Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
 
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM 
SOSYAL VE EKONOMIK HAKLAR VE ÖDEVLER 

            I. AİLENİN KORUNMASI 
            Madde 41 - Aile Türk toplumunun temelidir.  

            Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ve uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar.  

            II. EĞİTİM VE ÖĞRENİM HAKKI VE ÖDEVİ 
            Madde 42 - Kimse, eğitim ve öğretim haklarından yoksun bırakılamaz.  

            Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir.  

            Eğitim ve öğretim, Atatürk ilkeleri ve İnkilapları doğrultusunda, çağdaş bilim ve eğitim esaslarına göre, Devletin gözetim ve denetimi altında yapılır. Bu esaslara aykırı eğitim ve öğretim yerleri açılamaz.  

            Eğitim ve öğretim hürriyeti, Anayasaya sadakat borcunu ortadan kaldırmaz.  

            İlkögretim, kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunludur ve Devlet okullarında parasızdır.  

            Özel ilk ve orta dereceli okulların bağlı olduğu esaslar, Devlet okulları ile erişilmek istenen seviyeye uygun olarak, kanunla düzenlenir.  

            Devlet, maddi imkanlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapar. Devlet, durumları sebebiyle özel eğtime ihtiyacı olanları topluma yararlı kılacak tedbirleri alır.  

            Eğitim ve öğretim kurumlarında sadece eğitim, öğretim, araştırma ve inceleme ile ilgili faaliyetler yürütülür. Bu faaliyetler her ne suretle olursa olsun engellenemez.  

            Türkçeden başka hiçbir dil, eğitim ve öğretim kurumlarında Türk vatandaşlarına ana dilleri olarak okutulamaz ve öğretilemez. Eğitim ve öğretim kurumlarında okutulacak yabancı diller ile yabancı dille eğitim ve öğretim yapan okulların tabi olacağı esaslar kanunla düzenlenir.  

            Milletlerarası andlaşma hükümleri saklıdır. 

            III. KAMU YARARI 
            A. KIYILARDAN YARARLANMA 
            Madde 43 - Kıyılar, Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır.  

            Deniz, göl ve akarsu kıyılarında, deniz ve göllerin kıyılarını çevreleyen sahil şeritlerinden yararlanmada öncelikle kamu yararı gözetilir. 

            Kıyılarla sahil şeritlerinin, kullanılış amaçlarına göre derinliği ve kişilerin bu yerlerden yararlanma imkan ve şartları kanunla düzenlenir.  

            B. TOPRAK MÜLKİYETİ 
           Madde 44 - Devlet, toprağın verimli olarak işletilmesini korumak ve geliştirmek, erozyonla kaybedilmesini önlemek ve topraksız olan veya yeter toprağı bulunmayan çiftçilikle uğraşan köylüye toprak sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri alır. Kanun, bu amaçla, değişik tarım bölgeleri ve çeşitlerine göre toprağın genişliğini tespit edebilir. Topraksız olan veya yeter toprağı bulunmayan çiftçiye toprak sağlanması, üretimin düşürülmesi, ormanların küçülmesi ve diğer toprak ve yeraltı servetlerinin azalması sonucunu doğuramaz.  

            Bu amaçla dağıtılan topraklar bölünemez, miras hükümleri dışında başkalarına devredilemez  
ve ancak dağıtılan çiftçilerle mirasçıları tarafından işletilebilir. Bu şartların kaybı halinde, dağıtılan toprağın Devletçe geri alınmasına ilişkin esaslar kanunla düzenlenir.  

            C. TARIM, HAYVANCILIK VE BU ÜRETİM DALLARINDA ÇALIŞANLARIN KOURUNMASI 
            Madde 45 - Devlet, tarım arazileri ile çayır ve mer'aların amaç dışı kullanılmasını ve tahribini önlemek, tarımsal üretim planlaması ilkelerine uygun olarak bitkisel ve hayvansal üretimi artırmak maksadıyla, tarım ve hayvancılıkta uğraşanların işletme araç ve gereçlerinin ve diğer girdilerinin sağlanmasını kolaylaştırır.  

            Devlet, bitkisel ve hayvansal ürünlerin değerlendirilmesi ve gerçek değerlerinin üreticinin eline geçmesi için gereken tedbirleri alır.  

            D. KAMULAŞTIRMA 
            Madde 46 - Devlet ve kamu tüzel kişileri;kamu yararının gerektirdiği hallerde, karşılıklarını peşin ödemek şartıyla, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamını veya bir kısmını, kanunla gösterilen esas ve usullere göre, kamulaştırmaya ve bunlar üzerinde idari irtifaklar kurmaya yetkilidir.  

            Kamulaştırma bedelinin hesaplanma tarz ve usulleri kanunla belirlenir. Kanun kamulaştırma bedelinin tespitinde vergi beyanını, kamulaştırma tarihindeki resmi makamlarca yapılmış kıymet takdirlerini, taşınmaz malların birim fiyatlarını ve yapı maliyet hesaplarını ve diğer objektif ölçüleri dikkate alır. Bu bedel ile vergi beyanındaki kıymet arasındaki farkın nasıl vergilendirileceği kanunla gösterilir.  

            Kamulaştırma bedeli, nakden ve peşin olarak ödenir. Ancak tarım reformunun uygulanması, büyük enerji ve sulama projeleri ile iskân projelerinin gerçekleştirilmesi, yeni ormanlarin yetiştirilmesi, kıyıların korunması ve turizm amacıyla kamulaştırılan toprakların bedellerinin ödenme şekli kanunla gösterilir. Kanunun taksitle ödemeyi öngörebileceği bu hallerde, taksitlendirme süresi beş yılı aşamaz; bu takdirde taksitler eşit olarak ödenir ve peşin ödenmeyen kısım Devlet borçları için öngörülen en yüksek faiz haddine bağlanır.  

            Kamulaştırılan topraktan, o toprağı doğrudan doğruya işleten küçük çiftçiye ait olanlarının  bedeli, her halde peşin ödenir.  

            E. DEVLETLEŞTİRME 
            Madde 47 - Kamu hizmeti niteliği taşıyan özel teşebbüsler, kamu yararının zorunlu kıldığı hallerde devletleştirilebilir.  

            Devletleştirme gerçek karşılığı üzerinden yapılır. Gerçek karşılığın hesaplanma tarzı ve usulleri kanunla düzenlenir.  

            IV. ÇALIŞMA VE SÖZLEŞME HÜRRİYETİ  
            Madde 48 - Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir.  

            Devlet, özel teşebbüslerin milli ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri alır.  

            V. ÇALIŞMA İLE İLGİLİ HÜKÜMLER 
            A. ÇALIŞMA HAKKI VE ÖDEVİ 
            Madde 49 - Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir.  

            Devlet, çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları korumak, çalışmayı desteklemek ve işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak için gerekli tedbirleri alır.  

            Devlet, işçi-işveren ilişkilerinde çalışma barışının sağlanmasını kolaylaştırıcı ve koruyucu tedbirler alır.  

            B. ÇALIŞMA ŞARTLARI VE DİNLENME HAKKI 
            Madde 50 - Kimse, yaşına, cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamaz.  

            Küçükler ve kadınlar ile bedeni ve ruhi yetersizliği olanlar çalışma şartları bakımından özel olarak korunurlar.  

            Dinlenmek, çalışanların hakkıdır.  

            Ücretli hafta ve bayram tatili ile ücretli yıllık izin hakları ve şartları kanunla düzenlenir.  

           C. SENDİKA KURMA HAKKI 
            Madde 51 - İşçiler ve işverenler, üyelerinin çalışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma hakkına sahiptirler.  

            Sendikalar veya üst kuruluşlarını kurabilmek için kanunun gösterdiği bilgi ve belgelerin, kanunda belirtilen yetkili mercie verilmesi yeterlidir. Bu bilgi ve belgelerin kanuna aykırılığının tespiti halinde yetkili merci, sendika veya üst kuruluşun faaliyetinin durdurulması veya kapatılması için mahkemeye başvurur.  

            Sendikalara üye olmak ve üyelikten ayrılmak serbesttir.  

            Hiç kimse sendikaya üye olmaya, üye kalmaya, üyelikten ayrılmaya zorlanamaz.  

            İşçiler ve işverenler aynı zamanda birden fazla sendikaya üye olamazlar.  

            Herhangi bir iş yerinde çalışabilmek, işçi sendikasına üye olmak veya olmamak şartına bağlanamaz.  

            İşçi sendikası ve üst kuruluşlarında yönetici olabilmek için, en az on yıl bilfiil işçi olarak çalışmış olma şartı aranır.  

            Sendika ve üst kuruluşların tüzükleri, yönetim ve işleyişlere, Anayasada belirlenen  

            Cumhuriyetin niteliklerine ve demokratik esaslara aykırı olamaz.  

            D. SENDİKAL FAALİYET 
            Madde 52 -Sendikal, 13'üncü maddede sayılan genel sınırlamalara aykırı hareket edemeyecekleri gibi; siyasi amaç güdemezler, siyasi faaliyette bulunamazlar, siyasi partilerden destek göremezler ve onlara destek olamazlar; derneklerle, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve vakıflarla bu amaçlarla ortak hareket edemezler. 

            İşyerinde sendikal faaliyette bulunma, o işyerinde çalışmamayı haklı gösteremez. 

            Sendikalar üzerindeki Devletin idari ve mali denetimi ile gelir ve giderleri, üye aidatının sendikaya ödenme şekli kanunla düzenlenir. 

            Sendikalar gelirlerini amaçları dışında kullanamazlar; tüm gelirlerini Devlet bankalarında muhafaza ederler. 

            VI. TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ, GREV HAKKI VE LOKAVT 
            A. TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ HAKKI 
            Madde 53 - İşçiler ve işverenler, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptirler.  

            Toplu iş sözleşmesinin nasıl yapılacağı kanunla düzenlenir. 

            Aynı işyerinde, aynı dönem için, birden fazla toplu iş sözleşmesi yapılamaz ve uygulanamaz.  

            B. GREV HAKKI VE LOKAVT 
            Madde 54 - Toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında, uyuşmazlık çıkması halinde işçiler grev hakkına sahiptirler. Bu hakkın kullanılmasının ve işverenin lokavta başvurmasının usul ve şartları ile kapsam ve istisnalari kanunla düzenlenir.  

            Grev hakkı ve lokavt iyiniyet kurallarına aykırı tarzda, toplum zararına ve milli serveti tahrip edecek şekilde kullanılamaz.  

            Grev esnasında greve katılan işçilerin ve sendikanın kasıtlı veya kusurlu hareketleri sonucu, grev uygulanan işyerinde sebep oldukları maddi zarardan sendika sorumludur.  

            Grev ve lokavtın yasaklanabileceği veya ertelenebileceği haller ve işyerleri kanunla düzenlenir.  

            Grev ve lokavtın yasaklandığı hallerde veya ertelendiği durumlarda ertelemenin sonunda, uyuşmazlık Yüksek Hakem Kurulunca çözülür. Uyuşmazlığın her safhasında taraflarda anlaşarak Yüksek Hakem Kuruluna başvurabilir. Yüksek Hakem Kurulunun kararları kesindir ve toplu iş sözleşmesi hükmündedir.  

            Yüksek Hakem Kurulunun kuruluş ve görevleri kanunla düzenlenir.  
            Siyasi amaçlı grev ve lokavt, dayanışma grev ve lokavtı, genel grev ve lokavt, işyeri işgali, verim düşürme ve diğer direnişler yapılamaz.  

            Greve katılmayanların işyerinde çalışmaları, greve katılanlar tarafindan hiçbir şekilde engellenemez.  

            VII. ÜCRETTE ADALET SAĞLANMASI 
            Madde 55 - Ücret emeğin karşılığıdır.  

            Devlet, çalışanların yaptıkları ise uygun adaletli bir ücret elde etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirleri alır.  

            Asgari ücretin tespitinde ülkenin ekonomik ve sosyal durumu gözönünde bulundurulur.  

            VIII. SAĞLIK, ÇEVRE VE KONUT 
            A. SAĞLIK HİZMETLERİ VE ÇEVRENİN KORUNMASI  
            Madde 56 - Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir.  

            Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir.  

            Devlet, herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak; insan ve madde gücünde tasarruf ve verimi artırarak, işbirliğini gerçekleştirmek amacıyla sağlık kuruluslarını tek elden planlayıp hizmet vermesini düzenler.  

            Devlet, bu görevini kamu ve özel kesimlerdeki sağlık ve sosyal kurumlarından yararlanarak, onları denetleyerek yerine getirir.  

            Sağlık hizmetlerinin yaygın bir şekilde yerine getirilmesi için kanunla genel sağlık sigortası kurulabilir.  

            B. KONUT HAKKI 
            Madde 57 - Devlet, şehirlerin özelliklerini ve çevre şartlarını gözeten bir planlama çerçevesinde, konut ihtiyacını karşılayacak tedbirleri alır, ayrıca tpolu konut teşebbüslerini destekler. 

            IX. GENÇLİK VE SPOR 
            A. GENÇLİĞİN KORUNMASI 
            Madde 58- Devlet, istiklal ve Cumhuriyetimizin emanet edildiği gençlerin müsbet ilmin ışığında, Atatürk ilke ve inkilapları doğrultusunda ve Devletin ülkesi ve milliletiyle bölünmez bütünlüğünü ortadan kaldırmayı amaç edinen görüşlere karşı yetişme ve gelişmelerini sağlayıcı tedbirleri alır. 

            SPORUN GELİŞTİRİLMESİ 
            Madde59- Devlet, her yaştaki Türk vatandaşlarının beden ve ruh sağlığını geliştirecek tedbirleri alır, sporun kitlelere yayılmasını teşvik eder.Devlet başarılı sporcuyu korur. 

            X. SOSYAL GÜVENLİK HAKLARI 
            A. SOSYAL GÜVENLİK HAKKI 
            Madde 60-Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. 

            Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar. 

            B. SOSYAL GÜVENLİK BAKIMINDAN ÖZEL OLARAK KORUNMASI GEREKENLER 
            Madde 61-Devlet, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleriyle, malül ve gazileri korur ve toplumda kendilerine yaraşır bir hayat seviyesi sağlar. 

            Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır. 

            Yaşlılar, Devletçe korunur.Yaşlılara Devlet yardımı ve sağlanacak diğer haklar ve kolaylıklar kanunla düzenlenir. 

            Devlet, korunmaya muhtaç çocukların topluma kazandırılması için her türlü tedbiri alır. 

            Bu amaçlarla gerekli teşkilat ve tesisleri kurar veya kurdurur. 

            C. YABANCI ÜLKELERDE ÇALIŞAN TÜRK VATANDAŞLARI 
            Madde 62- Devlet, yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşlarının aile birliğinin, çocuklarının eğitiminin, kültürel ihtiyaçlarının ve sosyal güvenliklerinin sağlanması, anavatanla bağlarının korunması ve yurda dönüşlerinde yardımcı olunması için gereken tedbirleri alır. 

            XI.TARİH, KÜLTÜR VE TABİAT VARLIKLARININ KORUNMASI 
            Madde 63-Devlet, tarih, kültür ve tabiat varlıklarının ve değerlerinin korunmasını sağlar, bu amaçla destekleyici ve teşvik edici tedbirleri alır. 

            Bu varlıklar ve değerlerden özel mülkiyet konusu olanlara getirilecek sınırlamalar ve bu nedenle hak sahiplerine yapılacak yardımlar ve tanınacak muafiyetler kanunla düzenlenir. 

            XII. SANATIN VE SANATÇININ KORUNMASI 
            Madde 64- Devlet, sanat faaliyetlerini ve sanatçıyı korur.Sanat eserlerinin ve sanatçının korunması, değerlendirilmesi, desteklenmesi ve sanat sevgisinin yayılması için gereken tedbirler alır. 

            XIII. SOSYAL VE EKONOMİK HAKLARIN SINIRI 
            Madde 65- Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini,ekonomik istikrarın korunmasını gözeterek, mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirilir. 

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM 
SİYASİ HAKLAR VE ÖDEVLER

            I. TÜRK VATANDAŞLIĞI 
            Madde 66- Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türktür. 

            Türk babanın veya Türk ananın çocuğu Türktür.Yabancı babadan ve Türk anadan olan  
çocuğun vatandaşlığı kanunla düzenlenir. 

            Vatandaşlık, kanunun gösterdiği şartlarla kazanılır ve ancak kanundan belirtilen hallerde 
kaybedilir. 

            Hiçbir Türk, vatana bağlılıkla bağdaşmayan bir eylemde bulunnadıkça vatandaşlıktan 
çıkarılamaz. 

            Vatandaşlıktan çıkarma ile ilgili karar ve işlemlere karşı yargı yolu kapatılamaz. 

            II. SEÇME, SEÇİLME VE SİYASİ FAALİYETTE BULUNMA HAKLARI 
            Madde 67-Vatandaşlar, kanunda gösterilen şartlara uygun olarak, seçme, seçilme ve bağımsızolarak veya bir siyasi parti içinde siyasi faaliyette bulunma ve halkoylamasına katılma hakkına sahiptir. 

            Seçimler ve halkoylaması serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy, açık sayım ve döküm esaslarına göre, yargı yönetim ve denetimi altında yapılır. 

            Yirmibir yaşını dolduran her Türk vatandaşı, seçme ve halkoylamasına katılma hakkına sahiptir. 

            Bu hakların kullanılması kanunla düzenlenir. 

            Silah altında bulunan er ve erbaşlarla, askeri öğrenciler, ceza ve tevkif evlerinde bulunan tutuklular ve hükümlüler oy kullanamazlar. 

            III. SİYASİ PARTİLERLE İLGİLİ HÜKÜMLER 
            A. PARTİ KURMA, PARTİLERE GİRME VE PARTİLERDEN AYRILMA 
            Madde 68 - Vatandaşlar, siyasi parti kurma ve usulüne göre partilere girme ve partilerden çıkma hakkına sahiptir. Parti üyesi olabilmek için yirmibir yaşını ikmal etmek şarttır. 

            Siyasi partiler, demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsurlarıdır.  

            Siyasi partiler, önceden izin almadan kurulurlar ve Anayasa ve kanun hükümleri içinde faaliyetlerini sürdürürler.  

            Siyasi partilerin tüzük ve programları, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne, insan haklarına, millet egemenliğine, demokratik ve laik Cumhuriyet ilkelerine aykırı olamaz. 

            Sınıf veya zümre egemenliğini veya herhangi bir tür diktatörlüğü savunmayı ve yerleştirmeyi amaçlayan siyasi partiler kurulamaz. 

            Sıyasi partiler, yurt dışında teşkilatlanıp faaliyette bulunamaz, kadın kolu, gençlik kolu, ve benzeri şekilde ayrıcalık yaratan yan kuruluşlar meydana getiremez, vakıf kuramazlar. 

            Hakimler ve savcılar, yüksek yargı organları mensupları, yükseköğretim kurumlarındaki öğretim elemanları, Yükseköğretim Kurulu üyeleri, kamu kurum ve kuruluşlarının memur statüsündeki görevlileri ile yaptıkları hizmet bakımından işçi niteliği taşımayan diğer kamu görevlileri, öğrenciler ve Silahlı Kuvvetler mensupları siyasi partilere giremezler. 

            B. SİYASİ PARTİLERİN UYACAKLARI ESASLAR 
            Madde 69 - Siyasi partiler, tüzük ve programları dışında faaliyette bulunamazlar; Anayasanın 14'üncü maddesindeki sınırlamalar dışına çıkamazlar; çıkanlar temelli kapatılır. 

            Siyasi partiler, kendi siyasetlerini yürütmek ve güçlendirmek amacıyla dernekler, sendikalar, vakıflar, kooperatifler ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve bunların üst kuruluşları ile siyasi ilişki ve işbirliği içinde bulunamazlar.Bunlardan maddi yardım alamazlar. 

            Siyasi partilerin parti içi çalışmaları ve kararları, demokrasi esaslarına aykırı olamaz. 

            Siyasi partilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesince yapılır. 

            Cumhuriyet Başsavcılığı, kurulan partilerin tüzük ve programlarının ve kurucularının hukuki durumlarının Anayasa ve kanun hükümlerine uygunluğunu, kuruluşlarını takiben ve öncelikle denetler, faaliyetlerini de takip eder. 

            Siyasi partilerin kapatılması, Cumhuriyet Başsavcılığının açacağı dava üzerine, Anayasa Mahkemesince karara bağlanır. 

            Temelli kapatılan siyasi partilerin kurucuları ile her kademedeki yöneticileri; yeni bir siyasi partinin kurucusu, yöneticisi ve denetçisi olamayacakları gibi, kapatılmış bir siyasi partinin mensuplarının üye çoğunluğunu teşkil edeceği yeni bir siyasi parti de kurulamaz. 

            Siyasi partiler, yabancı devletlerden, uluslararası kuruluşlardan, yabancı ülkelerdeki dernek ve gruplardan herhangi bir suretle aynı ve nakdi yardım alamazlar, bunlardan emir alamazlar ve bunların Türkiyenin bağımsızlığı ve ülke bütünlüğü aleyhindeki karar ve faaliyetlerine katılamazlar.Bu fıkra hükümlerine aykırı hareket eden siyasi partiler de temelli kapatılır. 

            Siyasi partilerin kuruluş ve faaliyetleri, denetleme ve kapatılmaları yukarıdaki esaslar dairesinde kanunla düzenlenir. 

            IV. KAMU HİZMETLERİNE GİRME HAKKI 
            A. HİZMETE GİRME 
            Madde 70 - Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir.  

            Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez.  

            B. MAL BİLDİRİMİ 
            Madde 71 - Kamu hizmetine girenlerin mal bildiriminde bulunmaları ve bu bildirimlerin tekrarlanma süreleri kanunla düzenlenir. Yasama ve yürütme organlarında görev alanlar, bundan istisna edilemez  

            V. VATAN HİZMETİ 
            Madde 72 - Vatan hizmeti, her Türk'ün hakkı ve ödevidir. Bu hizmetin Silahlı Kuvvetlerde veya kamu kesiminde ne şekilde yerine getirileceği veya getirilmiş sayilacağı kanunla düzenlenir.  

            VI. VERGİ ÖDEVİ  
            Madde 73 - Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere, mali gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür.  

            Vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı, maliye politikasının sosyal amacıdır.  

            Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır.  

            Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Bakanlar Kuruluna verilebilir.  

            VII. DİLEKÇE HAKKI 
            Madde 74 - Vatandaşlar, kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu, dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. Bu hakkın kullanılma biçimi kanunla düzenlenir. 
 

 
Madde (1-40) arası
Madde (75-100) arası
Madde (101-137) arası Madde (138-160) arası Madde (161-178) arası