Yaş sebze ve meyve ticaretinin ve toptancı hallerinin düzenlenmesi; 8/6/1995 tarihli ve 4113 sayılı Kanunun verdiği yetkiye dayanılarak, Bakanlar Kurulu’nca 24/6/1995 tarihinde kararlaştırılmıştır.
  

            Amaç
            Madde 1 - Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin amacı, yaş sebze ve meyve ticaretinin kalite, standart ve sağlık kurallarına uygun olarak serbest rekabet sistemi içerisinde yapılmasını sağlamak, üretici ve tüketiciler ile yaş sebze ve meyve ticaretini meslek edinenlerin çıkarlarını dengeli ve eşit şekilde korumak ve toptancı hallerini modern ve çağdaş bir alt yapı sistemine kavuşturmaktır.

            Kapsam
            Madde 2 - Bu Kanun Hükmünde Kararname, yaş sebze ve meyvelerin her ne şekilde olursa olsun alımı, satımı ve devri ile toptancı halleri ve pazar yerlerinin kuruluş, işleyiş, yönetim ve denetimlerine ilişkin esasları ve Bakanlıklarla belediyelerin bu konularla ilgili görev ve yetkilerini kapsar.

            Tanımlar
            Madde 3 - Bu Kanun Hükmünde Kararnamede geçen;

            a) Bakanlık : Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'nı,

            b) Toptancı hal : Yaş sebze ve meyvelerin toptan alımı ve satımının yapıldığı yerleri,

            c) Üretici : Ticaret konusu her türlü yaş sebze ve meyveyi üretenleri,

            d) Komisyoncu : Toptancı halde yaş sebze ve meyvelerin toptan satışı amacıyla kendi adına, müvekkili hesabına komisyon esası üzerinden çalışan, kendilerine işyeri tahsis edilen meslek mensuplarını,

            e) Mal : Ticaret konusu her türlü yaş sebze ve meyveyi,

            f) Semt pazarı : Her türlü yaş sebze ve meyvelerin üretici olmayanlar tarafından perakende satışının yapıldığı, belediyeler tarafından kurulan yerleri,

            g) Üretici pazarı : Her türlü yaş sebze ve meyvelerin üreticilerince perakende satışının yapıldığı, belediyelerce kurulan yerleri,

            ifade eder.
  

            Kuruluş
            Madde 4 - Toptancı halleri; büyükşehir belediyesi, büyükşehir belediye teşkilatı bulunmayan şehirlerde belediyeler ve/veya gerçek ve tüzel kişiler tarafından müzayede, depolama, tasnifleme, ambalajlama, standart ve kalite denetim laboratuvarı bölümlerini içeren tip projeler çerçevesinde, İçişleri Bakanlığının görüşü üzerine Bakanlığın izni ile kurulur.

            Bakanlık toptancı hallerin kurulmasına izin verirken; fiyatların serbest rekabet şartlarına göre oluşması, tüketicinin ve üreticinin korunması, toptancı hal sayısı, tüketici piyasasının büyüklüğü, ulaşım imkanları ve o yerin coğrafi konumu gibi hususları gözönünde bulundurur.

            Toptancı hallerin kuruluşuna ilişkin esaslar, İçişleri Bakanlığı ile Tarım ve Köyişleri Bakanlığının görüşleri alınarak Bakanlıkça çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenir.

            Toptancı Halde Satış Zorunluluğu
            Madde 5 - Belediye sınırları ve mücavir alanlar içerisinde malların toptan alım ve satımı toptancı hallerde yapılır. Malların toptancı hal dışında toptan alım ve satımı yapılamaz.

            Malların belediye sınırları veya mücavir alanlar içerisinde perakende olarak satışını yapanlar bunların, o yerdeki toptancı halden geçirildiğini belgelemek zorundadırlar.

            Malları taşıyan nakliyeciler ya da ambar sahipleri de malların toptancı halde satış zorunluluğundan mal sahibi ile birlikte müteselsilen sorumludurlar.

            Belediyeler, malların belediye sınırları ve mücavir alanları içerisinde toptan alım ve satımlarının münhasıran toptancı hallerde yapılmasını sağlamak amacıyla gerekli her türlü önlemi almakla görevli ve yükümlüdürler.

            Üretici Birlikleri
            Madde 6 - Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin uygulanmasında, 15/5/1957 tarihli ve 6964 sayılı Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Kanunu uyarınca kurulmuş Ziraat odalarına kayıtlı üreticilerce kurulan en az 50 ortaklı kooperatifler ve üst kuruluşları üretici birlikleri olarak isimlendirilir.

            Malların üretici birliklerinden satın alınarak perakende satışa sunulduğunun belgelenmesi halinde, 5 inci madde hükümleri uygulanmaz. Ancak, üretici birliklerinin hal dışındaki bu tür satışlarının, gerçek usulde vergi mükellefi olan perakende mal satanlara yapılmış olması zorunludur.

            Üretici birlikleri, bu tür satışlarda, satış işleminin yapıldığı günü izleyen iş günü sonuna kadar satılan malın cins, miktar ve fiyatını en yakın toptancı hal'e bildirmek ve kayıt ettirmek zorundadırlar.

            Bakanlık, üçüncü fıkra uyarınca yapılacak toptan mal satışlarında, üretici birliklerini, bunların taşıması gereken asgari nitelikleri, ilgilendirilecekleri toptancı hali ve belediyeyi ve bu tür satışların tabi olacağı usul ve esaslar ile ilgililerin sorumluluklarını, İçişleri Bakanlığı, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ve Türkiye Ziraat Odaları Birliği'nin görüşlerini alarak tesbit ve ilana yetkilidir.

            İhracat
            Madde 7 - İhracata konu mallar 5 inci madde hükmüne tabi değildir. Bu amaçla satın alınan malların fiilen ihraç edilmemesi halinde, 5 inci madde hükmü bu mallar hakkında da uygulanır.

            Bölgenin ihracat potansiyelinin ve sebze ve meyve piyasasına ilişkin arz ve talep derinliği ile fiyatlarının sağlıklı olarak belirlenmesi için ilgili ihracatçı birliği ile hal müdürlükleri arasında bilgi alışverişi ve iletişim sağlanması konusunda gerekli işbirliği yapılır.

            Satıcılar
            Madde 8 - Toptancı hallerde satışlar, üreticiler, üretici birlikleri ve komisyoncular tarafından yapılır.

            Birinci fıkrada sayılan kişi veya kuruluşların toptancı hal içerisinde kendi aralarında mal almaları, satmaları ve devretmeleri yasaktır. Tüm satışlar hal dışına yapılır.

            Alıcılar
            Madde 9 - Hiçbir ayırım yapılmaksızın bütün gerçek ve tüzel kişiler; en az sandık, kasa ve çuval gibi o mala ait asgari toptan satış birimini talep etmek kaydıyla toptancı hallerden mal satın alabilirler.

            Malın Tesellümü, Komisyoncunun Özen ve Geri Ödeme Borcu
            Madde 10 - Komisyoncular, kendilerine satılmak üzere getirilen veya gönderilen malları mücbir sebepler dışında teslim almaktan kaçınamazlar.

            Komisyoncular; teslim aldıkları malları cins ve doğal özelliklerine göre özenle korumak, üreticinin ve kendisinin çıkarlarını eşit şekilde gözeterek malları satışa sunmak ve kanuni kesintileri satış bedelinden düşdükten sonra mal bedelini satış tarihinden itibaren beş iş günü içerisinde üreticiye ödemek zorundadırlar.

            Toptancı hallerde mal satan üretici birlikleri komisyonculuk yapamayacakları gibi komisyoncular da malların mülkiyetine sahip olmak üzere ticari muamele yapamazlar.

            Serbest Rekabet Şartlarının Korunması
            Madde 11 - Toptancı hallerde fiyatların, malların arz ve talebine bağlı olarak serbest rekabet şartlarına göre oluşması esastır.

            Toptancı hallerde malların pazarlık usulü ile satışı esas olmakla birlikte, açık artırma yoluyla da satış yapılması mümkündür.

            Üretici ve tüketicilerin haklarının korunması ve yaş sebze ve meyve piyasasında açıklığın sağlanması amacıyla, toptancı hallerde alım satıma konu olan malların cins, miktar ve fiyatları hal müdürlüğünce kayda alınarak uygun araçlarla ilan edilir.

            Standardizasyon
            Madde 12 - Toptan ticarete konu olan ve toptancı hallerde işlem gören mallara ilişkin standartlar, Bakanlığın uygun görüşü alınarak ilgili mevzuatı çerçevesinde hazırlanıp mecburi uygulamaya konulabilir.

            Semt Pazarları
            Madde 13 - Belediyeler, semt pazarlarında malların sağlık kurallarına uygun olarak satışa sunulmasını sağlayıcı satış yeri, çevre ve alt yapı gibi düzenlemeleri yapmakla ve tüketicinin korunmasına yönelik tedbirleri almakla görevlidirler.

            Üretici Pazarları
            Madde 14 - Üreticiler, belediyelerce belirlenen miktarları aşmamak kaydıyla ürettikleri malları üretici pazarlarında toptancı hale giriş zorunluluğu aranmaksızın doğrudan tüketicilere satabilirler.

            Belediyeler, o mahalde semt pazarının kurulduğu günlerle aynı olmamak şartıyla üretici pazarının kuruluş gününü tayin etmekle ve bu pazarlarda malını satışa sunacak üreticilerde aranacak asgari nitelikleri belirlemekle görevli ve yetkilidirler.
  

            Kanuni Kesintiler
            Madde 15 - Toptancı hallerde satışa sunulmak üzere komisyonculara teslim edilen malların satış bedelinden kanuni kesintiler dışında başka bir kesinti yapılmaması esastır.

            Komisyon Oranı
            Madde 16 - Toptancı hallerde faaliyet gösteren komisyoncuların satış bedeli üzerinden alacakları komisyon oranı, ambalaj ve kapların kendileri tarafından temin edilmesi hali de dahil %6’yı aşmamak kaydıyla taraflarca serbestçe tesbit edilir.

            Bakanlar Kurulu, birinci fıkrada belirtilen oranı, bir katına kadar arttırmaya veya yarısına kadar indirmeye yetkilidir.

            Belediye ve İşletme Payı
            Madde 17 - Toptancı hallerde satılan malların toptan satış bedelinin 2'sini geçmemek şartıyla belediye meclislerince düzenlenecek tarifeye göre belediye payı tahsil edilir.

            Gerçek ve tüzel kişilerce kurulacak özel toptancı hallerde malların satış bedelinin % 2'sini geçmemek üzere birinci fıkrada belirtilen esaslar çerçevesinde belirlenen belediye payı, işletme payı olarak hal işletmecisi tarafından tahsil olunur ve bunun yarısı belediye payı olarak ilgili belediyeye ödenir.

            Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde toptancı hal dışında malların toptan veya her ne şekilde olursa olsun toptancı halden geçirilmeden perakende satışa sunulduğunun tesbiti halinde, malların toptancı hale girişi sağlanarak, satışı yapılır ve belediye veya işletme payı % 10 olarak uygulanır.

            Üçüncü fıkra çerçevesinde belediye zabıtaları tarafından yakalanan malların hal müdürlüğünce satılarak elde edilen hasılatından alınacak belediye payının % 50'si malları yakalayan belediye zabıtalarına ödül olarak dağıtılır.

            Hal müdürlüğü, üçüncü fıkraya göre yapılacak malın hale giriş ve satış işlemlerini hakem kurulunun belirlediği esaslar çerçevesinde düzenlemeye yetkili ve görevlidir.

            Gelir Vergisi Tevkifatı
            Madde 18 - Üretici birliklerine veya toptancı hallerinde satılan zirai ürün bedelleri üzerinden 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinin 11 numaralı bendi uyarınca yapılacak vergi tevkifat oranı, ticaret borsalarında tescil ettirilerek satın alınan zirai ürün bedelleri üzerinden yapılan tevkifat oranı olarak uygulanır.

            Bakanlar Kurulu bu oranı, Maliye Bakanlığının teklifi üzerine, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinde belirtilen yetki sınırları içinde farklılaştırmaya veya üretici birlikleri ve toptancı hallerinde yapılan satışlara göre ayrı ayrı belirlemeye yetkilidir.
  

            Hal Müdürlüğü ve Hal Personeli
            Madde 19 - Toptancı haller, hal müdürü ve yeterli sayıda personelden oluşan hal müdürlüğü tarafından yönetilir.

            Özel toptancı hallerde hal müdürü ve diğer personel hal işletmecisi tarafından istihdam olunur ve bu hallerde ilgili belediyece hal müdürlüğü nezdinde bir denetim birimi kurulur.

            Hal müdürünün; ziraat, ekonomi, tarım ekonomisi, işletme ve pazarlama konularından birinde 4 yıllık yüksek öğrenim görmüş olması, konusu ile ilgili en az 5 yıllık tecrübeye sahip bulunması ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48 inci maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (1), (4), (5) (6) ve (7) numaralı alt bentlerindeki şartları taşıması zorunludur.

            Özel toptancı hal işletmecileri ile buralarda istihdam olunan personel, kendi kusurlarından ileri gelen zararlardan sorumludurlar. Bunlar, suç teşkil eden fiil ve hareketlerinden ve özellikle toptancı hale ait para ve mallar ile her türlü evrak, tutanak, rapor, defter ve diğer belgeler üzerinde işledikleri suçlardan dolayı devlet memurları gibi ceza görürler.

            Hallerin yönetim ve işleyişine ilişkin usul ve esaslar ile hallerde tutulacak defter, belge ve kayıtlar İçişleri Bakanlığının görüşü alınarak Bakanlıkça çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenir.

            Hakem Kurulu
            Madde 20 - Toptancı hallerde, hallerin işleyişine ve bu Kanun Hükmünde Kararnamenin uygulanmasına ilişkin olarak hal müdürlüğü, komisyoncu, üretici, üretici birliği ve halden mal satın alanlar arasında çıkabilecek idari ve hukuki anlaşmazlıkları görüşerek çözümlemek üzere hal müdürlüğüne öneride bulunmakla görevli bir hakem heyeti oluşturulur.

            Başkanlığı, Sanayi ve Ticaret İl Müdürü veya görevlendireceği bir memur tarafından yürütülen hakem kurulu; belediye encümenince hal müdürü dışında konunun uzmanı belediye personeli arasından görevlendirilecek bir üye, o yer ziraat odasının görevlendireceği bir üye, o yer ticaret odasından görevlendirilecek bir üye, halde faaliyet gösteren komisyoncuların oluşturduğu dernek veya odaların kendi aralarından iki yıl için seçecekleri bir üye ve o yerde en fazla üyeye sahip tüketici örgütünün görevlendireceği bir üye olmak üzere altı kişiden oluşur. Özel toptancı hallerde hakem kurulunda hal işletmecisi veya temsilcisi de üye olarak bulunur.

            Hakem kurulunun o yerde ilgili kuruluşun bulunmamasından kaynaklanan noksan üyelikleri belediye encümenince re'sen doldurulur.

            Hakem kurulu kararlarına taraflar 3 gün içinde itiraz edebilirler. İtiraz üzerine anlaşmazlık konusu, hakem kurulunda yeniden görüşülür. Hakem kurulunun ikinci kararına da itirazın devamı halinde anlaşmazlık konusu belediye encümeninde görüşülerek sonuçlandırılır.

            Hakem kurulunun görevleri, yetkileri, seçimi, çalışma usul ve esasları ile sürelere ilişkin hususlar İçişleri Bakanlığı,Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ve Türkiye Ziraat Odaları Birliği'nin görüşlerini almak kaydıyla Bakanlıkça çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenir.

            Tahsis
            Madde 21 - Toptancı hallerde işyeri tahsisi, üretici birliklerine öncelik verilerek yapılır.

            Kamu emlakinden sayılan toptancı hallerde işyeri tahsisi ilgili belediyece yapılır ve 1580 sayılı Belediye Kanununun 70 inci maddesinin (8) numaralı bendine göre ücret tahsil edilir. Bu yerler kiraya verilemez.

            Belediyelerin yapacağı işyeri tahsisinin usul ve esasları, Bakanlıkça belirlenecek ilkeler çerçevesinde, belediye meclislerince çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir.

            Teminat
            Madde 22 - Toptancı hallerde ticari güvenin sağlanması ve tarafların haklarının korunması amacıyla toptancı halde kendilerine yer tahsis edilenlerden belediye meclislerince belirlenen miktarda nakit, banka mektubu veya devlet tahvili teminat olarak alınır.

            Bu teminat, amacı dışında kullanılamaz ve haczedilemez.

            Tahsisin İptali
            Madde 23 - Bu Kanun Hükmünde Kararnameye dayanılarak çıkarılacak yönetmeliklerdeki şartları taşımadıkları veya sonradan kaybettikleri tesbit olunanlar ile yönetmeliklerde gösterilen diğer hükümler gereğince tahsisleri iptal edilenlerin toptancı hallerdeki yerlerinden çıkarılmasına belediye encümenince karar verilir.

            İlgililer kararın tebliği tarihinden itibaren haldeki yerlerini 30 gün içerisinde tahliye etmeye mecburdurlar. Bu süre sonunda tahliye edilmeyen yerler belediye zabıtasınca tahliye edilir.

            Kamunun Aydınlatılması ve Donanım
            Madde 24 - Yaş sebze ve meyvelerin üretiminin yönlendirilmesi, planlanması, toptancı hallere giriş ve çıkışların denetlenmesi amaçlarıyla malların cinsi, miktarı, kalite ve standardı, fiyatı, alıcısı ve satıcısı ve gerekli görülecek diğer bilgilerin depolanması ve halka duyurulması için hallerde yeterli kapasitede bilgisayar sistemi kurulması ve lüzumlu diğer teknik donanımın sağlanması zorunludur.
  

            Denetim
            Madde 25 - Belediyeler, bu Kanun Hükmünde Kararname hükümleri çerçevesinde gerekli denetim ve uygulamaları yapmakla görevli ve yetkilidirler.

            Büyükşehir teşkilatı bulunan şehirlerde bu Kanun Hükmünde Kararname gereğince toptancı hal dışında yapılacak her türlü denetim, ceza uygulama ve buna ilişkin para cezası tahsil etme yetkisi büyükşehir belediyelerine ve yetki alanları ile sınırlı kalmak kaydıyla ilçe belediyelerine aittir.

            Bu Kanun Hükmünde Kararname kapsamında denetim yapmakla görevlendirilen yetkili belediye personelinin talebi üzerine, kolluk kuvvetlerince gerekli yardım sağlanır.

            Yasaklar
            Madde 26 - Yaş sebze ve meyve toptan ticaretinde;

            a) Malın miktar veya satış değerinin üreticiye gerçeğe uygun olmayarak intikal ettirilmesi,

            b) Malların tip ve sınıflandırılmasını gösteren belgelerde bilerek değişiklik yapılması ve bu belgelerin kullanılması,

            c) Aynı kap içine değişik kalitede ve/veya üzerinde yazılı olan miktardan az mal konulması,

            d) Yaş sebze ve meyve piyasasında darlık yaratmak, fiyatların yükselmesine sebebiyet vermek veya fiyatların düşmesine engel olmak için malların belli ellerde toplanması, satışından kaçınılması, stok edilmesi, yok edilmesi, bu amaçla propaganda yapılması veya benzeri davranışlarda bulunulması suretiyle serbest rekabetin engellenmesi,

            yasaktır.
  

            Kesme Çiçek ve Süs Bitkileri
            Madde 27 - Piyasada yeterli arz ve talep derinliği bulunması halinde kesme çiçek ve süs bitkilerinin de Bakanlıkça uygun görülecek hallerde toptan alım ve satımı yapılabilir.

            Bu amaçla, hal müdürlüğünce uygun yer ve gerekli donanım sağlanır.

            Diğer Hükümler
            Madde 28 - Salça, konserve, meyve suyu ve meyve konsantresi gibi sınai üretimde kullanılmak üzere, bu işletmelerce satın alınan yaş sebze ve meyvelerin ticareti bu Kanun Hükmünde Kararname kapsamı dışındadır.

            Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin 21 inci ve 23 üncü maddeleri gerçek ve tüzel kişilerce kurulan özel toptancı haller için uygulanmaz. Ancak, ilgililerce talep edilmesi durumunda bu hallerde de üreticilere ve üretici birliklerine satış yeri sağlanır.

            Bakanlık, bu Kanun Hükmünde Kararnamenin uygulanmasıyla ilgili olarak her türlü tedbiri almaya, denetimi yapmaya, yönetmelikler ve tebliğler çıkarmaya yetkilidir.

            Uygulanmayacak Hükümler
            Madde 29- 12/9/1960 tarihli ve 80 sayılı 1580 Sayılı Belediye Kanununun 15 inci maddesinin 58 inci Bendine Tevfikan Belediyelerce Kurulan Toptancı Hallerinin Sureti İdaresi Hakkında Kanunun 4 üncü, 5 inci ve 8 inci maddeleri hariç diğer hükümlerinin, 15/5/1930 tarihli ve 1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkamı Cezaiye Hakkında 16 Nisan 1340 Tarih ve 486 Numaralı Kanunun Bazı Maddelerini Muadil Kanunun ve 1580 sayılı Belediye Kanununun 15 inci maddesinin 58 inci bendinin bu Kanun Hükmünde Kararnameye aykırı hükümleri yaş sebze ve meyveler konusuna münhasıran uygulanmaz.

            Geçici Madde - Halen faaliyette bulunan toptancı hallerde bu Kanun Hükmünde Kararnamenin 24 üncü maddesi çerçevesinde yapılması zorunlu teknik düzenlemeler Bakanlığın belirleyeceği bir programa göre en çok üç yıl içerisinde yerine getirilir.

            Yürürlük
            Madde 30 - Bu Kanun Hükmünde Kararname yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

            Yürütme
            Madde 31 - Bu Kanun Hükmünde Kararname hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.

                                                                                                                          Süleyman DEMİREL
                                                                                                                          Cumhurbaşkanı 
 

Prof.Dr.Tansu Çiller Başbakan
H. ÇETİN Devlet Bakanı ve Başb.Yrd.	N.CEVHERİ Devlet Bakanı	Y.AKTUNA Devlet Bakanı		O. KUMBARACIBAŞI Devlet Bakanı
B.S. DAÇE Devlet Bakanı	A. BAYKAL Devlet Bakanı	A.E. KIRATLIOĞLU Devlet Bakanı		N. KURT Devlet Bakanı
A. HACALOĞLU Devlet Bakanı	A.A. DOĞAN Devlet Bakanı	A. ATAÇ Devlet Bakanı		O. KUMBARACIBAŞI Devlet Bakanı V.
A. GÖKDEMİR Devlet Bakanı	Ş. ERDEM Devlet Bakanı	M. MOĞULTAY Adalet Bakanı		M. GÖLHAN Milli Savunma Bakanı
N. MENTEŞE İçişleri Bakanı	E. İNÖNÜ Dışişleri Bakanı	İ. ATİLLA Maliye Bakanı		N. AYAZ Milli Eğitim Bakanı
E. ŞAHİN Bayındırlık ve İskan Bakanı	D. BARAN Sağlık Bakanı		A.Ş. EREK Ulaştırma Bakanı
R. ŞAHİN Tarım ve Köyişleri Bakanı	Z. HALİS Çalışma ve Sosyal Güvanlik Bakanı		H. AKYOL Sanayi ve Ticaret Bakan
V. ATASOY Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı	İ. GÜRPINAR Kültür  Bakanı V.		İ. GÜRPINAR Turizm Bakanı
H. EKİNCİ Orman Bakanı	R. AKÇALI Çevre Bakanı