Milletlerarası Sözleşme  
Resmi Gazete: 17.09.1989 Sayı : 20285 (Aslı) Düstur Tertip:5 Cilt: 29-1 Sahife:1117
      
Milletlerarası Sözleşme
 
Karar Sayısı: 89/14414 
Karar Tarihi : 21/07/1989  
      
            13/12/1955 tarihinde imzalanan ve 12/4/1989 tarihli ve 3527 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunan ekli “Avrupa İkamet Sözleşmesi”nin, anılan Kanunun 2 nci maddesindeki beyanlar yapılmak suretiyle, onaylanması; Dışişleri Bakanlığı’nın 10/7/1989 tarihli ve KKVM-KOKD-I-AK-19-5873 sayılı yazısı üzerine, 31/5/1963 tarihli ve 244 sayılı Kanunun 3 üncü maddesine göre, Bakanlar Kurulu’nca 21/7/1989 tarihinde kararlaştırılmıştır. 
 
      Kenan EVREN
      Cumhurbaşkanı
T.ÖZAL      
Başbakan      
A.BOZER K.İNAN G.TANER C.ÇİÇEK
Devlet Bak. ve Başbakan Yard. Devlet Bakanı Devlet Bakanı Devlet Bakanı
I.ÇELEBİ C. ÇİÇEK  İ.ÖZARSLAN S.SERT
Devlet Bakanı Devlet Bakanı V.  Devlet Bakanı Devlet Bakanı
E.KONUKMAN İ.AŞKIN M.O.SUNGURLU İ.S. GİRAY 
Devlet Bakanı Devlet Bakanı Adalet Bakanı Milli Savunma Bakanı V.
A. AKSU A.M.YILMAZ E.PAKDEMİRLİ A.AKYOL
İçişleri Bakanı Dışişleri Bakanı Maliye ve Gümrük Bakanı Milli Eğitim Bakanı
C.ALTINKAYA H.ŞIVGIN C.TUNCER
Bayındırlık ve İskan Bakanı Sağlık Bakanı Ulaştırma Bakanı
L.KAYALAR İ. AYKUT Ş.YÜRÜR
Tarım Orman ve Köyişleri Bakanı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı  Sanayi ve Ticaret Bakanı
F. KURT N.K.ZEYBEK İ.AKÜZÜM
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Kültür Bakanı Turizm Bakanı
  
Avrupa İkamet Sözleşmesi

            Bu sözleşmeyi imzalayan Avrupa Konseyi üyesi Hükümetler, 

            Avrupa Konseyinin amacının, üyelerinin ortak mirası olan ideal ve ilkleri korumak ve geliştirmek, ekonomik ve sosyal ilerlemelerini kolaylaştırmak olduğunu dikkate alarak; 4 Kasım 1950’de imzalanan İnsan Hakları ve Temel Hürriyetleri Koruma Sözleşmesi, 20 Mart 1952’de imzalanan bu sözleşmeye Ek Protokol, Avrupa Sosyal ve Tıbbi Yardım Sözleşmesi ile sosyal güvenlik hakkında 11 Aralık 1953 de imzalanan iki Avrupa Geçici Anlaşması gibi Konsey çerçevesi içerisinde şimdiye kadar aktedilmiş bulunan sözleşme ve anlaşmada da teyit edildiği üzere Avrupa Konseyi üyesi ülkeler arasındaki bağların özel niteliğini kabul ederek; 

            Bir bölgesel sözleşme akdi suretiyle, üye ülkelerden herbirinin uyruklarına diğer üye ülkelerde uygulanan muamelelere ilişkin olarak ortak kurallar ihdasının birleşme hareketini daha da ileri götüreceğine inanarak; 

            Uyruklarına karşılıklı olarak bahşettikleri hak ve ayrıcalıkların, yalnızca statüsü gereği Avrupa Konseyi üyesi ülkeleri bir araya getiren sıkı ortaklık nedeniyle tanınmış olduğunu teyid ederek, 

            Sözleşmenin kapsamı itibariyle Avrupa Konseyi teşkilatı çerçevesine girdiğini kaydederek, 

            Aşağıdaki hususlarda anlaşmışlardır. 

BÖLÜM 1.
GİRİŞ - İKAMET VE SINIRDIŞI EDİLME
 
Madde 1
            Akit Taraflardan herbiri, kamu düzenine, milli güvenliğe, kamu sağlığına veya genel ahlaka aykırı olabilecek haller dışında, diğer taraf uyruklarının geçici olarak ikamet amacıyla kendi ülkesine girişlerini kolaylaştıracak ve orada serbestçe dolaşmalarına izin verecektir. 
 
Madde 2
            İşbu Sözleşmenin 1. maddesinde öngörülen koşullar altında, akit taraflardan her biri, ekonomik ve sosyal şartlarının müsaade ettiği ölçüde, diğer taraf uyruklarının, ülkesinde ikametlerini uzatmalarını veya bunların devamlı ikametlerini uzatmalarını veya bunların devamlı ikametlerini kolaylaştıracaktır. 
 
Madde 3
            1. Akit Taraflardan birinin, diğer akit ülkesinde yasal olarak ikamet eden uyrukları ancak milli güveliği tehdit ettikleri veya kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı davrandıkları takdirde sınırdışı edilebilirler. 

            2. Akit taraflardan birinin, diğer herhangi bir akit taraf ülkesinde yasal olarak iki yıldan fazla bir süredir ikamet etmekte olan uyruğu; milli güvenlik açısından kesin zorunluk yoksa, kendisi hakkındaki sınırdışı kararına karşı itirazda bulunmasına ve bu amaçla yetkili makama veya yetkili makamca özel olarak belirlenmiş kişi veya kişilere başvurmasına ve bu organlar önünde temsil olunmasına müsaade edilmeksizin sınırdışı edilemez. 

            3. Akit Taraflardan birinin, diğer bir Akit Taraf ülkesinde on yıldan fazla bir süredir. İkamet eden uyrukları, yalnızca mili güvenlik nedeniyle veya bu maddenin birinci bendinde zikredilen diğer nedenlerin, özellikle ciddi bir nitelikte olması hallerinde sınırdışı edilebilir. 

BÖLÜM II
MEDENİ HAKLARIN KULLANILMASI
 
Madde 4
            Akit Taraflardan birinin uyrukları, diğer bir Akit Taraf ülkesinde gerek şahsi, gerek ayni mahiyette olsun, medeni haklardan yararlanma ve bunları kullanma hususunda, o devlet uyruklarına uygulanmakta olana eşit bir muameleden faydalanır. 
 
Madde 5
            Bu sözleşmenin 4 üncü maddesi hükümleri hilafına her Akit Taraf, milli güvenlik veya savunma nedenleri ile her kategorideki mallara ilişkin iktisap, zilyetlik veya yararlanma haklarını kendi uyruklarına hasredebilir veya diğer taraf uyruklarını yabancılara uygulanan özel şartlara tabi tutabilir. 
 
Madde 6
            1. Milli Güvenlik veya savunma ile ilgili haller dışında 

            a) Bazı kategori malların iktisap, zilyetlik veya yararlanma hakkını kendi uyruklarına hasreden veya diğer taraf uyrukları da dahil bu konuda yabancılar hakkında özel düzenlemeye giden veya bu malların iktisap, zilyetlik veya yararlanma hakkını karşılıklılık esasına bağlayan her Akit Taraf işbu Sözleşmenin imzası anında bu kısıtlamanın bir listesini, buları tesis eden iç hukuk hükümlerini belirterek, Avrupa Konseyi Genel Sekreterine bildirecektir; 

            Genel Sekreter bu listeleri diğer imzalayanlara iletecektir. 

            b) Akit Taraflardan biri, işbu sözleşmenin kendisi hakkında yürürlüğe girmesinden sonra, ekonomik ve sosyal nitelikte zorunlu nedenlerle veya memleketin hayati kaynakları üzerinde tekelleşmeyi önlemek amacı ile, kendisini mecbur hissetmedikçe, diğer taraf uyruklarının bazı kategori malları iktisap, zilyetlik veya faydalanma hakkına ilişkin yeni kısıtlamalar koymayacaktır. Akit Taraf kısıtlama koyduğu takdirde alınan önlemlerden, bunlara ilişkin iç hukuk hükümlerinden ve bunları gerektiren nedenlerden tamamen Genel Sekreteri haberdar edecek; Genel Sekreter bunu diğer taraflara bildirecektir. 

            2. Her Akit Taraf, kısıtlamalar listesini diğer tarafların uyrukları lehine azaltmağa çalışacaktır. Bu değişiklikler Akit Tarafça Genel Sekretere bildirilecek ve Genel Sekreter bunları diğer taraflara iletecektir. 

            Her Akit Taraf, yabancılarla ilgili genel düzenlemelere kendi mevzuatınca tanınan istisnalardan diğer taraf uyruklarını yararlandırmak için de gayret sarf edecektir. 

 
BÖLÜM III
ADLİ VE İDARİ TEMİNATLAR
 
Madde 7 
            Akit Taraflardan birinin uyrukları, diğer taraf ülkesinde şahıslarının, mallarının, hak ve menfaatlerinin hukuki ve adli himayesinden o ülke uyruklarıyla aynı şartlar altında yararlanacaktır. Özellikle, yetkili adli ve idari makamlara başvurmak hakkı ile kendi seçtikleri ve ülke kanunlarına ehil olan bir kimsenin yardımını sağlayabilmek hakkına o ülke uyruklarıyla aynı şekilde sahip olacaktır. 
 
Madde 8
            1. Akit Taraflardan birinin uyrukları, diğer taraf ülkesinde, o ülkenin uyruklarıyla aynı şartlar altında meccani adli yardımdan yararlanacaklardır. 

            2. Akit Taraflardan birinin yoksul uyrukları, diğer taraf ülesinde o ülkenin yoksul uyrukları ile aynı koşullar dahilinde kişi hallerine ilişkin belgeleri meccanen alabileceklerdir. 

 
Madde 9
            1. Davacı veya müdahil olarak Akit Taraflardan birinin mahkemeleri önüne çıkan diğer bir Akit Taraf uyruğundan, Akitlerden birinin ülkesinde ikametgahı veya mutad meskeni bulunduğu takdirde, gerek yabancı sıfatından dolayı, gerek o memlekette ikametgah veya mekeninin bulunmaması sebebiyle, ne şekil altında olursa olsun, hiç bir teminat veya depozito akçesi talep edilmez. 

            2. Ayni kural, mahkeme masraflarını teminat altına almak için davacı veya müdahilden yapması istenecek ödeme için de uygulanır. 

            3. Yukarıdaki bentlerden birine göre veya davanın görüldüğü ülkenin hukuku uyarınca teminat, depozito veya ödemelerden bağışık tutulmuş da davacı veya müdahile hükmedilen mahkeme masrafları ve sair giderlere ilişkin mahkumiyet kararları diplomatik kanaldan yapılacak istem üzerine, diğer Akit Taraflardan birinin ülkesindeki yetkili makamca, herhangi bir harç ödenmesi gerekmeksizin yerine getirilebilir. 

 
BÖLÜM IV
GELİR GETİREN FAALİYETLER
 
Madde 10
            Ekonomik ve sosyal nitelikteki ciddi sebepler müsaade verilmesine engel olmadığı takdirde, Akit Tarafların her biri diğer taraf uyruklarının, kendi uyruklarıyla eşit olarak, ülkesinde Gelir getiren her türlü faaliyette bulunmasına izin verecektir. İlgili şahıs gerek kendi hesabına çalışırsa gerek bir işverenin hizmetinde bulunursa bu hüküm, bunlarla kayıtlı kalmaksızın sınai, ticari, mali, zirai faaliyetler ile küçük sanatlara ve serbest mesleklere de uygulanır. 
 
Madde 11
            Bir Akit tarafça Gelir getirir nitelikte bir faaliyette bulunmasına belirli bir süre için izin verilen diğer herhangi bir Akit Taraf uyruğu izin veren Akit Tarafın benzer şartlar içinde bulunan uyruklarına aynen uygulanmadığı takdirde, kendisine izin verilmesi sırasında mevcut olmayan kısıtlamalara bu süre içinde tabi tutulamaz. 
 
Madde 12
            1. Diğer herhangi Akit Taraf ülkesinde yasal olarak ikamet eden bir Akit taraf uyruğuna, aşağıdaki şartlardan birini yerine getirdiği takdirde işbu sözleşmenin 10. maddesinde öngörülen sınırlamalara bağlı tutulmaksızın, ülkesinde bulunduğu Akit Tarafın uyruklarıyla eşit olarak, gelir getiren her türlü faaliyette bulunmasına izin verilir. 

            a) O ülkede yasal olarak kesintisiz 5 yıl süre ile gelir getiren bir faaliyette bulunmuş olmak, 

            b) O ülkede yasal olarak kesintisiz 10 yıl süre ile oturmuş olmak, 

            c) Sürekli ikametine müsaade edilmiş olmak. 

            Her Akit Taraf, işbu Sözleşmenin imzalanması veya onay belgesinin verilmesi anında, yukarıdaki şartlardan bir veya ikisini kabul etmediğini beyan edebilir. 

            2. Keza Akit Taraf, aynı usulü görü (a) fıkrasında öngörülen süreyi en çok 10 yıla çıkarabilir. Şu şartla ki, beş senelik bir ilk devreden sonra, o zamana kadar icra edilen faaliyet bakımından iznin yenilenmesi hiçbir şekilde reddedilemez, veya bu yenileme o faaliyetle bir değişiklik yapılmasına bağlanamaz. Her Akit Taraf, ücretli bir faaliyetten bağımsız bir faaliyete geçiş hakkını her halukarda otomatik olarak tanımayacağını beyan edebilir. 

 
Madde 13
            Her Akit Taraf, kamu görevlerini veya Milli güvenlik veya savunma ile ilgili faaliyetleri 

            1. İşbu Sözleşmenin 13. maddesinde öngörülen hususlardan ayrı olarak, 

            a) Bazı faaliyetleri uyruklarına hasretmiş veya bunların, diğer taraf uyrukları da dahil olmak üzere, yabancılar tarafından yürütülmesini kaidelere veya mütekabiliyete tabi klan, her Akit Taraf, işbu Sözleşmenin imzası esnasında, bu kısıtlamaların bir listesini, bunların dayandığı iç hukuk hükümlerini belirtmek suretiyle, Avrupa Konseyi Genel Sekreterine tevdi edecek ve Genel Sekreter de bu listeleri diğer imzalayan taraflara gönderecektir. 

            b) Akit Taraflardan biri bakımından işbu sözleşmenin yürürlüğe girmesinden sonra o akit taraf, ekonomik ve sosyal nitelikte mücbir sebeplerle kendilerini zorunlu hissetmedikleri sürece, diğer taraf uyruklarının gelir getiren faaliyette bulunmalarına yeni kısıtlamalar getirmeyecektir. Yeni kısıtlamalar getirdikleri takdirde, alınan önlemlerden, bunlara ilişkin iç hukuk hükümleri ve bunları gerektiren saiklerden Genel Sekreteri tamamen habedar edecek ve Genel Sekreter de bunları diğer taraflara bildirecektir. 

            2. Her Akit Taraf, diğer taraf uyruklarının yararına olarak; 

            - Uyruklarına tahsis ettiği veya yabancılar tarafından ifasını kaidelere veya mütekabiliyete tabi kıldığı faaliyetlerin listesini azaltmaya çalışacaktır; bu değişiklikleri Genel Sekretere bildirecek ve genel sekreterde bunları diğer akit taraflara iletecektir. 

            - Mevzuatının öngördüğü ölçüde, yürürlükteki hükümlerden ferdi istisnalar tanımaya çalışacaktır. 

 
Madde 15
            Akit Taraflardan birinin ülkesinde o ülkenin uyruklarınca ifası belirli mesleki ve teknik vasıflara sahip olunmasını veya teminat gösterilmesini gerektiren bir faaliyetin, diğer bir Akit Taraf uyruğunca yürütülmesi aynı teminatın gösterilmesini, aynı vasıflara veya yetkili milli makamca onlara eşdeğer olarak tanınan diğerlerine sahip olunmasına bağlı olacaktır. 

            Bununla birlikte, Akitlerden birinin ülkesinde mesleklerini yasal olarak ifa eden Akit Taraf uyrukları, belirli bir durumda kendilerine yardım maksadıyla meslekdaşlarından biri tarafından diğer herhangi bir Akit Taraf ülkesine davet edilebilirler. 

 
Madde 16
            Asıl faaliyet merkezi taraflardan birinin ülkesinde olan müesseselerden biri hizmetinde bulanan ve ticaret amacı ile seyahat eden Akit Taraflardan birinin uyruklarının altı ay içinde iki aydan fazla oturmamak şartıyla, diğer bir Akit Taraf ülkesinde faaliyette bulunması için herhangi bir izin gerekli değildir. 
 
Madde 17
            1. Herhangi bir Akit Tarafın uyrukları diğer Akit Taraf ülkesinde, genel olarak ücret ve çalışma şartları ile ilgili olarak, kamu makamlarınca konulan kaideler bakımından o ülke uyruklarına uygulanandan daha az elverişli olmayan bir muameleden yararlanacaklardır. 

            2. Bu bölümün hükümleri, Akit Taraflarından birinin ülkesinde gelir getiren bir faaliyet icrası bakımından, diğer taraf uyruklarına, kendi uyruklarına uygulanandan daha elverişli bir muamele yapmalarını gerektirdiği şeklinde yorumlanmayacaktır. 

 
BÖLÜM V
ÖZEL HAKLAR
 
Madde 18
            Akit Taraflardan hiç biri, ülkesi üzerinde yasal olarak en az beş yıldan beri uygun bir faaliyette bulunmuş olan diğer bir Akit Taraf uyruklarının ticaret, ziraat ve meslek odaları gibi ekonomik veya mesleki nitelikteki teşekküllerin seçimlerine bu konuda anılan teşekküllerin yetkileri dahilinde alabilecekleri karar saklı kalmak kaydiyle, seçmen sıfatıyla, o ülke uyruklarıyla eşit şartlar altında katılmalarını yasaklayamaz. 
 
Madde 19
            Hakem seçiminin tamamen ilgili tarafların ihtiyarına bırakıldığı hakemlik durumlarında, Akit Tarafların uyruklarının, diğer taraf ülkesinde o ülkesinde o ülke uyruklarına uygulanandan maada kısıtlamalara tabi olmaksızın, hakemlik görevi yapmalarına izin verilecektir. 
 
Madde 20
            Eğitimden yararlanma Devletin yetkisinde olduğu hallerde, bir Akit Taraf ülkesinde yasal olarak oturan diğer bir Akit Tarafın okul çağındaki uyrukları, o ülke uyruklarıyla tam bir eşitlik içinde, ilk ve orta öğretim ile teknik ve mesleki eğitim kuruluşlarına kabul edileceklerdir. Bu hükmün burs verilmesine teşmili Akit Taraflardan her birinin takdirine bırakılmıştır. 

            Bir Akit Taraf ülkesinde eğitim mecburiyeti varsa o ülkede oturan ve okul çağındaki diğer taraf uyrukları da bu mecburiyete tabi olacaktır. 

 
 
BÖLÜM VI
VERGİ, ZORUNLU HİZMETLER, KAMULAŞTIRMA, MİLLİLEŞTİRME
 
Madde 21
            1. Akdedilmiş ve akdedilecek anlaşmalarda mevcut mükerrer vergi ile ilgili hükmüler saklı kalmak kaydıyla, Akit Taraflardan birinin uyrukları, diğer taraf ülkesinde benzeri bir durumda o ülke uyruklarından istenenden başka, daha yüksek veya daha masraflı, ne isim altında olursa olsun, resim, harç, vergi ve mali mükellefiyetlere tabi olmayacaklardır. Özellikle, vergi ve resim indirim veya bağışıklıklardan, aile mükellefiyetlerinde yapılan indirimler de dahil, matrahta yapılan indirimlerden istifade edeceklerdir. 

            2. Akit Taraflar, kendi uyruklarından talep etmedikleri herhangi bir ikamet resmini diğer taraf uyruklarına tahmil etmiyecektir. Bu hüküm, yabancılardan istenen izin ve yeki belgelerinin verilmesine ilişkin idari formalitelerin tamamlanması amacı ile gerektiği tardirde harç alınmasına engel olmayacaktır. Ancak, bu harçlar, bu formalitelerin gerektirdiği masraflardan fazla olmayacaktır. 

 
Madde 22
            Akit Taraflardan birinin uyruklar, diğer taraf ülkesinde, hiç bir ahvalde, gerek şahsı, gerek mal varlığı bakımından o ülkenin aynı durumundaki uyruklarına uygulanandan başka veya daha ağır mükellefiyete tabi tutulmayacaktır. 
 
Madde 23
            İnsan Hakları ve Ana Hürriyetleri Koruma Sözleşmesine ek Protokolün birinci maddesi hükümleri saklı kalmak üzere, Akit Taraflardan birinin uyrukları mallarının diğer bir Akit Tarafça kamulaştırılması veya millileştirilmesi halinde asgari bu Akit Taraf uyruklarına uygulanan muameleye tabi olacaktır. 
 
BÖLÜM VII
DAİMİ KOMİTE
 
Madde 24
            1. İşbu Sözleşmenin yürürlüğe girişini izleyen yıl içinde bir Daimi Komite kurulacaktır. Bu Komite, Sözleşmenin uygulama şartlarını iyileştirmeye ve gerekirse hükümlerini değiştirmeye veya tamamlamaya yönelik önerilerde bulunacaktır. 

            2. Bu Sözleşmenin 6. maddesinin 1 (b) bendi ile, 14. maddesinin 1 (b) bendi hükümlerinin yorumlanması veya uygulanması hususunda görüş ayrılıkları olması halinde, Komite, taraflardan birinin isteği üzerine, tarafları uzlaştırmaya gayret edecektir. 

            3. Komite, tarafların ülkesinde yürürlükte bulunan ve bu Sözleşmede yer alan konulara ilişkin kanun ve düzenlemelerin durumu ile ilgili bütün bilgileri içeren devreyi bir rapor yayınlayacaktır. 

            4. İşbu Sözleşmeyi onaylayan, Avrupa Konseyinin her üyesi bu Komiteye bir temsilci atayacaktır. Konseyin diğer her üyesi söz hakkına sahip bir gözlemci tarafından bu Komitede temsil olunabilecektir. 

            5. Komite, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri tarafından toplantıya çağrılır. 

            İlk toplantı, kuruluşunu izleyen ilk üç ay içinde yapılacaktır. Müteakip toplantılar, her iki yılda en az bir defa yapılacaktır Komite, Konseyin Bakanlar Komitesinin gerekli gördüğü hallerde de toplanacaktır. İki yıllık süre son toplantının kapanış tarihinden itibaren işlemeye başlayacaktır. 

            6. Daimi Komitenin görüş ve tavsiyeleri Bakanlar Komitesine sunulur. 

            7. Daimi Komite iç tüzüğünü kendi düzenler.   

 
BÖLÜM VIII
GENEL HÜKÜMLER
 
Madde 25
            İşbu Sözleşmenin hükümleri, diğer Akit Taraflardan bir veya birkaçının uyruklarına daha elverişli bir işlem sağlayan ve halen yürürlükte bulunan veya yürürlüğe girecek olan milli mevzuat, ikili veya çok taraflı andlaşma, sözleşme ve anlaşma hükümlerine halel getirmez. 
 
Madde 26 
            1. Her Avrupa Konseyi Üyesi, işbu Sözleşmenin imza veya onay belgesinin tevdi sırasında sözleşmenin belirli bir hükmüne, ancak ülkesinde halen yürürlükte bulunan bir kanunun bu hükme uygun olmaması halinde bir çekince koyabilir. İşbu madde gereğince genel mahiyetteki çekincelere müsaade edilemez. 

            2. İşbu maddeye uygun olarak konulan her çekince sözkonusu kanunun kısa bir açıklamasını da içerir. 

            3. İşbu madde gereğince bir çekince koyan her Konsey üyesi, koşullar elverişli olur olmaz bunu geri alacaktır. Çekincelerin geri alınışı Konsey Genel Sekreterine hitaben bir bildirim ile yapılacak ve bu bildirimin alındığı tarihten itibaren hüküm ifade edecektir. Genel Sekreter bu bildirim metnini Sözleşmeyi imzalayan taraflara iletecektir. 

 
Madde 27
            Sözleşmenin 26. maddesi uyarınca sözleşmenin belirli bir hükmü hakkında bir çekince koyan Akit Taraf, diğer Akit Taraflardan bu hükmün uygulanmasını ancak kendisinin kabul ettiği ölçüde isteyebilir. 
 
Madde 28 
           1. 1. Harp veya millet hayatını tehdit eden diğer genel tehlike hallerinde, her Akit Taraf, durumun kesin olarak gerektirdiği ölçüde, işbu Sözleşmede öngörülen yükümlülüklere uymayan önlemler alabilir. Şu şartla ki, bu önlemler, Devletler Hukukundan doğan diğer bütün yükümlülüklere aykırı olamaz. 

            2. Bu uymama hakkını kullanan her Akit Taraf, aldığı önlemlerden ve bunları gerektiren nedenlerden, Avrupa Konseyi Genel Sekreterini tamamen haberdar edecektir. Bu önlemlerin yürürlükten kalktığı ve Sözleşme hükümlerinin yeniden tamamiyle uygulamaya konulduğu tarihi de Konsey Genel Sekreterine bildirecektir. 

 
BÖLÜM IX
SÖZLEŞMENİN UYGULAMA ALANI
 
Madde 29
            1. Bu Sözleşme Akit Tarafların anavatanlarında uygulanır. 

            2. Her Konsey üyesi bu Sözleşmenin imzası veya onaylanması sırasında veya bunu izleyen herhangi bir zamanda, Avrupa Konseyi Genel Sekreterine hitaben bir bildirimle bu sözleşmenin, sözkonusu bildiri de belirtilen ve milletlerarası ilişkilerinden sorumlu olduğu ülke veya ülkelere de uygulanacağını açıklayabilir. 

            3. Yukarıdaki bende uygun olarak yapılan bildirimle, bu bildirimlerde belirtilen bütün ülkeler bakımından, bu sözleşmenin 33. maddesinde öngörülen şartlara uyularak geri alınabilir. 

            4. Genel Sekreter, bu maddenin ikinci veya üçüncü bentleri uyarınca kendisine iletilen her bildirimi diğer Konsey üyelerine bildirecektir. 

 
Madde 30
            1. Bu Sözleşme hükümlerine göre, Akit Taraflardan birinin uyrukluğuna sahip gerçek kişiler uyruk addedilir. 

            2. Akit Taraflardan hiçbiri sözleşmenin uygulanmadığı anavatan dışı topraklarında mutad meskenleri bulunan diğer bir Akit Taraf uyruklarını işbu Sözleşmeden yararlandırmak zorunluluğunda olmayacaktır. 

 
BÖLÜM X
ANLAŞMAZLIKLARIN ÇÖZÜMÜ
 
Madde 31
            1.İşbu Sözleşmenin yorumlanması veya uygulanması hususunda Akit Taraflar arasında çıkabilecek anlaşmazlıklar, taraflar başka bir barışçı çözüm yöntemi üzerinde uyuşamadıkları takdirde, özel surette varılacak bir anlaşma ile veya anlaşmazlığa taraf olanlardan birinin başvurması ile Milletlerarası Adalet Divanına götürülecektir. 

            2. Anlaşmazlıkların Barışçı Yollarla Çözümlenmesi konusundaki Avrupa Sözleşmesinin yürürlüğe girmesinde sonra bu Sözleşmeye taraf olanlar, işbu Sözleşme ile ilgili olarak aralarında çıkabilecek bütün anlaşmazlıklarda anılan sözleşmenin kendilerini bağlayıcı hükümlerini uygulayacaklardır. 

            3. Yukarıdaki bentlerde öngörülen bir usule tabi olan her anlaşmazlık, ilgili taraflarca derhal Avrupa Konseyi Genel Sekreterinin bilgisine sunulacak ve genel sekreter de vakit geçirmeksizin, diğer Akit Tarafları haberdar edecektir. 

            4. Anlaşmazlığa dahil bir taraf, Milletlerarası Adalet Divanının bir hüküm veya hakem mahkemesinin kararı gereğince kendisine düşen mükellefiyetleri yerine getirmediği takdirde, diğer taraf Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesine başvurabilecek ve Komite, gerekli görürse, Komitede bulunmak hakkını haiz temsilcilerin üçte iki çoğunluğunun oyu ile, hüküm veya kararın yerine getirilmesini sağlamak amacı ile tavsiyelerde bulunabilecektir. 

 
BÖLÜM XI
NİHAİ HÜKÜMLER
 
Madde 32
            İşbu Sözleşmeye ekli protokol, sözleşmenin ayrılmaz bir bölümüdür. 
 
Madde 33
            1. Bir Akit Taraf işbu Sözleşmeyi sadece, sözleşmenin kendi bakımından yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak beş yıllık süre sonunda, Konsey Genel Sekreterine altı ay önceden ihbarda bulunmak suretiyle feshedebilir. Genel Sekreter de bu ihbardan diğer akit tarafları haberdar edecektir. Yukarıda öngörülen fesih hakkını kullanmayan bir akit taraf, müteakip iki yıllık sürelerle Sözleşmeye bağlı kalacak ve sadece bu sürelerin bitiminden altı ay önce ihbarda bulunmak suretiyle bu sözleşmeyi feshedebilecektir. 

            2. Fesih, ilgili Aket Tarafı, feshin hüküm ifade ettiği tarihten önce yaptığı herhangi bir fiil bakımından işbu Sözleşmede yeralan sorumluluklarından kurtaramaz. 

            3. Avrupa Konseyi üyeliğinden çıkan her Akit Taraf, aynı koşullarla, bu Sözleşmeye de taraf olmaktan çıkar. 

 
Madde 34
            1. İşbu Sözleşme Avrupa Konseyi üyelerinin imzasına açık tutulacak ve onaya tabi olacaktır. Onay Belgesi Avrupa Konseyi Genel Sekreterine verilecektir. 

            2. İşbu Sözleşme, beşinci Onay Belgesinin verildiği tarihte yürürlüğe girecektir. 

            3. Sonradan onaylayacak her imzalayan bakımından Sözleşme, Onay Belgesinin verilmesi tarihinde yürürlüğe girecektir. 

            4. Genel Sekreter Sözleşmenin yürürlüğe girişini, onaylayan Akit Tarafların isimlerini, konulan çekinceleri ve sonradan verilecek Onay Belgelerini bütün Konsey üyelerine bildirecektir. 

            Yukarıdaki hükümleri tasdiken, aşağıda imzaları bulunan yetili temsilciler işbu Sözleşmeyi imzalamışlardır. 

            İşbu Sözleşme, İngilizce ve Fransızca olarak 13 Aralık 1955 tarihinde Paris’te düzenlenmiştir. Her iki metin aynı şekilde geçerli olacaktır. Tek nüsha halinde Avrupa Konseyi arşivine tevdi edilecektir. Genel Sekreter aslına uygun örneklerini bütün imzalayan taraflara gönderecektir. 

 
PROTOKOL
KISIM I

            Madde 1,2,3,4,5,6, bent 1 (b), 10, 13 ve 14. bent 1 (b) 

            (a) Her Akit Taraf aşağıdaki hususları kendi milli ölçülerine göre takdir hakkına sahiptir: 

            (1) Diğer taraf uyruklarının kendi ülkesine girmesine engel olabilecek “kamu düzeni, güvenlik, halk sağlığı veya genel ahlaka ilişkin sebepleri”; 

            (2) Diğer taraf uyruklarının kendi ülkesinde uzun süre veya devamlı ikametine yahut gelir getiren bir iş yapmasına izin verilmesine engel olabilecek “ekonomik veya sosyal” koşulları 

            (3) Milli güvenliğe karşı bir tehdit veya kamu düzeni yahut genel ahlaka karşı bir suç teşkil eden durumları; 

            (4) Sözleşmede, belirli kategrideki malların iktisap, mülkiyet veya kullanılmasını yahut belirli hakların kullanılmasını ve faaliyetlerin yapılmasını uyruklarına tahsis etmek veya bu hususlarda diğer taraf uyruklarını özel koşullara tabi tutmak yetkisine sahip olduğunu belirten sebepleri; 

            (b) Sınırdışı etme sebeplerinin “bilhassa ciddi mahiyette” olup olmadığını takdir her Akit Tarafa aittir. Bu takdir keyfiyetinde, ilgilinin bütün ikamet süresindeki davranışı dikkate alınacaktır. 

            (c) Bir akit Taraf diğer Akit Taraf uyruklarının haklarını ancak, işbu Sözleşmede belirtilen sebeplere dayanarak ve taraflarca üstlenilen yükümlülüklerle uzlaşabildiği ölçüde, kısıtlayabilir. 

 
KISIM II
            Madde 1,2,3,,10,11,12,13,14,15,16,17, ve 20 

            (a) Yabancıların kabulüne oturumunda ve dolaşımına ve hatta gelir getiren faaliyetlerde bulunmalarına ilişkin düzenlemeler, Sözleşmeye aykırı olmadıkça, işbu Sözleşmeden etkilenmez. 

            (b) Bu düzenlemelere uydukları takdirde, Akit Taraflardan birinin uyrukları diğer taraf ülkesinde yasalara uygun olarak mukim telakki edilirler. 

KISIM III

            Madde 1,2 ve 3 

            (a) “Kamu düzeni” kavramı genel olarak kıta ülkelerinde kabul edilen geniş anlamı ile anlaşılmalıdır. Taraflardan biri, örneğin siyasi sebeplerle veya oturma masraflarını karşılamak gücü olmadığına yahut gerekli izin olmaksızın gelir getiren bir faaliyette bulunma niyetinde olduğuna dair inandırıcı sebepler varsa diğer taraf uyruğunun memlekete girmesini reddedebilir. 

            (b) Akit Taraflar kendilerine tanınan hakların kullanılmasında, aile bağlarını dikkate almayı taahhüt eder. 

            (c) Sınırdışı etme hakkı ancak ferdi hallerde kullanılabilir. 

            Akit Taraflar sınırdışı etme hakkını Avrupa Konseyi üyeleri arasında var olan özel ilişkileri dikkate alarak kullanacaklardır. Özellikle ilgili şahsın aile bağlarını ve ülkelerindeki oturma süresini dikkate alacaklardır. 

 
KISIM IV
            Madde 8 ve 9 

            İşbu Sözleşmenin 8 ve 9. maddeleri hükümleri, Hukuk Usulüne dair Lahey Sözleşmesi hükümlerinden doğan yükümlülükleri hiçbir suretle etkilemez. 

 
KISIM V
            Madde 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16 ve 17 

            (a) İşbu Sözleşmenin 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16 ve 17. maddeleri hükümleri, bir ve ikinci maddelerde öngörülen giriş ve oturma ile ilgili şartlara bağlı olarak uygulanır. 

            (b) Akit Taraflardan birinin bir diğer taraf ülkesinde yasalara uygun olarak oturan uyruklarının sorumluluğu altında bulunan ve kendilerine refakat veya iltihak etmeye izin verilmiş bulunan eş ve çocuklara işbu Sözleşmenin öngördüğü şartlar altında ve mümkün olduğu nisbette, o ülkeye girebilecek ve bir iş tutabilecektir. 

            (c) Diğer bir taraf ülkesinde özel statülere dayanarak ikamet eden veya özel kural ve anlaşmalar gereğince gelir getiren bir faaliyet icra eden bir Akit Taraf uyruklarına; diplomatik veya konsolosluk misyonlarının mahallen işe alınmamış mensupları veya personeli, milletler arası teşkilat memurları, stajyerler, çıraklar, talebeler, mesleki formasyonlarını geliştirme gayesiyle çalıştırılan kişiler ile gemi ve hava gemisi mürettebatı da dahil olmak üzere, işbu Sözleşmenin 12. madde hükümleri uygulanmayacaktır. 

            (d) İşbu Sözleşmenin 16. maddesi gereğince Akit Taraflar, iç mevzuat veya düzenlemelerinde, seyyar tacirlik mesleğini, seyyar endüstri veya işportacılıkla eş tutmayacaktır. 

            (e) 16. maddenin sadece, kabul eden memleket dışında kain bir teşebbüsün emrinde çalışan ve münhasıran bu teşebbüs tarafından ücreti verilen seyyar tacirlere uygulanacağı anlaşılmalıdır. 

            (f) İşbu Sözleşmenin 17. maddesinin birinci fıkrası hükümleri, ücretler bakımından stajyerlerin özel durumlarına uygulanmaz. 
 

KISIM VI
            Madde 2, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17 ve 25 

            (a) Sözleşme sınai, ebedi ve sanatsal mülkiyete ve yeni nebati ürünlere uygulanmaz; bunlar yürürlükte bulunan yahut yürürlüğe girecek olan milletlerarası sözleşmeler veya diğer ilgili bütün anlaşmalara konu teşkil eder. 

            (b) Üyesi bulunan ülkelerin uyruklarının istihdamını yöneten Avrupa İktisadi İşbirliği Teşkilatı Konseyinin Kararları ile bağlı bulunan veya bağlı bulunacak olan işbu Sözleşmeye Akit Taraflar, karşılıklı münasebetlerinde ve ücretli faaliyetlerin ifası hususunda, bu Anlaşmanın hükümlerinden veya söz konusu kararlardan hangisi ücretli işlerde çalışanların daha lehinde ise onu uygulayacaklardır. İşbu Sözleşmenin 2, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16 ve 17. maddeleri hükümlerinin uygulanmasında ve 10 ve 14. maddelerde belirtilen ekonomik ve sosyal sebeplerin takdirinde taraflar, ücretlilerin daha lehinde oldukları takdirde, yukarıda zikredilen kararlara ruh ve lafzıyle uyacaklardır. 

 
KISIM VII
            Madde 26, fıkra 1 

            Akit Taraflar, iç mevzuatının temel hükümlerinin gerektirdiğine kanaat getirdikleri ölçüde çekince koyma hakkını kullanacaktır. 

 
KISIM VIII
            Madde 29, fıkra 1 

            (a) İşbu Sözleşme, Fransa bakımından Cezayir’e ve deniz aşırı ülkelerine de uygulanır. 

            (b) Federal Almanya Cumhuriyeti, Avrupa Konseyi Genel Sekreterine yapacağı bir beyanla işbu Sözleşmenin uygulanmasını Berlin Land’ına da teşmil edebilecektir. Genel Sekreter bu beyanı diğer Akit Taraflara bildirecektir. 

            Madde 29, fıkra 2 

            İşbu Sözleşmenin 29. maddesinin 2. fıkrası gereğince bir beyanda bululan her Avrupa Konseyi üyesi, bu beyanda belirtilen her ülke bakımından 6. maddenin 1. fıkrasında ve 14. maddenin 1. fıkrasında öngörülen sınırlama listeleri ve 12. madde gereğince yapılan her beyanı ve İşbu Sözleşmenin 26. maddesi gereğince serdedilen her çekinceyi aynı zamanda Genel Sekretere bildirecektir. 

 
Madde 30
            “Mutad Mesken” deyimli ilgilinin uyruğu bulunduğu ülkede uygulanmakta olan kurallara göre tanımlanacaktır. 
 
KISIM IX
            Madde 31, fıkra 1 

            Milletlerarası Adalet Divanı Statüsüne taraf olmayan Akit Taraflar Divana katılmak için gerekli tedbirleri alacaklardır. 

            Not: İngilizce ve Fransızca metinleri 17 Eylül 1989 gün ve 20285 sayılı Resmi Gazetede’dir.