Avrupa Yerel Yönetimler Özerlik Şartı    
Resmi Gazete: 03.10.1992 Sayı : 21364(Asıl) Düstur Tertip:5 Cilt: 32 Sahife:
     
Milletlerarası Antlaşma
 
Karar Sayısı: 92/3398
Karar Tarihi :06/08/1992 
     
            Türkiye tarafından 21/11/1998 tarihinde Strasbourg’da imzalanan ve 8/5/1991 tarihli ve 3723 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunan ekli “Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı”nın mezkur Kanunun 1 incih maddesi ile öngörüdüğü biçimde onaylanması; Dışişleri Bakanlığı’nın 29/7/1992 tarihli ve AKGY/2238-4753 sayılı yazısı üzerine, 31/5/1963 tarihli ve 244 sayılı Kanunun 3 üncü ve 5 inci maddelerine göre, Bakanlar Kurulu’nca 6/8/1992 tarihinde kararlaştırılmıştır. 
 
                                                                                                                Turgut ÖZAL 
                                                                                                                Cumhurbaşkanı 
 
Süleyman DEMİREL
Başbakan
     
E.İNÖNÜ
Devlet Bakanı ve Başb.Yrd.
C.ÇAĞLAR
Devlet Bakanı
N. CEVHERİ
Devlet Bakanı V. 
E. CEYHUN
Devlet Bakanı 
İ.TEZ
Devlet Bakanı
A.GÖNEN
Devlet Bakanı
T.AKYOL
Devlet Bakanı
G.ERGENEKON
Devlet Bakanı
O.KİLERCİOĞLU
Devlet Bakanı
M.KAHRAMAN
Devlet Bakanı
Ö.BARUTÇU
Devlet Bakanı
M.A.YILMAZ
Devlet Bakanı
E. ŞAHİN
Devlet Bakanı 
Ş.ERCAN
Devlet Bakanı
M.BATALLI
Devlet Bakanı 
M.S.OKTAY
Adalet Bakanı
N. AYAZ
Milli Savunma Bakanı 
İ.SEZGİN
İçişleri Bakanı
H. ÇETİN 
Dışişleri Bakanı 
S.ORAL
Maliye ve Gümrük Bakanı
K.TOPTAN
Milli Eğitim Bakanı 
O.KUMBARACIBAŞI
Bayındırlık ve İskan Bakanı 
Y. AKTUNA
Sağlık Bakanı 
Y.TOPÇU
Ulaştırma Bakanı 
N. CEVHERİ
Tarım ve Köyişleri Bakanı 
M. MOĞULTAY
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakan
M.T.KÖSE
Sanayi ve Ticaret Bakanı
E.FARALYALI
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı
D.F.SAĞLAR
Kültür Bakanı
A.ATEŞ
Turizm Bakanı
V.TANIR
Orman Bakanı
B.D. AKYÜREK
Çevre Bakanı 
  
 
AVRUPA YEREL YÖNETİMLER ÖZERKLİK ŞARTI 
 
ÖNSÖZ 
            İşbu Şartı imzalayan Avrupa Konseyi üyesi Devletler, 

            Avrupa Konseyi’nin amacının üyeleri arasında ortak mirasları olan ideal ve ilkeleri korumak ve gerçekleştirmek için daha ileri bir birlik sağlamak olduğunu düşünerek, 

            Bu amacın gerçekleştirilmesinin yollarından birisinin idari alanda anlaşmalar yapmak olduğunu düşünerek, 

            Yerel makamların her türlü diplomatik rejimin temellerinden birisi olduğunu düşünerek, 

            Vatandaşların kamu işlerinin sevk ve idaresine katılma hakkının Avrupa Konseyine üye Devletlerin tümünün paylaştığı demokratik ilkelerden biri olduğunu düşünerek, 

            Bu hakkın en doğrudan kullanım alanının yerel düzeyde olduğuna kani olarak, 

            Gerçek yetkilerle donatılmış yerel makamların varlığının hem etkili hem de vatandaşlara yakın bir yönetimi sağlayacağına kani olarak, 

            Değişik Avrupa ülkelerinde özerk yerel yönetimlerin korunması ve güçlendirilmesinin demokratik ilkere ve idarede ademi merkeziyetçiliğe dayanan bir Avrupa oluşturulmasında önemli bir katkı sağlayacağını düşünerek, 

            Bunun demokratik bir şekilde oluşan karar organlarına ve sorumlulukları bakımından,bu sorumlulukların kullanılmasındaki olanak ve yöntemler bakımından ve bu sorumlulukların karşılanması için gerekli kaynaklar bakımından geniş bir özerkliğe sahip yerel makamların varlığını geerktirdiğini teyid ederek, 

            Madde 1
            Taraflar bu Şart’ın 12. maddesinde belirtilen şekil ve ölçüde kendilerini aşağıdaik maddelerle bağlı kabul edeceklerini taahhüt ederler. 

I. BÖLÜM 

            Madde 2
            Özerk Yerel Yönetimlerin Anayasal ve Hukuki Dayanağı
            Özerk yerel yönetimler ilkesi ulusal mevzuatla ve uygun olduğu durumlarda anayasa ile tanınacaktır.

            Madde 3
            Özerk Yerel Yönetim Kavramı 
            1- Özerk yerel yönetim kavramı yerel makamların, kanunlarla belirlenen sınırlar çerçevesinde, kamu işlerinin önemli bir bölümünü kendi sorumlulukları altında ve yerel nüfusun çıkarları doğrultusunda düzenleme ve yönetme hakkı ve imkanı anlamını taşır. 

            2- Bu hak, doğrudan, eşit ve genel oya dayanan gizli seçim sistemine göre serbestçe seçilmiş üyelerden oluşan ve kendilerine karşı sorumlu yürütme organlarına sahip olabilen meclisler veyakurul toplantıları tarafından kullanılacaktır. Bu hüküm, mevzuatın olanak verdiği durumlarda, vatandaşlardan oluşan meclislere, referandumlara veya vatandaşların doğrudan katılımına olanak veren öteki yöntemlere başvurulabilmesini hiçbir şekilde etkilemeyecektir. 

            Madde 4
            Özerk Yerel Yönetimin Kapsamı 
            1- Yerel yönetimlerin temel yetki ve sorumlulukları anayasa ya da kanun ile belirlenecektir. Bununla beraber, bu hüküm yerel yönetimlere kanuna uygun olarak belirli amaçlar için yetki ve sorumluluklar vermesine engel teşkil etmeyecektir. 

            2- Yerel Yönetimler, kanun tarafından belirlenen sınırlar içerisinde, yetki alanlarının dışında bırakılmış olmayan veya başka herhangi bir makamın görevlendirilmemiş olduğu tüm konularda faaliyette bulunmak açısından tam takdir hakkına sahip olacaklardır. 

            3- Kaum sorumlulukları genellikle ve tercihan vatandaşa en yakın olan makamlar tarafından kullanılacaktır. Sorumluluğun bir başka makama verilmesinde, görevin kapsam ve niteliği ile yetkinlik ve ekonomi gerekleri gözönünde bulundurulmalıdır. 

            4- Yerel makamlara verilen yetkiler normal olarak tam ve münhasırdır. Kanunda öngörülen durumların dışında, bu yetkiler öteki merkezî veya bölgesel makamlar tarafından zayıflatılamaz veya sınırlandırılamaz. 

            5- Yerel makamların merkezi veya bölgesel bir makam tarafından yetkilendirildiği durumlarda, bu yetkilerin yerel koşullarla uyumlu olarak kullanılabilmesinde yerel makamlara olanaklar ölçüsünde takdir hakkı tanınacaktır. 

            6- Yerel makamları doğrudan ilgilendiren tüm konulara ilişkin planlama ve karar alma süreçleri içinde, kendileriyle olanaklar ölçüsünde zamanında ve uygun biçimde danışılacaktır. 

            Madde 5
            Yerel Yönetim Sınırlarının Korunması 
            Yerel yönetimlerin sınırlarında, mevzuatın elverdiği durumlarda ve mümkünse bir referandum yoluyla ilgili yerel topluluklara önceden danışılmadan değişiklik yapılamaz. 

            Madde 6
            Yerel Makamların Görevleri için Gereken Uygun İdari Örgütlenme ve Kaynaklar 
            1- Kanunla düzenlenmiş daha genel hükümlere halel getirmemek koşuluyla, yerel makamlar kendi iç idari örgütlenmelerini, bunları yerel ihtiyaçlara uyumlu kılmak ve etkin idare sağlamak amacıyla, kendileri kararlaştırabileceklerdir. 

            2- Yerel yönetimlerde görevlilerin çalışma koşulları liyakat ve yeteneğe göre yüksek nitelikli eleman istihdamına imkan verecek ölçüde olmalıdır; bu amaçla yeterli eğitim olanaklarıyla ücret ve mesleki ilerleme olanakları sağlanmalıdır. 

            Madde 7
            Yerel Düzeydeki Sorumlulukların Kullanılma Koşulları 
            1- Yerel düzeyde seçilmiş temsilcilerin görev koşulları görevlerin serbestçe yerine getirilmesi olanağını sağlayabilmelidir. 

            2- Görev koşulları sözkonusu görevin yürütülmesi sırasında yapılacak masrafların uygun biçimde mali tazminiyle birlikte, uygunsa, kazanç kaybının tazminine veya yapılan işin karşılığında ücret ve buna tekabül eden sosyal sigorta primlerinin ödenmesine olanak sağlayacaktır. 

            3- Yerel olarak seçilmiş kişilerin görevleriyle bağdaşmayacak işlev ve faaliyetler kanunla veya temel hukuki ilkelere göre belirlenir. 

            Madde 8
            Yerel Makamların Faaliyetlerinin İdarî Denetimi 
            1- Yerel makamların her türlü idari denetimi ancak kanunla veya anayasa ile belirlenmiş durumlarda ve yöntemlerle gerçekleştirilebilir. 

            2- Yerel makamların faaliyetlerinin idarî denetimi normal olarak sadece kanunla ve anayasal ilkelerle uygunluk sağlamak amacıyla yapılacaktır. Bununla beraber, üst-makamlar yerel makamları yetkili kıldıkları  işlerin gereğine göre yapılıp yapılmadığını idarî denetime tabi tutabileceklerdir. 

            3- Yerel makamların idari denetimi, denetleyen makamın müdahalesinin korunması amaçlanın çıkarların önemiyle orantılı olarak sınırlandırılmasını sağlayacak biçimde yapılmalıdır. 

            Madde 9
            Yerel Makamların Malî Kaynakları 
            1- Ulusal ekonomik politika çerçevesinde, yerel makamlara kendi yetkileri dahilinde serbestçe kullanabilecekleri yeterli malî kaynaklar sağlanacaktır. 

            2- Yerel makamların malî kaynakları anayasa ve kanunla belirlenen sorumluluklarla orantılı olacaktır. 

            3- Yerel makamların malî kaynaklarının en azından bir bölümünü oranlarını kendilerinin kanunun koyduğu sınırlar dahilinde belirleyebilecekleri yerel vergi ve harçlardan sağlanacaktır.

            4- Yerel makamlara sğlanan kaynakların dayandığı malî sistemler, görevin yürütülmesi için gereken harcamalardaki gerçek atışların mümkün olduğunca izlenebilmesine olanak tanımaya yetecek ölçüde çeşitlilik arzetmeli ve esneklik taşımalıdır. 

            5- Malî bakımdan daha zayıf olan yerel makamların korunması, potansiyel malî kaynakların ve karışlanması gereken malî yükün eşitsiz dağılımının etkilerini ortadan kaldırmaya yönelik malî eşitleme yöntemlerinin veya buna eş önlemlerin alınmasını gerektirir. Bu yöntemler ve önlemler yerel makamların kendi sorumluluk alanlarında kullanabilecekleri takdir hakkını azaltmayacaktır. 

            6- Yeniden dağıtılan kaynakların yerel makamlara tahsisinin nasıl yapılacağı konusunda, kendilerine uygun bir biçimde danışılacaktır. 

            7- Mümkün olduğu ölçüde, yerel makamlara yapılan hibeler belli projelerin finansmanına tahsis edilme koşulu taşımayacaktır. Hibe verilmesi yerel makamların kendi yetki alanları içinde kendi politikalarına ilişkin olarak takdir hakkı kullanmadaki temel özgürlüklerine halel getirmeyecektir. 

            8- Yerel makamlar sermaye yatırımlarının finansmanı için kanunla belirlenen sınırlar içerisinde ulusal sermaye piyasasına girebileceklerdir. 

            Madde 10
            Yerel Makamların Birlik Kurma ve Birliklere Katılma Hakkı 
            1- Yerel makamlar yetkilerini kullanırken, ortak ilgi alanlarındaki görevlerini yerine getirebilmek amacıyla, başka yerel makamlarla işbirliği yapıbilecekler ve kanunlar çerçevesinde birlikler kurabileceklerdir. 

            2- Her Devlet, yerel makamların ortak çıkarlarının korunması ve geliştirilmesi için birliklere üye olma ve uluslararası yerel makamlar birliklerine katılma hakkını tanıyacaktır.

            3- Yerel makamlar, kanunla muhtemelen öngörülen şartlar dahilinde, başka devletlerinyerel makamlarıyla işbirliği yapabilirler. 

            Madde 11
            Özerk Yerel Yönetimlerin Yasal Korunması 
            Yerel yönetimler kendi yetkilerinin serbestçe kullanımı ile anayasa veya ulusal mevzuat tarafından belirlenmiş olan özerk yönetim ilkelerine riayetin sağlanması amacıyla yargı yoluna başvurma hakkına sahip olacaklardır. 
 

II. BÖLÜM 
Muhtelif Hükümler 

            Madde 12
            Yükümlülükler 
            1- Her Akit Taraf, bu Şart’ın I. Bölümündeki paragraflardan en az  10 tanesi aşağıdakilerin arasından seçilmek üzere en az 20 paragrafı ile kensini bağlı kabul etmeyi taahhüd edecektir. 

            - Madde 2,
            - Madde 3, paragraf 1 ve 2,
            - Madde 4, paragraf 1, 2 ve 4,
            - Madde 5,
            - Madde 7, paragraf 1, 
            - Madde 8, paragraf 2, 
            - Madde 9, paragraf 1, 2 ve 3, 
            - Madde 10, paragraf 1, 
            - Madde 11

            2- Sözleşmeye taraf olan her Devlet onay, kabul veya tasvip belgesini tevdi ederken, bu Maddenin 1. paragraf hükümlerine uygun olarak seçtiği paragrafları Avrupa Konseyi Genel Sekreterine bildirecektir. 

            3- Herhangi bir Taraf Devlet, bu Maddenin 1. paragrafı hükümlerine göre Sözleşmenin henüz kabul etmemiş olduğu herhangi bir paragrafıyla veya paragraflarıyla kendini bağlı addedeceğini daha sonraki herhangi bir tarihte Genel Sekretere bildirebilir. 

            Sonradan kabul edilen bu tür yükümlülükler, böylece bildirimde bulunan Akik Tarafın onya, kabul veya tasvip işleminin ayrılmaz bir parçası addedilecek ve Genel Sekreterin bildirimi aldığı tarihten sonra geçece üç aylık süreyi izleyen ayın ilk gününden başlamak üzere aynı etkiyi taşıyacaktır. 

            Madde 13
            Bu Şart’ın Kapsayacağı Makamlar 
            İşbu Şarta yer alan özerk yönetim ilkeleri Akit Tarafın ülkesinde mevcut bulunan yerel makamların tüm kategorileri için uygulanır. Bununla beraber herbir Akit Taraf, onay, kabul veya tasvip belgesini sunarken, bu Şart’ın yerel veya bölgesel makamların sadece hangi kategorileri için uygulanmasını öngördüğünü veya uygulama dışında bırakmayı öngördüğü kategorileri belirleyebilir. Avrupa Konseyi Genel Sekreterine daha sonra yapabileceği bildirimlerle, yukarıdakilerden başka yerel veya bölgesel makam kategorilerini de Şart’ın kapsamına dahil edebilir. 

            Madde 14
            Bilgi Sağlanması 
            Her Âkit Taraf bu Şart’ın hükümlerine uygunluk sağlamak amacıyla kabul ettiği mevzuat hükümleriyle aldığı öteki önlemler konusuna ilişkin tüm bilgiyi Avrupa Konseyi Genel Sekreterine iletecektir. 
 

III. BÖLÜM 

            Madde 15
            İmza, Onay ve Yürürlüğe Girme 
            1- Bu Şart Avrupa Konseyi üyesi tüm ülkelerin imzasına açık olacaktır. Onay, kabul veya tesvip işleminev tabi olacaktır. Onay, kabul veya tasvip belgeleri Avrupa Konseyi Genel Sekreterine tevdi edilecektir. 

            2- Bu Şart Avrupa Konseyi üyesi ülkelerden dördünün bu Şart’a bağlı olmayı kabul ettiklerini yukarıdaki paragraf hükümlerine uygun olarak daha sonra bildirmelerinden itibaren geçecek üç aylık süreyi izleyen ayın ilk günü yürürlüğe girecektir. 

            3- Bu Şart’la bağlı olmayı kabul edeceğini daha sonra beyan eden herhangi bir üye Devlet bakımından, bu Şart onay., kabul veya tasvip belgesinin tevdi tarihinden sonra geçecek üç ayılk bir süreyi izleyen ayın ilk günü yürürlüğe girecektir. 

            Madde 16
            Topraklara İlişkin Hüküm 
            1- Herhangi bir Devlet, imzalama sırasında veya onay, kabul veya tasvip belgesini tevdi ederken bu Şart’ın uygulanacağı toprak ya da toprakları belirleyebilir. 

            2- Herhangi bir Devlet daha sonraki herhangi bir tarihte yapacağı ve Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne muhatap bir beyanla, bu Şart’ın uygulanma alanını beyanda belirleyeceği başka herhangi bir toprağı teşmil edebilir. Şart, bu tür topraklar için, bu beyanın Genel Sekreterin eline geçtiği tarihden sonra geçecek 3 aylık süreyi izleyen ayın ilk günü yürürlüğe girecektir. 

            3- Yukarıdaki iki paragraf çevresin yapılan herhangi bir beyan, bu beyanda belirlenen herhangi bir toprak bakımından, Genel Sekretere hitaben yapılacak bir bildirim ile geri çekilebilir. Bu geri çekme, Genel Sekreterin bu bildirimi aldığı tarihten sonra geçecek altı aylık süreyi izleyen ayın ilk günü yürürlüğe girecektir. 

            Madde 17
            Çekilme
            1- Herhangi bir Taraf, kendisi bakımından bu Şart’ın yürürlüğe girişini izleyen beş yıllık bir sürenin geçmesinden sonra, bu Şart’tan çekilebilir. Bu durumlarda, Avrupa Konseyi Genel Sekreterine altı ay önce bildirimde bulunacaktır. Bu tür çekilmeler, Taraf Devlet sayısının dörtten az olmaması koşuluyla diğer Taraf Devletler bakımından Şart’ın geçerliliğini etkilemeyecektir. 

            2- Yukarıda paragrafta belirlenen hükümler çerçevesinde herhangi bir Taraf Devlet, 12. maddenin 1. paragrafında öngörülen sayı ve tipteki paragraflarla bağlı olduğu sürece, Şart’ın I. Bölümünün herhangi bir paragrafından çekilebilir. Herhangi bir Taraf Devlet bir paragrafdan çekilerek 12. maddenin 1. paragrafının gereğini karşılamayan bir duruma geliyorsa, Şart’ın kendisinden de çekilmiş sayılacaktır. 

            Madde 18
            Bildirimler 
            Avrupa Konseyi Genel Sekreteri: 

            a) Her imzalamayı; 
            b) Tüm onay, kabul veya tasvip belgelerinin tevdiini; 
            c) Bu Şart’ın 15. madde hükümlerine göre her yürürlüğe giriş tarihini; 
            d) 12. Maddenin 2. ve 3. paragraflarının hükümlerinin uygulanması çerçevesinde alınan her bildirimin; 
            e) 13. Maddenin hükümlerinin uygulanması çerçevesinde alınan her bildirimi; 
            f) Bu Şart’a ilişkindiğer herhangi bir işlem, bildirim veya yazışmayı 

            Yukarıdaki hükümleri kabul zımnında gereği gibi yetkili kılınmış aşağıda imzaları bulunanlar işbu Şart’ı imzalamışlardır. 

            Avrupa Konseyi arşivlerinde saklanacak işbu Sözleşme, İngilizce ve Fransızca olarak ve her iki metin de aynı derecede geçerli olmak üzere, tek nüsha halinde 15 Ekim 1985 tarihinde Strasbourg’da düzenlenmiştir. Avrupa Konseyi Genel Sekreteri Avrupa Konseyi üyesi Devletlerin herbirine bu Şart’ın aslına uygun suretlerini iletecektir. 
 

Avusturya Cumhuriyeti Hükümeti Adına 
Hans G. KNITEL
Belçika Krallığı Hükümeti Adına 
Jan. R. VANDEN BLOOCK 
Kıbrıs Cumhuriyeti Hükümeti Adına
Danimarka Krallığı Hükümeti Adına 
Erling V. QUAADE 
Fransa Cumhuriyeti Hükemeti Adına
Henri OURMET 
Federal Almanya Cumhuriyeti Adına 
Günter KNACKSTEDT Horst WAFFENSCHMIDT
Yunanistan Cumhuriyeti Hükümeti Adına 
Agamemnon KOUTSOGIORGAS 
İzlanda Cumhuriyeti Hükümeti Adına 
İrlanda Hükümeti Adına 
İtalya Cumhuriyeti Hükümeti Adına 
Oscar L. SCALFARO
Lihtenştayn Prensliği Hükümeti Adına 
Nicolas de LİECHTENSTEİN 
Lüksemburg Büyük Dükalığı Hükümeti Adına 
Jean SPAUTZ
Malta Hükümeti Adına 
Hollanda Krallığı Hükümeti Adına 
Norveç Krallığı Hükümeti Adına 
Portekiz Cumhuriyeti Hükümeti Adına 
Joao PEREIRA BASTOS 
İspanya Krallığı Hükümeti Adına 
Felix PONS IRAZAZABAL 
İsveç Krallığı Hükümeti Adına 
İsviçre Konfederasyonu Hükümeti Adına 
Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti Adına 
Büyük Britanya ve Kuzey irlanda Birleşik Krallığı Hükümeti Adına 
 
            Not : İngilizce ve Fransızca metinler 3 Ekim 1992 gün ve 21364 sayılı Resmi Gazete’dedir.