Milletlerarası Antlaşmalar  
Resmi Gazete: 31.07.1969 Sayı : 13263 (Asıl) Düstur Tertip:5 Cilt: 8-2 Sahife:
     
Milletlerarası Antlaşma
 
Karar Sayısı: 6/11714
Karar Tarihi : 28/04/1969
     
            13 Mart 1969 tarih ve 1130 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunan ilişik “Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, Amerika Birleşik devletleri Hükümeti ve Milletlerarası Atom Enerjisi Ajansı Arasında Emniyet Kontrolunun Uygulanması Hususunda Anlaşma” ve bu Anlaşma ile ilgili olarak Dışişleri Bakanlığı ile Amerika Birleşik Devletleri Büyükelçiliği arasında teati edilen mektupların, onay belgelerinin Milletlerarası Atom Enerjisi Ajansı’na tevdi edildiğ itarihte yürürlüğe girmek üzere, onaylanması; Dışişleri Bakanlığının 15/4/1969 tarih ve 8205/69/BİL-2195 sayılı yazısı üzerine, 31/5/1963 tarih ve 244 sayılı Kanunun 2 nci ve 3 üncü maddelerine göre, Bakanlar Kurulunca 28/4/1969 tarihinde kararlaştırılmıştır.   
                                                                                                  CUMHURBAŞKANI  
                                                                                                            C. SUNAY   
  
Başbakan Devlet Bakanı Devlet Bakanı Devlet Bakanı
S. DEMİREL S. ÖZTÜRK H. ATABEYLİ K. OCAK
       
Devlet Bakanı Adalet Bakanı Millî Sayılı. Bakanı  İçişleri Bakanı
S.T. MÜFTÜOĞLU H. DİNÇER A. TOPALOĞLU F. SÜKAN
       
Dışişleri Bakanı V. Maliye Bakanı Millî Eğit. Bakanı Bayındırlık Bakanı
İ. S. ÇAĞLAYANGİL C. BİLGEHAN İ. ERTEM O. ALP
       
Ticaret Bakanı Sağ.ve Sos. Y. Bakanı Güm. ve Tek. Bakanı Tarım Bakanı
A. TÜRKEL V.A. ÖZKAN N. MENTEŞE B. DAĞDAŞ
       
Ulaştırma Bakanı V. Çalışma Bakanı V. Sanayi Bakanı En. ve. Tarih ve . Kay. Bakanı
H. ATABEYLİ T. TOKER M. TURGUT R. SEZGİN
Turizm ve Tanıtma Bakanı İmar ve İskan Bakanı Köy İşleri Bakanı
N. KÜRŞAD H. MENTEŞEOĞLU S. KILIÇ
  
Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, Amerika Birleşik Devletleri Hükümeti ve Milletlerarası Atom Enerjisi Ajansı arasında Emniyet Kontrolunun Uygulanması Hususunda Anlaşma


            Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ve Amerika Birleşik Devletleri Hükümeti, Birleşik Devlet tarafından Türkiye’ye verilen teçhizat, aletler ve maddelerin sadece barışçı amaçlarla kullanılmasını gerektiren ve bunun için bir emniyet kontrolu sistemi kuran 10 Haziran 1955 tarihli muaddel İşbirliği Anlaşması çerçevesinde Atom enerjisinin barışçı amaçlarla kullanılması hususunda işbirliği yaptıklarından; 

            İşbirliği Anlaşması, Milletlerarası Atom Enerjisi Ajansının, mümkün olan en kısa zamanda, emniyet kontrolunu idare etmesi için lüzumlu tertiplerin alınmasının arzuya şayan olduğunun her iki Hükümetçe karşılıklı olarak tanındığını gösterdiğinden; 

            Ajans, Statüsü ve Güvernörler Meclisi kararı gereğince, Ajans emniyet kontrolu sistemine uygun olarak, emniyet kontrolunu şimde uygulayabilecek durumda bulunduğundan; 

            Her iki Hükümet, İşbirliği Anlaşması çerçevesinde Birleşik Devletler tarafından sağlanan veya bunların kullanılması ile üretilen veya başka bir şekilde anılan Anlaşma uyarınca emniyet kontroluna tabi bulunan teçhizat, aletler ve maddelerin herhangi bir askeri gaye için kullanılmamaları hususundaki arzularını teyiden beyan eylediklerinden ve Ajans’tan işbu Anlaşmanın şumülüne giren bu maddelere, teçhizat ve tesislere emniyet kontrolu uygulamasını istediklerinden; ve

            Ajansın Guvernörler Meclisi bu talebi 20 Eylül 1968 tarihinde kabul ettiğinden; 

            Ajans ve iki Hükümet, şimdi, aşağıdaki şekilde mutabakata varmışlardır: 

            BÖLÜM I
            Tarifler
            Madde 1- İşbu Anlaşmada kullanılan: 
            a) “Ajans” tabiri Milletlerarası Atom Enerjisi Ajansı; 

            b) “Meclis” Ajansın Guvernörler Meclisi; 

            c) “İşbirliği Anlaşması” Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Amerika Birleşik Devletleri Hükümeti arasında 10 Haziran 1955 tarihinde imzalanan, 27 Nisan 1961, 3 Haziran 1965 ve 11 Mayıs 1966 tarihlerinde imzalanan anlaşmalarl atadil edilen Atom Enerjisinin Sivil Sahada kullanılması Hususunda İşbirliği Anlaşması; 

            d) “Müfettişler Belgesi” tabiri 29 Haziran 1961 de Meclis tarafından yürürlüğe konulan GC (V) INF/39 remizli Ajans belgesinin eki; 

            e) “Envanter” tabiri, 10 uncu maddede belirtilen madde, teçhizat ve tesis listelerinden biri; 

            f) “Nükleer Madde” tabiri, Ajans Statüsünün XX nci maddesinde tarif edilen herhangi bir kaynak veya özel bölünebilir madde, 

            g) “Emniyet Kontrolu Belgesi” tabiri, 28 Eylül 1965 tarihinde Meclis tarafından kabul edilen INFCIRC/66 remizli Ajans belgesi ile Meclis tarafından 17 Haziran 1966 tarihinde kabul edilen GC (X) INF/86 remizli belgenin yeniden işlem etesisleriyle ilgili hükümler koyan eki; 

            h) “Birleşik Devletler” tabiri, Amerika Birleşik Devletleri Hükümeti; 

            i) “Türkiye” tabiri, Türkiye Hükümeti anlamlarına gelmektedir. 

            BÖLÜM II
            Hükümetlerin ve Ajansın taahhütleri
            Madde 2- Türkiye, herhangi bir madde, teçhizat veya tesisi, Türkiye Envanterinde yer aldıkça, herhangi bir askeri amaca yarayacak şekilde kullanmayacağını taahhüt eder. 

            Madde 3- Birleşik Devletler, herhangi bir özel bölünebilir madde, teçhizat veya tesisi, Birleşik Devletler Envanterinde yer aldıkça, her hangi bir askeri amaca yarayacak şekilde kullanmayacağını taahhüt eder. 

            Madde 4- Ajans, maddeler, teçhizat ve tesisler envanterin I ve II. kategorilerinde kayıtlı bulundukça, bunların askeri amaca yarayacak şekilde kullanılmamalarını, muktedir olduğu ölçüde sağlamak üzere, emniyet kontrolu sistemini işbu Anlaşma hükümlerine uygun olarak tatbik etmeği taahhüt eder. 

            Madde 5- Türkiye ve Birleşik Devletler, emniyet kontrolunun uygulanmasını kolaylaştırmayı ve bunun için Ajansla ve birbirleriyle işbirliği yapmayı taahhüt ederler. 

            Madde 6- Türkiye ve Birleşik Devletler, İşbirliği Anlaşmasına tabi olan teçhizat, aletler ve maddelere, anılan Anlaşma gereğince emniyet kontrolu uygulanması hususundaki hak ve vecibelerinin, maddeler, teçhizat ve tesisler bakımından, bunlar Türkiye’nin Envanterinde bulundukça, durdurulacağı hususunda mutabıktırlar. İşbu Anlaşmanın, İşbirliği Anlaşmasının, VII nci maddesinin (b) fıkrası dolayısiyle ortaya çıkanlar dahil olmak üzere, VI ncı maddesi ve diğer hükümleri gereğince Türkiye ve Birleşik Devletler arasındaki sair hiç bir hak ve vecibeye tesir etmeyeceği anlaşılmaktadır. 

            Madde 7- Ajans Madde 23 (a) fıkrası gereğince 4. maddedeki taahhütlerinden beri kılındığı veya Meclis, başka herhangi bir sebeple, Ajansın, bir Envanterde yer alan herhangi bir madde, teçhizat veya tesisin herhangi bir askeri amaçla kullanılmamakta olduğunu tespite muktedir bulunmadığına karar verdiği takdirde, bahis konusu madde, teçhizat veya tesis, Meclis, Ajansın bunlara yeniden emniyet kontrolunu uygulayabileceğine karar verinceye kadar, kendiliğinden bu envanterden çıkarılacaktır. Bu madde gereğince, iki Hükümetten birinin envanterinden bir kalem çıkarıldığı takdirde, Ajans, diğer Hükümetin talebi üzerine, bu Hükümete haklarını müessir şekilde kullanabilmesi için, ilgili madde, teçhizat veya tesis hakkında Ajans’da mevcut bilgiyi verebilir. 

            Madde 8- Türkiye ve Birleşik Devletler, İşbirliği Anlaşmasında yapılacak herhangi bir tadili ve anılan Anlaşmayı sona erdirme hususundaki bir ihbarı gecikmeden Ajansa bildireceklerdir. 

            BÖLÜM III
            Enavanterler ve Tebliğler
            Madde 9- a) İşbirliği Anlaşmasına tabi olan ve Türkiye’nin yargı yetkisi dahilinde bulunan bütün maddeler, teçhizat ve tesisleri muhtevi bir ön liste, her iki Hükümet tarafından hazırlanacak ve İşbu Anlaşmanın yürürlüğe girmesinden sonra mümkün olduğu kadar çabuk bir şekilde müştereken Ajans’a sunulacaktır. Ajansın bunu kabulu Türkiye’nin Envanterin iteşkil edecek ve Ajans bunun üzerine bu maddeler, teçhizat ve tesislere emniyet kontrolunu uygulamaya başlayacaktır. 

            b) Bundan sonra, Türkiye ve Birleşik Devletler aşağıdaki hususları Ajansa müştereken tebliğ edeceklerdir:

            i) İşbirliği Anlaşması uyarınca, Birleşik Devletlerden Türkiye’ye herhangi bir madde, teçhizat ve tesis devrini; 

            ii) Madde 12 uyarınca Türkiye’nin Envanterin edahil edilmiş olan herhangi bir özel bölünebilir maddenin Türkiye’den Birleşik Devletlere devrini; ve 

            iii) Yukarıda (i) ve (ii) de belirtilen devirlerin bir neticesi olarak 10. maddenin (b) veya (e) fıkrasında belirtilen kategorinin şümulüne giren diğer herhangi madde, teçhizat ve tesisleri. 

            c) Ajans, müşterek tebligatı almasından itibaren 30 gün içinde her iki Hükümete, ya; 

            i) Tebligatın şümulüne giren kalemlerin Ajans’ın cevap tarihinde ilgili Envanterde yer aldığını; veya 

            ii) Ajans’ın bu gibi kalemlere emniyet kontrolu uygulamaya muktedir bulunmadığını bildirecektir; ancak, bu halde, Ajans, Hükümetler bu Emniyet Kontrolunun tatbikini istedikleri takdirde, emniyet kontrolunu ileride ne zaman veya hangi şartlar altında uygulayabileceğini bildirebilir. 

            Madde 10- Ajans, her bir hükümete ait aşağıdaki şekilde üç kategoriye ayrılacak olan Envanteri yapacak ve muhafaza edecektir, 

            a) Türkiye ile ilgili Envanterin I: Kategorisinde şunlar bulunacaktın: 

            i) Türkiye’ye devredilen teçhizat ve tesisler; 

            ii) Türkiye’ye devredilen vey aEmniyet Kontrolu Belgesinin 25 veya 26 (d) fıkrasına uygun olarak bunların yerine ikame edilen madde; 

            iii) 12. maddede belirtildiği şekilde Türkiye’de üretilen özel bölünebilir maddeler veya Emniyet Kontrolu Belgesinin 25 veya 26 (d) fıkrasına uygun olarak bunların yerine ikame edilen herhangi bir madde; 

            iv) Yukarıda (ii) ve (iii) de kayıtlı nükleer maddelerin dışında kalan ve yukarıda (i), (ii) veya (iii) fıkralarda sayılan maddeler, teçhizat, veya tesislerin herhangi birinde işlem etabi tutulan veya kullanılan nükleer maddeler veya Emniyet Kontrolu Belgesinin 25 veya 26 (d) fıkraısna uygun olarak bunların yerine ikame edilen herhangi bir madde. 

            b) Türkiye ile ilgili Envanterin II. kategorisinde şunlar bulunacaktır: 

            i) Türkiye ile ilgili envanterin I. kategorisinde sayılan teçhizattan herhangi birini ihtiva eden herhangi bir tesis; ve

            ii) Türkiye ile ilgili Envanterin I. kategorisinde sayılan herhangi bir maddeyi ihtiva eden, kullanan, imal eden veya işleme tabi tutan herhangi bir teçhizat veya tesis. 

            c) Türkiye ile ilgili Envanterin III. kategorisinde, normal olarak Türkiye ile ilgili Envanterin I. kategorisinde yer alacak iken; 

            i) Emniyet Kontrolü Belgesinin 21, 22 veya 23. fıkralarındaki hükümlere göre emniyet kontrolundan muaf tutulduğu; veya 

            ii) Emniyet Kontrolu Belgesinin 24 vğeya 25. fıkraları hükümlerine göre, bunlar üzerindeki emniyet kontrolu durduruduğu için bu kategoride yer almayan addeler bulunacaktır. 

            Ajans, her iki Hükümete her 12 ayda bir ve ayrıca en az iki hafta önceden Hükümetlerden herhangi biri tarafından Ajans’a yapılacak talepte belirtilecek sair zamanlarda da Envanterlerin kopyalarını gönderecektir. 

            Madde 11- 9. maddenini (b) fıkrasının (i) bendinde söz konusu tebligat, normal olarak her iki Hükümet tarafından, madde, teçhizat veya tesisin Türkiye’ye varışından itibaren en çok iki hafta içinde Ajans’a gönderilecektir. bi metrik tonu aşmayan kaynak madde sevkiyatı ise, iki haftalık ihbar süresi gereğine tabi olmayacak fakat üç ayı geçmeyen aralarla Ajans’a bildirilecektir. 9. maddede zikredilen bilumum tebligat, ilgili nisbetinde, maddenin nükleer ve kimyevi terkibini, fiziki şeklini, miktarını ve/veya ilgilendirdiği teçhizat veya tesisin tipini ve kapasitesini, sevk tarihini, alınış tarihini, gönderenin ve alıcının kimliklerini ve diğer lüzumlu bilgileri ihtiva edecektir. İki Hükümet, ayrıca, büyük miktarlardaki nükleer maddelerin veya büyük teçhizat veya tesislerin devrinde, Ajans’a mümkün olduğu kadar erken ihbarda bulunmayı taahhüt ederler. 

            Madde 12- Her Hükümet, Emniyet Kontrolu Belgesine uygun olarak tanzim edeceği raporlar vasıtasiyle, raporun kapsadığı müddet içinde, 10. maddenin 8a) fıkrası, 10. maddenin (b) fıkrasının (i) bendi veya 10. maddenin (d) fıkrasında zikredilen maddeler, teçhizat veya tesislerin içinde veya bunların kullanılmasiyle ürettiği herhangi bir özel bölünebilir maddeyi Ajans’a bildirecektir. Tebligatın Ajans tarafından alınması üzerine, bu şekilde üretilen madde, listeye girebilecek mahiyette görülmesi şartiyle, Envanterin I. Kategorisine kaydedilecek ve bu sebeple, üretildiği andan itibaren Ajans tarafından emniyet kontroluna tabi tutulacaktır. Ajans, b unevi maddelerin miktarları ile ilgili hesapları tahkik edebilir. Envanterde icabeden dützeltmeler tarafların mutabakatı ile yapılacaktır. Taraflar nihai anlaşmaya varıncaya kadar Ajans’ın hesapları geçerli olacaktır. 

            Madde 13- Türkiye, Emniyet Kontrolu Belgesinin ilgili hükümlerine uygun olarak tanzim edeceği raporlar vasıtasiyle 10. maddenin (a) fıkrasının (iv) bendi gereğince Envanterinin I. Kategorisined bulunması icabeden herhangi bir nükleer maddeyi Ajans’a bildirecektir. Tebligatın Ajans tarafından alınması üzerine, bu şekilde muamele gören veya kullanılan her malzeme listeye girebilecek mahiyette görülmesi kaydıyla, Envanterin I. Kategorisinde yer alacak ve bu sebeple, işlem gördüğü veya kullanıldığı tarihten itibaren Ajans tarafından emniyet kontroluna tabi tutulacaktır. 

            Madde 14- İki Hükümet, Türkiye’nin Envanterinde yazılı, madde, teçhizat veya tesislerden herhangi birinin Birleşik devletlere devrini müştereken Ajans’a tebliğ edeceklerdir. Bunların Birleşik Devletler tarafından alınmasından sonra: 

            a) 9. maddenin (b) fıkrasının (ii) bendinde belirtilen maddeler Türkiye’nin Envanterinden Birleşik devletlerin Envanterinin I. Kategorisine geçirilecektir. 

            b) Diğer maddeler, teçhizat veya tesisler Envanterden çıkarılacaktır. 

            Madde 15- İki Hükümet, Envanterin I. Kategorisine dahil maddeler, teçhizat veya tesislerin, iki Hükümetten birinin yargı yetkisi dışında bir alıcıya devrini müştereken Ajans’a tebliğ edeceklerdir. Bu nevi maddeler, teçhizat veya tesisler aşağıdaki şartlarla devredilebilirler ve bunu müteakip Envanterden çıkarılırlar: 

            a) Bu nevi maddeler, teçhizat veya tesislerin emniyet kontroluna tabi tutulabilmesi için Ajans tarafından tertibat alınmış olması, veya 

            b) Maddeler, teçhizat veya tesislerin Ajans’ınkinden başka, fakat Ajans’ın emniyet kontrolu ile bağdaşan ve Ajans tarafından kabul edilen bir emniyet kontroluna tabi olmaları. 

            Madde 16- Hükümetlerden herhangi biri, Envanterinin I. Kategorisinde yer alan, madde vey ateçhizatı, kendi yargı yetkisi dahilinde bulunan ve Ajans’ın o Hükümetin Envanterinde yer almasını daha önce kabul etmemiş olduğu bir tesise devretmek istediği takdirde, böyle bir devir yapılmadan önce, Ajans’a 9. maddenin (b) fıkrasının (iii) bendi gereğince tebligatta bulunulacaktır. Hükümet, ancak Ajans bu tebliğatı kabul ettikten sonra sözkonusu tesise bu devri yapabilir. 

            Madde 17- 14, 15 ve 16. maddelerde öngörülen tebligat, madde teçhizat veya tesisin devredilmesinden en az iki hafta önce Ajans’a gönderilecektir. Bu tebligatın muhtevası, ilgisi ölçüsünde 11. maddenin gereklerine uygun olacaktır. 

            Madde 18- Ajans, Emniyet Kontrolu Belgesinin 21, 22 veya 23. fıkralarında kayıtlı şartlar dahilinde nükleer maddeleri kontroldan muaf tutacak ve Belgenin 24 ve 25. fıkralarında kayıtıl şartlar dahilinde nükleer maddeler üzerindeki kontrolu durduracaktır. 

            Madde 19- Ajans, yukarıdaki 14. maddenin (b) fıkrasında ve 14. maddede öngörüldüğü şekilde bir Envanterden çıkarılan maddelerle ilgili olarak, işbu Anlaşma tahtındaki emniyet kontrolunu sona erdirecektir. Yukarıdaki cümlenin kapsamı dışında kalan nükleer maddeler, Envanterden çıkarılacak ve Ajans’ın bunlar üzerindeki emniyet kontrolu, Emniyet Kontrolu Belgesinin 26. fıkrasında öngörüldüğü şekilde sona erdirilecektir. 

            Madde 20- Her iki Hükümet ve Ajans, 18. ve 19. maddelerce kapsanmayan kalemlerin emniyet kontrolundan muaf tutulması, bunlar üzerindeki emniyet kontrolunun durdurulması veya sona erdirilmesinin şartları üzerinde anlaşacaklardır. 

            BÖLÜM IV
            Emniyet kontrolu usulleri
            Madde 21- Ajans, emniyet kontrolunu uygularken, Emniyet Kontrolu Belgesinin 9 ila 14. fıkralarında öngörülen prensiplere uyacaktır. 

            Madde 22- Ajans tarafından, Envanterlerde yer alan kalemler euygulanacak emniyet kontrolu usulleri, Emniyet Kontrolu Belgesinde tasrih edilen usullerdir. Ajans, emniyet kontrolu usullerinin uygulanması için Hükümetlerin herbiri ile, şartları üzerinde müştereken mutabık kalınacak tali tertipleri alacaktır; bunlar, nükleer olmayan maddeler ve tüçhizata emniyet kontrolu uygulanması için lüzumlu herhangi bir tertibi de ihtiva edecektir. Ajans, Emniyet Kontrolu Belgesinin 41. fıkrasında zikredilen bilgiyi talep etmek ve Emniyet Kontrolu belgesinin 51 ve 52. fıkralarında belirtilen teftişleri yapmak hakkını haiz olacaktır. 

            Madde 23- Meclis, işbu Anlaşmanın hükümlerine herhangi bir riayetsizlik vaki olduğuna karar verirse, bu durumun derhal düzeltilmes iiçin ilgili Hükümete çağrıda bulunacak ve uygun gördüğü raporları verecektir. Hükümet, makul bir süre içinde bu duru utam manasiyle düzeltici işlemleri yapmadığı takdirde:

            a) Meclis, Ajans’ın işbu Anlaşmada öngörülen emniyet kontrolunu tesiri bir şekilde uygulayamıyacağına karar verdiği sürece, Ajans, 4. maddedeki emniyet kontrolunu uygulama mükellefiyetinden beri kılınacaktır, ve 

            b) Meclis, Statünün XII. C maddesinde öngörülen herhangi bir tedbiri alabilir.

            Ajans, bu madde gereğince Meclis tarafından herhangi bir karar alındığı takdirde, bunu vakit geçirmeksizin her iki Hükümete bildirecektir. 

            BÖLÜM V
            Ajans müfettişleri
            Madde 24- İşbu Anlaşma gereğince görev yapan Ajans müfettişleri, Müfettişler belgesinin 1 ila 7 ve 9, 10, 12 ve 14. fıkralarının hükümlerin etabi olacaklardır. Ancak, Müfettişler Belgesinin 4. fıkrası, Ajans’ın her zaman girmeğe yetkili olduğ uherhangi bir tesisi veya nükleer madde için uygulanmayacaktır. Emniyet Kontrolu Belgesinin 50. fıkrasının Birleşik Devletler ve Türkiye’de uygulanması ile ilgili cari usuller üzerinde, tesis veya madde Envanterde yer almadan evvel Ajans ve ilgili Hükümet arasında mutabakata varılacaktır. 

            Madde 25- Türkiye, işbu Anlaşma gereğince görev yapan Ajans müfettişlerine ve onlar tarafından kullanılan herhangi bir Ajans malına Ajans’ın Ayrıcalık ve Muafiyetleri Hakkındaki Anlaşmanın ilgili hükümlerini uygulayacaktır. 

            Madde 26- Birleşik Devletlerde işbu Anlaşma gereğince görev yapan Ajans müfettişlerine ve onlar tarafından kullanılan Ajans mallarına, Birleşik Devletlerin Milletlerarası Teşekküller Muafiyetler Kanunu hükümleri uygulanacaktır. 

            BÖLÜM VI
            Mali işler
            Madde 27- İşbu Anlaşmanın uyşgulanmasiyle ilgili olarak, Ajans, Ajans müfettişleri veya diğer resmi memurları tarafından yapılan veya bunların yazılı talebi veya talimatı üzerine taahhüt edilen bütün masraflar Ajans tarafından karşılanacak ve Müfettişler belgesinin 6o. fıkrasına göre temin edilen teçhizat, ikamet veya nakliye masraflarının karşılanması ne Türkiye’den ne de Birleşik Devletler’den istenecektir. 

            Madde 28- a) Türkiye, kendi yargı yetkis idahilinde olan bir nükleer tesiste vuku bulabilecek nükleer kazalarda, Ajans ve işbu Anlaşma çerçevesinde görevlerini ifua eden Ajans müfettişlerinin, sigorta vesair mali tedbirler de dahil olmak üzere üçüncü şahıslar bakımından sorumluluğa karşı, kendi vatandaşları ile aynı şekilde korunmalarını sağlayacaktır. 

            b) Ajans ve personeli, Birleşik Devletlerde işbu Anlaşma gereğince görevlerini yaparken, Birleşik Devletlerde vukua gelebilecek nükleer kazalar bakımından, Price-Anderson Kanunundaki, sigorta vesair tazminat da dahil olmak üzere, üçünc şahıslar bakımından doğacak sorumluluğa karşı Price-Anderson Kanununda derpiş edilen her türlü korunmadan Birleşik Devletler vatandaşları ölçüsünde istiafede ettirilecektir. 

            BÖLÜM VII
            Anlaşmazlıkların çözümü
            Madde 29- İşbu Anlaşmanın tefsirinden veya uygulanmasından doğan ve müzakere ile veya ilgili Tarafların mutabık kaldıkları başka bir şekilde halledilemeyen herhangi bir anlaşmazlık Taraflardan birinin isteği ile aşağıdaki şekilde kurulan hakem heyetine sunulacaktır: 

            a) Eğer anlaşmazlık, Anlaşmanın Taraflarından sadece ikisini ilgilendirmekte ise ve her üç Taraf da bu anlaşmazlığın üçüncü Tarafı ilgilendirmediğini kabul ederlerse ilgili iki taraftan her biri bir hakem tayin edecek ve böylece tayin edilecek iki hakem, Başkan olacak bir üçüncüyü seçeceklerdir. Tahkim talebinden itibaren 30 gün içinde Taraflardan herhangi biri bir hakem tayin etmemiş ise, anlaşmazlıkla ilgili taraflardan herhangi biri Milletlerarası Adalet divanı Başkanından bir hakem tayin etmesini isteyebilir. Aynı usul, ikinci hakemin tayin edilmesinden itibaren 30 gün içinde üçüncü hakem seçilmediği takdirde de uygulanacaktır; veya 

            b) Eğer anlaşmazlık, işbu Anlaşma Taraflarının üçünü ilgilendiriyorsa, her bir Taraf bir hakem tayin edecek ve böylece tayin edilecek üç hakem oybirliği ile, Bakan olacak dördüncü hakemi tayin edecekler ve bir de beşinci hakem esçeceklerdir. Tahkim talebinden itibaren 30 gün içinde Taraflar hakem tayin etmemişlerse, Taraflardan herhangi biri Milletlerarası Adalet divanı Başkanından gerekli sayıda hakem tayin etmesini isteyebilir. Aynı usul, ilk üç hakemden üçüncüsünün tayin edilmesinden itibaren 30 gün içinde Başkanın veya beşinci hakemin seçilmemesi halinde de uygulanacaktır. 

            Hakem heyeti üyelerinin çoğunluğ unisabı teşkil edecek ve bütün kararlar çoğunlukla alınacaktır. Tahkim usulü heyet tarafından tespit edilecektir. Hakem Heyetinin bütün kararları kendi teşekkülüne, usullerine, yargı yetkisine ve hakemlikle ilgili masrafların Taraflar arasında taksimine müteallik olanlar da dahil olmak üzere bütün Taraflar için bağlayıcı olacaktır. Hakemlik ücretleri Milletlerarası Adalet divanının ad hoc yargıçlarının ücretleriyle aynı esasa göre tespit edilecektir. 

            Madde 30- İşbu Anlaşmanın uygulanması ile ilgili olarak Meclis’in aldığı kararlar, sadece Bölüm VI ile ilgili olarak hariç, bu kararlardan öngörüldüğü takdirde, herhangi bir anlaşmazlığın nihai çözümüne değin Taraflarca derhal yürürlüğe konulacaktır. 

            BÖLÜM VIII
            Tadil, değişiklikler, yürürlüğe giriş ve süre 
            Madde 31- Taraflar, içlerinden herhangi birin isteği üzerine uşbu Anlaşmanın tadili hususuda istişare edeceklerdir. Eğer Meclis, Emniyet Kontrolu Belgesini veya emniyet kontrolu sisteminin şumulünü değiştirirse, Hükümetler bu değişikliklerin birini veya tamamını nazarı itibara almak istedikleri takdirde Anlaşma tadil edilecektir. Eğer Meclis, Müfettişler Belgesini değiştirirse, Hükümetler, bu değişikliklerin birini veya tamamını nazarı itibara almak istedikleri takdirde Anlaşma tadil edilecektir. 

            Madde 32 - a) İşbu Anlaşma Ajans Genel Müdürü veya temsilcisi ile her biri Hükümetin yetkili temsilcileri tarafından imzalanacaktır. 

            b) İşbu Anlaşma, Ajans’ın iki Hükümetten, Anlaşmanın yürürlüğe girmesi için lüzumlu bütün kanuni ve Anayasa gereklerini yerine getirdiklerine dair yazılı tebligatı alacağı tarihte yürürlüğe girecektir. 

            Madde 33- İşbu Anlaşma, Taraflardan birinin, diğerlerine altı aylık bir ihbarda bulunması üzerine veya mutabık kalınan başka bir şekilde daha önce sona erdirilmedikçe İşbirliği Anlaşması ve bunun zaman zaman yapılan uzatmaları süresince yürürlükte kalacaktır. Anlaşma Taraflarca mutabık kalınacağı veçhile, daha sonraki devreler için uzatılabilir ve Taraflardan birinin diğğer Taraflara altı aylık bir ihbarda bulunmasiyle veya matabık kalınabilecek başka bir şekilde sona erdirilebilir. Bununla beraber, işbu Anlaşma, 10. Maddenin (a) fıkrasının (iii) bendinde veya 10. Maddenin (d) fıkrasında atıfta bulunulan herhangi bir nükleer madde bakımından, Ajans’ın her iki Hükümete de 19. Madde gereğince bu nevi madde üzerindeki emniyet kontrolunu sona erdirdiğini teblig etmesine kadar yürürlükte kalacaktır. 

            Viyana’da İngilizce lisanında, işbu 1968 yılı Eylül ayının 30 uncu günü üç nüsha olarak yapılmıştır. 

            MİLLETLERARASI ATOM ENERJİSİ AJANSI Adına    : SIGVARD EKLUND

           TÜRKİYE HÜKÜMETİ Adına                                              : HASAN İSTENYELİ

            AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ HÜKÜMETİ Adına: HENRY D. SMYTH

            No: 1947
Ankara, 4 Haziran 1968

            Ekselans, 
            Atom Enerjisinin sulhçu gayelerle kullanılması amacıyla Amerika Birleşik Devletleri ile Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti arasında imzalanan İşbirliği Anlaşmasında sözü geçen emniyet kontrolü mesuliyetlerinin uygulanmasının Milletlerarası Atom Enerjis iAjansından talep edilmesine esas teşkil edecek üçlü anlaşma hususunda Hükümetlerimiz arasında cereyan eden görüşmelere atıfta bulunmakla şeref kazanırım. 

            Bahse konu emniyet kontrolünün devrine dair hususlar, İşbirliği Anlaşmasının tadiline mütedari 11 Mayıs 1966 tarihinde imzalanan Anlaşmanın VI. maddesinde yer almaktadır. Bu madde gereğince Hükümetlerimiz, işbu Anlaşma gereğince emniyet kontrolüne tabi madde ve tesislere emniyet kontrolünün uygulanmasının MAEA’dan acilen talep edilmesi hususunda bir mutabakata varmışlardı. 

            Üzerinde görüşmeler yapılmış bulunan üçlü Anlaşma sadece bu mükellefiyetin uygulanmasına matuf bulunmakta ve aynı zamanda Amerika Birleşik Devletlerinin MAEA ile birlikte diğer memleketlerle akdettikleri üçlü Anlaşmalara benzemektedir. 

            İşbu anlaşmalar ve halen T.C. Hükümeti ile üzerinde mutabakata varılmış olan Anlaşma, işbirliğine mütedair ikili Anlaşmada yer alan hususlarda MAEA emniyet kontrolünün uygulanmasını temine matuf bulunmaktadır. Bu uygulama şekli, İşbirliği Anlaşması mucibince Amerika Birleşik devletlerinin ikili emniyet kontrolü çerçevesinde uygulayacağı emniyet kontrolünden daha geniş bir kapsamı haiz değildir. 

            Üçlü Anlaşma gereğince, MAEA emniyet kontrolü, üçlü Anlaşmanın öngördüğü envanterde yer alan, İşbirliği Anlaşmasına tabi madde cihaz veya tesislere uygulanacaktır. İşbirliğ iAnlaşması çerçevesinde devredilen kalemlerin envanterde yer alması için Hükümetlerimiz tarafından birliket MAEA’na bildirilmeleri gerekmektedir. Bu suretle devredilen kalemlerin, Hükümetlerin tek taraflı tasarrufları neticesinde envantere dahil mümkün olamamaktadır. İşbirliği Anlaşması gereğince devredilecek ve MAEA’na bildirilmeleri ve emniyet kontrolüne tabi tutulmaları gerektiği mütalaasında olduğumuz kalemler konusunda takip ettiğimiz usul de, bu kalemler Amerika Birleşik devletlerinden sevkedilmeden önce, bunların İşbirliği Anlaşmasına tabi oldukları hususunda diğer hükümetin muvafakatının alınmasını öngörülmektedir. Bu usul, maddenin envanterde yer alıp almayacağı hususunda her iki Hükümetin MAEA’na birlikte yapacakları bildiri konusunda ileride vaki olabilecek anlaşmazlıkları önlemektedir. 

            Envanter, aynı zamanda, devri yapılmayan ve fakat Ajans’a müştereken bildirilen maddeleri de ihtiva etmektedir. Bunlar (1) emniyet kontrolüne tabi malzeme, cihaz ve tesisler içinde veya bunların kullanılmasından meydana gelen özel bölünebilir maddeler; (2) emniyet kontrolüne tabi madde, cihaz veya tesislerde işlenen veya kullanılan nükleer maddeler, (İşbirliği Anlaşması dahilinde devredildikleri için veya emniyet kontrolüne bağlı madde, cihaz vey atesislerde veya bunların kullanılmasıyla istihsal edilmeleri sebebiyle, esasen emniyet kontrolüne bağlı olanlar, yukarıda (1) de belirtilenler gibi) (3) Emniyet kontrolüne tabi cihazı ihtiva eden herhangi bir tesis. (4) Emniyet kontrolüne tabi maddeyi ihtiva ettikleri, kullandıkları, işledikleri veya imal ettileri müddetçe her cihaz veya tesis. Yukarıda son iki kategoride de görüldüğü üzere cihaz ve tesisler, içerlerinde emniyet kontrolüne bağlı cihaz vey amadde bulunduğu müddetçe emniyet kontrolüne tabidirler. 

            Yukarıda (1) maddede belirtilen husus izaha lüzum göstermemektedir. (2) Madde ile ilgili olarak Türkiye’de imal edilen veya diğer bir memleketten temin edilen nükleer yakıtın İşbirliğ iAnlaşması tahtında sağlanan bir Amerika Birleşik Devletleri reaktöründe kullanılabilmesi misal verilebilir. Böyle bir yakıt ve içinde istihsal olunan madde emniyet kontrolüne tabi olacak ve envanterde belirtilecektir. (3) madde ile ilgili olarak Türkiye’de imal edilen veya üçüncü bir memleketten temin olunan reaktörün “tazyikli kazan” veya diğer bir aksamının İşbirliği Anlaşması tahdında Amerika Birleşik Devletlerinden sağlanmış olması misal verilebilir. (4) Madde ile ilgili olarak Türkiye’de imal edilen veya üçüncü bir memleketten temin olunan reaktörün yakıtının Amerika Birleşik Devletlerinden temini misal gösterilebilir. Şu hususa işaret etmek isterim ki, bütün bu durumlarda, Amerika Birleşik Devletleri ikili emniyet kontrolünde de vaziyet ayni olacağı cihetle, Ajans emniyet kontrolü kontrol uygulama sahasını tevsi etmeyecektir. 

            Görüşnmeler sırasında, emniyet kontrolünün, Amerika Birleşik Devletlerinden temin edilen geiger sayaçları gibi küçük kalemler de dahil olmak üzere bütün kalemlere teşmil edileceği, neticede Türkiye’dek ibütün atom enerjisi faaliyetlerinin Ajans emniyet kontrolüne bağlanacağı yolunda., bilhassa endişe ihzar edilmiti. MAEA’na sunulmak üzere teklif ettiğimiz 30 Haziran 1967 tarihli ilk envanterde de belirtildiği üzere (Bir sureti eklidir), Amerika Birleşik Devletlerinden satın alınan her malzemeye emniyet kontrolünün uygulanması amacını gütmüyoruz. Ajans emniyet kontrolü sisteminin ve bizim üzerinde durduğumuz husus, daha ziyade atom silahları için, bu silahların araştırma ve geliştirilmesinde veya diğer askeri amaçlarla kullanılabilecek reaktör gibi temel nükleer tesisler, bunların aksamları ve diğer cihaz ve aletlerdir. Biz bu kalemleri ilek envanter için teklif ettik ve birlikte Ajans’a müştereken sunacağımız envanterde de bunların bulunmasını teklif edeceğiz. 

            Görüşmeler sırasında açıklanması istenilen ikinci bir husus da üçlü Anlaşmanın dibacesinin 4. paragrafında mezkur “başka bir şekilde elde edilen ve İşbirliği Anlaşması uyarınca emniyet kontrolüne tabi bulunan” ibaresinden kastedilen mana idi. Bu ifade şu maksatla Anlaşmaya dahil edilmiştir: “Amerika Birleşik Devletleri tarafından İşbirliği Anlaşması tahtında verilen veya bunların kullanılması sonucunda imal edilen madde” olmayan kalemlerin de emniyet kontrolüne tabi olması imkan dahilindedir. Amerika Birleşik Devletleri ile İkili İşbirliği Anlaşması tahtında malzeme alan memleketlerin bu nevi malzemeleri üçüncü memleketlere devredebilecekleri uzun zamandanberi kabul edilmektedir. (Mesela; yakıt elementlerinin yeniden imali için diğer memleketlere gönderilmesi). Bu imkanın mevcudiyeti sebebiyle, Amerika Birleşik Devletleri İkili anlaşmalarına bu nevi devirlere müsaade etmek üzere “eğer böyle bir devir Amerik aBirleşik Devletleri ile diğer memleketler arasında aktedilen İşbirliği Anlaşması gayelerine uygun ise” şeklinde bir hpüküm dahil etmiştir. (Amerika Birleşik Devletleri kanunlarına göre bu nevi devirlerin Amerika Birleşik Devletlerinin tasvibinden geçmesi şarttır.) Amerika Birleşik Devletleri ile Türkiye arasında 10 Haziran 1955 tarihinde imzalanan İkili İşbirliği Anlaşmasının VII. maddesi bu şartı ihtiva etmektedir. Bu itibarla, işbu hüküm gereğince bir kalem üçüncü bir memleketten Türkiye’ye transfer edilebilmekte ve bu suretle “başka bir şekilde” emniyet kontrolüne tabi olmaktadır. Bir maddenin “başka bir şekilde” emniyet kontrolüne tabi tutulmasının diğer bir yolu da, mesela; Türkiye’nin Amerika Birleşik Devletlerinden temin edilen maddeyi Türk yapısı bir tesiste kullanması veya işlemesidir. Bu durumda, Amerika Birleşik Devletleri tarafından sağlanan emniyet kontrolüne bağlı madde, tesiste bulunduğ umüddetçe - zira ikisini ayırmak mümkün değilse - tesis “başka bir şekilde” emniyet kontrolüne tabi olacaktır. Benzer bir hal: Eğer Türkiye Amerika Birleşik Devletleri dışında bir kaynaktan temin ettiği nükleer yakıtı kontrole bağlı Amerika Birleşik Devletleri reaktör veya kritik tesisinde kullanırsa bu yakıt da “başka bir şekilde” emniyet kontrolüne tabi olacaktır. 

            Bu nota ve Ekselanslarının cevabı iki Hükümetimiz ve Milletlerarası Atom Enerjisi Ajansı arasında aktedilecek üçlü bir anlaşmanın ayrılmaz bir cüzünü teşkil edecektir. 

            Bu vesileyle, Ekselanslarından en derin hürmetlerimin teyidinin kabulünü rica ederim. 

                                                                                                            PARKER T.  HARD
                                                                                                            A.B.D. Büyükelçisi 
Ekselans 
İhsan Sabri Çağlayangil
Dışişleri Bakanı
Ankara

Ankara, 4 Haziran 1968

            Ekselans, 
            Metni aşağıda yazılı olan 4 Haziran 1968 tarihli ve 1947 sayılı Notanızı almakla şeref kazanırım: 

            “Atom Enerjisinin sulhçu gayelerle kullanılması amacile Amerika Birleşik devletleri ile Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti arasında imzalanan İşbirliğ iAnlaşmasında sözü geçen emniyet kontrolü mesuliyetlerinin uygulanmasının Milletlerarası Atom Enerjisi Ajansından talep edilmesine esas teşkil edecek üçlü Anlaşma hususunda Hükümetlerimiz arasında cereyan eden görüşmelere atıfta bulunmakla şeref kazanırım. 

            “Bahse konu emniyet kontrolünğn devrine dair hususlar, İşbirliği Anlaşmasının tadiline mütedair 11 Mayıs 1968 tarihinde imzalanan Anlaşmanın VI. maddesinde yer almaktadır. Bu madde gereğince Hükümetlerimiz, işbu Anlaşma gereğince emniyet kontrolüne tabi madde ve tesislere emniyet kontrolünen uygulanmasının MAEA’dan acilen talep edilmesi hususunda bir mutabakata varmışlardır. 

            “Üzerinde görüşmeler yapılmış bulunan üçlü Anlaşma sadece bu mükellefiyetin uygulanmasına matuf bulunmakta ve aynı zamanda Amerika Birleşik Devletlerinin MAEA ile birlikte diğer memleketlerle akdettiği üçlü Anlaşmalara benzemektedir. 

            “İşbu Anlaşmalar ve halen T.C. Hükümeti ile üzerinde mutabakata varılmış olan Anlaşma, işbirliğine mütedair ikili Anlaşmada yer alan hususlarda MAEA emniyet kontrolünün uygulanmasını temine matuf bulunmaktadır. Bu uygulama şekli, İşbirliği Anlaşması mucibince Amerika Birleşik Devletlerinin ikili emniyet kontrolü çerçevesinde uygulayacağı emniyet kontrolünden daha geniş bir kapsamı haiz değildir. 

            “Üçlü Anlaşma gereğince, MAEA emniyet kontrolü, üçlü Anlaşmanın öngördüğü envanterde yer alan, İşbirliği Anlaşmasına tabi madde cihaz veya tesislere uygulanacaktır. İşbirliği Anlaşması çerçevesinde devredilen kalemlerin envanterdre yer alması için Hükümetlerimiz tarafından birliket MAEA’na bildirilmeleri gerekmektedir. Bu suretle devredilen kalemlerin, Hükümetlerin tek taraflı tasarrufları neticesinde envantere dahil mümkün olamamaktadır. İşbirliği Anlaşması gereğince devredilecek ve MAEA’a bildirilmeleri ve emniyet kontrolüne tabi tutulmaları gerektiği mütalaasında olduğumuz kalemler konusunda takip ettiğimiz usul de, bu kalemler Amerika Birleşik Devletlerinden sevkedilmeden önce, bunların İşbirliği Anlaşmasında tabi oldukları hususunda diğer hükümetin muvafakatının alınmasını öngörmektedir. Bu usul, maddenin envanterde yer alıp almayacağı hususunda her iki Hükümetin MAEA’na birlikte yapacakları bildiri konusunda ileride vaki olabilecek anlaşmazlıkları önlemektedir. 

            “Envanter, aynı zamanda, devri yapılmayan ve fakat Ajans’a müştereken bildirilen maddeleri de ihtiva etmektedir. Bunlar (1) emniyet kontrolüne tabi malzeme, cihaz ve tesisler içinde veya bunların kallanılmasından meydana gelen özel bölünebilir maddeler; (2) emniyet kontrolüne tabi madde, cihaz veya tesislerde işlenen veya kullanılan nükleer maddeler. (İşbirliği Anlaşması dahilinde devredildikleri için veya emniyet kontrolüne bağlı madde, cihaz vey atesislerde veya bunların kullanılmasıyla istihsal edilmeleri sebebiyle, esasen emniyet kontrolüne bağlı olanlar, yukarıda (1) de belirtilenler gibi). (3) Emniyet kontrolüne tabi cihazı ihtiva eden herhangi bir tesis. (4) Emniyet kontrolüne tabi maddeyi ihtiva ettikleri, kullandıkları, işledikleri vea imal ettikleri müddetçe her cihaz veya tesis. Yukarıda son iki kategoride de görüldüğü üzere cihaz ve tesisler, içerlerinde emniyet kontrolüne bağlı cihaz veya madde bulunduğu müddetçe emniyet kontrolüne tabidirler. 

            “Yukarıda (1) maddede belirtilen husus izaha lüzum göstermemektedir. (2) madde ile ilgili olarak Türkiye’de imal edilen veya diğer bir memleketten temin edilen nükleer yakıtını İşbirliği Anlaşması tahtında sağlanan bir Amerika Birleşik devletleri reaktöründe kullanılabilmesi misal verilebilir. Böyle bir yakıt ve içinde istihsal olunan madde emniyet kontrolüne tabi olacak ve envanterde belirtilecektir. (3) Madde ile ilgili olarak Türkiye’de imal edilen veya üçüncü bir memleketten temin olunan reaktörün “tazyikli kazan” veya diğer bir aksamının İşbirliği Anlaşması tahtında Amerika Birleşik Devletlerinden sağlanmış olması misal verilebilir. (4) Madde ile ilgili olarak Türkiye’de imal edilen veya üçüncü bir memleketten temin olunan reaktörün yakıtının Amerika Birleşik Devletlerinden temini misal gösterilebilir. Şu hususa işaret etmek isetrim ki, bütün bu durumlarda, Amerika Birleşik Devletleri ikili emniyet kontrolünde de vaziyet aynı olacağı cihetle, Ajans emniyet kontrolü kontrol uygulama sahasını tevsi etmeyecektir. 

            “Görüşmeler sırasında, emniyet kontrolünün, Amerika Birleşik devletlerinden temin edilen geiger sayaçları gibi küçük kalemler de dahil olmak üzere bütün kalemlere teşmil edileceği, neticede Türkiye’deki bütün atom enerjisi faaliyetlerinin Ajans emniyet kontrolüne bağlanacağı yolunda, bilhassa endişe izhar edilmişti. MAEA’na sunulmak üzere teklif ettiğimiz 30 Haziran 1967 tarihli ilk envanterde de belirtildiği üzere (Bir sureti eklidir), Amerika Birleşik devletlerinden satın alınan her malzemeye emniyet kontrolünün uygulanması amacını gütmüyoruz. Ajans emniyet kontrolü sisteminin ve bizim üzerinde durduğumuz husus, daha ziyade atom silahları için, bu silahların araştırma ve geliştirilmesinde veya diğer askeri amaçlarla kullanılabilecek reaktör gibi temel nükleer tesisler, bunların aksamları ve diğer cihaz ve aletlerdir. Biz bu kalemleri ilk envanter için teklif ettik ve birlikte Ajans’a müştereken sunacağımız envanterde de bunların bulunmasını teklif edeceğiz. 

            “Görüşmeler sırasında açıklanması istenilen ikinci bir husus da Üçlü Anlaşmanın dibacesinin 4. paragrafında mezkur “başka bir şekilde elde edilen ve İşbirliği Anlaşması uyarınca emniyet kontrolüne tabi bulunan” ibaresinden kastedilen mana idi. Bu ifade şu maksatla anlaşmaya dahil edilmiştir: “Amerika Birleşik Devletleri tarafından İşbirliği Anlaşması tahtında verilen veya bunların kullanılması sonucunda imal edilen madde” olmayan kalemlerin de emniyet kontrolüne tabi olması imkan dahilindedir. Amerika Birleşik Devletleri ile İkili İşbirliği Anlaşması tahtında malzeme alan memleketlerin bu nevi malzemeleri üçüncü memleketlere devredebilecekleri uzun zamandan bere kabul edilmektedir. (Mesela; yakıt elementlerinin yeniden imali için diğer memleketlere gönderilmesi) Bu imkanın mevcudiyeti sebeile, Amerika Birleşik Devletleri İkili Anlaşmalarına bu nevi devirlere müsaade etmek üzere “eğer böyle bir devir Amerika Birleşik devletleri ile diğer memleket arasında aktedilen İşbirliği Anlaşması gayelerine uygun ise” şeklinde bir hüküm dahil edilmiştir. (Amerika Birleşik devletleri Kanunlarına göre bu nevi devirlerin Amerika Birleşik Devletlerinin tasvibinden geçmesi şarttır.) Amerika Birleşik Devletleri ile Türkiye arasında 10 Haziran 1955 tarihinde imzalanan İkili İşbirliği Anlaşmasının VII. maddesi bu şartı ihtiva etmektedir. Bu itibarla, işbu hüküm gereğince bir kalem üçüncü bir memleketten Türkiye’ye transfer edilebilmekte ve bu suretle “başka bir şekilde” emniyet kontrolüne tabi olmaktadır. Bir maddenin “başka bir şekilde” emniyet kontrolüne tabi tutulmasının diğer bir yolu da, mesela; Türkiye’nin Amerika Birleşik devletlerinden temin edilen maddeyi Türk yapısı bir tesiste kullanması veya işlemesidir. Bu durumda, Amerika Birleşik Devletleri tarafından sağlanan emniyet kontrolüne bağlı madde, tesiste bulunduğu müddetçe - zira ikisini ayırmak mümkün değildir - tesis “başka bir şekilde” emniyet kontrolüne tabi olacaktır. Benzer bir hal: Eğer Türkiye Amerika Birleşik Devletleri dışında bir kaynaktan temin ettiği nükleer yakıtı kontrole bağlı Amerika Birleşik Devletleri reaktör veya kritik tesisinde kullanırsa bu yakıt da “başka bir şekilde” emniyet kontrolüne tabi olacaktır. 

            “Bu Nota ve Ekselanslarının cevabı iki Hükümetimiz ve Milletlerarası Atom Enerjisi Ajansı arasında ktedilecek üçlü bir anlaşmanın ayrılmaz bir cüzünü teşkil edecektir.”

            Ekselanslarına, Hükümetimin yukarıdaki hususlarda mutabık olduğunu bildirmek isterim. 

            Bu vesileyle Ekselanslarına en derin hürmetlerimi teyid ederim. 

                                                                                                İhsan Sabri Çağlayangil
                                                                                                      Dışişleri Bakanı 
Ekselans
Parker T. Hart
Amerika Birleşik Devletleri
Büyükelçisi
Ankara