T. C. 1961 Anayasası
BAŞLANGIÇ

        Tarihi boyunca bağımsız yaşamış, hak ve hürriyetleri için savaşmış olan ;
 
        Anayasa ve hukuk dışı tutum ve davranışlarıyla meşruluğunu kaybetmiş bir iktidara karşı direnme hakkını kullanarak 27 Mayıs 1960 Devrimini yapan Türk Milleti;

        Bütün fertlerini, kaderde, kıvançta ve tasada ortak, bölümnez bir bütün halinde, milli şuur ve ülküler etrafında toplıyan ve milletimizi, dünya milletleri ailesinin eşit haklara sahip şerefli bir üyesi olarak milli birlik ruhu içinde daima yüceltmeyi amaç bilen Türk Milliyetçiliğinden hız ve ilham alarak ve;

        "Yurtta Sulh, Cihanda Sulh" ilkesinin, Milli Mücadele ruhunun, millet eğemenliğinin, Atatürk Devrimlerine bağlılığın tam şuuruna sahip olarak;

        İnsan hak ve hürriyetlerini, milli dayanışmayı, sosyal adaleti, ferdin ve toplumun huzur ve refahını gerçekleştirmeyi ve teminat altına almayı mümkün kılacak demokratik hukuk devletini bütün hukuki ve sosyal temelleriyle kurmak için;

        Türkiye Cumhuriyeti Kurucu Meclisi tarafından hazırlanan bu Anayasayı kabul ve ilan ve onu, asıl teminatın vatandaşların gönüllerinde ve iradelerinde yer aldığı inancı ile, hürriyete, adalete ve fazilete aşık evlatlarının uyanık bekçiliğine emanet eder.

BİRİNCİ KISIM
GENEL ESASLAR

        I. DEVLETİN ŞEKLİ
        Madde 1 - Türkiye devleti bir Cumhuriyettir.

        II. CUMHURİYETİN NİTELİKLERİ
        Madde 2 - Türkiye Cumhuriyeti, insan haklarına ve başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, milli demokratik, layik ve sosyal bir hukuk Devletidir.

        III. DEVLETİN BÜTÜNLÜĞÜ; RESMİ DİL; BAŞKENT
        Madde 3 - Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür.

        Resmi dil Türkçedir.

        Başkent Ankara'dır.

        IV. EGEMENLİK
        Madde 4 - Egemenlik kayıtsız şartsız Türk Miletinindir.

        Millet, egemenliğini, Anayasanın koyduğu esaslara göre, yetkili organlar eliyle kullanır.

        Egemenliğin kullanılması, hiçbir suretle belli bir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılmaz. Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anasayadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz.

        V. YASAMA YETKİSİ
        Madde 5 - Yasama yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez.

        VI. YÜRÜTME GÖREVİ
        Madde 6 - Yürütme görevi, kanunlar çerçevesinde, Cumhurbaşkanı ve Bakanlar kurulu tarafından yerine getirilir.

        VII. YARGI YETKİSİ
        Madde 7 - Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız mahkemelerce kullanılır.

        VII. ANAYASANIN ÜSTÜNLÜĞÜ VE BAĞLAYICILIĞI
        Madde 8 - Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz.

        Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve kişileri bağlıyan temel hukuk kurallarıdır.

        IX. DEVLET ŞEKLİNİN DEĞİŞMEZLİĞİ
        Madde 9 - Devlet şeklinin Cumhuriyet olduğu hakkındaki Anayasa hükmü değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez.
 

İKİNCİ KISIM
TEMEL HAKLAR VE ÖDEVLER
 
BİRİNCİ BÖLÜM
GENEL HÜKÜMLER

        I. TEMEL HAKLARIN NİTELİĞİ VE KORUNMASI
        Madde 10 - Herkes, kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez  temel hak ve hürriyetlere sahibtir.

        Devlet, kişinin temel hak ve hürriyetlerini, fert huzuru, sosyal adalet ve hukuk devleti ilkeleriyle bağdaşamayacak surette sınırlayan siyasi ,iktisadi ve sosyal bütün engelleri kaldırır; insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlar.

        II. TEMEL HAKLARIN ÖZÜ
        Madde 11 -  Temel hak ve hürriyetler, Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olarak, ancak kanunla sınırlanabilir.

        Kanun kamu  yararı, genel ahlak, kamu düzeni sosyal adalet ve milli güvenlik gibi  sebeblerle  de olsa bir hakkın ve hürriyetin özüne dokunamaz. .

        III. EŞİTLİK
        Madde 12 - Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.

        Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.

        IV. YABANCILARIN DURUMU
        Madde 13 - Bu kısımda gösterilen hak ve hürriyetler, yabancılar için milletlerarası hukuka uygun olarak, kanunla sınırlanabilir.
 

İKİNCİ BÖLÜM
KİŞİNİN HAKLARI VE ÖDEVLERİ

        I. KİŞİ DOKUNULMAZLIĞI
        Madde 14 - Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını geliştirme haklarına ve kişi hürriyetine sahiptir.

        Kişi dokunulmazlığı ve hürriyeti, kanunun açıkça gösterdiği hallerde, usulüne göre verilmiş hakim kararı olmadıkça kayıtlanamaz.

        Kimseye eziyet ve işkence yapılamaz.

        İnsan haysiyetiyle bağdaşmıyan ceza konulamaz.

        II. ÖZEL HAYATIN KORUNMASI
        a) ÖZEL HAYATIN GİZLİLİĞİ
        Madde 15 -  Özel hayatın gizliliğine dokunulamaz. Adli kovuşturmanın gerektirdiği istisnalar saklıdır.

        Kanunun açıkça gösterdiği hallerde, usulüne göre verilmiş hakim kararı olmadıkça; milli güvenlik veya kamu düzeni bakımından  gecikmede sakınca bulunan  hallerde de,  kanunla yetkili kılınan merciin emri bulunmadıkça , kimsenin üstü, özel kağıtları ve eşyası aranamaz .

        b) KONUT DOKUNULMAZLIĞI
        Madde 16 - Konuta dokunulamaz.

        Kanunun açıkça gösterdiği hallerde, usulüne göre verilmiş hakim kararı olmadıkça; milli güvenlik veya kamu düzeni bakımından gecikmede sakınca bulunan hallerde de, kanunla yetkili kılınan merciin emri bulunmadıkça, konuta girilemez, arama yapılamaz ve buradaki eşyaya el konulamaz.

        c) HABERLEŞME HÜRRİYETİ
        Madde 17 - Herkes, haberleşme hürriyetine sahiptir.

        Haberleşmenin gizliliği esastır. Kanunun gösterdiği hallerde, hakim tarafından kanuna uygun olarak verilmiş bir karar olmadıkça, bu gizliliğe dokunulamaz.

        III. SEYAHAT VE YERLEŞME HÜRRİYETİ
        Madde 18 - Herkes, seyahat hürriyetine sahiptir; bu hürriyet, ancak milli güvenliği sağlama ve salgın hastalıkları önleme amaçlarıyla kanunla sınırlanabilir.

        Herkes, dilediği yerde yerleşme hürriyetine sahiptir; bu hürriyet, ancak milli güvenliği sağlama, salgın hastalıkları önleme, kamu mallarına koruma, sosyal, iktisadi ve tarımsal gelişmeyi gerçekleştirme zorunluğuyla ve kanunla sınırlanabilir.

        Türkler, yurda girme ve yurt dışına çıkma hürriyetine sahiptir. Yurt dışına çıkma hürriyeti kanunla düzenlenir.

        IV. DÜŞÜNCE VE İNANÇ HAK VE HÜRRİYETLERİ
        a) VİCDAN VE DİN HÜRRİYETİ
        Madde 19 - Herkes, vicdan ve dini inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir.

        Kamu düzenine veya genel ahlaka veya bu amaçlarla çıkarılan kanunlara aykırı olmıyan ibadetler, dini ayin ve törenler serbesttir.

        Kimse, ibadete, dini ayin ve törenlere katılmaya, dini inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz. Kimse, dini inanç ve kanaatlerinden dolayı kınanamaz.

        Din eğitim ve öğrenimi, ancak kişilerin kendi isteğini ve küçüklerin de kanuni temsilcilerinin isteğine bağlıdır.

        Kimse, Devletin sosyal, iktisadi, siyasi veya hukuki temel düzenini, kısmen de olsa, din kurallarına dayandırma veya siyasi veya şahsi çıkar veya nüfuz  sağlama amaciyle, her ne suretle olursa olsun, dini veya din duygularını yahut dince kutsal sayılan şeyleri istismar edemez ve kötüye kullanamaz. Bu yasak dışına çıkan veya başkasını bu yolda kışkırtanlarkanuna göre cazalandırılır; dernekler, yetkili mahkemece ve siyası partiler, Anayasa Mahkemesince temelli kapatılır.

        b) DÜŞÜNCE HÜRRİYETİ
        Madde 20 - Herkes, düşünce ve kanaat hürriyetine sahiptir; düşünce ve kanaatlarını söz, yazı, resim ile veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklayabilir ve yayabilir.

        Kimse, düşünce ve kanaatlarını açıklamaya zorlanamaz.

        V. BİLİM VE SANAT HÜRRİYETİ
        Madde 21 - Herkes, bilim ve sanatı serbestçe öğrenme, öğretme, açıklama, yayma ve bu alanlarda her türlü araştırma hakkına sahiptir.

        Eğitim ve öğretim, Devletin gözetim ve denetimi altında serbesttir.

        Özel okulların bağlı olduğu esaslar, Devlet okulları ile erişilmek istenen seviyeye uygun olarak kanunla düzenlenir.

        Çağdaş bilim ve eğitim esaslarına aykırı eğitim ve öğretim yerleri açılamaz.

        VI. BASIN VE YAYIMLA İLGİLİ HÜKÜMLER
        a) BASIN HÜRRİYETİ
        Madde 22 - Basın hürdür; sansür edilemez.

        Devlet, basın ve haber alma hürriyetini sağlıyacak tedbirleri alır.

        Basın ve haber alma hürriyeti, ancak milli güvenliği veya  genel ahlakı korumak, kişilerin haysiyet, şeref ve haklarına tecavüzü, suç işlemeye kışkırtmayı önlemek ve yargı görevinin amacına uygun olarak yerine getirilmesini sağlamak için kanunla sınırlanabilir.

        Yargı görevinin amacına uygun olarak yerine getirilmesi için kanunla belirtilecek sınırlar içinde hakim tarafından verilecek karalar saklı olmak üzere, olaylar hakkında yayın yasağı konamaz.

        Türkiye'de yayımlanan gazete ve dergilerin  toplatılması bu tedbirlerin uygulanacağını kanunun açıkça gösterdiği suçların işlenmesi halinde ve ancak hakim karariyle olabilir.

        Türkiye'de yayımlanan gazete ve dergiler ancak 57 nci madde  de belirtilen fiiilerden mahkum olma halinde mahkeme kararıyla kapatılabilir.

        b) GAZETE VE DERGİ ÇIKARMA HAKKI
        Madde 23 - Gazete ve dergi çıkarılması, önceden izin alma ve mali teminat yatırma şartına bağlanamaz.

        Gazete ve dergilerin çıkarılması, yayımı, mali kaynakları ve gazetecilik mesleği ile ilgili şartlar kanunla düzenlenir. Kanun, haber, düşünce ve kanaatların serbestçe yayımlanmasını engelleyici veya zorlaştırıcı siyasi, iktisadi, mali veya teknik kayıtlar koyamaz.

        Gazete ve dergiler, Devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin veya bunlara bağlı kurumların araç ve imkanlarından eşitlik esasına göre faydalanır.

        c) KİTAP VE BROŞÜR ÇIKARMA HAKKI
        Madde 24 - Kitap ve broşür yayımı izne bağlı tutulamaz; sansür edilemez.

        Türkiye'de yayımlanan kitap ve broşürler, 22 nci maddenin 5 inci fıkrası hükümleri dışında, toplatılamaz.

        d) BASIN ARAÇLARININ KORUNMASI
        Madde 25 - Basımevi ve eklentileri ve basın araçları, suç vasıtası olduğu gerekçesiyle de olsa, zapt veya müsadere edilemez veya işletilmekten alıkonulamaz.
 
        e) BASIN DIŞI HABERLEŞME ARAÇLARINDAN FAYDALANMA HAKKI
        Madde 26 -  Kişiler ve siyasi partiler, kamu tüzel kişileri elindeki basın dışı haberleşme ve yayın araçlarından faydalanma hakkına sahiptir. Bu faydalanmanın şartları ve usulleri, demokratik esaslara ve hakkaniyet ölçülerine uygun olarak kanunla düzenlenir. Kanun,  halkın bu araçlarla haber almasını, düşünce ve kanaatlara ulaşılmasının ve kamu oyunun serbestçe oluşumunu köstekleyici kayıtlamalar koyamaz .

        f) DÜZELTME VE CEVAP HAKKI
        Madde 27 - Düzeltme ve cevap hakkı, ancak kişilerin haysiyet ve şereflerine dokunulması veya kendileriyle ilgili gerçeğe aykırı yayınlar yapılması hallerinde tanınır ve kanunla düzenlenir.

        Düzeltme ve cevap yayımlanmazsa, yayımlanmasının gerekip gerekmediğine hakim tarafından karar verilir.

        VII. TOPLANTI HAK VE HÜRRİYETLERİ
        a) TOPLANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞÜ HAKKI
        Madde 28 - Herkes, önceden izin almaksızın, silahsız ve saldırısız toplanma veya gösteri yürüyüşü yapma hakkına sahiptir.

        Bu hak, ancak kamu düzenini korumak için kanunla sınırlanabilir.

        b) DERNEK KURMA HAKKI
        Madde 29 - Herkes, önceden izin almaksızın dernek kurma hakkına sahiptir. Bu hak ancak kamu düzenini veya genel ahlakı korumak için kanunla sınırlanabilir.

        VIII. HAKLARIN KORUNMASI İLE İLGİLİ HÜKÜMLER
        a) KİŞİ GÜVENLİĞİ
        Madde 30 - "Suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan kişiler, ancak kaçmayı veya delillerin yok edilmesini veya değiştirilmesini önlemek maksadiyle veya bunlar gibi tutuklamayı zorunlu kılan ve kanunla gösterilen diğer hallerde hakim karariyle tutuklanabilir. Tutukluluğun devamına karar verilebilmesi aynı şartlara bağlıdır.

        Yakalama, ancak suçüstü halinde veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde yapılabilir; bunun şartlarını kanun gösterir.

        Yakalanan veya tutuklanana kimselere, yakalama veya tutuklama sebeplerinin ve haklarındaki iddiaların yazılı olarak hemen bildirilmesi gerekir.

        Yakalanan veya tutuklanan kimse, tutulma yerine en yakın mahkemeye gönderilmesi için gerekli süre hariç yirmidört saatiçinde hakim önüne çıkarılır.ve hakim kararı olmaksızın, hürriyetinden yoksun kılınamaz. Yakalanan veya tutuklanan kimse hakim önüne çıkarılınca durum hemen yakınlarına bildirilir.
 
        Bu esaslar dışında işleme tabi tutulan kimselerin uğrayacakları her türlü zararlar kanuna göre Devletçe ödenir.

        b) HAK ARAMA HÜRRİYETİ
        Madde 31 - Herkes, meşru bütün vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle  yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak, iddia ve savunma hakkına sahiptir.

        Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz.

        c)TABİİ YARGI YOLU
        Madde 32 - Hiç kimse, tabii hakiminden başka bir mercii önüne çıkarılamaz.
 Bir kimseyi tabi hakiminden başka  bir mercii önüne çıkarma sonucunu doğuran yargı yetkisene sahip olağanüste merciler kurulamaz.

        d) CEZALARIN KANUNİ VE ŞAHSİ OLMASI; ZORLAMA YASAĞI
        Madde 33 - Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilinden dolayı cezalandırılamaz.

        Cezalar ve ceza tedbirleri ancak kanunla konulur.

        Kimseye, suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez.

        Kimse, kendisini veya kanunun gösterdiği yakınlarını suçlandırma sonucu doğuracak beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz.

        Ceza sorumluluğu şahsidir.

        Genel müsadere cezası konulamaz.

        e) İSPAT HAKKI
        Madde 34 - Kamu görev ve hizmetinde bulunanlara karşı, bu görev ve hizmetin yerine getirilmesiyle ilgili olarak yapılan isnatlardan dolayı açılan hakaret davalarında, sanık, isnadın doğruluğunu ispat hakkına sahiptir. Bunun dışındaki hallerde ispat isteminin kabulü, ancak isnat olunan fiilin doğru olup olmadığının anlaşılmasında kamu yararı bulunmasına veya şikayetçinin ispata razı olmasına bağlıdır.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
SOSYAL VE İKTİSADİ HAKLAR VE ÖDEVLER

        I. AİLENİN KORUNMASI
        Madde 35 - Aile Türk toplumunun temelidir.

        Devlet ve diğer kamu tüzel kişileri, ailenin, ananın ve çocuğun korunması için gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar.

        II. MÜLKİYET HAKKI
        a) MÜLKİYETE AİT GENEL KURAL
        Madde 36 - Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.
 
        Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir.

        Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.

        b) TOPRAK MÜLKİYETİ
        Madde 37 - Devlet, toprağın verimli olarak işletilmesini gerçekleştirmek ve topraksız olan veya yeter toprağı bulunmıyan çiftçiye toprak sağlamak amaçlarıyla gereken tedbirleri alır. Kanun, bu amaçlarla, değişik tarım bölgelerine ve çeşitlerine göre toprağın genişliğini gösterebilir. Devlet, çiftçinin işletme araçlarına sahip olmasını kolaylaştırır.

        Toprak dağıtım, ormanların küçülmesi veya diğer toprak  servetlerinin azalması sonucunu doğuramaz.

        c) KAMULAŞTIRMA
        Madde 38 - Devlet ve kamu tüzel kişileri, kamu yararının gerektirdiği hallerde, gerçek karşılıklarını peşin ödemek
şartiyle, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malları, kanunla gösterilen esas ve usullere göre, tamamını veya bir kısmını kamulaştırmaya veya bunlar üzerinde idari irtifaklar kurmaya yetkilidir.

        Çiftçinin topraklandırılması, ormanların devletleştirilmesi, yeni orman yetiştirilmesi ve iskan projelerinin gerçekleştirilmesi amaçlariyle kamulaştırılan  toprak bedellerinin ödeme şekli kanunla gösterilir.Kanunun taksitle ödemeyi öngördüğü hallerde ödeme süresi on yılı aşamaz. Bu takdirde, taksitler eşit olarak ödenir ve kanunla gösterilen faiz haddine bağlanır.

        Kamulaştırılan topraktan, o toprağı doğrudan doğruya işleten çiftçinin hakkaniyeti ölçüler içerisinde geçinebilmesi için zaruri olan ve kanunla gösterilen kısmın ve küçük çiftçinin kamulaştırılan toprağının bedeli her halde peşin ödenir.

        d) DEVLETLEŞTİRME
        Madde 39 - Kamu hizmeti niteliği taşıyan özel teşebüsler, kamu yararının gerektirdiği hallerde, gerçek karşılığı kanunda gösterilen şekilde ödenmek şartıyla devletleştirilebilir. Kanunun taksitle ödemeyi öngördüğü hallerde, ödeme süresi on yılı aşamaz ve taksitler eşit olarak ödenir; bu taksitler, kanunla gösterilen faiz haddine bağlanır.

        III. ÇALIŞMA VE SÖZLEŞME HÜRRİYETİ
        Madde 40 - Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir.

        Kanun, bu hürriyetleri, ancak kamu yararı amacıyla sınırlayabilir.

        Devlet özel teşebbüslerin milli iktisadın gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlıyacak tedbirleri alır.

        IV. İKTİSADİ VE SOSYAL HAYATIN DÜZENİ
        Madde 41 - İktisadi ve sosyal hayat, adalate, tam çalışma esasına ve herkes için insanlık haysiyetine yaraşır bir yaşayış seviyesi sağlanması amacına göre düzenlenir.

        İktisadi, sosyal ve kültürel kalkınmayı demokratik yollarla gerçekleştirmek; bu maksatla, milli tasarrufu artırmak, yatırımları toplum yararının gerektirdiği önceliklere yöneltmek ve kalkınma planlarını yapmak Devletin ödevidir.

        V. ÇALIŞMA İLE İLGİLİ HÜKÜMLER
        a) ÇALIŞMA HAKKI VE ÖDEVİ
        Madde 42 - Çalışma herkesin hakkı ve ödevidir.

        Devlet, çalışanların insanca yaşaması ve çalışma hayatının kararlılık içinde gelişmesi için, sosyal, iktisadi ve mali tedbirlerle çalışanları korur ve çalışmayı destekler; işsizliği önleyici tedbirleri alır.

        Angarya yasaktır.

        Memleket ihtiyaçlarının zorunlu kıldığı alanlarda vatandaşlık ödevi niteliği alan beden veya fikir çalışmalarının şekil ve şartları, demokratik esaslara uygun olarak kanunla düzenlenir.

        b) ÇALIŞMA ŞARTLARI
        Madde 43 - Kimse, yaşına, gücüne ve cinsiyetine uygun olmayın bir işte çalıştırılamaz.

        Çocuklar, gençler ve kadınlar, çalışma şartları bakımından özel olarak korunur.

        c) DİNLENME HAKKI
        Madde 44 - Her çalışan dinlenme hakkına sahiptir.

        Ücretli hafta ve bayram tatili ve ücretli yıllık izin hakkı kanunla düzenlenir.

        d) ÜCRETTE ADALET SAĞLANMASI
        Madde 45 - Devlet, çalışanların, yaptıkları işe uygun ve insanlık haysiyetine yaraşır bir yaşayış seviyesi sağlamalarına elverişli adaletli bir ücret elde etmeleri için gerekli tedbirleri alır.

        e) SENDİKA KURMA HAKKI
        Madde 46- Çalışanlar ve işçiler izin almaksızın, sendikalar ve sendika birlikleri kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten ayrılma hakkına sahiptirler.

        İşçi niteliği taşınmıyan kamu hizmeti görevlilerinin bu alandaki hakları kanunla düzenlenir.

        Sendika ve sendika birliklerinin tüzükleri; yönetim ve işleyişleri demokratik esaslara aykırı olamaz.

        f) TOPLU SÖZLEŞME VE GREV HAKKI
        Madde 47 - İşçiler, işverenlerle olan münasebetlerinde, iktisadi ve sosyal  durumlarını korumak veya düzeltmek amacıyla toplu sözleşme ve grev haklarına sahiptirler.

        Grev hakkının kullanılması ve istisnaları ve işverenlerin hakları kanunla düzenlenir.

        VI. SOSYAL GÜVENLİK
        Madde 48 - Herkes; sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Bu hakkı sağlamak için sosyal sigortalar ve sosyal yardım teşkilatı kurmak ve kurdurmak Devletin ödevlerindendir.

        VII. SAĞLIK HAKKI
        Madde 49 - Devlet, herkesin beden ve ruh sağlığı içinde yaşıyabilmesini ve tıbbi bakım görmesini sağlamakla ödevlidir.

        Devlet, yoksul veya dar gelirli ailelerin sağlık şartlarına uygun konut ihtiyaçlarını karşılayıcı tedbirleri alır.
 
        VIII. ÖĞRENİMİN SAĞLANMASI
        Madde 50 - Halkın öğrenim ve eğitim ihtiyaçlarını sağlama Devletin başta gelen ödevlerindendir.

        İlköğretim, kız ve erkek bütün vatandaşlar için mecburidir ve Devlet okullarında parasızdır.

        Devlet, maddi imkanlardan yoksun başarılı öğrencilerin, en yüksek öğrenim derecelerine kadar çıkmalarını sağlama amacıyla burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapar.

        Devlet, durumları sebebiyle özel eğitime ihtiyacı olanları, topluma yararlı kılacak tedbirleri alır.

        Devlet, tarih ve kültür değeri olan eser ve anıtların korunmasını sağlar.

        IX. KOOPERATİFÇİLİĞİ GELİŞTİRME
        Madde 51 - Devlet, kooperatifçiliğin gelişmesini sağlıyacak tedbirleri alır.

        X. TARIMIN VE ÇİFTÇİNİN KORUNMASI
        Madde 52 - Devlet, halkın gereği gibi beslenmesini, tarımsal üretimin toplumun yararına uygun olarak artırılmasını sağlamak, toprağın kaybolmasını önlemek, tarım ürünlerine ve tarımla uğraşanların emeğini değerlendirmek için gereken tedbirleri alır.

        XI. DEVLETİN İKTİSADİ VE SOSYAL ÖDEVLERİNİN SINIRI
        Madde 53 - Devlet, bu bölümde belirtilen iktisadi ve sosyal amaçlara ulaşma ödevlerini, ancak iktisadi gelişme ile mali kaynaklarının yeterliği ölçüsünde yerine getirir.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
SİYASİ HAKLAR VE ÖDEVLER

        I. VATANDAŞLIK
        Madde 54 - Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türktür.

        Türk babanın veya Türk ananın çocuğu Türktür. Yabancı babadan ve Türk anadan olan çocuğun vatandışlık durumu kanunla düzenlenir.

        Vatandaşlık, kanunun gösterdiği şartlarla kazanılır ve ancak kanunda belirtilen hallerde kaybedilir.

        Hiçbir Türk, vatana bağlılıkla bağdaşmıyan bir eylemde bulunmadıkça, vatandışlıktan çıkarılamaz.

        Vatandışlıktan çıkarma ile ilgili karar ve işlemlere karşı yargı yolu  kapatılamaz.

        II. SEÇME VE SEÇİLME HAKKI
        Madde 55 - Vatandaşlar, kanunda gösterilen şartlara uygun olarak, seçme ve seçilme hakkına sahiptir.

        Seçimler, serbest, eşit, gizli, tek dereceli genel oy, açık sayım ve döküm esaslarına göre yapılır.

         III. SİYASİ PARTİLERLE İLGİLİ HÜKÜMLER
        a) PARTİ KURMA HAKKI VE PARTİLERİN SİYASİ HAYATTAKİ YERİ
        Madde 56 - Vatandaşlar, siyasi parti kurma ve usulüne göre partilere girme ve çıkma hakkına sahiptir.

        Siyasi partiler, önceden izin almadan kurulur ve serbestçe faaliyette bulunurlar.

        Siyasi partiler, ister iktidarda ister muhalefette olsunlar, demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsurlarıdır.

        b) PARTİLERİN UYACAKLARI ESASLAR
        Madde 57 - Siyasi partilerin tüzükleri, programları ve faaliyetleri, insan hak ve hürriyetlerine dayanan demokratik ve layik Cumhuriyet ilkelerine ve Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmezliği temel hükmüne uygun olmak zorundadır. Bunlara uymıyan partiler temelli kapatılır.

        Siyasi partiler, gelir kaynakları ve giderleri hakkında Anayasa Mahkemesince hesap verirler.

        Partilerin iç çalışmaları faaliyetleri, Anayasa Mahkemesine  ne suretle hesap verecekleri ve bu mahkemece mali denetimlerinin nasıl yapılacağı, demokrasi esaslarına uygun olarak kanunla düzenlenir.

        Siyasi partilerin kapatılması hakkındaki davalara Anayasa Mahkemesinde bakılır ve kapatma kararı ancak bu Mahkemece verilir.

        IV. KAMU HİZMETLERİNE GİRME HAKKI
        a) HİZMETE GİRME
        Madde 58 - Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir.

        Hizmete alınmada, ödevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez.

        b) MAL BİLDİRİMİ
        Madde 59 - Kamu hizmetine girenlerin mal bildirimde bulunmaları kanunla düzenlenir. Yasama ve yürütme organlarında görev alanlar, bundan istisna edilemez.

        V. MİLLİ SAVUNMA HAK VE ÖDEVİ
        Madde 60 - Yurt savunmasına katılma, her Türkün hakkı ve ödevidir. Bu ödev askerlik yükümü kanunla düzenlenir.

        VI. VERGİ ÖDEVİ
        Madde 61 - Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere, mali gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür.

        Vergi, resim ve harçlar ve benzeri mali yükümler ancak kanunla konulur.

        VII. DİLEKÇE HAKKI
        Madde 62 - Vatandaşlar, kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında, tek başlarına veya topluca, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir.

        Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu, dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir.
 

ÜÇÜNCÜ KISIM
CUMHURİYETİN TEMEL KURULUŞU
 
BİRİNCİ BÖLÜM
YASAMA

        A) TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ

        I. T.B.M.M.'NİN KURULUŞU
        Madde 63 - Türkiye Büyük Millet Meclisi, Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosundan kuruludur.
 
        Meclisler, Anayasa'da gösterilen hallerde birlikte toplanır.

        II. T.B.M.M.'NİN GÖREV VE YETKİLERİ
        a) GENEL OLARAK
        Madde 64 - Kanun  koymak, değiştirmek ve kaldırmak, Devletin Bütçe ve Kesin hesap kanun tasarılarını görüşmek ve kabul etmek, para basılmasına, genel ve özel af ilanına, mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm cezalarının yerine getirilmesine karar vermek, Türkiye Büyük Millet Meclisinin yetkilerindendir.

        b) MİLLETLERARASI ANDLAŞMALARI UYGUN BULMA
        Madde 65 - Türkiye Cumhuriyeti adına yabancı Devletlerle ve milletlerarası  kurullarla yapılacak andlaşmaların onaylanması, Türkiye Büyük MilletMeclisi'nin onaylamayı bir kanunla uygun bulmasına bağlıdır.

        İktisadi, ticari veya teknik münasebetleri düzenleyen ve süresi bir yılı aşmayan andlaşmalar, Devlet maliyesi bakımından bir yüklenme gerektirmemek, kişi hallerine ve Türklerin yabancı memleketlerdeki mülkiyet haklarına dokunmamak şartıyla, yayınlanma ile yürürlüğe konabilir. Bu takdirde, bu andlaşmalar, yayımlarından başlayarak iki ay içinde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin bilgisine sunulur.

        Milletlerarası bir andlaşmaya dayanan uygulama andlaşmaları ile kanunun verdiği yetkiye dayanılarak yapılan iktisadi, ticari, teknik veya idari andlaşmaların Türkiye Büyük Millet Meclisi'nce uygun bulunması zorunluğu yoktur; ancak, bu fıkraya göre yapılan iktisadi, ticari veya özel kişilerin haklarını ilgilendiren andlaşmalar, yayımlanmadan yürürlüğe konulamaz.

        Türk kanunlarına değişiklik getiren her türlü andlaşmaların yapılmasında 1 inci fıkra hükmü uygulanır.

        Usülüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında 149 uncu ve 151 inci maddeler gereğince Anayasa Mahkemesine başvurulamaz.

        c) SİLAHLI KUVVET KULLANILMASINA İZİN VERME
        Madde 66 - Milletlerarası hukukun meşru saydığı hallerde savaş hali ilanına ve Türkiye'nin taraf olduğu milletlerarası andlaşmaların veya milletlerarası nezaket kurallarının gerektirdiği haller dışında Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine veya yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye'de bulunmasına izin verme yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisi'nindir.

        Bu izin için, Meclisler, birlikte toplanarak karar verirler.

        III. MİLLET MECLİSİ
        a) KURULUŞ
        Madde 67 - Millet Meclisi, genel oyla seçilen dört yüzelli milletvekilinden kuruludur.

        b) MİLLETVEKİLİ SEÇİLME YETERLİĞİ
        Madde 68 -  Otuz yaşını dolduran her Türk Milletvekili seçilebilir.

        Türkçe okuyup yazma bilmeyenler, kısıtlılar, yükümlü olmasına ve muaf bulunmamasına rağmen muvazzaf askerlik hizmetini yapmayanlar veya yapmış sayılmayanlar ve kamu hizmetlerinden yasaklılar  ile ağır hapis cezasını
gerektiren bir suçtan dolayı kesin olarak hüküm giymiş olanlar ve - taksirlisuçlar hariç olmak üzere - beş yıldan fazla hapis cezasıyle veya zimmet,ihtilas, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı suçlardan biriyle kesin olarak hüküm giymiş olanlar,affa uğramış olsalar da ; milletvekili seçilemezler.

        Aday olmak, memurluktan çekilme şartına bağlanamaz. Seçim güvenliği bakımından hangi memurların ne gibi şartlarla aday olabilecekleri kanunla düzenlenir.

        Hakimler ile subay, askeri memur ve astsubaylar, mesleklerinden çekilmedikçe, aday olamazlar ve seçilemezler.

        c) MİLLET MECLİSİNİN SEÇİM DÖNEMİ
        Madde 69 - Millet Meclisi seçimleri dört yılda bir yapılır.

        Meclis, bu süre dolmadan seçimin yenilenmesine karar verebilir. Süresi biten milletvekili yeniden seçilebilir.

        Yenilenmesine karar verilen Meclisin yetkileri, yeni Meclisin seçilmesine kadar sürer.

        IV. CUMHURİYET SENATOSU
        a) KURULUŞ
        Madde 70 - Cumhuriyet Senatosu, genel oyla seçilen yüzelli üye ile Cumhurbaşkanınca seçilen onbeş üyeden kuruludur.

        13 Aralık 1960 tarihli ve 157 sayılı Kanunun altında adları bulunan Milli Birlik Komitesi Başkanı ve üyeleri ile eski Cumhurbaşkanları, yaş kaydı gözetilmeksizin, Cumhuriyet Senatosunun tabii üyesidirler. Tabii üyeler,

        Cumhuriyet Senatosunun diğer üyelerinin tabi oldukları hükümlere tabidirler Ancak, haklarında, bu Anayasa'nın 73 üncü maddesinin 1 inci ve 2 nci fıkraları ve 10 uncu geçici maddesinin 1 inci fıkrası hükümleri uygulanmaz. Tabii üye olarak Cumhuriyet Senatosuna katıldıktan sonra bir siyasi partiye girenlerin tabii üyelik sıfatı, partiye girişlerinden sonraki ilk Cumhuriyet Senatosu üyeliği seçimi tarihinde sona erer.

        b) CUMHURİYET SENATOSUNA ÜYE SEÇME HAKKI
        Madde 71 - Millet Meclisi seçimlerinde seçmen olan her Türk, Cumhuriyet Senatosu seçimlerinde de aynı şartlarla oy kullanır.

        c) CUMHURİYET SENATOSU ÜYELİĞİNE SEÇİLME YETERLİĞİ
        Madde 72 - Kırk yaşını doldurmuş ve yüksek öğrenim yapmış bulunan ve milletvekili seçilmeye engel bir durumu olmıyan her Türk, Cumhuriyet Senatosuna üye seçilebilir.

        Cumhurbaşkanınca  seçilecek üyeler, çeşitli alanlarda seçkin hizmetleriyle tanınmış ve kırk yaşını bitirmiş kimselerden olur. Bunlardan en az onu bağımsızlar arasından seçilir.

        d) CUMHURİYET SENATOSU ÜYELİĞİNİN SÜRESİ
        Madde 73- Cumhuriyet Senatosu üyeliğinin süresi altı yıldır.  Süresi biten üyeler yeniden seçilebilir.

        Cumhuriyet Senatosunun genel oyla ve Cumhurbaşkanınca seçilen üyelerinin üçte biri her iki yılda bir yenilenir.

        Cumhurbaşkanınca seçilen üyelerin süresi biter veya bu üyeliklerde her hangi bir sebeple boşalma olursa, Cumhurbaşkanı, bir ay içinde yeni üyeleri seçer.

        Boşalan bir üyeliğe seçilen kimse, yerine seçildiği üyenin süresini tamamlar.

        V. T.B.M.M. SEÇİMLERİNİN GERİYE BIRAKILMASI VE ARA SEÇİMLERİ
        Madde 74 - Savaş sabebiyle yeni seçimlerin yapılmasına imkan görülmezse, seçimler kanunla bir yıl geriye bırakılabilir.

        Meclislerin ara seçimleri her iki yılda bir Cumhuriyet  Senatosu  seçimiyle birlikte yapılır.

        Millet Meclisi genel seçimlerine bir yıl kala ara seçimi yapılmaz.

        VI. SEÇİMLERİN GENEL YÖNETİM VE DENETİMİ
        Madde 75 - Seçimler yargı organlarının genel yönetim ve denetimi altında yapılır. Seçimlerin başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ile ilgili bütün işlemleri yapma ve yaptırma, seçim süresince ve seçimden sonra seçim konularıyla ilgili bütün yolsuzlukları, şikayet ve itirazları inceleme ve kesin karara bağlama ve Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin seçim tutanaklarını kabul etme görevi Yüksek Seçim Kurulunundur.

        Yüksek Seçim Kurulunun ve diğer seçim kurullarının görev ve yetkileri kanunla düzenlenir.

        Yüksek Seçim Kurulu, yedi asıl ve dört yedek üyeden kuruludur. Üyelerin altısı Yargıtay, beşi Danıştay genel kurullarınca kendi üyeleri arasından üye tamsayılarının salt çoğunluğunun gizli oyu ile seçilir. Bu üyeler salt çoğunluk ve gizli oyla aralarından bir Başkan ve bir Başkanvekili seçerler.

        Yüksek Seçim Kuruluna Yargıtay ve Danıştay'dan seçilmiş üyeler arasından ad çekme ile ikişer yedek üye ayrılır. Yüksek Seçim Kurulu Başkan ve Başkanvekili ad çekmeye girmezler.

        B) MECLİSLERE AİT MEŞTEREK HÜKÜMLER

        I. T.B.M.M. ÜYELİĞİYLE İLGİLİ HÜKÜMLER
        a) MİLLETİN TEMSİLİ
        Madde 76 - Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, seçildikleri bölgeyi veya kendilerini seçenleri değil, bütün Milleti temsil ederler.

        b) AND İÇME
       Madde 77 - Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, görevlerine başlarken şöyle and içerler:

       "Devletin bağımsızlığını, vatanın ve milletin bütünlüğünü koruyacağıma; Milletin kayıtsız şartsız egemenliğine, demokratik ve layik Cumhuriyet ilkelerine bağlı kalacağıma ve halkın mutluluğu için çalışacağıma  namusum üzerine söz veririm."

       c) ÜYELİKLE BAĞDAŞMIYAN İŞLER
       Madde 78 - İki Meclis üyeliği bir kişide birleşemez.

       Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, Devlet ve diğer kamu tüzel kişilerinde ve bunlara bağlı kuruluşlarda,  Devletin veya diğer kamu tüzel kişilerinin doğrudan doğruya veya dolayısiyle katıldığı teşebbüs ve ortaklıklarda, kamu yararına çalışan derneklerden özel gelir kaynakları ve özel imkanları kanunla sağlanmış olanların yönetim kurullarında ve başka işlerinde görev alamazlar ve bunların herhangi bir yüklenme işini doğrudan doğruya veya dolayısiyle kabul edemezler.

       Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, yürütme organının teklif, inha, atama veya onamasına bağlı resmi veya özel herhangi bir işle görevlendirilemezler. Bir üyeninin belli konuda ve altı ayı aşmamak üzere Bakanlar Kurulunca verilecek geçici bir görevi kabul edebilmesi, kendi Meclisinin kararına bağlıdır.

       Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliği ile bağdaşamıyan diğer görev ve işler kanunla gösterilir.

       d) YASAMA DOKUNULMAZLIĞI
       Madde 79 - Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, Meclis çalışmalarındaki oy ve sözlerinden, Mecliste ileri sürdükleri düşüncelerden ve bunları Meclis dışında tekrarlamak ve açığa vurmaktan sorumlu tutulamazlar.

       Seçimden önce veya sonra bir suç işlediği ileri sürülen bir Meclis üyesi, kendi Meclisinin kararı olmadıkça tutulamaz, sorguya çekilemez, tutuklanamaz ve yargılanamaz. Ağır cezayı gerektiren suçüstü hali bu hükmün dışındadır; ancak, bu halde, yetkili makam, durumu hemen ve doğrudan doğruya üyenin Meclisine bildirmek zorundadır.

       Bir Meclis üyesi hakkında seçiminden önce veya sonra verilmiş bir ceza hükmünün yerine getirilmesi, üyelik sıfatının sona ermesine bırakılır. Üyelik süresince zamanaşımı işlemez.

       Tekrar seçilen Meclis üyesi hakkındaki takibat, kendi Meclisinin yeniden dokunulmazlığını kaldırmasına bağlıdır.

       Meclislerdeki siyasi parti gruplarınca, yasama dokunulmazlığı ile ilgili görüşme yapılamaz ve karar alınamaz.

       e) ÜYELİĞİN DÜŞMESİ
       Madde 80 - Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliği, bir üyenin üye seçilmeye engel bir suçtan dolayı kesin olarak hüküm giymesi, çekilmesi, kısıtlanması, üyelikle bağdaşmayan bir hizmet kabul etmesi veya Meclis çalışmalarına izinsiz veya özürsüz ve aralıksız olarak bir ay katılmaması yüzünden üyeliğinin düştüğünün kendi Meclisince karara bağlanması hallerinde sona erer.

       f) İPTAL İSTEMİ
       Madde 81 - Yasama dokonulmazlığının kaldırılmasına veya üyeliğin düştüğüne Meclisce karar verilmesi hallerinde, karar tarihinden başlıyarak bir hafta içinde, ilgili üye veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinden herhangi biri, bu kararın, Anayasa veya İçtüzük hükümlerine aykırılığı iddiasiyle iptali için Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Anayasa Mahkemesi, iptal istemini onbeş gün içinde karara bağlar.

       g) ÖDENEK VE YOLLUKLAR
       Madde 82 - Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin ödenek ve yollukları kanunla düzenlenir, Ödeneğin aylık tutarı birinci derecedeki Devlet memurun aylığının;, yolluk da ödeneğin yarısını aşamaz.

       Ödenek ve yollukların en çok üç aylığı önceden edenebilir.

       Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin aylık ve ödeneklerini her ne suretle olursa olsun yapılacak zam ve ilaveler, ancak bu zam ve ilaveleri takib eden milletvekilleri genel seçimindn sonra uygulanır.

       II. T.B.M.M. NİN FAALİYETİYLE İLGİLİ HÜKÜMLER
       a) TOPLANMA VE TATİL
       Madde 83 - Türkiye Büyük Millet Meclisi her yıl Kasım ayının ilk günü kendiliğinden toplanır.

       Türkiye Büyük Millet Meclisi yılda en çok beş ay tatil yapabilir. Meclisler aynı zamanda tatile girerler.

       Türkiye Büyük Millet Meclisi, araverme veya tatil sırasında, doğrudan doğruya veya Bakanlar Kurulunun istemi üzerine, Cumhurbaşkanınca toplantıya çağırılır. Meclis Başkanları da, kendi Meclislerini doğrudan doğruya veya üyelerinin beşte birinin istemi üzerine toplantıya çağırırlar.

       Meclislerden biri toplantıya çağırılınca diğeri kendiliğinden toplanır.

       Ara verme veya tatil sırasında toplantıya çağırılan Meclisler, önce, bu toplantıyı gerektiren konu üzerinde görüşme yaparlar.

.       b) BAŞKANLIK DİVANI
       Madde 84 - Meclislerin Başkanlık divanları, o meclisteki siyasi parti gruplarının kuvvetleri ölçüsünde Divana katılmalarını sağlıyacak şekilde kurulur.

       Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu Başkanları, kendi Meclislerince üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ve gizli oy ile ikişer yıl için seçilirler; ilk iki oylamada bu çoğunluk sağlanamazsa, salt çoğunlukla yetinilir. Meclis Başkanlıkları için Meclisteki siyasi parti grupları aday gösteremezler.

       Başkanlar ve Başkanvekilleri, üyesi bulundukları siyasi partilerin veya siyasi parti gruplarının Türkiye Büyük Millet Meclisinin içinde veya dışındaki faaliyetlerine ve görevlerinin yerine getirilmesini gerektiren haller dışında, Meclis tartışmalarına katılamazlar; Başkan oy kullanamaz.

       Türkiye Büyük Millet Meclisinin birleşik toplantılarında Başkanlık divanı, Millet Meclisi Başkanlık Divanıdır.

       c) İÇTÜZÜK, SİYASİ PARTİ GRUPLARI VE KOLLUK İŞLERİ
       Madde 85 - Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Meclisler, çalışmalarını, kendi yaptıkları İçtüzüklerin hükümlerine göre yürütürler.

       İçtüzük hükümleri, siyasi parti gruplarının, Meclislerin bütün faaliyetlerine kuvvetleri oranında katılmalarını sağlıyacak yolda düzenlenir. Siyasi parti grupları, en az on üyeden meydana gelir.

       Meclisler, kendi kolluk işlerini Başkanları eliyle düzenler ve yürütürler.

       d) TOPLANTI VE KARAR YETER SAYISI
       Madde 86 - Her Meclis, üye tamsayısının salt çoğunluğuyla toplanır ve Anayasa'da başkaca hüküm yoksa, toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla karar verir.

       Türkiye Büyük Millet Meclisinde toplantı yeter sayısı, her iki Meclis üye tamsayısı toplamının salt çoğunluğudur.

       e) GÖRÜŞMELERİN AÇIKLIĞI VE YAYIMLANMASI 
       Madde 87 - Meclis görüşmeleri açıktır ve ilgili Meclisin tutanak dergisinde tam olarak yayınlanır.

       Meclisler, İçtüzük hükümlerine uygun olarak kapalı oturumlar yapabilir; bu oturumlardaki görüşmelerin yayımı ilgili Meclisin kararına bağlıdır.

       Meclislerdeki açık görüşmelerin her türlü vasıta ile yayımı önlenemez.

       III. T.B.M.M.'NİN DENETİM YOLLARI
       a) GENEL OLARAK
       Madde 88 - Soru, genel görüşme, Meclis soruşturması ve Meclis araştırması her iki Meclisin yetkilerindendir.

       Meclis araştırması, belli bir konuda bilgi edinilmek için yapılan incelemeden ibarettir.

       b)GENSORU
       Madde 89 - Gensoru yetkisi yalnız Millet Meclisinindir.
 
       Milletvekillerince veya bir siyasi parti grubunca verilen gensoru önergesinin gündeme alınıp alınmıyacağı, verilişinden sonraki üilk birleşimde görüşülür. Bu görüşmede, ancak önerge sahibi veya önerge sahiplerinden veya siyasi parti grupları adına birer milletvekili, Bakanlar Kurulu adına Başbakan veya bir bakan konuşabilir.

       Gündeme alma karariyle birlikte gensorunun görüşülme günü de belli edilir.

       Gensorunun görüşülmesi, gündeme alma kararı tarihinden başlıyarak iki gün geçmedikçe yapılamaz ve yedi günden sonraya bırakılamaz.

       Gensoru görüşmeleri sırasında üyelerin verecekleri gerekçeli güvensizlik önergeleri veya Bakanlar Kurulunun güven isteği, bir tam gün geçtikten sonra oylanır.

       Bakanlar Kurulunun veya bir Bakanın düşürülebilmesi, üye tamsayısının salt çoğunluğuya olur.

       c) MECLİS SORUŞTURMASI
       Madde 90 - Başbakan veya Bakanlar hakkında yapılacak soruşturma istemleri, Türkiye Büyük Millet Meclisinin birleşik toplantısında görüşülür ve karara bağlanır.

       Soruşturma, her iki Meclisten eşit sayıda seçilecek üyelerden kurulu komisyonca yürütülür.

       Yüce Divana Sevk hususundaki karar birleşik toplantıda verilir.

       Meclislerdeki siyasi parti gruplarında, Meclis soruşturması ile ilgili görüşme yapılamaz ve karar alınamaz.