İnsan Hakları

 

Resmi Gazete: 10.08.1988 Sayı : 19895 (Asıl) Düstur Tertip:5 Cilt: 28 Sahife:
     
İŞKENCEYE VE DİĞER ZALİMANE; GAYRİİNSANÎ VEYA KÜÇÜLTÜCÜ MUAMELE VEYA CEZAYA KARŞI BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SÖZLEŞMESİ
 
Karar Sayısı: 88/13023
     
            21/4/ 1988 tarihli ve 3441 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunan ekli " İşgenceye ve Diğer Zalimane, Gayriinsani veya Küçültücü Muamele veya Cezaya Karşı Birleşmiş Milletler Sözleşmesi"nin (ilişik ve ihtirazi kayıtla) onaylanması; Dışişleri Bakanlığı'nın 26/5/1988 tasrihli ve ÇTUK-720-257-30-2287-1727 sayılı yazısı üzerine, 31/5/1963 tarihli ve 244 sayılı Kanunun 3 üncü maddesine göre, Bakanlar Kurulu'nca 16/6/1988 tarihinde kararlaştırılmıştır.
                                                                                                     
 Kenan EVREN
Cumhurbaşkanı 
        
T. ÖZAL
Başbakan 
        
İ. K. ERDEM  
Devlet Bakanı ve Başb.Yrd
K. OKSAY  
Devlet Bakanı
A. TENEKECİ
Devlet Bakanı
V.ATASOY
Devlet Bakanı 
A. BOZER
Devlet Bakanı
A. K. ALPTEMOÇİN
Devlet Bakanı V. 
A.KAHVECİ
Devlet Bakanı
M.YAZAR
Devlet Bakanı
C. ÇİÇEK
Devlet  Bakanı
N. KİTAPÇI
Devlet Bakanı
M. O SUNGURLU 
Adalet Bakanı
E. VURALHAN
Milli Sav. Bakanı
M. KALEMLİ
İçişleri Bakanı
A.M. YILMAZ
Dışişleri Bakanı
A. K. ALPTEMOÇİN
 Maliye ve Güm. Bakanı
H. C. GÜZEL
Milli eğt.Genç.ve Spor Bakanı
İ.S. GİRAY
Bayındırlık ve İs. Bakanı
B. AKARCALI
Sağ.ve Sos.Yard. Bakanı 
E. PAKDEMİRLİ
UlaştırmaBakanı    
 
H. H. DOĞAN
Tarım Orman ve Köyişleri Bakanı
B. AKARCALI
Çal. ve Sos.Güvenlik Bakan V.
Ş. YÜRÜR
Sanayi ve Ticaret Bakanı
F. KURT
Enerji ve Tabii Kayn. Bakanı
M. T. TİTİZ
Kültür ve Turizm Banaı
 
İŞKENCEYE VE DİĞER ZALİMANE; GAYRİİNSANÎ VEYA KÜÇÜLTÜCÜ MUAMELE VEYA CEZAYA KARŞI BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SÖZLEŞMESİ

            Bir Sözleşmeye Taraf olan Devletler;

            Birleşmiş Milletler Anlaşması'nda ilan edilen ilkelere uygun olarak insanlık aleminin tüm mensuplarının eşit ve vazgeçilmez haklarının tanınmasının, dünyada hürriyetin, adaletin ve barışın temelini oluşturduğunu düşünerek,

            Bu hakların, kişinin haysiyetine bağlı olarak meydana geldiğini kabul ederek,

            Devletlerin Birleşmiş Milletler Andlaşması ve özellikle 55.nci madde gereğince İnsan Hakları ve Ana Hürriyetlerine saygıyı dünyada yaymak ve bunlara uymak yüklemlerini düşünerek,

            Hiç kimsenin işkence veya zalimane gayriinsanî veya küçültücü muamele veya cezaya tabi tutulmasını öngören, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin 5 ve Uluslararası Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi'nin 7.nci maddelerini dikkate alarak,

            Genel Kurul tarafından 9 Aralık 1975 tarihinde kabul edilen, İşkenceye ve Diğer Zalimane, Gayriinsanî veya Küçültücü Muamele veya Cezaya Tabi Tutulan Kimselerin Korunmaları Hakkında Beyanname'yi keza dikkate alarak,

            Bütün dünyada işkence ve diğer zalimane, gayriinsanî veya küçültücü muamele veya cezaya karşı mücadeleyi daha etkinleştirmeyi arzulayarak,

            Aşağıdaki maddeler üzerinde anlaşmışlardır.

KISIM I

            Madde 1
            1. Sözleşme amaçlarına göre, "İşkence" terimi, bir şahsa veya bir üçüncü şahsa, bu şahsın veya üçüncü şahsın işlediği veya işlediğinden şüphe edilen bir fiil sebebiyle, cezalandırmak amacıyla, bilgi veya itiraf elde etmek için veya ayırım gözeten herhangi bir sebep dolayısıyla bir kamu görevlisinin veya bu sıfatla hareket eden bir başka şahsın teşviki veya rızası veya muvafakatıyla uygulanan fiziki veya manevi ağır acı veya ızdırap veren bir fiil anlamına gelir. Bu yalnızca yasal müeyyidelerin uygulanmasından doğan, tabiatında olan veya arızi olarak husule gelen acı ve ızdırabı içermez.

            2. Bu madde, konu hakkında daha geniş uygulama hükümleri ihtiva eden herhangi uluslararası bir belge veya millî mevzuata halel getirmez.

             Madde 2
            1. Sözleşme'ye Taraf Devlet, yetkisi altındaki ülkelerde işkence olaylarını önlemek için etkili kanuni, idari, adli veya başka tedbirleri alacaktır.

            2. Hiç bir istisnai durum, ne harp hali ne de bir harp tehdidi, dahili siyasi istikrarsızlık veya herhangi başka bir olağanüstü hal, işkencenin uygulanması için gerekçe gösterilemez.

            3. Bir üst görevlinin veya bir kamu merciinin emri, işkencenin haklılığına gerekçe kabul edilemez.

            Madde 3
            1. Hiçbir Taraf Devlet bir şahsı, işkenceye tabi tutulacağı tehlikesinde olduğuna dair essalı sebeplerin bulunduğu kanaatını uyandıran başka devlete geri göndermeyecek, sınırdışı etmeyecek veya iade etmeyecektir.

            2. Bu gibi esaslı sebeplerin bulunup bulunmadığını tayin maksadıyla, yetkili merciler, sözkonusu devlette mümkün olduğu kadar sistemli biçimde yaygın, açık seçik veya kütlevi insan hakları ihlalleri bulunup bulunmadığı dahil tüm ilgili hususları gözönünde tutacaktır.

            Madde 4
            1. Her Taraf Devlet, tüm işkence eylemlerinin kendi ceza kanununa göre suç olmasını sağlayacaktır. Aynı şekilde, işkence yapmaya teşebbüs ve işkenceye iştirak veya suç ortaklığı yapan şahsın fiili suç sayılacaktır.

            2. Her Taraf Devlet, fiilleri ağırlıklarını dikkate alarak uygun müeyyidelerle cezalandıracaktır.

            Madde 5
            1. Her Taraf Devlet, aşağıdaki hallerde, 4. maddede zikredilen suçlar üzerinde kendi yetkisini tesis etmek için gerekli olabilecek tedbirleri alacaktır.

            a) Suçlar yetkisi altındaki ülkelerde veya bu Devlette kayıtlı bir gemi veya uçakta işlenmişse,

            b) İtham olunan sanık bu Devlet uyrukluğunda ise,

            c) İşkence suçu mağduru bu Devletin uyrukluğunda olup, bu Devletin uygun görmesi halinde,

            2. Aynı şekilde her Taraf devlet, itham olunan şahsın kendi yetkisi altındaki ülkelerde bulunması ve bu şahsı 8. maddeye uygun olarak bu maddenin 1. paragrafında zikredilen Devletlerden herhangi birisine iade etmediği takdirde kendi yetkisini tesis etmek için lüzumlu olabilecek tedbirleri alacaktır.

            3. Bu Sözleşme iç hukuka uygun olarak uygulanan herhangi bir ceza yetkisini bertaraf etmemektedir.

            Madde 6
            1. Kendisinde mevcut bilgilerin incelenmesini müteakip, tatmin olması üzerine, şartlar gerektiriyor ise, 4. maddede zikredilen herhangi bir suçu işlediği iddia edilen şahsın ülkesinde bulunduğu herhangi bir Sözleşme'ye Taraf Devlet bu şahsı tutuklayacak veya hazır bulunmasını sağlayacak diğer hukuki tedbirleri alacaktır. Tutuklama ve öteki hukuki tedbirler, bu Devlet Kanunda öngörüldüğü şekilde sağlanacak ancak sadece herhangi bir ceza veya iade kovuşturmasının başlatılmasına imkan sağlayacak kadar devam edebilecektir.

            2. Bu Devlet derhal olayların bir ön soruşturmasını yapacaktır.

            3. Bu maddenin 1. paragrafına uygun şekilde tutuklanan her şahıs, uyruğunda olduğu Devletin, vatansız ise mutad olarak ikamet ettiği Devletin uygun en yakın temsilcisi ile derhal haberleşmesine yardımcı olunacaktır.

            4. Bir Devlet, bu maddeye uygun olarak, bir şahsı tutukladığında 5. maddenin 1. paragrafında atıf yapılan Devletlere derhal şahsın tutuklandığını ve tutuklanmasını gerektiren şartları bildirecektir. Bu maddenin 2. paragrafında öngörülen önsoruşturma işlemini tamamlayan Devlet varlığı sonuçları bu Devletlere hemen bildirecek ve yetkisini kullanıp kullanmayacağını da belirtecektir.

            Madde 7
            1. Yetkisi altındaki ülkelerde 4. maddede zikredilen herhangi bir suçu işlediği iddia olunan bir şahsın bulunduğu Taraf Devlet, 5. maddedeki halleri teemmül ettikten sonra, sanığı iade etmediği takdirde, kovuşturma amacıyla dosyayı yetki mercilerine intikal ettirecektir.

            2. Bu merciler, o Devletin kanunları gereğince ciddi nitelikte diğer herhangi bir suç olayında olduğu gibi aynı şekilde karar alacaklardır. 5. maddenin 2. paragrafında atıf yapılan hallerde kovuşturma ve mahkûmiyet için gerekli delil ölçüleri, 5. maddenin 1. paragrafındaki hallere uygulananlardan hiçbir şekilde daha az kesin olmayacaktır.

            3. 4.ncü maddede zikredilen suçlardan herhangi birisi ile ilgili olarak hakkında kovuşturma yapılan herhangi bir şahısa, kovuşturmanın tüm safhalarında adil muamele garanti edilecektir.

             Madde 8
            1. Taraf Devletler arasında mevcut herhangi bir suçluların iadesi sözleşmesinde, 4. maddede zikredilen suçlar, iade edilebilir suçlar meyanında kabul edilecektir. Taraf Devletler bu gibi suçları aralarında yapılacak her suçluların iadesi sözleşmesine iade edilir suçlar olarak dahil etmeyi yükümlenmişlerdir.

            2. İadeyi bir sözleşmenin mevcudiyeti şartına bağlayan bir Taraf Devlet aralarında iade sözleşmesi olmayan sözleşme'ye Taraf diğer bir Devletten iade için talep aldığı takdirde, bu suçlarla ilgili olarak bu sözleşmeyi iade için bir hukuki temel olarak düşünebilir. İade, talep edilen Devlet Kanununun diğer şartlarına tâbi olacaktır.

            3. İadeyi bir sözleşmenin bulunması şartına bağlamayan Taraf Devletler talep olunan Devletin Kanunu tarafından öngörülen şartlara bağlı olarak aralarında bu suçları iade edilir suçlar sayacaklardır.

            4. Bu suçlar, Taraf Devletler arasında, iade amacıyla, sadece meydana geldikleri yerde değil, fakat aynı zamanda 5. maddenin 1. paragrafına göre devletlerin yetkilerini tesis etmeleri istenilen ülkelerinde de işlenmiş gibi işleme tâbi tutulacaktır.

            Madde 9
            1. 4. maddede zikredilen suçlardan herhangi biri dolayısıyle yürütülen kovuşturmalarla ilgili olarak, kovuşturma için gerekli tüm delillerin sunulması dahil, Taraf Devletler birbirine en geniş adli yardımı sağlayacaklardır.

            2. Taraf Devletler, bu maddenin 1. paragrafı gereğince yükümlülüklerini, aralarında mevcut olabilecek herhangi bir karşılıklı adli yardım sözleşmesine uygun olarak yerine getireceklerdir. 

            Madde 10
            1. Her taraf Devlet, işkencenin yasaklanmasına dair eğitim ve bilginin kanun uygulayıcı personel, sivil veya askeri, tıbbi personel, kamu görevlileri ve herhangi bir şekilde tutuklanan, nezaret alınan veya hepsedilen (cezaevine konulan) herhangi bir şahsın tutuklanması, sorgulanması veya muamelesiyle ilgilenebilecek diğer şahısların eğitim programına dahil edilmesini sağlayacaktır.

            2. Her taraf Devlet, bu gibi kişilerin görev ve yetkilerine dair yayınlanan kurallar veya talimatlara bu yasaklamayı da dahil edecektir.

             Madde 11
            1. Her Taraf Devlet, işkence olaylarını önlemek maksadıyle, yetkisi altındaki ülkelerde herhangi bir şekilde tutuklanan, nezaret alınan veya hapsedilen kişilerin tutuklanması ve tabi tutulacağı muamele ile ilgili düzenlemeleri ve bunlara ait sorgulama kurallarını, talimatları, yöntemleri ve uygulamaları sistematik şekilde gözden geçirecektir.

            Madde 12
            Her Taraf Devlet, yetkisi altındaki ülkelerde bir işkence eyleminin işlendiğine inanmak için ciddi sebepler mevcut olan her halde, yetkili mercilerinin derhal ve tarafsız soruşturma yürütmelerini sağlayacaktır.

            Madde 13
            Her Taraf Devlet, kendi yetkisi altındaki ülkelerde işkenceye maruz kaldığını iddia eden herhangi bir şahsın yetkili mercilere şikayet hakkını ve davasının bu mercilerce hemen ve tarafsızca incelenmesini sağlayacaktır. Şikayetçinin ve tanıkların şikayet veya şahadetin bir sonucu olarak, tüm fena muamele veya tehdide karşı korunmalarını sağlamak için önlemler alınacaktır.

            Madde 14
            1. Her Taraf Devlet kendi hukuk sistemi dahilinde işkence eylemi mağdurunun zararının karşılanmasını ve mümkün olan rehabilitasyon imkanları dahil uygulanabilir, adil ve yeterli bir tazminat hakkına sahip olmasını temin edecektir. İşkence eylemi sonucu mağdurun ölmesi halinde bakmakla yükümlü olduğu muhtaçları tazminat almaya yetkili olacaklardır.

            2. Bu madde, mağdurun veya diğer şahısların millî kanuna göre mevcut olabilecek tazminat hakkını hiçbir şekilde etkilemeyecektir.

            Madde 15
            Her Taraf Devlet İşkence yapılarak alındığı tespit olunan herhangi bir ifadenin, işkence yapmakla itham olunan kişi aleyhinde delil olarak kullanılması hariç, herhangi bir kovuşturmada delil olarak kabul edilmemesini sağlayacaktır.

             Madde 16
            1. Her Taraf Devlet, yetkisi altındaki ülkelerde 1.nci maddede tanımlandığı şekilde işkence derecesine varmayan diğer zalimane, gayriinsanî veya küçültücü muamele veya ceza gibi fiillerin, bir kamu görevlisi tarafından veya onun teşviki veya açık veya gizli muvafakatı ile veya resmî sıfatiyle hareket eden bir başka şahıs tarafından işlenmesini önlemeyi üstlenecektir. Özellikle, 10, 11, 12 ve 13. maddelerde yer alan yükümlülükler zalimane, gayriinsanî veya küçültücü ceza veya muamele şeklindeki diğer işkence biçimlerine de uygulanacaktır.

            2. Bu Andlaşma hükümleri zalimane, gayriinsanî veya küçültücü muamele veya cezayı yasaklayan veya iade veya sınır dışı etmeyi ilgilendiren herhangi bir başka uluslararası belge veya millî hukuk hükümlerine zarar vermeyecektir.

KISIM II
            Madde 17
            1. Bundan sonra belirtilecek görevleri yerine getirmek üzere İşkencenin Önlenmesi Komitesi (bundan böyle komite şeklinde atıf yapılacaktır) kurulacaktır. Komite, insan hakları alanında yüksek ahlaki yetenek ve yetkileriyle tanınmış, kişisel ehliyetleriyle hizmet edecek on uzmandan oluşacaktır. Uzmanlar Taraf Devletler tarafından seçilecek ve bu seçimde, hakça coğrafi dağılım ile hukuki deneyimi olan bazı kişilerin komiteye katılmasının faydası gözönünde tutulacaktır.

            2. Komite üyeleri Taraf Devletler tarafından tayin edilen kişiler listesinden gizli oyla seçilecektir. Her Taraf Devlet kendi uyrukları arasından bir kişiyi tayin edebilecektir. Taraf Devletler, İşkencenin Önlenmesi Komitesi'nde hizmet vermeye arzulu ve aynı zamanda Uluslararası Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi gereğince tesis olunan İnsan Hakları Komitesi'nin de üyesi olan kişilerin tayinindeki yararı hatırda tutacaklardır.

            3. Komite üyeleri seçimi, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri tarafından toplanacak Taraf Devletlerin iki yıllık toplantılarında yapılacaktır. Taraf Devletlerin üçte ikisinin ekseriyet teşkil edeceği bu toplantılarda, en fazla sayıda oyu elde eden ve hazır bulunan ve oy veren Taraf Devlet temsilcilerinin oylarının mutlak çoğunluğunu alan kişiler Komite üyesi seçileceklerdir.

            4. İlk seçim, Sözleşme'nin yürürlüğe girdiği günü takip eden altı aydan daha geç olmayan bir tarihte yapılacaktır. Her bir seçimden en aşağı dört ay önce, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri kendi adaylarını üç ay içinde sunmaları için Taraf Devletlere bir mektupla çağrıda bulunacaktır. Genel Sekreter, bu şekilde tayin olunan tüm şahısların alfabetik düzende bir listesini, bunları tayin eden Taraf Devletleri de işaret ederek belirleyecek ve Taraf Devletlere sunacaktır.

            5. Komite üyeleri dört yıl için seçileceklerdir. Aday gösterildikleri takdirde yeniden seçilebileceklerdir. Bununla birlikte, ilk seçimde göreve atanan beş üyenin görev süresi, iki yılın sonunda sona erecek, ilk seçimden hemen sonra bu beş üyenin isimleri bu maddenin 3. paragrafında atıf yapılan toplantının başkanı tarafından kura ile seçilecektir.

            6. Bir Komite üyesinin ölümü veya başka herhangi bir sebeple artık komite görevlerini yerine getirmemesi halinde kendisini tayin eden Taraf Devlet kendi uyrukları arasından Taraf Devletlerin çoğunluğunun tasvibine bağlı olmak kaydıyla kalan süre için bir başka uzman tayin edecektir. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri tarafından teklif olunan tayinin bildirilmesinden itibaren altı hafta içinde Taraf devletlerden yarısı veya daha fazlası tarafından karşı çıkılmadıkça yapılan işlem kabul edilmiş sayılacaktır.

            7. Taraf Devletler görevlerini yaptıkları esnada Komite üyelerinin masraflarından sorumlu olacaklardır.

            Madde 18
            1. Komite, görevlilerini iki yıllık bir süre için seçecektir. Bunlar yeniden seçilebileceklerdir.

            2. Komite kendi çalışma kurullarını tesis edecek, ancak bu kurallar, diğer hususlar meyanında, aşağıdaki hususları ihtiva edecektir:

            a) Altı üye çoğunluk nisabını teşkil edecektir,

            b) Komite kararları mevcut üyelerin çoğunluk oyu ile alınacaktır.

            3. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, bu Sözleşme gereğince Komite görevlerinin etkin şekilde icrası için gerekli personel ve kolaylıkları sağlayacaktır.

            4. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Komite'nin ilk toplantısı için çağrıda bulunacaktır. İlk toplantısından sonra, Komite kendi çalışma kurallarında öngörülen zamanlarda toplanacaktır.

            5. Taraf Devletler, Komite ile Taraf Devletlerin yaptıkları toplantılarda doğan masraflardan, bu maddenin 3. paragrafına uygun olarak Birleşmiş Milletlerce karşılanan personel masrafı ve kolaylıklar gibi Birleşmiş Milletlerce ödenenler dahil sorumlu olacaklardır.

            Madde 19
            1. Taraf Devletler, bu Sözleşme'nin ilgili Taraf Devlet için yürürlüğe girmesinden sonra bir yıl içinde Sözleşme gereğince üstlendikleri yükümlülüklerini yerine getirmek için aldıkları tedbirler hakkında her dört senede bir Komite'ye tamamlayıcı raporlar ve Komite'nin isteyebileceği bu gibi diğer raporları sunacaklardır.

            2. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri raporları tüm Taraf Devletlere gönderecektir.

            3. Her rapor, üzerinde uygun görebileceği genel yorumları yapabilecek olan Komite tarafından incelenecek ve bunlar ilgili Taraf Devlete gönderilecektir. Bu Taraf Devlet tercihine göre gözlemleriyle bu rapora karşılık verebilir.

            4. Komite, kendi takdiri çerçevesinde 24. maddeye uygun olarak verilen yıllık raporuna, ilgili Taraf Devletten rapor hakkında alınmış görüşlerle birlikte, bu maddenin 3. paragrafına göre yaptığı yorumlarında dahil edilmemesine karar verebilir. İlgili Taraf Devletçe istenmiş ise, Komite keza bu maddenin 1. paragrafı gereğince sunulan raporun bir kopyasını da raporuna dahil edebilir.

            Madde 20
            1. Komite'nin, bir Taraf Devletin ülkesinde işkencenin sistematik bir şekilde uygulandığına dair inandırıcı bilgi alması halinde, Komite, ilgili Taraf Devleti bu bilginin incelenmesinde işbirliği yapmaya ve bu maksatla alınan bilgi dolayısıyla gözlemlerini sunmaya davet edecektir.

            2. Komite, ilgili Taraf Devletin sunmuş olabileceği gözlemleri olduğu kadar temin edebilecek ilgili başka malumatı da dikkate alarak, gerekli olduğuna karar verdiğinde, üyelerinden birini veya daha fazlasını gizli bir soruşturma yapmak ve acilen komiteye rapor vermek üzere tayin edebilir.

            3. Soruşturma bu maddenin 2. paragrafına uygun olarak yapılmış ise, Komite, ilgili Taraf Devletin işbirliğini isteyecektir. Bu Taraf Devlet ile anlaşmaya varılarak, böyle bir soruşturma o devlet ülkesine bir ziyareti de içerebilir.

            4. Bu maddenin 2. paragrafı ile uyumlu olarak görevli üye veya üyelerin bulgularını inceledikten sonra, Komite, bu bulguları duruma göre uygun gördüğü yorumları ve önerileriyle birlikte ilgili Taraf Devlete gönderecektir.

            5. Bu maddenin 1 ve 4. paragraflarında zikredilen tüm işlemler gizli olacaktır ve işlemlerin bütün aşamalarında Taraf Devletin işbirliği aranacaktır. 2. paragrafa uygun şekilde yapılan soruşturmanın ikmal edilmesinden sonra Komite, ilgili Taraf Devlet ile istişareyi müteakip 24. maddeye uygun olarak düzenlediği yıllık raporunda, işlemlerin sonuçlarının bir özetinin yer almasına karar verebilir.

            Madde 21
            1. Bu Sözleşmeye Taraf olan bir Devlet bu madde hükmü dairesinde herhangi bir zamanda, bir Taraf Devletin diğer bir Taraf Devletin bu Sözleşmeye göre yükümlülüklerini yerine getirmediği hususunda Komite'nin şikayetleri alma ve inceleme yetkisini tanıdığını beyan edebilir. Bu gibi şikayetler sadece komitenin kendisi ile ilgili olarak yetkisini bir beyanla tanıyan bir Taraf Devlet tarafından yapılması halinde bu maddede vazedilen usullere uygun olarak kabul edilebilir ve incelenebilir. Komite tarafından hiçbir şikayet, böyle bir beyanı yapmamış bulunan Taraf Devleti ilgilendirdiği takdirde incelenmeyecektir. Bu madde gereğince alınan şikayetler aşağıdaki usule göre işleme konulacaktır:

            a) Bir Taraf Devlet, diğer bir Taraf Devletin bu Sötzleşme hükümlerini uygulamadığını düşündüğü takdirde, yazılı bir başvuru ile, meseleyi o Taraf Devletin dikkatine getirebilir. Bu başvurunun alınmasından itibaren üç ay içerisinde başvuruyu alan Devlet, mümkün ve ilgili olduğu nispette, konu hakkında uygulanan veya uygulanması düşünülen ulusal kurallar ve tazmin yollarına atıfla, bunları ihtiva edecek şekilde, meseleyi izah eden bir açıklamayı veya başka herhangi bir beyanını yazılı olarak, başvuruyu gönderen Devlete verecektir;

            b) İlk başvurunun kabul eden Devlet tarafından alınmasından itibaren altı ay içerisinde her iki ilgili Taraf Devletin tatmin olacağı şekilde halledilmediği takdirde; bu Devletlerden herbiri, Komite'ye ve öteki Devlete yapacağı bir bildiri ile konuyu Komite'ye intikal ettirmek hakkına sahip olacaktır;

            c) Komite, genel olarak kabul edilmiş bulunan Devletler Hukuku prensiplerine uygun şekilde, konu ile ilgili olarak tüm ulusal tazmin yollarına başvurulduğunu ve bunların tüketildiğini tespit ettikten sonra, sadece bu durumda bu madde gereğince kendisine intikal ettirilen meseleyi inceleyecektir. Bu kural, tazmin yollarının uygulanmasının, makul olmayan şekilde, geciktirildiği veya bu Sözleşmenin ihlalinden dolayı mağdur olan şahsa etkin bir yardım sağlanması muhtemel değil ise, geçerli olmayacaktır;

            d) Komite bu madde gereğince şikayetleri incelerken kapalı toplantılar yapacaktır;

            e) Komite, (c) alt-paragrafı hükümlerine bağlı olmak kaydıyle, bu Sözleşmede öngörülen yükümlülüklere saygı gösterilmesi esasına dayalı olarak, meselenin dostane çözümlenmesi maksadıyle arabuluculuğunu ilgili Taraf Devletlere sunacaktır. Komite, bu amaçla, uygun görülen ahvalde, ayrı bir uzlaştırıcı komisyon kuracaktır;

            f) Komite, bu madde gereğince herhangi bir mesele kendisine gönderildiğinde, ilgili Taraf Devletlere (b) alt-paragrafında atıf yapılan ilgili malumatı tevdi etmeleri için çağrıda bulunabilir;

            g) (b) alt-paragrafında atıf yapılan ilgili Taraf Devletler, konu Komite tarafından incelendiği sırada temsil edilmek ve sözlü veya yazılı tardimlerde bulunmak hakkını haiz olacaklardır;

            h) Komite, (b) alt-paragrafı gereğince bildirimin alındığı tarihi takiben on iki ay içerisinde bir rapor sunacaktır:

            (i) Komite (e) alt-paragrafı şartları dahilinde bir çözüme ulaşıldığı takdirde, raporunu olayların kısa bir beyanı ve varılan çözüme inhisar ettirecektir.

            (ii) (e) alt-paragrafı dahilinde bir çözüme ulaşılmaması halinde, Komite raporunu olayların kısa bir açıklamasına tahsis edecek, ilgili Taraf Devletler tarafından yapılan yazılı takdimler ve sözlü takdimlerin tutanağı rapora eklenecektir.

            Her meselede, rapor ilgili Taraf Devletlere tebliğ edilecektir.

            2. Bu madde hükümleri bu Sözleşmeye Taraf beş Devletin bu maddenin 1. paragrafı dairesinde beyanda bulunmalarıyla uygulamaya konulacaktır. Bu beyanlar Taraf Devletler tarafından bir örneğini diğer Taraf Devletlere gönderecek olan Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne tevdi olunacaktır. yapılan bu beyan, Genel Sekreter'e herhangi bir zamanda yapılacak başka bir beyanda ileri geri alınabilir. Bu geri alma, bu maddeye göre evvelce gönderilmiş bir şikayet konusunun incelenmesine zarar vermeyecektir; Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri beyanda bulunmadıkça, herhangi bir Taraf Devlet tarafından başkaca şikayet alınmayacaktır.

            Madde 22
            1. Bu Sözleşmeye Taraf bir Devlet, Sözleşme hükümlerinin bir Taraf Devletçe ihlâlinden mağdur olduğunu iddia eden kendi yetkisi altındaki kişilerden gelen veya onlar adına yapılan şikayetleri almak ve incelenmek için Komite'nin yetkisini bu madde gereğince tanıdığını her zaman beyan edebilir. Yapılan şikayet böyle bir beyanı yapmayan Taraf Devleti ilgilendirdiği takdirde, Komite tarafından alınmayacaktır.

            2. Komite, bu madde gereğince yazılmış imzasız veya bu gibi şikayet gönderme hakkının suistimal edildiğini veya sözleşme hükümleriyle bağdaşmayan herhangi bir şikayeti kabul edilmez sayacaktır.

            3. Komite 2. paragraf hükümlerine bağlı olarak, bu madde gereğince kendisine gönderilen herhangi bir şikayeti 1. paragraf gereğince beyanda bulunan ve Sözleşmenin herhangi bir hükmünü ihlal ettiği ileri sürülen Taraf Devletin dikkatine sunacaktır. Hakkında şikayet olan Devlet altı ay içerisinde meseleyi aydınlatan yazılı izah veya beyanlarını ve var ise yapılan tazminatı Komiteye sunacaktır.

            4. Komite, bu madde hükmü dairesinde aldığı şikayetleri kişi ve ilgili Taraf Devletçe veya onlar adına sağlanan tüm bilgilerin ışığında inceleyecektir.

            5. Komite bir kişiden aldığı şikayetleri aşağıdaki hususları tespit etmedikçe bu madde gereğince tetkik etmeyecektir:

            a) Aynı konunun başka uluslararası tahkik veya çözüm usulü çerçevesinde incelenmiş ve halen de inceleniyor olmaması; 

            b) Kişinin tüm ulusal kanun yollarını tüketmiş olması; kanuni yolların uygulanmasının makul olmayan şekilde uzaması veya bu Sözleşmenin ihlalinden dolayı mağdur olan şahsın zararını etkin bir şekilde karşılamamasının muhtemel olması halinde bu bir kural sayılmayacaktır.

            6. Komite bu madde gereğince şikayetleri incelerken kapalı toplantı yapacaktır. 

            7. Komite görüşlerini ilgili Taraf Devlete ve kişiye bildirecektir.

            8. Bu madde hükümleri bu Sözleşmeye Taraf beş Devletin bu maddenin 1. paragrafı gereğince beyanda bulunmalarıyle yürürlüğe girecektir. Bu beyanlar Taraf Devletler tarafından birer örneği öteki Taraf Devletlere gönderilmek üzere Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne tevdi olunacaktır. Yapılan beyan, herhangi bir zamanda Genel Sekreter'e yapılacak bir bildiri ile geri alınabilecektir. Böyle bir geri alma bu madde gereğince yapılmış herhangi bir şikayetin bir konusunun incelenmesine zarar vermeyecektir: Genel Sekreter tarafından beyanın geri alındığına dair tebligatın alınmasından sonra, Taraf Devlet yeni bir beyanda bulunmadıkça, kişi veya onun adına bu madde gereğinc ebaşkaca şikayet kabul edilmeyecektir.

            Madde 23
            Komite ve 21. maddenin 1 (e) paragrafı gereğince tayin olunan ayrı uzlaşma komisyonlarının üyeleri, Birleşmiş Milletler uzmanlarına tanınan imtiyaz, muafiyet ve kolaylıklarından yararlanacaklardır.

             Madde 24
            Komite Sözleşme gereğince yaptığı faaliyetleri hakkında Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'na ve Taraf Devletlere yıllık bir rapor sunacaktır.

KISIM III
            Madde 25
            1. Bu Sözleşme bütün Devletlerin imzasına açıktır.

            2. Bu Sözleşme onaylamaya tabidir. Onaylama belgeleri Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne tevdi edilecektir.

            Madde 26
            Bu Sözleşme tüm Devletlerin katılmasına açıktır. Katılma, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne tevdi edilecektir.

            Madde 27
            1. Bu Sözleşme Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri nezdine yirminci onaylama veya katılma belgesinin tevdi edildiği günden sonra otuz gün içinde yürürlüğe girecektir.

            2. Sözleşmeyi, yirminci onaylama veya katılma belgesinin tevdiinden sonra onaylayan veya katılan her bir Devlet için Sözleşme onaylama veya katılma belgesinin tevdiini takibeden otuzuncu gün yürürlüğe girecektir.

            Madde 28
            1. Her Devlet bu Sözleşme'nin imzalanması; onaylanması veya ona katılma sırasında Komitenin 20. maddede öngörülen yetkisini kabul etmediğini beyan edebilir.

            2. Bu maddenin 1. paragrafına uygun olarak çekince her Taraf Devlet, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne hitaben yapacağı bir bildiri ile bu çekinceyi geri alabilir.

            Madde 29
            1. Bu Sözleşmeye Taraf herhangi bir Devlet bir değişiklik önerisinde bulunabilir ve bunu Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne gönderebilir. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, bunun üzerine önerilen değişikliği, öneri üzerinde inceleme ve oylama yapmak maksadıyle bir Taraf Devletler Konferansı taplanmasını tercih edip etmediklerini kendisine bildirmeleri ricasıyle, Taraf Devletlere intikal ettirecektir. Bu şekilde bir bildirimin yapıldığı tarihten sonra dört ay içerisinde Taraf Devletlerin en az üçte birinin böyle bir konferansı toplantıya çağıracaktır. Konferansta hazır bulunan Taraf Devletlerin çoğunluğu tarafından kabul edilen herhangi bir değişiklik ve yapılan oylama Genel Sekreter tarafından kabul edilmek üzere tüm Taraf Devletlere tevdi olunacaktır.

            2. Bu maddenin 1. paragrafına uygun şekilde kabul edilen bir değişiklik, bu Sözleşmeye Taraf Devletlerin üçte ikisinin Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine kendi ilgili Anayasal usullerine uygun olarak yapılan değişikliği kabul ettiklerini bildirmeleriyle yürürlüğe girecektir.

            3. Değişiklikler yürürlüğe girdiğinde, bunları kabul etmiş olan Taraf Devletler hakkında bağlayıcı olacak, diğer Taraf Devletler bu Sözleşme hükümleriyle ve daha önce kabul etmiş oldukları değişikliklerle bağlı olacaklardır.

            Madde 30
            1. İki veya daha ziyade Taraf Devlet arasında bu Sözleşmenin yorumlanması ve uygulanmasını ilgilendiren müzakere ile çözümlenemeyen herhangi bir anlaşmazlık, bunlardan birinin talebiyle hakeme havale edilecektir. Hakem talebinin yapıldığı tarihten itibaren altı ay içerisinde taraflar hakem teşkili üzerinde anlaşmaya varamazlar ise, bu taraflardan herhangi birisi anlaşmazlığı Divan Statüsü'ne uygun olarak yapılacak bir talep ile Uluslararası Adalet Divanı'na intikal ettirebilecektir.

            2. Her Devlet bu Sözleşme'nin imzalanması veya onaylanması veya buna katılma sırasında bu maddenin 1. paragrafı ile bağlı olmadığını beyan edebilir. Diğer Taraf Devletler, böyle bir çekince koymuş olan herhangi bir Taraf Devlet ile ilgili olarak bu maddenin 1. paragrafı ile bağlı olmayacaklardır.

            3. Bu maddenin 2. paragrafına uygun olarak çekince koyan herhangi bir Taraf Devlet Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne yapacağı bir bildirim ile bu çekincesini her zaman geri alabilir.

            Madde 31
            1. Bir Taraf Devlet bu Sözleşme'yi Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne yapacağı yazılı bildirim ile feshedebilir. Fesih, bildirimin Genel Sekreter tarafından alındığı tarihi takibeden bir yıl sonra geçerli olur.

            2. Böyle bir fesih, hem yürürlüğe girdiği tarihten önce meydana gelen bir fiil veya ihmal ile ilgili olarak Taraf Devletin bu Sözleşme gereğince yükümlülüklerinden kurtarıcı etki yapmayacak, hem de fesih işlemi, yürürlüğe girmesinden önceki bir tarihte Komite tarafından zaten incelenmeye alınan herhangi bir meselenin tetkikine herhangi bir şekilde zarar vermeyecektir.

            3. Bir Taraf Devletin feshi ihbarının yürürlüğe girmesini takibeden tarihte, Komite, o Devleti ilgilendiren yeni bir meselenin tetkikine bağlamayacaktır.

            Madde 32
            Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, Birleşmiş Milletler'e üye tüm Devletlere ve bu Sözleşmeyi imzalayan veya katılan bütün devletlere aşağıdaki hususları bildirecektir:

            a) 25 ve 26. maddeler gereğince yapılan imzalama, onaylama ve katılmalar;

            b) Sözleşmenin 27. maddesi gereğince yürürlüğe girdiği tarih ve 29. madde gereğince yapılan değişikliklerin yürürlük tarihleri;

            c) 31. maddeye göre yapılan fesihler.

            Madde 33
            1. İngilizce, Arapça, Çince, Fransızca ve Rusça eşit derecede geçerli olan bu Sözleşme Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne tevdi olunacaktır.

            2. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri bu Sözleşme'nin onaylı örneklerini tüm Devletlere gönderecektir.

            Beyan:

            Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti Sözleşmenin 21.nci madde 1.nci paragrafı uyarınca, bir Taraf Devletce diğer bir Taraf Devletin bu Sözleşme'ye göre mükellefiyetlerini yerine getirmediği hususunda yapılacak şikayetleri kabul etmek ve incelemek için İşkencenin önlenmesi Komitesi'nin yetkisini tanıdığını beyan eder.

            Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, Sözleşmenin 22.nci madde 1.nci paragrafı uyarınca, ihlâlinden mağdur olduğunu iddia eden, kendi yargısına tabi kişilerden gelen veya onlar adına yapılan şikayetleri kabul etmek ve incelemek için, İşkenceyi Önleme Komitesi'nin yetkisini tanıdığını beyan eder.
 
           İhtırazi Kayıt:

            Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, Sözleşme'nin 30.ncu madde 2.nci paragrafı uyarınca, aynı maddenin 1.nci paragrafı ile kendisini bağlı addetmediğini beyan eder.