Milletlerarası Sözleşmeler  
Resmi Gazete: 14.10.1989 Sayı : 20312 (Aslı) Düstur Tertip:5 Cilt: 29-1 Sahife:1131
      
Milletlerarası Sözleşme
 
Karar Sayısı: 89/14434
Karar Tarihi : 07/08/1989  
      
            18/10/1961 tarihinde Torino’da imzalanan, 16/6/1989 tarihli ve 3581 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunan ekli “Avrupa Sosyal Şartı”nın onaylanması; Dışişleri Bakanlığı’nın 21/7/1989 tarihli ve AV - KON/KGSİ / 1914-3546 sayılı  yazısı üzerine, 31/5/1963 tarihli ve 244 sayılı Kanunun 3 ve 5’inci maddelerine göre, Bakanlar Kurulu’nca 7/8/1989 tarihinde kararlaştırılmıştır. 
      Kenan EVREN
      Cumhurbaşkanı
T.ÖZAL      
Başbakan      
A.BOZER K.İNAN G.TANER C.ÇİÇEK
Devlet Bak. ve Başbakan Yard. Devlet Bakanı Devlet Bakanı Devlet Bakanı
I.ÇELEBİ C. ÇİÇEK İ.ÖZARSLAN S.SERT
Devlet Bakanı Devlet Bakanı V. Devlet Bakanı Devlet Bakanı
E.KONUKMAN İ.AŞKIN M.O.SUNGURLU İ.S. GİRAY 
Devlet Bakanı Devlet Bakanı Adalet Bakanı Milli Savunma Bakanı V.
A. AKSU A.M.YILMAZ E.PAKDEMİRLİ A.AKYOL
İçişleri Bakanı Dışişleri Bakanı Maliye ve Gümrük Bakanı Milli Eğitim Bakanı
C.ALTINKAYA H.ŞIVGIN C.TUNCER
Bayındırlık ve İskan Bakanı Sağlık Bakanı Ulaştırma Bakanı
L.KAYALAR İ. AYKUT Ş.YÜRÜR
Tarım Orman ve Köyişleri Bakanı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı  Sanayi ve Ticaret Bakanı
F. KURT N.K.ZEYBEK İ.AKÜZÜM
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Kültür Bakanı Turizm Bakanı
 
AVRUPA SOSYAL ŞARTI

            Bu Şart’ı imzalayan Avrupa Konseyi üyesi Hükümetler; 

            Avrupa Konseyinin hedefinin kendilerinin  ortak mirası olan ideal ve prensiplerin gerçekleştirilmesi ve korunması  gayesiyle üyeleri arasında daha güçlü bir birliğin sağlanması ve özellikle insan hakları ve temel özgürlüklerin gerçekleştirilmesi ve idame ettirilmesi suretiyle sosyal ve ekonomik gelişmenin sağlanması olduğunu gözönüne alarak; 

            Avrupa Konseyi üyesi devletlerin, 4 Kasım 1950 tarihinde Roma’da imzalanmış olan İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması Avrupa Sözleşmesiyle 20 Mart 1952 tarihinde Paris’te  imzalanan ek protokolda halklarına bu belgelerde belirtilen kişisel ve siyasal hak ve özgürlükleri sağlamayı kabul ettiklerini gözönünde bulundurarak; 

            Hiçbir ırk, renk, cinsiyet, din, siyasal görüş, ulusal soy veya sosyal köken ayırımı gözetmeksizin sosyal haklardan yararlanma hakkının  sağlanması gerektiğini gözönüne alarak; 

            Uygun kuruluş ve faaliyetlerle kent ve kırsal nüfusun yaşam düzeyini geliştirmek ve sosyal refahını yükseltmek için her türlü ortak çabada bulunmaya kararlı olarak; 

            Aşağıdaki hükümlerde mutabık kalmışlardır. 
  

BÖLÜM I
            Akit Taraflar, ulusal ve uluslararası tüm uygun yolları izleyerek aşağıdaki hak ve ilkelerin etkin biçimde gerçekleşebileceği koşullara ulaşmayı politikalarının amacı sayar: 

            1. Herkesin, özgürce edinebildiği bir işle yaşamını sağlama fırsatı olacaktır.  

            2. Tüm çalışanların adil çalışma  koşullarına sahip olma hakkı vardır. 

            3. Tüm çalışanların güvenli ve sağlıklı çalışma koşullarına sahip olma hakkı vardır. 

            4. Tüm çalışanların, kendileri ve ailelerine yeterli bir yaşam düzeyi sağlamak için adil bir ücret alma hakkı vardır. 

            5. Tüm çalışanlar ve çalıştıranlar ekonomik ve sosyal çıkarlarını korumak amacıyla ulusal ve uluslararası kuruluşlar düzeyinde  örgütlenme özgürlüğüne sahiptir. 

            6. Tüm çalışanlar ve çalıştırılanlar toplu pazarlık hakkına sahiptir. 

            7. Çocuklar ve gençler uğrayacakları bedensel ve manevi tehlikelere karşı özel korunma hakkına sahiptir. 

            8. Çalışan kadınlar analık durumunda ve öteki çalışan kadınlar gerektiğinde, çalışırken özel korunma hakkına sahiptir. 

            9. Herkes, kişisel ilgi ve yetenekleri uyarınca bir mesleği seçmesine yardımcı olacak uygun mesleki yönlendirme imkanları hakkına sahiptir. 

            10. Herkes mesleki eğitim için uygun olanaklar hakkına sahiptir. 

            11. Herkes ulaşılabilecek en yüksek sağlık düzeyinden yararlanmasını mümkün kılan her türlü önlemlerden faydalanma hakkına sahiptir. 

            12. Tüm çalışanlar ve geçimini temin ettikleri kişiler sosyal güvenlik hakkına sahiptir. 

            13. Yeterli kaynaklardan yoksun herkes, sosyal ve sağlık yardımı hakkına sahiptir. 

            14. Herkes sosyal refah hizmetlerinden yararlanma hakkına sahiptir. 

            15. Özürlü kimseler, özürlerinin nedeni ve niteliği ne olursa olsun, mesleki eğitim, rehabilitasyon ve topluma yeniden intibak hakkına sahiptir. 

            16. Toplumun temel birimi olarak aile, tam gelişmesini sağlamaya yönelik uygun sosyal yasal ve ekonomik korunma hakkına sahiptir. 

            17. Medeni hallerine ve aile ilişkilerine bakılmaksızın, analar ve çocuklar uygun sosyal ve ekonomik korunma hakkına sahiptir. 

            18. Herhangi bir Akit Tarafın vatandaşları, inandırıcı ekonomik veya sosyal nedenlere dayalı kısıtlamalar saklı kalmak kaydıyla, diğer bir Akit Taraf ülkesinde, o ülke vatandaşları ile eşit koşullar altında kazanç getirici herhangi bir merkezi işte çalışma hakkına sahiptir. 

            19. Bir Akit Taraf göçmen işçiler ve aileleri herhangi bir başta Akit Tarafın ülkesinde korunma ve yardım hakkına sahiptir. 
 

BÖLÜM II 
            Akit Taraflar, III. Bölümde belirtildiği gibi, müteakip madde ve fıkralarda konmuş olan yükümlülüklerle bağlı kalmayı taahhüt ederler. 

            Madde 1 
            Çalışma Hakkı 
            Akit Taraflar çalışma hakkının etkin bir biçimde kullanılmasını sağlamak üzere: 

            1. Tam istihdamı gerçekleştirmek üzere olabildiğince yüksek ve istikrarlı bir istihdam düzeyine ulaşmayı ve bu düzeyi korumayı başta gelen amaç ve sorumluluklardan biri saymayı; 

            2. Çalışanların özgürce edindikleri bir işle yaşamlarını sağlama haklarını etkin biçimde korumayı; 

            3. Tüm çalışanlar için ücretsiz iş bulma hizmetlerini sağlamayı veya korumayı; 

            4. Uygun mesleğe yöneltme, eğitim ve rehabilitasyon hizmetlerini sağlamayı veya geliştirmeyi; 
taahhüt ederler. 

            Madde 2 
            Adil Çalışma Koşulları Hakkı 
            1. Verimlilik artışı ve ilgili diğer etkenler izin verdiği ölçüde haftalık çalışma süresinin tedricen azaltılmasını öngören makul günlük ve haftalık çalışma saatlerini sağlamayı; 

            2. Ücretli resmi tatil olanağı sağlamayı; 

            3. En az iki haftalık ücretli yıllık izin sağlamayı; 

            4. Belirlenen tehlikeli ve sağlığa zararlı işlerde çalışanlara ücretli ek izin verilmesini veya bunların çalışma saatlerinin azaltılmasını sağlamayı; 

            5. Elden geldiğince ilgili ülke veya yörenin geleneklerine göre dinlenme günü olarak kabul edilen günle bağdaşmak üzere haftalık bir dinlenme süresi sağlamayı, 

            taahhüt ederler. 

            Madde 3 
            Güvenli ve Sağlıklı Çalışma Koşulları Hakkı 
            Akit Taraflar; güvenli ve sağlıklı çalışma koşulları hakkının etkin biçimde kullanılmasını sağlamak üzere: 

            1. Güvenlik ve sağlık alanında yasal düzenlemeler yapmayı; 

            2. Gözetim önlemleriyle bu düzenlemelerin uygulanmasını sağlamayı; 

            3. Gerektiğinde, iş güvenliği ve sağlığını geliştirmiye amaçlayan önlemler konusunda taahhüt ederler. 

            Madde 4 
            Adil Bir Ücret Hakkı 
            Akit Taraflar, adil bir ücret hakkına etkin bir geçerlilik kazandırmak üzere: 

            1. Çalışanların kendilerine ve ailelerine saygın bir yaşam düzeyi sağlayacak ücret hakkına sahip olduklarını tanımayı; 

            2. Özel durumlardaki istisnalar haricinde, çalışanların fazla çalışma karşılığında zamlı ücret almaya hak sahibi olduklarını tanımayı; 

            3. Çalışan erkeklerle kadınlara eşit işe eşit ücret hakkını tanımayı; 

            4. Tüm çalışanların işlerine son verilmeden önce uygun bir bildirim süresi hakkını kabul etmeyi; 

            5. Ücretlerden ancak, ulusal yasalar veya düzenlemelerle belirlenmiş veya toplu sözleşmeler veya hakem kararıyla saptanmış koşullar ve ölçüler içinde kesinti yapılmasına izin vermeyi; 

            taahhüt ederler. 

            Bu hakların kullanılması, özgürce yapılmış toplu sözleşmeler, yasal ücret  saptama usulleri veya ulusal koşullara uygun başka yollarla sağlanır. 

            Madde 5 
            Örgütlenme Hakkı 
            Akit Taraflar, çalışanların ve çalıştıranların ekonomik ve sosyal çıkarlarını korumak için yerel ulusal ve uluslararası örgütler kurma veya bu örgütlere üye olma özgürlüğünü sağlamak veya geliştirmek amacıyla ulusal mevzuatın bu özgürlüğü zedelemesini veya zedeleyici biçimde uygulanmasını önlemeyi taahhüt ederler.  Bu maddede öngörülen  güvencelerin, güvenlik güçleri için hangi ölçüde uygulanacağı ulusal yasalarla veya düzenlemelerle belirlenir. Bu güvencelerin silahlı kuvvetler mensuplarına uygulanmasına ilişkin ilke ile bu kesime hangi düzeyde uygulanacağı, yine ulusal yasalar veya düzenlemelerle saptanır. 

            Madde 6 
            Toplu Pazarlık Hakkı 
            Akit Taraflar, toplu pazarlık hakkının etkin biçimde kullanılmasını sağlamak üzere: 

            1. Çalışanlar  ve çalıştıranlar arasında ortak görüşmeleri geliştirmeyi; 

            2. Gerekli ve uygun olduğu durumlarda, toplu sözleşme yoluyla iş koşullarının düzenlenmesi amacıyla çalıştıranların veya çalıştıran örgütlerinin çalışanların örgütleriyle özgürce görüşmeleri yöntemini geliştirmeyi; 

            3. İş uyuşmazlıklarının çözümü için uygun uzlaştırma ve isteğe bağlı hakem sisteminin kurulmasını ve işletilmesini geliştirmeyi; 

            taahhüt ederler ve, 

            4. 16 yaşından küçüklerin çalışma sürelerinin, gelişmeleri ve öncelikle  de mesleki eğitim gereksinmeleri uyarınca sınırlandırılmasını sağlamayı; 

            5. Genç çalışanların ve çırakların ve çırakların adil bir ücret ve diğer uygun ödeneklerden yararlanma hakkını tanımayı; 

            6. Gençlerin, çalıştıranların izniyle normal çalışma saatlerinde mesleki eğitimde geçirdikleri sürenin, günlük çalışma süresinden sayılmasını sağlamayı; 

            7. 18 yaşın altındaki kişilere yılda en az üç haftalık ücretli izin hakkını tanımayı; 

            8. 18 yaşın altındaki kişilerin, ulusal yasalar veya düzenlemelerle belirlenen işler dışında gece işinde çalıştırılmamasını sağlamayı; 

            9. Ulusal yasalar veya düzenlemelerle belirlenen işlerde çalışan 18 yaşın altındaki kişilere düzenli sağlık kontrolunu sağlamayı; 

            10. Çocukların ve gençlerin özellikle doğrudan veya dolaylı olarak işlerinden doğan tehlikeler başta gelmek üzere, uğradıkları bedensel ve manevi tehlikelere karşı özel olarak korunmalarını sağlamayı; 
Taahhüt ederler. 

            Madde 8 
            Çalışan Kadınların Korunma Hakkı 
            Akit Taraflar, çalışan kadınların korunma hakkının etkin biçimde kullanılmasını sağlamak üzere; 

            1. Kadınlara doğumdan önce ve sonra, ücretli izin veya yeterli sosyal güvenlik yardımı veya kamu kaynaklarından yararlandırma yoluyla toplam en az 12 haftalık izin sağlamayı; 

            2. Çalıştıranın, bir kadına doğum izni sırasında işten çıkarma  bildiriminde bulunmasını veya doğum nedeniyle izinli olduğu sırada süresi sona erecek bir bildirimde bulunmasını yasa dışı saymayı; 

            3. Emzirme döneminde analara, bu amaçla yeterli bir süre işe ara verme hakkı sağlamayı; 

            4. a) Endüstride çalışan kadınların gece işlerinde çalışmalarını düzenlemeyi,  ve ağır niteliği nedeniyle uygun düşmeyen tüm öteki işlerde çalışmaları yasaklamayı; taahhüt ederler. 

            Madde 9 
            Mesleğe Yöneltme Hakkı 
            Akit Taraflar mesleğe yöneltme hakkının etkin biçimde kullanılmasını sağlamak üzere, gerektiğinde özürlüler dahil herkese niteliklerine ve bu niteliklerin iş bulma olanaklarıyla ilişkisine göre işini seçme ve mesleğini geliştirmesine ilişkin sorunlarını çözmek üzere yardımcı olacak bir hizmet vermeyi veya geliştirmeyi ve bu yardımın okul çocukları dahil gençler ve yetişkinler için ücretsiz yapılmasını sağlamayı; 

            taahhüt ederler. 

            Madde 10 
            Mesleki Eğitim Hakkı 
            Akit Taraflar mesleğe yöneltme hakkının etkin biçimde kullanılmasını sağlamak üzere, 

            1. Gerektiğinde, özürlüler dahil herkese, çalıştıran ve çalışanların örgütlerine danışarak teknik ve mesleki eğitim olanağı sağlamayı veya geliştirmeyi ve salt kişisel yeteneğe dayalı olmak üzere yüksek teknik eğitim ve üniversite öğrenimi görme kolaylıkları bahşetmeyi; 

            2. Kız ve erkek tüm gençlerin çeşitli işlerde çalışırken eğitilmeleri için bir çıraklık sistemiyle diğer sistemli düzenlemeleri sağlamayı veya geliştirmeyi; 

            3. Gerektiğinde; 

            a) Çalışan yetişkinler için yeterli ve kolayca ulaşılabilir eğitim olanaklarıyla; 

            b) Teknolojik gelişmelerin veya yeni çalıştırma eğilimlerinin sonucu  olarak çalışan yetişkinlerin duyduğu yeniden eğitim gereksinmelerini karşılamak için özel kolaylıklar sağlamayı veya geliştirmeyi; 

            4. a) Tüm harç ve masrafların azaltılması veya kaldırılması, 

            b) Uygun durumlarda mali yardım yapılması, 

            c) İşçinin, işi sırasında işverenin talebi üzerine gördüğü ek eğitimde harcanan zamanın normal çalışma süresinden sayılması, 

            d) Yeterli denetim yoluyla, işçi ve işveren kuruluşlarına danışarak, çıraklık ve gençlerin eğitimi ile yapılan diğer düzenlemelerin etkinliğini ve genel olarak genç işçilerin yeterli bir şekilde korunmalarının sağlanması gibi, uygun önlemlerle sağlanan imkanların tam kullanılmasını teşvik etmeyi; 

            taahhüt ederler. 

            Madde 11 
            Sağlığın Korunması Hakkı 
            Akit Taraflar, sağlığın korunması hakkının etkin biçimde kullanılmasını sağlamak üzere, ya doğrudan veya kamusal veya özel örgütlerle işbirliği içinde, diğer önlemlerin yanısıra, 

            1. Sağlığın bozulmasına yolaçan nedenleri olabildiğince ortadan kaldırmak; 

            2. Sağlığı geliştirmek ve sağlık konularında kişisel sorumluluğu artırmak üzere eğitim ve danışma kolaylıkları sağlamak; 

            3. Salgın hastalıklarla yerleşik mevzii ve başta hastalıkları olabildiğince önlemek; üzere tasarlanmış uygun önlemler almayı taahhüt ederler. 

            Madde 12 
            Sosyal Güvenlik Hakkı 
            Akit Taraflar sosyal güvenlik hakkının etkin biçimde kullanılmasını sağlamak üzere; 

            1. Bir sosyal güvenlik sistemi kurmayı  veya korumayı; 

            2. Sosyal güvenlik sistemini. “Enaz Sosyal Güvenlik Standartlarına İlişkin uluslararası Çalışma Sözleşmesi”  (No: 102)’nin  onaylanması için gereken düzeyden daha düşük olmamak üzere yeterli bir düzeyde tutmayı; 

            3. Sosyal güvenlik sistemini giderek daha yüksek bir düzeye çıkarmaya çalışmayı; 

            4. Uygun ikili ve çok taraflı sözleşmeler yaparak veya başka yollarla bu sözleşmelerde yeralan koşullara bağlı olarak; 

            a) Korunan Kişilerin Akit Ülkeler arasında ne suretle olursa olsun yer değiştirmeleri sırasında diğer Akit Taraf vatandaşları ile sosyal güvenlik mevzuatından  doğan yardımların muhafazası dahil sosyal güvenlik hakları itibarıyla kendi vatandaşları ile eşit muamele görmelerini; 

            b) Akit Taraflardan herbirinin yasalarına göre tamamlanan sigorta ve çalışa sürelerinin birleştirilmesi yoluyla sosyal güvenlik  haklarının verilmesi, korunması ve yeniden tanınmasını; 
sağlamak için girişimlerde bulunmayı taahhüt ederler. 

            Madde 13 
            Sağlık ve Sosyal Yardım Hakkı 
            Akit Taraflar, sağlık ve sosyal yardım hakkının etkin biçimde kullanılmasını sağlamak için; 

            1. Yeterli olanağı bulunmayan ve kendi çabasıyla veya başka kaynaklardan, özellikle bir sosyal güvenlik sisteminden yararlanarak böyle bir olanak sağlayamayan herkese yeterli yardımı sağlamayı ve hastalık halinde bunun gerektirdiği bakımı sunmayı; 

            2. Böyle bir yardım görenlerin, bu nedenle siyasal ve sosyal haklarının kısıtlanmasını önlemeyi; 

            3. Herkesin, kişisel veya ailevi mahrumiyet halini önlemek, gidermek veya hafifletmek için gerekebilecek tavsiyelerle kişisel yardımları uygun  kamusal ve özel hizmetler eliyle alabilmesini sağlamayı; 

            Bu maddenin 1,2 ve 3. fıkralarında değinilen hükümleri, ülkelerinde yasal olarak bulunan başka Akit Tarafların uyruklarını kendi uyruklarıyla eşit tutarak 11 Aralık 1953’de Paris’te imzalanmış olan Sosyal ve Tıbbi Yardım Avrupa Sözleşmesiyle üstlendiği yükümlülükler uyarınca uygulamayı; taahhüt ederler. 

            Madde 15 
            Bedensel ya da Zihinsel Özürlülerin Mesleki Eğitimi, Mesleğe ve Topluma Yeniden İntibak Hakkı 
            Akit Taraflar, bedensel veya zihinsel bakımdan özürlü kimselerin mesleki eğitim, mesleğe ve topluma yeniden intibak hakkının etkin biçimde kullanılmasını sağlamak üzere; 

            1. Gereğinde kamusal veya özel uzmanlık kuruluşları dahil, eğitim imkanlarının sağlanması için yeterli önlemleri almayı; 

            2. Özürlüleri işe yerleştirmek için uzmanlaşmış iş bulma hizmetleri ve korunmalı çalışma olanakları  gibi yeterli önlemleri ve çalıştıranların özürlüleri işe kabul etmelerini teşvik edici tedbirleri almayı; 

            taahhüt ederler. 

            Madde 16 
            Ailenin Sosyal, Yasal ve Ekonomik Korunma Hakkı 
            Akit Taraflar, toplumun temel birimi olan ailenin tam gelişmesi için gerekli koşulları sağlamak üzere; sosyal yardımlar ve aile yardımları, mali düzenlemelere, konut sağlama, yeni evlilere yardım ve diğer yöntemlerle aile yaşamının ekonomik, yasal ve sosyal bakımdan korunmasını geliştirmeyi; 

            taahhüt ederler. 

            Madde 17 
            Anaların ve Çocukların Sosyal ve Ekonomik Korunma Hakkı 
            Akit Taraflar, anaların ve çocukların sosyal ve ekonomik korunma hakkının etkin biçimde kullanılması için; uygun kuruluş veya hizmetlerin kurulması veya korunması dahil, bu amaca uygun ve gerekli tüm önlemleri alacaktır. 

            Madde 18 
            Diğer Akit Tarafların Ülkelerinde Gelir Getirici Bir İş Edinme Hakkı 
            Akit Taraflar, öteki Akit Taraflardan herhangi birinin ülkesinde gelir getirici bir iş edinme hakkının etkin biçimde kullanılmasını sağlamak üzere; 

            1. Mevcut düzenlemeleri serbestiyetçi bir anlayışla uygulamayı; 

            2. Yürürlükteki formaliteleri basitleştirmeyi ve çalışan yabancılar veya onları çalıştıranlar tarafından ödenen resim ve diğer harçları azaltmayı veya kaldırmayı; 

            3. Çalışan yabancıların istihdamını düzenleyen mevzuata tek tek veya topluca esneklik getirmeyi 
taahhüt ederler ve 

            4. Kendi uyruklarının diğer Akit Tarafların ülkelerinde gelir getirici bir  iş edinmek üzere ülkeden çıkış hakkını tanırlar. 

            Madde 19 
            Çalışan Göçmenlerin ve Ailelerinin Korunma ve Yardım Hakkı 
            Akit Taraflar çalışan göçmenlerin ve ailelerinin bir başka Akit Tarafın ülkesindeki korunma ve yardım hakkının etkin biçimde kullanılmasını sağlamak üzere; 

            1. Bu tür çalışanlara yardımcı olacak, özellikle doğru bilgi almalarını sağlayacak yeterli ve ücretsiz hizmetleri vermeyi veya verilmesini sağlamayı ve ulusal yasalarının ve düzenlemelerini olanak verdiği ölçüde ülkeden ve ülkeye göçe ilişkin yanıltıcı propagandaya karşı tüm uygun önlemleri almayı; 

            2. Kendi yetki alanları içinde bu çalışanlar ile ailelerinin ülkeden çıkışlarını, yolculuklarını ve karşılanmalarını kolaylaştıracak uygun önlemler almayı ve yine kendi yetki alanları içinde yolculukları sırasında sağlık ve tıbbi bakım ve yeterli hijyen koşulları sunmak için  uygun hizmetler sağlamayı; 

            3. Uygun olduğu ölçüde göçmen gönderen ve göçmen alan ülkelerdeki özel veya kamusal sosyal servisler arasındaki işbirliğini geliştirmeyi; 

            4. Kendi ülkesinde yasal olarak bulunan bu tür çalışanlar için, yasalar veya mevzuatla düzenlenmek veya idari makamların denetimine bağlı olmak üzere; 

            a) Ücret, diğer çalıştırma ve iş koşulları; 

            b) Sendika üyeliği ve toplu pazarlık yararlarından faydalanma; 

            c) Barınma; 

            konularında kendi uyruklarına olduğundan daha elverişsiz davranılmamasını sağlamayı; 

            5. Kendi ülkelerinde, yasal olarak bu tür çalışanlara akde bağlı olarak çalıştırılan kimseler ile ilgili olarak  ödenmesi gereken istihdam vergileri, harç ve primler bakımından kendi vatandaşlarına tanınandan daha elverişsiz davranılmamasını sağlamayı; 

            6. Ülkede yerleşmesine izin verilmiş yabancı bir çalışanın ailesi ile yeniden birleşmelerini, imkanlar ölçüsünde kolaylaştırmayı; 

            7. Kendi ülkelerinde yasal olarak bulunan bu tür çalışanlara bu maddede belirtilen konulara ilişkin yargısal işlemler bakımından kendi uyruklarına olduğundan daha elverişsiz davranılmamasını sağlamayı; 

            8. Kendi ülkelerinde yasal olarak ikamet eden bu tür çalışanların, ulusal güvenliği tehlikeye sokmadıkça, kamu menfaati veya genel ahlaka aykırı bir fiil de bulunmadıkça sınır dışı edilmemesini sağlamayı; 

            9. Bu tür çalışanların kazanç veya tasarruflarının dilediği kadarını transfer etmelerine yasal sınırlar içinde izin vermeyi; 

            10. İşbu madde ile getirilen koruma ve yardımları, uygulanabilirliği ölçüsünde, bağımsız kendi nam ve hesabına çalışan göçmenlere de genişletmeyi; 
tahhüt ederler. 
 

BÖLÜM III 
            Madde 20 
            Tahhütler 
            1. Akit Taraflardan herbiri, 

            a) Bu Şart’ın I. Bölümünü, sözkonusu Bölümün giriş paragrafında beyan edildiği üzere, tüm uygun yollarla izleyeceği amaçların beyannamesi saymayı; 

            b) Bu Şart’ın II. Bölümünün 1,5,6,12,13,16 ve 19. maddelerinin en az beşiyle kendisini bağlı saymayı; 

            c) Bir önceki bend uyarınca seçtiği maddelere ek olarak, kendisini bağlı saydığı toplam madde sayısı 10’dan veya numaralanmış fıkra sayısı 45’den az olmamak koşuluyla, işbu Şart’ın II. Bölümünde yer alan maddelerden veya numaralanmış fıkralardan seçeceği kadarıyla kendisini bağlı saymayı; 

            taahhüt eder. 

            2. Bu maddenin 1. fıkrasının b ve c bentleri uyarınca seçilen madde veya fıkralar, ilgili Akit Tarafca onay veya kabul belgesi tevdi edilirken Avrupa Konseyi  Genel Sekreterine bildirilir. 

            3. Akit Taraflardan herhangi biri, daha sonraki bir tarihte Genel Sekretere bildirimde bulunarak, bu Şart’ın II. bölümünde belirtilen ve bu maddenin 1. fıkrası hükümlerine göre daha önce kabul ettiklerinin dışında kalan maddeler veya numaralanmış fıkralarla kendisini bağlı saydığını bildirebilir. Daha sonraki bu tür taahhütler, onay veya kabulün ayrılmaz bir parçası sayılır ve bildirim tarihinden itibaren otuzuncu günden başlayarak aynı hükmü kazanır. 

            4. Genel Sekreter, tüm imzacı Hükümetlere  ve Uluslararası Çalışma Bürosunun Genel Direktörüne, bu Şart’ın bu Bölümü gereğince almış olduğu herhangi bir bildirimi duyurur. 

            5. Her Akit Taraf, ulusal koşullara uygun bir teftiş sistemi geliştirir. 

 
BÖLÜM IV 

            Madde 21 
            Kabul Edilmiş Hükümlere İlişkin Raporlar 
            Akit Taraflar, Avrupa Konseyi Genel Sekreterine iki yıllık aralıklarla Bakanlar Komitesince belirlenecek biçime göre bu Şart’ın II. Bölümünün kabul etmiş oldukları hükümlerinin uygulanmasına ilişkin bir rapor gönderir. 

            Madde 22 
            Kabul Edilmemiş Hükümlere İlişkin Raporlar 
            Akit Taraflar, Bakanlar Komitesince istenilen ve uygun aralıklarla Genel Sekretere, onaylamaları veya kabulleri sırasında veya sonraki bir bildirimde bu Şart’ın II. Bölümünün kabul etmemiş oldukları hükümlerine ilişkin raporlar gönderir. Bakanlar Komitesi, zaman zaman bu raporların hangi hükümler hakkında ve hangi biçimde verileceğini belirler. 

            Madde 23 
            Örneklerin Gönderilmesi 
            1. Akit Taraflardan herbiri 21 ve 22. maddelerde atıfta bulunulan raporların örneklerini Hükümetler Sosyal Komitesinin Alt Komitesi toplantılarında temsil edilmek üzere 27. maddenin 2. fıkrasına göre davet edilecek uluslararası işveren örgütleri ve sendika örgütlerinin üyeleri olan kendi ulusal örgütlerine gönderir. 

            2. Akit Taraflar, adı geçen raporlar üzerinde bu ulusal örgütlerden alınan görüşleri, bu örgütler tarafından istendiği takdirde, Genel Sekretere iletir. 

            Madde 24 
            Raporların İncelenmesi 
            21 ve 22. maddeler uyarınca Genel Sekretere gönderilen raporlar, 23. maddenin 2. fıkrası uyarınca Genel Sekretere iletilen görüşlerin de iletilmiş olduğu bir Uzmanlar Komitesi tarafından incelenir. 

            Madde 25 
            Uzmanlar Komitesi 
            1. Uzmanlar Komitesi, Akit Taraflarca aday gösterilen ve üstün karakterli ve uluslararası sosyal sorunlardaki ehliyeti tanınmış bağımsız uzmanlardan oluşan bir listeden Bakanlar Komitesi tarafından atanan en çok yedi üyeden oluşur. 

             2. Komite üyeleri, altı yıllık bir süre için atanır. Yeniden atanmaları mümkündür. Bununla birlikte ilk atanmış üyelerden ikisinin görev süresi dört yılın bitiminde sona erer. 

            3. İlk dört yıllık sürenin bitiminde görevleri sona erecek olan üyeler, ilk atanma yapıldıktan hemen sonra Bakanlar Komitesi tarafından kura ile belirlenir. 

            4. Uzmanlar Komitesinin görev süresi sona ermemiş bir üyesinin yerini almak üzere atanmış bir üye kendisinde öncekinin süresini tamamlar. 

            Madde 26 
            Uluslararası Çalışma Örgütünün Katılımı 
            Uluslararası Çalışma Örgütü, Uzmanlar Komitesinin çalışmalarına danışman sıfatıyla katılmak üzere bir temsilci göstermeye davet edilir. 

            Madde 27 
            Hükümetler Sosyal Komitesinin Alt Komitesi 
            1. Akit Tarafların raporları ve Uzmanlar Komitesinin vardığı sonuçlar, incelenmek üzere Avrupa Konseyi Hükümetler Sosyal  Komitesinin Alt Komitesine sunulur. 

            2. Alt Komite, her Akit Tarafın bir temsilcisinden oluşur. Toplantılarında danışman sıfatıyla gözlemci olarak temsil edilmek üzere saptayacağı en çok uluslararası işveren örgütüyle en çok iki uluslararası sendika örgütünü davet eder. Ayrıca sosyal refah ve ailenin ekonomik ve sosyal açıdan korunması gibi özellikle yetkili oldukları konular üzerinde Avrupa Konseyinin danışmanı statüsü taşıyan uluslararası Hükümetler dışı örgütlerin en çok iki temsilcisine danışabilir. 

            3. Alt Komite, Bakanlar Komitesine, vardığı sonuçları içeren bir rapor sunar ve bu rapora Uzmanlar Komitesinin raporunu da ekler. 

            Madde 28 
            Danışma Meclisi 
            Avrupa Konseyi Genel Sekreteri, Uzmanlar Komitesinin vardığı sonuçları Danışma Meclisine iletir. Danışma Meclisi, bu sonuçlar üzerindeki görüşlerini Bakanlar Komitesine ulaştırır. 

            Madde 29 
            Bakanlar Komitesi 
            Bakanlar Komitesi, alt Komitenin raporunu temel alarak ve Danışma Meclisine danıştıktan sonra Komiteye katılmaya yetkili üyelerin üçte ikilik çoğunluğuyla her Akit Tarafa gerekli tavsiyelerde bulunabilir. 
 

BÖLÜM V 
            Madde 30 
            Savaş ve Olağanüstü Durumlarda Uygulamadan Kaçınmalar 
            1. Ulusun  yaşamını tehdit eden savaş veya diğer olağanüstü hallerde Akit Taraflardan biri bu Şart’a göre üstlendiği yükümlülüklerinden kaçınan önlemleri uluslararası hukuka göre üstlendiği öteki yükümlülüklerine aykırı olmamak koşuluyla ve durumun kesinlikle gerektirdiği ölçüde alabilir. 

            2. Bu kaçınma hakkını kullanan bir Akit Taraf, Avrupa Konseyi Genel Sekreterini makul bir süre içinde alınan önlemler ve gerekçeleri konusunda tam olarak haberdar eder. Aynı şekilde bu önlemler yürürlükten kalktığında ve kabul ettiği Şart hükümleri yeniden tam anlamıyla işlerlik kazandığında Genel Sekreteri haberdar eder. 

            3. Genel Sekreter buna karşılık bu maddenin 2. fıkrası uyarınca alınmış tüm muhaberatı diğer Akit  Taraflara ve Uluslararası Çalışma bürosunun Genel Direktörüne bildirir. 

            Madde 31 
            Kısıtlamalar 
            1. I. Bölümde konmuş olan hak ve ilkeler, etkin biçimde gerçekleştirildiğinde ve II. Bölümde öngörüldüğü gibi etkin uygulamaları sağlandığında, demokratik bir toplumda başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması veya kamu yararı, ulusal güvenlik, kamu sağlığı  veya genel ahlakın korunması için gerekli olan ve yasayla belirlenenler dışında, adı geçen bölümlerde belirtilmeyen bir kısıtlama veya sınırlamaya tabi tutulamazlar. 

            2. Bu Şart’da izin verilen kısıtlamalar,  tanınmış hak ve yükümlülüklere belirlenmiş oldukları amaçlar dışında uygulanamaz. 

            Madde 32 
            Şart ile İç Hukuk ve Uluslararası Anlaşmalar Arasındaki İlişkiler 
            Bu Şart’ın hükümleri, yürürlükte bulunan veya yürürlüğe konabilecek olan ve korunan kişilere daha uygun koşullar sağlayan iç hukukun veya ikili veya çok taraflı antlaşma, sözleşme ve anlaşma hükümlerine halel getirmez. 

            Madde 33 
             Toplu Sözleşmeler Yoluyla Uygulama 
            1. Bu Şart’ın II. Bölümünün 2. maddesinin 1,2,3,4, ve 5. fıkraları, 7. maddesinin 4,6,7. fıkralarıyla 10. maddesinin 1,2,3 ve 4. fıkraları hükümlerinin normal olarak çalıştıranlar veya çalıştıran örgütleriyle çalışanların örgütleri arasındaki sözleşmelere bırakılan konular olduğu veya çalıştıran örgütleriyle çalışanların örgütleri arasındaki sözleşmelere bırakılan konular olduğu veya normal olarak yasadan başka yollarla uygulandığı üye devletlerde şayet bu hükümler bu tür Sözleşmeler ve diğer yollar ile ilgili çalışanların büyük çoğunluğuna uygulanmakta ise bu fıkraların yükümlülükleri taahhüt edilebilir ve bunlara uyum geçerli addedilir. 

            Madde 34 
            Ülkelerde Uygulama 
            1. Bu Şart, her Akit Tarafın  ana ülkesinde uygulanır. Her imzacı hükümet, imza sırasında veya onay veya kabul belgesini verirken, Avrupa Konseyi Genel Sekreterine yapacağı bir bildirimle, bu amaçla ana ülkesi sayılacak olan toprakları belirtir. 

            2. Herhangi bir Akit Taraf, bu Şart’ı onaylaması veya kabulü sırasında veya daha sonra Avrupa  Konseyi Genel Sekreterine yapacağı bir bildirimle, uluslararası ilişkilerinden sorumlu olduğu  veya uluslararası sorumluluğunu üstlendiği ve adı geçen bildirimde belirtilen ana ülkesi dışındaki toprak veya topraklara bu Şart’ın tümüyle veya bir bölümüyle uygulanacağını bildirebilir. Bu beyanda, bu Şart’ın II. Bölümünün  madde ve fıkralarından adı geçen topraklar bakımından bağlayıcı saydıklarını belirtir. 

            3. Şart, yukarda anılan beyanlarda belirtilen ülke veya ülkelerde Genel Sekreterin bu beyan bildirimini aldığı tarihten sonraki otuzuncu günden başlayarak uygulanır. 

            4. Herhangi bir Akit Taraf, daha sonraki bir tarihte Avrupa Konseyi Genel Sekreterine yapacağı bir bildirimle bu maddenin 2. fıkrası uyarınca Şart’ı uyguladığı bir veya birden çok ülke bakımından, bu ülkeler için daha önce kabul etmemiş olduğu maddeler veya numaralanmış fıkralarda kendisini bağlı saydığını beyan edebilir. Bu türlü sonraki taahhütler, ilgili ülke bakımından ilk bildirimin ayrılmaz parçası sayılır ve bildirim tarihinden sonraki otuzuncu gün aynı geçerliliği kazanır. 

            5. Genel Sekreter, öteki imzacı  Hükümetlere ve Uluslararası Çalışma Bürosu Genel Direktörüne bu madde uyarınca kendisine verilen bildirimleri duyurur. 

            Madde 35 
            İmzalama, Onaylama ve Yürürlüğe Girme 
            1. İşbu Şart Avrupa Konseyi üyelerinin imzasına açıktır. Onaylanır veya kabul edilir. Onay veya Kabul belgeleri, Avrupa Konseyi Genel Sekreterine verilir. 

            2. Bu Şart, beşinci Onay veya Kabul belgesinin veriliş tarihinden sonraki otuzuncu günden itibaren yürürlüğe girer. 

            3. Daha sonra onaylayan bir imzacı Hükümet bakımından işbu Şart, onay veya kabul belgesinin veriliş tarihinden sonraki otuzuncu günden itibaren yürürlüğe girer. 

            4. Genel Sekreter, Avrupa Konseyinin tüm üyelerine ve Uluslararası Çalışma Bürosunun Genel Direktörüne, bu Şart’ın yürürlüğe girişini, onaylayan veya kabul eden Akit Tarafların adlarını ve daha sonraki nay veya kabul belgelerinin verilişini bildirir. 

            Madde 36 
            Tadiller 
            Avrupa Konseyinin herhangi bir üyesi, Avrupa Konseyi Genel Sekreterine yapacağı bir duyuruyla işbu Şart’da bir değişiklik önerebilir. 

            Genel Sekreter önerilen değişiklik tekliflerini diğer Avrupa Konseyi üyelerine bildirir ve bunlar daha sonra Bakanlar Komitesince incelenerek görüş bildirmesi için Danışma Meclisine sunulur. Bakanlar Komitesince incelenerek görüş bildirmesi için Danışma Meclisine sunulur. Bakanlar Komitesince onaylanan herhangi bir değişiklik, tüm Akit Tarafların bu değişikliği kabul ettiklerini Genel Sekretere bildirmesinden sonraki otuzuncu gün yürürlüğe girer. Genel Sekreter Avrupa Konseyinin tüm üyelerine ve Uluslararası Çalışma Bürosunun Genel Direktörüne bu tür değişikliklerin yürürlüğe girişini bildirir. 
  
            Madde 37 
            Fesih 
            1. Akit Taraflardan herhangi biri, ancak, kendisi için yürürlüğe giriş tarihinden başlayarak  beş yıllık bir sürenin sonunda veya onu izleyen iki yıllık dönemler sonunda ve her halükarda Avrupa Konseyi Genel Sekreterine altı ay önceden bildirmek koşuluyla bu Şart’ı fesh edebilir. Genel Sekreter durumu diğer  Taraflara ve Uluslararası Çalışma Bürosunun Genel direktörüne bildirir. Akit Taraf sayısının beşten aşağı düşmemesi  koşuluyla, bu tür fesihler Şart’ın diğer Akit Taraflar bakımından geçerliliğini etkilemez. 

            2. Akit Taraflardan herhangi biri, önceki fıkranın hükümleri uyarınca Şart’ın II. Bölümünün kabul etmiş olduğu maddelerinden veya fıkralarından herhangi birini fesh edebilir. Ancak, bu Akit Tarafın kendisini bağlı saydığı madde sayısı 10 dan, fıkra sayısıysa45 den az olamaz ve bu madde ve fıkralar 20. maddenin 1. fıkrasının b bendinde özel olarak değinilenler arasında Akit Tarafın seçtiği maddeleri kapsamaya devam edecektir. 

            3. Akit Taraflardan herhangi biri, bu maddenin 1. fıkrasından belirlenen koşullar uyarınca işbu Şart’ı veya II. Bölümünün maddelerinden veya fıkralarından herhangi birini, 34. maddenin 2. fıkrası uyarınca yapılmış bir bildirimle Şart’ın uygulandığı herhangi bir ülke bakımından fesh edebilir. 

            Madde 38 
            Bu Şart’ın eki, onun ayrılmaz bir parçasıdır. 
            Gereğince yetkili kılınmış olan aşağıdaki imzası bulunanlar yukarıdaki hükümleri kabul ederek bu Şart’ı imzalamıştır. 

            Bu Şart, her iki metin de eşit şekilde geçerli olmak ve tek kopya olarak Avrupa Konseyi arşivine konmak üzere Fransızca ve İngilizce dillerinde 1961 Ekiminin 18 inci günü Torino’da akdedilmiştir. Genel Sekreter, İmzacıların her birine onaylı örnekleri gönderir. 
 

Avusturya Cumhuriyeti Hükümeti 
                        Adına 

Belçika Krallığı Hükümeti 
                        Adına 
                        L. Servais 

Kıbrıs Cumhuriyeti Hükümeti 
                        Adına 

Danimarka Krallığı Hükümeti 
                        Adına 
                        Erik Dreyer 

Fransa Cumhuriyeti Hükümeti 
                        Adına 
                        Gaston Palewski 

Almanya Federal  Cumhuriyeti 
                        Adına 
                        Dr. Claussen 

Yunanistan Krallığı Hükümeti 
                        Adına 
                        Michel Pesmazoglou 

İzlanda Cumhuriyeti Hükümeti 
                        Adına 

İrlanda Hükümeti adına 
Thomas V. Commins 

İtalya Cumhuriyeti Hükümeti 
                        Adına 
                        Fiorentino Sullo 

Lüksenburg Büyük Dükalığı Hükümeti 
                        Adına 
                        E. Colling 

Hollanda Krallığı Hükümeti 
                        Adına 
            M. Z.N. Witteveen 

Norveç Krallığı Hükümeti 
                        Adına 
                        A. Kringlebotten 

İsveç Krallığı Hükümeti 
                        Adına 
            K.G. Lagerfelt 

Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti 
                        Adına 
                        Cahit Talas 

Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda 
Birleşik Krallığı Hükümeti Adına 
                        Ashley Clarke 

 
Sosyal Şart’a Ek 
Sosyal Şart’ın Korunan Kimseler Bakımından Kapsamı 

            1. 12. maddenin 4. fıkrası ve 13. maddenin 4. fıkrası hükümleri saklı kalmak üzere 1 ila 17. maddelerin içerdiği kimseler; bu maddelerin 18 ve 19. maddelerin hükümleri ışığında yorumlanarak anlaşılması koşuluyla ancak bir Akit Tarafın ülkesinde yasal olarak oturan veya sürekli olarak çalışan öteki Akit Tarafların uyrukları olmaları durumunda yabancıları da kapsar. 

            İşbu yorum, Akit Taraflardan herhangi biri tarafından aynı kolaylıkların başka kimselere de uygulanmasını engellemez. 

            2. Her Akit Taraf, Mültecilerin Statüsüne dair 28 Temmuz 1951 tarihli Cenevre Sözleşmesinde tanımı verilen ve ülkesinde yasal olarak bulunan mültecilere, herhangi bir durumda en azından adı geçen Sözleşmeye ve bu kimselere uygulanan başka belgelere göre kabul ettiği yükümlülükler düzeyinde olmak üzere olabildiğince uygun davranmayı taahhüt eder.