mahsus olan satırlar, çizilmeksizin boş bırakılamaz ve atlanamaz.  

        Ciltli defterlerde, defter sayfaları ciltten koparılamaz. Tasdikli müteharrik yapraklarda bu yaprakların sırası bozulamaz ve bunlar yırtılamaz.  

        KAYIT ZAMANI  
        Madde 219 -  Muameleler defterlere zamanında kaydedilir. Şöyle ki :  

        a)Muamelelerin işin hacmine ve icabına uygun olarak muhasebenin intizam ve vuzuhunu bozmayacak bir zaman zarfında kaydedilmesi şarttır. Bu gibi kayıtların mezeretsiz ve sebebsiz olarak 10 günden fazla geciktirilmesi caiz değildir.  

        b)Kayıtlarını devamlı olarak muhasebe fişleri, primanota ve bordro gibi yetkili amirlerin imza veya parafını taşıyan mazbut vesikalara dayanarak yürüten müesseselerde, muamelelerin bunlara işlenmesi, defterre işlenmesi hükmündedir. Ancak bu kayıtlar, muamelelerin esas defterlere üç günden daha  
geç intikal ettirilmesine cevaz vermez.  
  

ONUNCU BÖLÜM 
DEFTERLERİN TASDİKİ 

        TASDİKE TABİ DEFTERLER  
        Madde 220 - Aşağıda yazılı defterlerin bu bölümdeki esaslara göre tasdik ettirilmesi mecburidir. :  

        1.Yevmiye ve envanter defterleri;  

        2.İşletme defteri;  

        3.Çiftçi işletme defteri;  

        4.İmalat ve İstihsal Vergisi defterleri; (Basit İstihsal Vergisi defteri dahil)  

        5.Damga resmi defteri;  

        6.Nakliyat Vergisi defteri;  

        7.Yabancı nakliyat kurumlarının hasılat defteri;  

        8.Serbest meslek kazanç defteri;  
  
        Bu kanunla cevaz verilen hallerde yukarıda yazılı olanların yerine kullanılacak olan defterler de tasdike tabi tutulur.   

        TASDİK ZAMANI  
        Madde 221 - Bu kanunda yazılı defterleri kullanacak olanlar, bunları aşağıda yazılı zamanlarda tasdik ettirmeye mecburdurlar ;  

        1.Ötedenberi işe devam etmekte olanlar defterin kullanılacağı yıldan önce gelen son ayda;  

        2.Hesap dönemleri Maliye Bakanlığı tarafından tespit edilenler, defterin kullanılacağı hesap döneminden önce gelen son ayda;  

        3. Yeniden işe başlayanlar, sınıf değiştirenler vergi muaflıkları kalkanlar veya yeni bir mükellefiyete girme tarihinden başlıyarak bir ay içinde;  

        4.Tasdike tabi defterlerin dolması dolayısıyle veya sair sebeplerle yıl içinde yeni defter kullanmaya mecbur olanlar bunları kullanmaya başlamadan önce;  

        TASDİKİ YENİLEME  
        Madde 222 - Defterlerini ertesi yılda da kullanmak isteyenler Ocak ayı, hesap dönemleri Maliye Bakanlığınca tespit edilenler bu dönemin ilk ayı içinde tasdiki yeniletmeye mecburdurlar.  

        TASDİK MAKAMI  
        Madde 223 - Defterler, iş yerinin, iş yeri olmayanlar için ikametgahın bulunduğu yerdeki noter veya noterlik görevini ifa ile mükellef olanlar, menkul kıymet ve kambiyo borsasındaki acentalar için borsa komiserliği tarafından tasdik olunur.  

        TASDİK ŞERHİ  
        Madde 224 - Noterlerin yapacağı tasdik şerhleri defterin ilk sahifesine yazılır ve aşağıdaki malumatı ihtiva eder :  

        1.Defter sahibinin;  

        a)Gerçek kişilerde başta soyadı sonra öz adı (Müessesenin varsa maruf unvanı da ayrıca ilave olunur);  

        b)Tüzel kişilerde unvanı;  

        2.İş adresi;  

        3.İş veya mesleki nev'i;  

        4.Defterin nev'i;  

        5.Defterin kaç sayfadan ibaret olduğu;  

        6.Defterin kullanılacağı hesap dönemi;  

        7.Defter sahibinin bağlı olduğu vergi dairesi;  

        8.Tasdik tarihi;  

        9.Tasdik numarası;  

        10.Tasdiki yapan makamın resmi mühür ve imzası.  

        TASDİK ŞEKLİ  
        Madde 225 - (Defterler aşağıdaki şekilde tasdik olunur :  

        a)Ciltli defterlerin tasdik esnasında sayfalarının sıra numarasiyle teselsül ettiğine bakılarak, bu sayfalar teker teker tasdik makamının resmi mühürü ile mühürlenir.  

        b)Müteharrik yapraklı yevmiye defteri kullanmalarına Maliye Bakanlığınca müsaade edilen müesseseler bir yıl içinde kullanacaklarını tahmin ettikleri sayıda yaprağı yukarıdaki esaslara göre tasdik ettirirler. Tasdikli yapraklar bittiği takdirde, yeni yapraklar kullanılmadan evvel tasdike arzolunur.  

        Bunların sayfa numaraları tasdikli yaprakların sayfa numaralarını takiben teselsül ettirilir. Tasdik makamı, ilave yaprakların sayısını ilk tasdik şerhinin altına kaydeder ve bu kaydı usulüne göre tasdik eder.  

        DEFTER TASDİKİNE AİT BORDROLAR  
        Madde 226 - Tasdik makamları tasdik ettikleri defterlere ait aşağıda yazılı malumatı tarih sırasiyle, üçer aylık bordrolara derç ve bunları en geç bir ay içinde bulundukları yerin en büyük mal memuruna tevdi ederler :  

        1.Tasdik numarası ve tarihi ;  

        2.Defter sahibinin soyadı, adı (Veya unvanı);  

        3.İşi veya mesleki;  

        4.Defterin nev'i;  

        5.Defterin hangi yıl için tasdik edildiği;  

        6.Defter sahibinin bağlı olduğu vergi dairesi.  

        Tasdik makamları yukarıdaki bilgileri münferit fişlerle de bildirebilirler.