Milletler Arası Anlaşmalar  
Resmi Gazete: 23.05.1993 Sayı : 21589 (Asıl)Düstur Tertip:5 Cilt: 32 Sahife:1113
 
Milletlerarası Andlaşma

Karar Sayısı: 93/4387
Karar Tarihi : 28/04/1993
 
            15 Şubat 1993 tarihinde İslamabad’da imzalanan ekli Türkiye - Pakistan Ekonomik ve Teknik işbirliği Bakanlararası Karma Komisyonu Dokuzuncu Dönem Toplantısı Protokolu’un onaylanması; Dışişleri Bakanlığı’nın 22/4/1993 tarihli ve EİE-II-2264-2478 sayılı yasısı üzerine, 31/5/1963 tarihli ve 244 sayılı Kanunun 3 üncü ve 5 inci maddelerine göre, Bakanlar Kurulu’nca 28/4/1993 tarihinde kararlaştırılmıştır. 

 
     
Hüsamettin CİNDORUK
     
Cumhurbaşkanı V.
E.İNÖNÜ
C. ÇAĞLAR 
T.ÇİLLER 
E. CEYHUN 
Devlet Bakanı ve Başb.Yrd.
Devlet Bakanı 
Devlet Bakanı V.
Devlet Bakanı 
İ.TEZ
A.GÖNEN
E. ŞAHİN 
G.ERGENEKON
Devlet Bakanı
Devlet Bakanı
Devlet Bakanı V.
Devlet Bakanı
O.KİLERCİOĞLU 
M.KAHRAMAN
Ö. BARUTÇU 
M. A. YILMAZ
Devlet Bakanı 
Devlet Bakanı 
Devlet Bakanı 
Devlet Bakanı 
E. ŞAHİN
E. ŞAHİN
M.BATALLI
M.S.OKTAY
Devlet Bakanı 
Devlet Bakanı 
Devlet Bakanı 
Adalet Bakanı
N.AYAZ
İ.SEZGİN
H. ÇETİN
S.ORAL
Milli Savunma Bakanı 
İçişleri Bakanı
Dışişleri Bakanı 
Maliye ve Gümrük Bakanı
K. TOPTAN 
O. KUMBARACIBAŞI 
Y. AKTUNA 
Milli Eğitim Bakanı
Bayındırlık ve İskan Bakanı
Sağlık Bakanı
Y. TOPÇU
N. CEVHERİ 
N. CEVHERİ 
Ulaştırma Bakanı 
Tarım ve Köyişleri Bakanı 
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakan
M.T.KÖSE
E. FARALYALI
D.F. SAĞLAR
Sanayi ve Ticaret Bakanı 
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı 
Kültür Bakanı 
A. ATEŞ 
V.TANIR
V.TANIR
Turizm Bakanı 
Orman Bakanı
Çevre Bakanı V.

Türkiye - Pakistan Ekonomik ve Teknik İşbirliği Bakanlararası Karma
Komisyonu Dokuzuncu Dönem Toplantısı Protokolu

            1. Türkiye - Pakistan Ekonomik ve Teknik İşbirliği Bakanlararısı Karma Komisyonu Dokuzuncu Dönem Toplantısı 13-15 Şubat 1993 tarihleri arasında İslamabad’da yapılmıştır.

            2. Türk Heyetine Devlet Bakanı Sayın Ömer Barutçu, Pakistan Heyetine Maliye ve Ekonomik İşler Bakanı Sayın Sartaj Aziz başkanlık etmişlerdir.

            3. Her iki heyetin üyeleri sorasıyla Ek: 1 ve Ek: 11’de gösterilmiştir.

            4. Sayın Ömer Barutçu, ziyareti sırasında Maliye ve Ekonomi  İşler Bakanı Sayın Sartaj Aziz, Petrol ve Doğal Kaynaklar Bakanı Sayın Ch. Nisar  Ali Khan, üretim Bakanı Sayın İslam Nabi, Ticaretten Sorumlu Devlet Bakanı Sayın Mohammad azam Khan Hoti’ye nezaket ziyaretlerinde bulunmuş ve Pakistan İslam Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın Ghumam İshag Khan tarafından kabul edilmiştir.

            5. Karama Komisyon görüşmeleri, iki ülke arasında bevcut tarihsel yakınlığı, sıcak ve kardeşce ilişkileri yansıtan karşılıklı anlayış ve tam bir işbirliği havasında gerçekleştirilmiştir.

            6. Taraflar, Türkiye Başbakanı’nın Ekim 1992 tarihinde Pakistan’ı resmi ziyareti sırasında iki ülke Başbakanları tarafından imzalanan Mutabakat Muhtırası’nı önemle not etmişlerdir. Bakanlararası  Karma Komisyonu’nun görüşmeleri mezkür gerçekleştirilmiştir. İki ülke arasındaki ekonomik işbirliğini ve öngörülen faaliyet planının izlenmesi hususunda tam bir görüş birliğine varılmıştır.

            7. Heyet Başkanları açılış oturumunda, ülkelerinin ekonomik durumları hakında kapsamlı açıklamalar yapmışlar, Türkiye ile Pakistan  arasındaki tüm ticari ve ekonomik ilişkileri gözden geçirmişler ve bu ilişkilerin geliştirilmesi için önerilerde bulunmuşlardır.

            8. Toplantılar sırasında müşterek menfaatlere  yönelik çeşitli konular müzakere edilmiş olup, görüşmelerin sonuçları  aşağıda özetlenmiştir:

            TİCARET
            9. Bakanlararası Karma Komisyon’un son Toplantısı’ndan bu yana ikili  ticaretin gelişimi gözden geçirilmiş ve her iki tarafta ihracata konu malların kısıtlı olmasından dolayı ticaret hacminin bu dönemde önemli ölçüde düştüğü not edilmiştir. Taraflar, ikili ticaret hacmini ve kompozisyonu her iki ülkenin potansiyeline uygun olarak artırmak ve çeşitlendirmek üzere, ticaret hacmini bir yıl içinde 200 milyon ABD Dolarına çıkarmak ve sondadan bu temel üzerinde pekiştirmek ve devam ettirmek amacıyla somut önlemler almayı kararlaştırmışlardır.

            10. Pakistan Tarafı, Pakistan menşeli pamuk ipliğine uygulanan anti-damping vergisinin Türk Tarafınca kaldırılması kararını memnuniyetle karşılamıştır. Taraflar, bu adımın iki ülke arasındaki ticaretin daha dengeli bir şekilde gelişmesine katkıda bulunacağına yönelik ümitlerini ifade etmişlerdir.

            11. Taraflar, Türk-Pakistan  İş  Konseyinin üçüncü Toplantısının bu vesileşle gerçekleştirilmesinden duydukları  memnuniyeti belirtmişlerdir. Taraflar ayrıca, İş Konseyi toplantılarının iki ülke arasındaki ticaret hacmini ise ekonomik faaliyetleri artıracak şekilde yeni hedefler belirleyeceğine yönelik inaçlarını ifade etmişlerdir.

            12. Taraflar, ikili ticareti geliştirmek için Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ile Pakistan Ticaret ve Sanayi Odaları Federasyonu (FPCCI) arasındaki mevcut işbirliğini, piyasa bilgileri ve heyet teatisi, fuar ile sergilere katılım ve birbirlerinin imalat sanayi ürünlerini piyasalarında tanıtmak yoluyla teşvik etmeyi kararlaştırmışlardır.

            13. Türk Tarafı, Pakistan’ın Uluslararası İzmir Fuarı’na düzenli katılımından duyduğu memnuniyeti ifade etmiş ve 1993 yılında düzenlenecek fuara katılmaya davet etmiştir. Pakistan Tarafı, sözkonusu daveti kabul etmeye yönelik derin arzusunu belirtmiştir.

            14. Türk Tarafı, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği’nin (TOBB) , 1993 yılında Pakistan’da bir Türk sanayi ürünleri sergisi düzenlenmesi imkanlarını araştırmaya hazır olduğunu tekrarlamıştır.

            15. Türk Tarafı, mevcut ticaret dengesizliğinin giderilmesi amacıyla Pakistan’dan pirinç ve diğer ürünlerin ithalatının artırılmasına yönelik Pakistan Tarafının önerisini  olumlu bir şekilde değerlendirmeyi kabul etmiştir.

            16. Pakistan Tarafı, Türkiye toprak Mahsulleri Ofisi’nin (TMO) Pakistan’a mercimek ve nohut tedarik etmeye hazır olduğunu not etmiştir.

            17. Taraflar, ikili ticareti ve ekonomik ilişkileri daha da geliştirmek amacıyla,y Asya Kalkınma Bankası ve İslam Kalkınma Bankası’nın yanısıra diğer kreditör kuruluşlar tarafından sağlanan kredi olanaklarının kullanılması imkanlarının araştırılması hususunda anlaşmışlardır.

            18. Taraflar, bir yandan Türkiye İhracat Kredi Bankası’na (TÜRK EXİMBANK) diğer yandan İhracat Kredi Garanti Fonunu ( ECGS) yöneten Pakistan Sigorta Kuruluşuna (M/S  PIC) işbirliği yapmaları ve alıcılar hakkında bilgi  teati etmeleri için  tavsiyede bulunmayı kararıılaştırmışlardır.

            19. Pakistan Tarafı, iki ülke arasındaki ticaretin  artırılması amacıyla, Tarafların, karşılıklı olarak 50 milyon  ABD doları tutarında bir ihracat kredisi açmaları hususunu mütalaa etmelerini önermiştir. Türk Tarafı öneriyi incelenmek üzere ilgili makamlarına iletmeyi taahhüt etmiştir.

            20. Taraflar, ticaret akışını kolaylaştırmak amacıyla, Ulusal Denizcilik Kuruluşlarının yanısıra özel denizcilik şirketlerini de  Pakistan ile Türkiye arasında sefer sayısını artırmak ve navlun şartlarını iyileştirmeye çalışmak için teşvik etmeyi kararlaştırmışlardır.

            21. Türk Tarafı, İstanbul Deniz Ticaret Odası’na Pakistanlı özel denizcilik kuruluşlarının Türkiye’yi ziyaret etmek üzere davet edilymesi ve Türkiye ile Pakistan ve yol üzerindeki ülkelere hizmet verecek bir denizcilik hattı kurulması imkanlarının müzakere edilmesi için tavsiyede bulunmayı önermiştir. Pakistan tarafı bu öneriyi kabul etmiştir.

            EKONOMİK İŞBİRLİĞİ
            22. Taraflar, Karma Komisyonun Sekizinci Dönem Toplantısından bu yana ikili ekonomik işbirliğindeki  uygulama çalışmalarını gözden geçirmişler ve ekonomik ilişkileri daha da güçlendirmek ve geliştirmek amacıyla ilgili kuruluşlarını teşvik etmeyi kararlaştırmışlardır.

            23. Taraflar, Bağımsız Devletler Topluluğu’nda mevcut ticari ve ekomomik fırsatlardan yararlanmak amacıyla iki ülke özel sektörlerini ve kamu kuruluşlarını işbirliği yapmaları için teşvik etmeye karar vermişlerdir.

            YATIRIMLARIN KARŞILIKLI TEŞVİKİ VE KORUNMASI ANLAŞMASI
            24. Taraflar, Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Anlaşması müzakerelerini başlatmak için mutabık kalmışlardır. Tarafların ayrıca, böyle bir anlaşmanın iki ülke arasındaki ilişkileri geliştirmeyi hızlandıracağını belirtmişlerdir. Türk Tarafı sözkonusu anlaşmanın bir taslağını Pakistan tarafına tevdi etmiştir. Pakistan Tarafı taslağı incelenmek üzere ilgili makamlarına iletmeyi taahhüt etmiştir.

            SERBEST TİCARET BÖLGELERİ / İHRAÇ İŞLEM BÖLGELERİ
            25. Taraflar. Serbest Ticaret Bölgeleri/İhraç İşlem Bölgelerindeki imkanların Türk ve Pakistan’lı müteşebbisler tarafından en uygun biçimde kullanılmadığını ifade etmişlerdir. Bu nedenle Taraflar, bilgi, döküman ve heyet teatisi yoluyla bu alandaki işbirliği olanaklarını araştırmayı kararlaştırmışlardır. Türk Tarafı , bu çerçevede ilişkileri başlatmak amacıyla, Mersin Serbest Bölgesindeki işberliği imkanlarını yerinde görmek üzere Pakistan Tarafına yaptığı daveti yinelemiştir. Pakistan Tarafı da, ihraç işlem bölgelerinin yanısıra Port-qasım Serbest Ticaret Sanayi Bölgesi’ni ziyaret etmek üzere Türk Tarafını davet etmiştir.

            ÖZELLEŞTİRME
            26. Taraflar, Pakistan Hükümeti tarafından uygulamaya konulan özelleştirme politikasının piyasa mekanizmasının konulan özelleştirme politikasının piyasa mekanizmasının   kurulmasını daha da hızlandıracağını gözönünde tutarak, bu alandaki işbirliği imkanlarını araştırmayı kararlaştırmışlardır. Türk Tarafı, Kamu Ortaklığı idaresinin (KOİ) Türkiye de kullanılan özelleştirme yöntemlerinin idaresi ve uygulanması konularında sahip olduğu deneyimini Pakistan özelleştirme komisyonu ile paylaşmanın yanısıra bu çerçevede teknik yardım sağlamayada hazır olduğunu belirtmiştir.

            MENKUL KIYMETLER
            27. Taraflar, bir yandan İstanbul Menkul Kıymetler Borsasını  diğer yandan Karaçi Menkul Kıymetler Borsası’nı bilgi, döküman ve Uzman değişimi yoluyla borsacılık alanında işbirliği yapmak için teşvik etmeyi kararlaştırmışlardır. Türk Tarafı bu amaçla , İMKB nin bu alandaki işbirliği imkanlarını araştırmak için Karaçi Menkul Kıymetler Borsası Yetkililerine  yaptığı daveti iletmiştir. Pakistan Tarafı, da Pakistan’dan Şirketler Hukuku idaresi (Corporate Law Authority) ile Türkiye’den ilgili menkul kıymetler piyasasını düzenleyici kuruluş arasında yakın ilişki kurulması hususunu önermiştir.

            SANAYİ İŞBİRLİĞİ
            28. Türk ortak yatırımlar şeklinde işbirliği yapılması mümkün olan aşağıdaki alanları önermiştir:
            -Otomotiv sanayi
            -Demiryolları
            -Mühendislik
            -Müteahhitlik ve Müşavirlik Hizmetleri
            -Kimya sanayi
            -Tekstil sanayi
            -Deri sanayi
            -Elektronik sanayi
            -Enerji
            -Haberleşme
            -Ulaştırma
            -Bankacılık
            -Gemi yapımı

            29. Türk Tarafı, Türkiye Vagon Sanayii’nin (TÜVASAŞ) ve Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii’nin (TÜLOMSAŞ) lokomotif, vagon, yolcu vagonları ve parçaları ile demiryolu sanayiindeki diğer ilgili mamullerin imalatı, onarılması ve bakımı konularında Pakistan Demiryollarının İslamabad Vagon Fabrikası, Risalpur Lokomotif Fabrikası ve Moghalpura Vagon Atölyesi ile işbirliği yapmaya hazır olduğunu belirtmiştir. Pakistan Tarafı bu öneriyi  not etmiştir.

            30. Pakistan Tarafı  kavşaklar ve geçişler için uzun betonarme bağlantılarının yapımında Türkiye ile işbirliği yapmak istediğini belirtmiştir. Türk Tarafı öneriyi not etmiştir.

            31. Pakistan Demiryolları inşaat Ltd. (RAILCOP) , dış piyasalarda demiryolu ve inşaat mühendisliği projelerini üstlenmektedir. Taraflar, bu amlanda işbirliği imkanlarını araştırmayı kararlaştırmışlardır.

            32. Taraflar, Karaçi ve İskenderun daki çelik fabrikaları için yerel olarak üretilen yedek parçaların değişimi amacıyla bazı alanlarda teknoloji değişimi hususunda ilgili kuruluşlarını teşvik etmeyi kararlaştırmışlardır.

            33. Türk Tarafı , Türkiye Demir Çelik İşletmelerinin (TDÇİ) ve Ereğli Demir Çelik Fabrikalarının (ERDEMİR) demir ve çelik sanayii alanında Pakistanlı muhatapları ile işbirliği yapma hususundaki yakın ilgisini ifade etmiştir. Türk tarafı, TDÇİ ve ERDEMİR in fizibilite çalışmaları, proje yönetimi, temel mühendislik ve tasarım ile danışmanlık alanlarındı Pakistanlı uzmanlara fabrika içi eğitim imkanları sağlamaya hazır olduğunu belirtmiştir.

            34. Türk Tarafı, iki ülke Başbakanları tarafından 24 Ekim 1992 tarihinde imzalanan Mutabakat Muhtırası na atıfla, Türkiye Petrol Rafinerileri A. Ş. (TÜPRAŞ) hakkında bilgi vermiş ve TÜBRAŞ’ın Pakistan rafinerilerinin faaliyete geçirilmesi (STARTUP) ve modernizasyon çalışmalarını üstlenebilecek güçte olduğunu belirtmiştir. Türk Tarafı ayrıca, petrol rafinericiliği alanında işbirliğini başlatmak amacıyla Pakistan Tarafını Türkiye yi ziyaret etmek üzere davet etmiştir. Ayrıca Türk Tarafı, TÜBRAŞ tarafından sağlanabilecek eğitim faaliyetlerini de dile getirmiştir. Pakistan Tarafı bu bilgiyi memnuniyetle not etmiş ve konuyu ciddi bir şekilde mütalaa etmeyi kararlaştırmıştır.

            35. PERAC’ın bir yan kuruluşu olan ENAR Petrotech Services Ltd. , Türkiye’deki benzeri bir danışmanlık kuruluşu ile petrol ve petrokimya sanayii alanlarında mühendislik ve danışmanlık hizmetleri sağlanması konusunda işbirliğine ilgi duymaktadır. Türk tarafı öneriyi not etmiş ve dikkate almayı kararlaştırmıştır.

            36. Türkiye, Pakistan tarafından ithal edilen DAP ve TSP türü fosfatlı gübrelerin üreticisi durumundadır.  Türkiye ile Pakistan arasında ortak yatırım projeleri gerçekleştirmek için potansiyel bulunmaktadır. Türk Tarafı öneriyi dikkate almayı kabul etmiştir.

            37. Türkiye, çimento ve plastik araştırmalarında ileri bir konumda bulunmaktadır. Türkiye Çimento Araştırma Enstitüsü ile SCCP Çimento Araştırma Enstitüsü uzman teatisi  yapabilir ve eğitim imkanları sağlayabilirler. FCCCL   Plastik Teknoloji Merkezi PETKİM/YARPET de uzman teatisi ve eğitim imkanları sağlanması konularında işbirliği yapabilirler. Türk Tarafı bu öneriyi not etmiştir.

            38. Pakistan Devlet Mühendislik Kuruluşu (SEC), alçak basınçlı kazan ünitesi tasarımı, tepeden hareketli elektrik vinci tasarımı , şeker teknolojisi , rafineri teçhizatı elektrik teçhizatı ve enerji santrallerinin ortak üretimi v. b. alanlarda işbirliği yapmak istemektedir. Türk Tarafı konuyu not etmiş ve dikkate almayı kararlaştırmıştır.

            TEKNİK İŞBİRLİĞİ :
            39. Taraflar, iki ülke arasındaki bilimsel ve teknik işbirliğinin önemini vurgulamışlar ve Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) ile Pakistan Bilim ve Teknoloji Bakanlığı’na 1993/1994 yollarını kapsayan dördüncü icra Protokolunu sonuçlandırmak için tavsiyede bulunmayı kararlaştırmışlardır. Pakistan’ı ziyaret etmek üzere davet etmiştir.

            40. Taraflar, Türk Standardları Enstitüsü’nün (TSE) standardlarının Pakistan makamlarınca ve Pakistan Standardlar Enstitüsü’nün (PSI)  standardlarının Türk makamlarınca tanınmaması nedeniyle ikili ticarette karşılaşılan sorunları dile getirmişlerdir. Taraflar, konuya ivedi çözüm bulmak amacıyla tedbirler almayı kararlaştırmışlardır.

            41. Pakistan Tarafı, standardların herk iki ülke tarafından tanınmaması nedeniyle ikili ticarette karşılaşılan sorunlara çözüm bulmak için Türk Standardları Enstitüsü (TSE)ile Pakistan standardlar Enstitüsü (PSI) yetkilileri arasında bir toplantı yapılması gerktiğini belirtmiştir. Pakistan Tarafı ayrıca, bu yapılması Pakistan’da düzenlemeye hazır olduğunu ifade etmiştir.

            42. Taraflar, Türk Standardları Enstitüsünün (TSE) ve  pakistan  Standardlar Enstitüsünün (PSI)  standardizasyon, deneme se kalite kontrol alanlarındaki işbirliğinin daha da geliştirilmesi arzularını not etmişlerdir. Türk Tarafı TSE nin üç aylık dönem için  PSI den beş 5 uzmana eğitim imkanı sağlamaya hazır olduğunu belirtmiştir. Pakistan Tarafı öneriyi not etmiş ve konuyu PSI ye iletmeyi kararlaştırmıştır.

            43. Taraflar Devlet planlama teşkilatı, Türk İşbirliği Ajansı TAC tarafından düzenlenen Grup Eğitim Programlarına Pakistanlı uzmanların katılımını memnuniyetle not etmişlerdir. Türk Tarafı, 1993 yılında düzenlenecek TAC ın Grup Eğitim Progranına katılmak üzere Pakistan Tarafı yukarıda belirtilen programa katılmayı kabul etmiştir.

           MÜTEHHİTLİK VE MÜŞAVİRLİK HİZMETLERİ
            44. Türk Tarafı, Türk müteahhitlik ve müşavirlik firmalarının uluslararası piyasalardaki faaliyetleri hakkında Pakistan Tarafına bilgi vermiş ve bu firmaların, diğerlerinin yanısıra, otoyol projeleri, barajlar  ve sulama projeleri, selrehabilitasyonu; enerji, konut, limanlar ve havalimanları başta olmak üzere altyapı geliştirme; petro kimya sanayii; petrol ve haz boruhatları vb. alanlarında Pakistan ın inşaat faaliyetlerine katılmak istediğini belirtmiştir.

            45. Pakistan Tarafı, Türk Pak Ltd. müşavirlik firmasına Türkiye ve Pakistan’ın yanısıra üçüncü ülkelerdeki müşavirlik ihalelerinin kazanılmasında her türlü desteğin verilmesinin gerektiğini ifade etmiştir. Türk Tarafı,  Türk Pak Ltd. nin faaliyetlerinin  artırılması amacıyla bütün önlemleri almayı kararlaştırmıştır.

            46. Taraflar, geniş kapsamlı yeniden inşa ve rehabilitasyon programının yanısıra su ve enerji alanlarındaki  müteahhitlik ve müşavirlik hizmetlerinin yerine getirilmesi için  Türk Pak ‘ın dikkate alınabileceğini belirtmişlerdir.

            47. Taraflar, Pakistan Ulusal Otoyollar İdaresi (NHA) tarafından açılan Indus Otoyolu’nun 7. ve 12. bölümlerinin ihalelerini STFA’nın kazanmasını memnuniyetle not etmişlerdir. Taraflar, bunu müteahhitlik ve müşavirlik hizmetlerinde ikili işbirliğinin ilk adımı olarak nitelendirmişlerdir. Taraflar ayrıca, NHA tarafından  açılan otoyol ihalellerine önemli firmalarının katılımını memnuniyetle not etmişlerdir.

            48. Pakistan Tarafı, Pakistan’da otoyol  inşaası alanındaki faalişetler hakkında Türk Tarafına ayrıntılı bilgi vermiştir. Türk Tarafına Türk ayrıntılı bilgi vermiştir. Türk Tarafına, Türk otoyol inşaat firmalarının Pakistan daki otoyol inşaat programına katılımının  Pakistan tarafınca memnuniyetle karşılanacağı hususunda  bilgi verilmiştir. Türk müteahhitlerinin büyük otoyol ihalelerinin gerçekleştirilmesinde Pakistanlı müteahhitler ile ortak girişimler yapması memnuniyetle karşılanacaktır. Tarafların, bu projeler için proje yönetimi, makina tedariki, teknik uzmanlık, know how finansmanı ve teknoloji transferleri konuları ile aktif olarak ilgilenmeleri gerektiği not edilmiştir.

            49. Pakistan Tarafı ayrıca, petrol rafinerisi, petrol ve gaz boruhatları, su ve sulama, sel  rehabilitasyonu, enerji, konut vb. alanlardaki projeler hakkında Türk Tarafına bilgi vermiştir.

            50. Taraflar. Pakistan Hükümeti tarafından başlatılan geniş kapsamlı yeniden inşa ve rehabilitasyon programının iki ülke müteahhitleri için bu alanda yeni bir fırsat teşkil edeceğine olan inaçlarını belirtmişlerdir.

            ENERJİ
            51. Taraflar başta hidro- emektrik enerji santralleri ve enerji nakil hatlarının ortak inşaası, ilgili teçhizatın ortak üretimi ve montajı ile bu teçhizatın ihracatı ve ithalatı olmak üzere, iki ülke arasında enerji sektörü alanında önemli işbirliği olanakları bulunduğunu belirtmmişlerdir.

            52. Türk Tarafı, Devlet Su İşlerinin (DSİ) barajların ve hidro-elektrik enerji santrallerinin inşaası alanında işbirliği başlatmak için hazır olduğunu ifade etmiştir.

            53. Pakistan Tarafı Pakistan da özel sektör enerji üretim projelerindeki yatırım imkanları hakkında Türk Tarafına bilgi vermiş ve bu sektördeki projelere Türkiyenin katılımını beklediklerini belirtmiştir. Pakistan su ve enerji Bakanlığı “Private Power Cell” bölümü tarafından hazırlanan döküman Türk Heyetine tevdi edilmiştir. Türk Tarafı, bunu Türkiye deki ilgili makamlara iletmeyi kararlaştırmıştır.

            PETROL VE GAZ
            54. Pakistan tarafı Pakistan Petrol ve Gaz Geliştirme Kuruluşu ile Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı arasında Pakistan, Türkiyeyi ve Orta Asya Ülkelerinde petrol arama amacıyla bir ortak yatırım tesis edilmesini önermiştir. Türk Tarafı öneriyi not etmiştir.

            55. Taraflar, karşılıklı yarar çerçevesinde uzman ve teknik bilgi değişimi ile birbirlerinin petrol ve gaz kuruluşlarında mesleki eğitim kursları düzenlenmesi hususunda anlaşmışlardır.

            MADEN VE MİNERALLER
            56. Türk Tarafı, Maden Tetkik Arama Genel Müdürlüğünün (MTA) Pakistan ın Sindh Eyaletindeki linyit yataklarının araştırılması ve çıkarılmasının fizibilite çalışmasını yapma hususunda kapasite ve isteğe sahip olduğunu belirtmiştir. Pakistan Tarafı, öneriyi ayrıntılı şekilde incelenmek üzere ilgili makamlarına iletmeyi kararlaştırmıştır.

            57. Taraflar, TCDC Programları çerçevesinde  teknik işbirliğinin seviyesini artırmak amacıyla, metal ve metal dışı madenler alanında iki ülke uzmanları için karşılıklı sağlanacak eğitim imkanları hakkında bilgi teati etmişlerdir.

            TARIM
            58. Taraflar, tarım sektörünün iki ülke arasında işbirliği için önde gelen alanlardan biri olduğu gerçeğini vurgulamışlardır.

            59. Taraflar, bilgi, döküman ve materyal değişimi yoluyla tohum ıslahı alanında işbirliği yapmaları için ilgili  kuruluşlarını teşvik etmeyi kararlaştırmışlardır. Taraflar ayrıca, işbirliğine ilişkin ayrıntılı programın ilgili kuruluşlar tarafından hazırlanması hususunda anlaşmışlardır.

            60. Türk Tarafı, her iki ülkedeki ilgiyi kuruluşların tarım arazisinde tuzlanma nisbeten az tuzla salarla sulama ve tuzdan arındırma alanlarında bilgi de4işimi yapabileceğini belirtmiştir. Türk Tarafı ayrıca sulama sistemlerinin yönetimi, tuzlu arazilerin ıslahı ve drenaj etüdlerinin yanısıra diğer sulama yöntemleri alanlarında heyet değişiminin mümkün olduğunu ifade etmiştir. Bu amaca yönelik olarak Türk Tarafı, bu alandaki muhtemel işbirliği konularını belirlemek üzere 4 - 5 kişiden oluşan bir Pakistan Heyetinin Türkiye’de DSİ tarafından işletilen sulama tesislerini ziyaret etmek üzere davet etmiştir.

            61. Taraflar, 1992 yılında gerek Pakistan ın Türkiyeden buğday ithal etme ihtiyacı duymadığını gerekse Türkeyenin ihracat yapmadığını belirtmişlerdir. Bununla birlikte önümüzdeki dönemlerde Türk makamlarınca sağlanacak kredi imkanı ve fiyatların özel sektör tarafından ithalatına izin verilmesine devam edecektir.

            62. Taraflar başta sebze tohumu, hibrid ayçiçeği ve şekerpancarı olmak üzere tohum araştırması ve üretiminde ortak yatırımlar kurulması imkanlarını araştırmayı kararlaştırmışlardır.

            HAYVANCILIK
            63. Türk tarafı aşı üretiminde eğitim imkanı ile aşı ve hastalık teşhisi konuları hakkında know-how sağlayabilecek ve bazı aşıları ihraç edebilecektir. Pakistan Tarafı mandaların suni döllenmesi konusunda eğitim imkanı sağlayabilecek ve manda spermleri ihraç edebilecektir. (Murrah ırkı, 250-500 doz)

            64. Türk Tarafı, muhtemel işbirliği alanları olarak aşağıdaki başlıkları tesbit etmiştir:
            - Kısa süreli çalışmalar için uzman değişimi ve tatbiki eğitim programları düzenlenmesi

            - Araştırma sonuçlarının ve süreli yayınların değişimi yaşınların değişimi,

            - Tohum materyalerinin değişimi,

            - Ekononmik işbirliği ve ortak uygulanancak projelerin tespit edilmesi amacıyla iki veya üç kişiden oluşan teknik heyetlerin değişimi.

            - Pakistan Tarafı, bu önerileri incelenmek üzere  ilgili kuruluşlara iletmeyi kararlaştırmıştır.

            - ORMANCILIK
            65. Pakistan Tarafı, üzerinden karşılıklı mutabık kalınacak şartlar dahilinde ormancılık alanında her yıl 2 (iki) veya üç (3)  Türk öğrencisine lisans ve master derecelerine uzun dönemli eğitim imkanları önermiştir. Pakistan Tarafı, iki veya üç Pakistanlı öğrenciyi boşaltma havzası ve arazi yönetimi konularında uçun ve kısa süreli eğitim imkanları için Türkiyi’ye gönderme hususunu dikkate almayı kararlaştırmıştır.

            HABERLEŞME
            66. Türk Tarafı, Pakistan’a bölge ülkeleri arasındaki haberleşmede transit hizmet sağlamaya yönelik niyetini belirtmiştir. Türk Tarafı ayrıca, haberleşme alanında sayısal telefon santrallerinin kurulması, bakım hizmetleri ve telekomünikasyon ağı için gerekli teçhizatın sağlanması ile ilgili olarak gelebilecek herhangi bir talep için Pakistan Tarafına hizmet sağlamaya hazır olduğunu bildirmiştir. Pakistan Tarafı öneriyi not etmiştir.

            67. Taraflar, iki ülke arasında sivil haberleşme alanında işbirliği imkanlarını not etmişlerdir. Bu çerçevede Taraflar, ülkelerinde bu alanda açılacak ihalelerde iki ülkenin k uruluşlarına  her türlü desteği vermeyi kararlaştırmışlardır.

            68. Türk Tarafı, Türk telekonünikasyon sanayiinin Pakistan’a her türlü haberleşme teçhizatı sağlama kapasitesine sahip olduğunu belirtmiştir. Türk Tarafı ayrıca, Ankara ve İstanbul sayısal çıkışlarından üçüncü ülkelere transit telefon trafiği sağlamaya hazır olduğunu ifade etmiştir. Pakistan Tarafı bu önediriyi not etmiştir.

            KARA ULAŞTIRMASI
            69. Taraflar, ECO’nun Quetta Faaliyet Plan’ında alınan kararlara ilişkin memnuniyetlerini dile getirmişler ve ikili ticari ilişkilerin daha da gelişmesine yol açacak Kara Ulaştırması Anlaşması’nın imzalanmasbını gözden geçirmeyi kararlaştırmışlardır. Taraflar, bu anlaşma üzerindeki görüşmelerin mümükün olan en kısa sürede başlayacağını ümit ettiklerini  belirtmişlerdir.

            DENİZ ULAŞTIRMASI
            70. Taraflar mevcut kargo yükü hacminin artılıması amacıyla çaba göstermeyi kararlaştırmışlar ve ülkelerinde yürürlükte bulunan kanunlar ve yönetmelikler çerçevesinde sağlanan karşılıklı menfaatler doğrultusunda Denizcilik Anlaşması’nın uygulanmasını vurgulamışlardır.

            71. Pakistan Tarafı iki ülke arasındaki kargo taşyımacılığında Paksitan bandıralı gemilerin elverişsiz bir durumda bulunduğuna işaret etmiş ve Tarafların, birbirlerinin ulusal denizcilik kuruluşlarına eşit muamele göstermesinin önermiştir. Türk Tarafı konuyu not etmiştir.

            72. Taraflar Karma Komisyonunun onuncu Dönem Toplantısının diplomatik kanallarla belirlenecek  tarihlerde Ankara’da yapılmasını kararlıştırmışlardır.

            73. 15 Şubat 1993 tarihinde İslamabad’da, İngilizce iki nüsha olarak hazırlanmış ve imzalanmıştır.
 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

HÜKÜMETİ ADINA
 
 

ÖMER BARUTÇU 

DEVLET BAKANI 

PAKİSTAN İSLAM CUMHURİYETİ

HÜKÜMETİ ADINA 
 
 

SARTAJ AZİZ 

MALİYE VE EKONOMİK 

İŞLER BAKANI 

TÜRK HEYETİ LİSTESİ

Ömer BARUTÇU Devlet Bakanı, Heyet Başkanı
İstemi GÜRSAL  Hazine ve Dışticaret Müsteşarlığı Anlaşmalar Genel Müdür Yardımcısı (Teknik Heyet Başkanı)
Dr. İ. H. Olcay ÜNVER  GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanı
Dr. Gürbüz MIZRAK  Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Genel Müdür Yardımcısı 
Fahrettin CEVHER MTA Genel Müdür Yardımcısı 
Haluk HÜYÜKLÜ  Hazine ve Dışticaret Müsteşarlığı Anlaşmalar Genel Müdürlüğü Daire Başkanı
Suat BALABAN  Hazine ve Dışticaret Müsteşarlığı İhracat Genel Müdürlüğü Daire Başkanı 
Dr. Metin KATI Ulaştırma Bakanlığı Daire Başkanı
Ateş YURTTAŞ  Türkiye İhracat Kredi Bankası Daire Başkanı
Erol GEMALMAZ  Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Yönetim Kurulu üyesi 
Çetin ATUK  Türk Mühendislik, Müşavirlik ve Müteahhitlik A. Ş. Genel Müdürü 
Mete ATAÇ  Türkiye Müteahhitler Birliği Genel Sekreter Yardımcısı 

PAKİSTAN HEYETİ LİSTESİ


Sn. Sartaj AZİZ  Heyet Başkanı, 
  Maliye ve Ekonomik İşler Bakanı 
A.W. KAZI  Müsteşar Yardımısı 
  Gıda ve Tarım Bakanlığı 
Javed MASUD  Müsteşar Yardımcısı 
  Ticaret Bakanlığı
Sn. Inamul HAQ Pakistan’ın Ankara Büyükelçisi 
   
Ferhat HUSSAIN Genel Müdür, Teknik Heyet Başkanı Ekonomik İşler Bölümü 
Javed Ahmed NOEL Genel Müdür, 
  Maliye Bakanlığı 
T.R GHAURI Genel 
  Su ve Enerji Bakanlığı 
Jahangir BASHAR Genel Müdür, 
  Petrol ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı 
Moeen - ud - din SIDDIQUI Genel Müdür, 
  Üretim Bakanığı
Hasan MAHMOOD Genel Müdür, 
  Sanayi Bakanlığı 
Farukh QAYYUM  Genel Müdür, 
  Pakistan Yatırım Kurulu 
Mohaamad AFZAL  Genel Müdür, 
  Rail Cop. , Demiryolları Bakanlığı
Arif KEMAL  Genel Müdür, 
  Petrol ve gaz Geliştirme Şirketi 
Khalid JALİL  PlanlamaGenel Müdürü, Pakistan Telekonünikasyon Şirketi, Haberleşme Bakanlığı 
Ijaz KHAN  Genel Müdür, Ulusal Otoyo’lu Kuruluşu (NHA)
Mohammad ASHRAF  Genel Müdür Yardımcısı, Ekonomik İşler Bölümü
Faqir MOHAMMAD  Teknik Danışman Yrd., Bilim ve Teknoloji Bakanlığı 
Manzoor H. ALVI  Şube Müdürü, 
Dr. amjad Pervaiz SHEIKH  TURK-PAK Int. (PVT) Ltd. 

Not : İngilizce metni 23 Mayıs 1993 gün ve 21589 sayılı Resmi Gazete'dedir.