A) Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, mezkûr Sözleşmenin 1.nci maddesinin (A) fıkrasında mevzuubahis 12 Mayıs 1926 ve 30 Haziran 1928 Anlaşmalarına Taraf değildir. Ayrıca, 30 Haziran 1928 Anlaşmanın şümulüne giren 150 kişi esasen 3527 sayılı Af Kanunu şümulüne girmekle, mezkûr Anlaşmanın memleketimiz bakımından derpiş ettiği husus ortadan kalkmıştır. Bu durum muvacehesinde, Cumhuriyet Hükümeti 28 Temmuz 1951 tarihli Sözleşmeyi yukarıdaki Anlaşmalardan müstakil olarak kabul etmektedir.

            B) İşbu Sözleşmenin tahmil ettiği vecibeler bakımından Cumhuriyet Hükümeti, 1.nci maddenin (B) fıkrasındaki “1 Ocak 1951.den evvel cereyan eden hâdiseler” ibaresini, “1 Ocak 1951.den önce Avrupa’da cereyan eden hâdiseler” şeklinde anlamaktadır.

            C) Keza Sözleşmenin 1.nci maddesinin mülteci vasfını kaydına mütedair (C) fıkrasındaki “Vatandaşı bulunduğu memleketin himayesinden kendi isteği ile tekrar istifade ederse, veya, vatandaşlığını kaybettikten sonra kendi arzusu ile tekrar iktisap ederse” ibarelerini Cumhuriyet Hükümeti bu istifade ve iktisap keyfiyetinin sadece alâkadarın talebine değil, aynı zamanda bahis konusu Devletin muvafakatine bağlı bulunduğu şeklinde anlamaktadır.

            Birleşmiş Milletler antlaşması ve 10 Aralık 1948.de Genel Kurulca kabul olunan İnsan Hakları Evrensel Beyannamesinin, insanların ana hürriyetlerden ve insan haklarından, fark gözetmeksizin, faydalanmaları esasını teyit ettiğini nazarı itibara alan, 

            Birleşmiş Milletlerin, birçok defalar, mültecilere karşı derin alâkasını izhar ve mültecilerin ana hürriyetleri ile insan haklarını mümkün olduğu kadar şümullü bir şekilde kullanmalarını temine gayret ettiğini nazarı itibara alan,

            Mültecilerin hukuki durumuna dair evvelce imzalanan milletlerarası Anlaşmaların tekrar tetkik ve tedvini ile bu Anlaşmaların tatbik sahasını ve mülteciler için sağladığı himayeyi yeni bir Anlaşma vasıtasiyle genişletmenin arzuya şayan olduğunu nazarı itibara alan,

            İltica hakkını tanımanın bazı memleketler için son derece ağır külfet tevlit edebileceğini ve milletlerarası şümul ve mahiyeti Birleşmiş Milletlerce kabul edilmiş bulunan meselelerin, bu takdirde, milletlerarası iş birliği olmaksızın memnuniyete şayan bir surette halledilemeyeceğini nazarı itibara alan,

            Bütün devletlerin, mülteci meselesinin içtimai ve insani mahiyetini kabul ederek, bu meselenin devletlerarasında bir gerginlik sebebi halini almasını önlemek için imkanları nispetinde ellerinden geleni yapmalarını temenni eden,

            Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komitesinin, mültecilerin himayesini temin eden milletlerarası sözleşmelerin tatbikatına nezaret eylemekle vazifeli olduğunu nazarı itibara alan, ve bu meseleyi hal için alınan tedbirlerin birbiri ile faydalı bir şekilde telifi hususunun devletler ile Yüksek Komiser arasındaki iş birliğine bağlı olduğunu kabul eden,

            Yüksek Âkıd Taraflar aşağıdaki hususlarda mutabık kalmışlardır:

            Madde - 1
            “Mülteci” tâbirinin tarifi
            A) İşbu Sözleşme bakımından “Mülteci” tâbiri aşağıda gösterilen şahıslara tatbik edilir.
            1. 12 Mayıs 1926 ve 30 Haziran 1928 Anlaşmaları, veya 28 Ekim 1933 ve 10 Şubat 1938 Sözleşmeleri ve 14 Eylül 1939 Protokolü, yahut Milletlerarası Mülteci Teşkilâtı Anayasasına göre mülteci sayılan şahıs;

            Milletlerarası Mülteci Teşkilâtı tarafından faaliyeti esnasında alınmış mülteci sıfatını vermeme kararları, bu kısmın 2.nci fıkrasındaki şeraiti haiz olan kimselere mülteci sıfatının verilmesine mâni değildir.

            2. 1 Ocak 1951.den evvel cereyan eden hâdiseler neticesinde ve ırkı, dinî, tâbiiyeti, muayyen bir içtimai grupa mensubiyeti veya siyasi kanaatleri yüzünden takibata uğrıyacağından haklı olarak korktuğu için vatandaşı olduğu memleket dışında bulunan ve işbu memleketin himayesinden istifade edemiyen veya mezkûr korkuya binaen istifade etmek istemiyen, yahut tâbiyeti yoksa ve bahis konusu hâdiseler neticesinde evvelce mutaden ikamet ettiği memleket dışında bulunuyorsa, oraya dönemiyen veya mezkûr korkuya binaen dönmek istemeyen şahıs;

            Birden fazla tâbiiyeti olan bir şahıs hakkındaki “Vatandaşı olduğu memleket” tâbiri tâbiiyetini haiz olduğu memleketlerden her birini kasteder. Haklı bir korkuya müstenit bir sebep olmaksızın, vatandaşı olduğu memleketlerden birinin himayesinden istifade etmiyen şahıs, vatandaşı olduğu memleketin himayesinden mahrum sayılmaz.

            B. (1) İşbu Sözleşme bakımından madde 1. kısım (A) daki “1 Ocak 1951.den evvel cereyan eden hâdiseler” ibaresinin,

            (a) “1 Ocak 1951.den evvel Avrupa’da cereyan eden hâdiseler” veya

            (b) “1 Ocak 1951.den evvel Avrupa’da veya başka bir yerde cereyan eden hâdiseler”

            Mânasında anlaşılacak ve her Âkıd Devlet bu Sözleşmeyi imzaladığı, tasdik ettiği veya iltihak eylediği sırada bu Sözleşmeye göre taahhüt ettiği vecibeler bakımından bu ibarenin şümulünü belirten bir beyanda bulunacaktır.

            (2) (a) şıkkını kabul eden her Âkıd devlet, Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine göndereceği bir tebliğle (b) şıkkını kabul etmek suretiyle vecibelerini her zaman genişletebilir.

            C. Bu Sözleşme yukarıdaki (A) kısmındaki şumülüne giren her şahıs hakkında aşağıdaki hallerde tatbikattan kalkacaktır:

            1- Vatandaşı olduğu memleketin himayesinden kendi isteği ile tekrar istifade ederse veya

            2- Vatandaşlığını kaybettikten sonra kendi arzusu ile tekrar iktisap ederse, veya

            3- Yeni bir vatandaşlık iktisap etmişse ve vatandaşlığını iktisap ettiği memleketin himayesinden istifade ediyorsa, veya

            4- Kendi arzusu ile terk ettiği veya takip korkusu ile haricinde kaldığı memlekette kendi arzusu ile, tekrar yerleşmek üzere dönmüşse;

            5- Mülteci tanınmasını intac ettiren şartlar ortadan kalktığı için vatandaşı olduğu memleketin himayesinden istifade etmekten imtinaa artık devam edemezse;

            Şu kadar ki işbu fıkra vatandaşı olduğu memleketin himayesinden istifadeyi reddetmek için evvelce vâkı takiplere müstenit haklı sebepler ileri sürülebilen (A) kısmının 1.nci fıkrasının derpiş ettiği bir mülteciye tatbik olunmıyacaktır;

            6- Tâbiiyetsiz olup da, mülteci tanınmasını intac ettiren şartlar ortadan kalktığı için, mûtat ikametgâhının bulunduğu memlekete dönmek durumunda olan bir şahıs bahis konusu olduğunda;

            Şu kadar ki işbu fıkra, mûtat ikametgâhının bulunduğu memlekete dönmeyi reddetmek için evvelce mâruz kaldığı takiplere müstenit haklı sebepler ileri sürülebilen (A) kısmının 1.nci fıkrasının derpiş ettiği bir mülteciye tatbik olunmıyacaktır.

            D. Bu Sözleşme, Birleşmiş Milletler Mülteci Yüksek Komiseri haricinde, diğer bir Birleşmiş Milletler organı veya teşekkülünden halen himaye veya yardım gören kimselere tatbik olunmaz.

            Böyle bir himaye veya yardım, her hangi bir sebeple bu gibi kimselerin durumu Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun bu hususla ilgili kararları gereğince nihai surette halledilmeksizin sona ermiş ise, bu şahıslar Sözleşme rejiminden bihakkın istifade ederler.

            E. Bu Sözleşme, ikamet ettiği memleketin yetkili makamlarınca o memleket vatandaşlığını haiz olanlara mahsus hak ve vecibeleri haiz addedilen bir şahsa tatbik olunmaz.

            F. Bu Sözleşme hükümleri:

            a) Bunlara mütedair milletlerarası vesikalarda tarif edildiği mânada barışa karşı bir suç, bir harb suçu veya insanlığa karşı bir suç işlediği;

            b) Mülteci sıfatiyle kabul edildiği memlekete ilticadan evvel iltica memleketi dışında ağır bir genel suç işlediği;

            c) Birleşmiş Milletlerin gaye ve prensiplerine aykırı fiillerden suçlu olduğu hususunda;

            Ciddiî kanaat mevcut olan bir şahıs hakkında tatbik edilmez.

            Madde - 2
            Genel Vecibeler
            Her mültecinin, bulunduğu memlekete karşı, hassaten kanunlara, tüzüklere ve âmme düzenini korumak için alınan tedbirlere uymak vecibesini ihtiva eden görevleri vardır.

            Madde - 3
            Ayırdetmeme
            Âkıd Devletler bu Sözleşme hükümlerini mültecilere ırk, din veya menşe memleketi bakımından ayırdetmeden tatbik ederler.

            Madde - 4
            Din
            Âkıd Devletler, ülkelerindeki mültecilere, ibadet ve çocuklarının dinî eğitim hürriyeti bakımından en az vatandaşlara edilen muamele kadar müsait muamele tatbik ederler.

            Madde - 5
            Bu Sözleşme Dışında Başolunan Haklar
            Bu Sözleşmenin hiçbir hükmü, bir Âkıd Devlet tarafından mültecilere bu Sözleşme dışında başolunan diğer hakları ve menfaatleri ihlâl etmez.

            Madde - 6
            “Aynı Şartlarla” Tâbiri
            Bu Sözleşme bakımından, “Aynı şartlarla” tabiri, ilgili kimsenin, bir mülteci olmadığı takdirde muayyen bir hakkı kullanmak için yerine getirmesi gereken bütün şartların (Geçici yahut daimî ikamet müddetine ve şartlarına ait olanlar dâhil) mahiyetleri itibariyle bir mülteci tarafından yerine getirilemiyecek olanlar müstesna, kendisi tarafından yerine getirilmesini tazammun eder.

            Madde -7
            Mütekabiliyet Şartından Muafiyet
            1. Bu Sözleşmede derpiş olunan daha müsait hükümler saklı kalmak üzere, her Âkıd Devlet, mültecilere genel olarak yabancılara tanıdığı rejimi bahşeder.

            2. Bütün mülteciler, Âkıd Devletlerin ülkesinde üç sene ikametten sonra, kanuni mütekabiliyet şartından muaf olurlar.

            3. Her Âkıd Devlet, bu Sözleşme kendisi hakkında yürürlüğe girdiği tarihte mültecilerin, mütekabiliyet şartı olmadan, istifade edebilecekleri hakları ve menfaatleri kendilerine tanımaya devam eder.

            4. Âkıd Devletler, mütekabiliyet şartının bulunmaması halinde, mültecilere 2.nci ve 3.ncü fıkralara göre istifade edebilecekleri haklardan ve menfaatlerden başka hak ve menfaatler bahşetmek imkânlarını ve 2.nci ve 3.ncü fıkralarda mezkûr şartları haiz olmıyan mültecileri mütekabil muamele muafiyetinden istifade ettirmek imkânını müsait surette nazarı itibara alırlar.

            5. Yufkardaki 2.nci ve 3.ncü fıkralar hükümleri gerek bu Sözleşmenin 13, 18, 19, 21 ve 22.nci maddelerinde mezkûr haklara ve menfaatlere, gerekse, bu Sözleşmede derpiş olunmıyan haklara ve menfaatlere tatbik edilir.

            Madde - 8
            İstisnai Tedbirlerden Muafiyet
            Yabancı bir Devlet vatandaşlarının şahısları, malları veya menfaatleri aleyhinde ittihaz olunabilecek istisnai tedbirler bakımından Âkıd Devletler, bu gibi tedbirleri, mezkûr devletin resmen vatandaşı olan bir mülteciye sırf bu vatandaşlığına müsteniden tatbik etmezler. Bu maddede ifade olunan genel prensibi mevzuatlarına göre tatbik edemiyen Âkıd Devletler bu gibi mültecilere münasip hallerde muafiyet bahşederler.

            Madde - 9
            Geçici Tedbirler
            İşbu Sözleşmenin hiçbir hükmü bir Âkıd Devletin harb zamanında veya diğer vahim ve müstesna hallerde, millî güvenliği için elzem saydığı tedbirleri muayyen bir kimse hakkında, bu kimsenin hakikatte bir mülteci olduğu ve mezkûr tedbirlerin kendisi hakkında millî güvenliği icabı muhafazası gerektiği tesbit edilinceye kadar geçici olarak ittihaz eylemesine mâni değildir.

            Madde - 10
            İkametin Devamı
            1. Bir mülteci İkinci Dünya Harbi sırasında sürgün edilen Âkıd Devletlerden birinin ülkesine götürülmşü olup burada ikamet etmekte ise, bu mecburi ikamet müddeti bu ülkede kanuni ikamet sayılacaktır.

            2. Bir mülteci İkinci Dünya Harbi sırasında bir Âkıd devletin ülkesinden sürgün edilip bu Sözleşmenin yürürlüğe girmesinden evvel daimî ikamet kastı ile ortaya dönmüş ise, sürgünden önceki ve sonraki devre, aralıksız ikamet zaruri olan hallerde, bir tek aralıksız ikamet sayılacaktır.

            Madde - 11
            Mülteci Gemi Adamları
            Her Âkıd Devlet, bayragını taşıyan bir geminin mürettebatı arasında muntazam şekilde hizmete alınmış mülteciler varsa, bunların ülkesinde yerleşmesine müsaade eylemek imkânlarını ve bilhassa diğer bir memlekette yerleşmelerini kolaylaştırmak üzere kendilerine seyahat belgeleri vermeyi yahut muvakkaten ülkesine kabul eylemeyi müsait surette inceler.

            Madde - 12
            Şahsi Statü
            1. Her mültecinin şahsi statüsü ikametgâhı memleketinin kanununa, ikametgâhı yoksa bulunduğu memleketin kanununa tabidir.

            2. Mülteci tarafından evvelce iktisap edilen ve şahsi statüye dair olan haklara, bilhassa evliliğe bağlı haklara, her Âkıd Devlet tarafından gerekirse bu devletin mevzuatının gösterdiği şartları yerine getirmek kaydiyle riayet olunur. Ancak bahis konusu hakkın, şahıs mülteci olmasaydı o devletin mevzuatı tarafından tanınacak haklar arasında bulunması lâzımdır.

            Madde - 13
            Menkul ve Gayrimenkul Mülkiyet
            Âkıd Devletler, menkul ve gayrimenkul iktisabı ve buna müteferri diğer haklar, menkul ve gayrimenkul mülkiyete ait kira ve diğer mukaveleler bakımından hre mülteciye mümkün olduğu kadar müsait ve her halde aynı şartlar içinde genel olarak yabancılara bahşolunandan daha az müsait olmıyan bir muamele tatbik ederler.

            Madde -14
            Fikrî ve Sınai Mülkiyet
            Sınai mülkiyetin ve bilhassa ihtiralar, desenler, modeller, alâmeti farika, ticari unvanın himayesi konusunda ve edebi, artistik, ilmî mülkiyetin himayesi konusunda, her mülteci, mûtat ikametgâhının bulunduğu memlekette işbu memleketin vatandaşlarına bahşolunan himayeden istifade eder. Mülteci, diğer Âkıd Devletlerden herhangi birinin ülkesinde, bu ülkede mûtat ikametgâhının bulunduğu memleketin vatandaşlarına bahşolunan himayeden istifade eder.

            Madde - 15
            Dernek Hakları
            Âkıd Devletler, muntazam surette ülkelerinde ikamet eden mültecilere, siyasi ve kazanç maksadı taşımıyan dernekler ile meslek sendikaları bakımından, aynı şartlar içinde yabancı bir memleketin vatandaşlarına bahşolunan en müsait muameyi tatbik ederler.

            Madde - 16
            Mahkemede Taraf Olarak Bulunma Hakkı
            1. Her mültecinin Âkıd Devletlerin ülkesinde mahkemelere serbestçe ve kolayca müracaata hakkı vardır.

            2. Her mülteci, mûtat ikametgâhının bulunduğu Âkıd Devlette, adli yardım ve teminat akçesinden muafiyet dahil, mahkemelere müracat bakımından vatandaş gibi muamele görür.

            3. Mutat ikametgâhının bulunduğu memleketten gayrı Âkıd Devletlerde ve 2.nci fıkrada mezkûr konular hakkında, her mülteci mûtat ikametgâhının bulunduğu memleket vatandaşlarına edilen muamelenin aynından istifade eder.
 

            Madde - 17
            Ücretli Meslekler
            1. Âkıd Devletler, ülkelerinde muntazam surette ikamet eden her mülteciye, ücretli bir meslekte çalışmak hakkı bakımından, aynı şartlar içinde yabancı bir memleketin vatandaşına bahşedilen en müsait muameleyi bahşederler.

            2. Her halde, millî çalışmayı himaye için yabancılara veya yabancılar istihdamı konusunda  vaz’edilen tahdit tedbirleri, bu Sözleşmenin ilgili Âkıd Devlet hakkında yürürlüğe girdiği tarihte bunlardan muaf tutulan veya aşağıdaki şartlardan birini haiz olan mültecilere tatbik edilmez:

            a) Memlekette üç sene ikamet etmiş olmak;

            b) İkametgâh memleketi vatandaşı olan bir kimse ile evli bulunmak, eşini terk etmiş olan bir mülteci bu hükümden istifadeyi iddia edemez;

            c) İkametgâh memleketi vatandaşı olan bir veya birkaç çocuğu olmak.

            3. Âkıd Devletler ücretli mesleklerde çalışmak bakımından bütün mültecilerin ve bilhassa ülkelerine bir işçi bulma programına yahut göçmen getirme plânına göre girmiş olan mültecilerin haklarını vatandaşları hakları ile bir arada tutmaya mâtuf tedbirler ittihazını müsait surette düşünürler.

            Madde - 18
            Ücretsiz Meslekler
            Âkıd Devletler, ülkelerinde muntazam suretle bulunan mültecilere ziraat, sanayi, küçük sanatlar ve ticaret sahalarında ücretsiz bir meslek olmak ve ticaret ve sanayi şirketleri kurmak hususlarında mümkün olduğu kadar müsait ve her halde aynı şartlarla genel olarak yabancılara bahşedilenden daha az müsait olmıyan muameleyi bahşederler.

            Madde - 19
            Serbest Meslekler
            1. Her Âkıd Devlet, ülkesinde muntazam surette ikamet eden ve bu Devletin yetkili makamlarınca tanınan diplomalara sahip olup serbest bir meslek icrasını arzu eden mültecilere mümkün olduğu kadar müsait ve her halde aynı şartlar içinden genel olarak yabancılara bahşedilenden daha az müsait olmayan şekilde muamele bahşeder.

            2. Âkıd Devletler, bu gibi mültecilerin, anavatandan gyarı, milletlerarası münasebetlerini deruhde eyledikleri ülkelere yerleşmelerini temin için, kanunları ve anayasalarına göre iktidarları dahilindeki her şeyi yaparlar.

            Madde - 20
            Vesika Usulü
            Bütün ahalinin tabi olduğu ve nadir bulunan maddelerin genel dağıtımını düzenleyen bir vesika usulü mevcut olan hallerde mültecilere vatandaşlar gibi muamele edilecektir.

            Madde - 21
            Mesken
            Âkıd Devletler, mesken bakımından, bu mesele kanun ve nizamlar veya amme makamlarının kontroluna tabi olduğu nispette, ülkelerinde muntazam surette ikamet eden mültecilere mümkün olduğu kadar müsait bir muamele bahşederler; bu muamele her halde aynı şartlar içinde genel olarak yabancılara bahşedilenden daha az müsait olmaz.

            Madde - 22
            Maarif 
            1. Âkıd Devletler mültecilere ilk tahsil konusunda vatandaşlara tanınan aynı muameleyi yaparlar.

            2. Âkıd Devletler mültecilere ilk tahsilden gayrı tahsil sınıfları konusunda ve bilhassa tahsilden istifade; yabancı memleketlerde verilmiş tahsil belgeleri, üniversite diplomaları ve belgelerinin tanınması; harc ve resimlerden muafiyet ve tahsil bursları konularında mümkün olduğu kadar müsait ve her halde aynı şartlar içinde genel olarak yabancılara bahşedilenden daha az müsait olmayan şekilde muamele ederler.

            Madde - 23
            Sosyal Yardım
            Âkıd Devletler, ülkelerinde muntazam surette ikamet eden mültecilere sosyal yardım ve iane konularında vatandaşlara yapılan muamelenin aynını yaparlar.

            Madde - 24
            Çalışma Mevzuatı ve Sosyal Sigorta
            1. Âkıd Devletler, ülkelerinde muntazam surette ikamet eden mültecilere aşağıdaki konularda vatandaşlara yapılan muamelenin aynını bahşedeceklerdir:

            a) Mevzuatla düzenlendiği veya idari makamların yetkisine tabi oldukları nispette, istihkaka dâhil olmak şartiyle aile yardımlarda dâhil, işçi istihkakları, çalışma müddeti, munzam çalışma saatleri, ücretli tatil, evde çalışmaya ait tahditler, çalışmaya başlama yaşı, çıraklık ve meslekî yetiştirme, kadınların ve gençlerin çalışması, kollektif iş mukaveleleri ile bahşolunan menfaatler,

            b) Aşağıdaki tahditler ile sosyal sigorta (İş kazalarına, meslek hastallıklarına, analığa, hastalığa, sakatlığa, yaşlılığa ve ölüme, işsizliğe, aile mükellefiyetlerine) ve millî mevzuata göre bir sosyal sigorta sistemine dâhil diğer herhangi bir tehlikeye ait kanuni hükümler:

            i) Müktesep hakların ve iktisap edilmek üzere olan hakların muhafazası için hususi anlaşmalar;

            ii) İkametgah memleketinin millî mevzuatının emrettiği ve tamamen Devlet fonlarından karşılanan ödenek veya ödenek parçaları ile normal bir emeklilik ödeneği içi lüzumlu aidat şartlarını haiz olmıyan kimselere yapılan yardımlar hakkında hususi anlaşmalar.

            2. Bir mültecinin bir iş kazası veya bir meslek hastalığı neticesinde ölümüne ait tazminat haklarına, hak sahibinin Âkıd Devlet ülkesi dışında ikamet etmesi yüzünden halel gelmez.

            3. Âkıd Devletler, sosyal sigorta konusunda müktesep haklara veya iktisap edilmek üzere olan haklara dair akdettikleri veya akdedecekleri anlaşmalardan mültecileri de istifade ettireceklerdir; şu şartla ki, mülteciler mezkûr anlaşmaları imzalıyan devletlerin vatandaşlarından aranan şartları haiz olsunlar.

            4. Âkıd Devletler, Âkıd olmayan Devletler ile aralarında yürürlükte bulunan veya bulunacak olan bunlara benzer anlaşmalardan mültecileri, mümkün olduğu nispette, istifade ettirmek imkânlarını müsait surette tetkik edeceklerdir.

            Madde - 25
            İdari Yardım
            1. Bir mültecinin bir hakkını kullanması, kendilerine müracaat edecek durumda olmadığı yabancı makamların usulen yardımını gerektirmekte ise ülkesinde ikamet ettiği Âkıd Devletler bu yardımın kendi makamlarınca veya milletlerarası bir makam tarafından yapılmasını temin ederler.

            2. Birinci fıkrada mezkûr makam veya makamlar, bir yabancıya kendi milli makamları tarafından veya vasıtası ile usulen verilebilecek belgeleri veya tasdiknameleri mültecilere kontrolleri altında verirler veya verdirirler.

            3. Bu suretle verilen belgeler veya tasdiknameler, aksi sabit oluncaya kadar, yabancılara kendi millî makamları tarafından veya vasıtası ile verilen resmî belgelerin yerine geçerler ve muteber sayılırlar.

            4. Muhtaçlar lehinde tanınabilecek istisnalar mahfuz kalmak şartı ile bu maddede mezkûr hizmetler mukabilinde ücret alınabilir; bununla beraber işbu ücretler mutedil bir nispette ve müşahit hizmetler için vatandaşlardan alınan harclara mütenasip olurlar.

            5. Bu madde hükümleri hiç bir suretle 27 ve 28.nci maddeleri ihlâl etmez.

            Madde - 26
            Seyrisefer Serbestliği
            Her Âkıd Devlet ülkesinde muntazam surette ikamet eden mültecilere, aynı şartlarla umumiyetle yabancılara tatbik olunan mevzuattaki istisnalar mahfuz olmak şartı ile, ikamet mahallerini seçmek ve serbestçe seyrüsefer etmek hakkı tanırlar..

            Madde - 27
            Hüviyet Belgeleri
            Âkıd Devletler ülkelerinde bulunan ve muteber bir seyahat belgesine sahip olmıyan her mülteciye hüviyet belgeleri verirler..

            Madde - 28
            Seyahat Belgeleri
            1. Âkıd Devletler ülkelerinde muntazam surette ikamet eden mültecilere, millî emniyet veya âmme nizamına ait ciddi sebepler mîni olmadıkça, bu ülke haricine seyahatlerini temin edecek seyahat belgeleri verirler. Mezkûr belgelere bu Sözleşme ekindeki hükümler tatbik edilir. Âkıd Devletler bu nevi belgeyi ülkelerinde bulunan diğer her hangi bir mülteciye verebilirler; ülkelerinde bulunup muntazam surette ikamet ettikleri memleketten bir seyahat belgesi almak imkânından mahrum olan mültecilerin vaziyetini bilhassa müsait surette tetkik ederler..

            2. Evvelce münakit milletlerarası anlaşmalara taraf olan Devletler tarafından verilmiş seyahat belgeleri Âkıd Devletlerce tanınır. Ve mültecilere işbu madde mucibince verilmiş gibi muamele edilir.

            Madde - 29
            Malî Mükellefiyetler
            1. Âkıd Devletler mültecilere, her ne isimle olursa olsun, benzer vaziyetlerde vatandaşlarına tahmil ettiklerinden veya edebileceklerinden başka veya daha yüksek resim, harc, vergiye tabi tutmazlar.

            2. Yukarıdaki fıkra hükümleri, haviyet belgeleri dâhil yabancılara verilecek idari belgeler hakkındaki harçlara ait kanun ve tüzük hükümlerinin mültecilere tatbikına mâni değildir.

            Madde - 30
            Emvalin Transferi
            1. Her Âkıd Devlet, mültecilerin, ülkesine ithal ettikleri emvali, yerleşmek üzere kabul edilecekleri diğer bir memleketin ülkesine, kendi kanun ve nizamlarına göre nakletmelerine müsaade eder.

            2. Her Âkıd Devlet, yerleşmek üzere kabul olundukları diğer bir memlekette yerleşmelerine lüzumlu herhangi diğer emvali götürmek için müsaade isteyen mültecilerin müracaatlerini müsait surette tetkik eder..

            Madde - 31
            İltica Memleketinde Usulsüz Durumda Bulunan Mülteciler
            1. Âkıd Devletler, hayatları veya hürriyetleri birinci maddede gösterilen şekilde tehdit altında bulunmuş olan memleketten doğruca gelerek müsaadesiz ülkelerine giren veya ülkelerinde bulunan mültecilere usulsüz girişlerinden veya bulunuşlarından dolayı ceza vermezler; bunların vakit geçirmeden resmî makamlara müracatla usulsüz girişlerini veya bulunuşlarını mucip makbul sebepleri anlatmaları şarttır..

            2. Âkıd Devletler, bu mültecilerin hareketlerini lüzumlu olanlardan başka tahdit etmeyeceklerdir. Bu tahditler ancak işbu mültecilerin iltica memleketindeki durumları düzenleninceye veya bunlar diğer bir memlekete kabullerini temin edinceye kadar tatbik olunacaktır. Âkıd Devletler, bu mültecilerin diğer bir memlekete kabullerini temin etmeleri için makul bir müddet ve lüzumlu bütün kolaylıkları bahşederler.

            Madde - 32
            Sınır Dışı Etme
            1. Âkıd Devletler, ülkelerinde muntazam surette bulunan bir mülteciyi ancak millî emniyet ve âmme nizamı sebepleri ile sınır dışı ederler.

            2. Bu mültecinin sınrı dışı edilmesi, kanunla derpiş olunan usule tevfikan verilmiş bir karara istinat eder.. Âcil millî emniyet mülahazaları mâni değilse, mültecinin, suçsuzluğunu ispat eylemesine salâhiyetli bir makam yahut salâhiyetli makam tarafından hususi surette seçilmiş bir veya birkaç kimse nezdinde itiraz etmesine ve bu maksatla temsil olunmasına müsaade edilir.

            3. Âkıd Devletler bu gibi bir mülteciye, diğer bir memlekete muntazam surette kabulünü temin edebilmesi için mâkul bir müddet verirler. Âkıd Devletler, bu müddet sırasında, münasip sayacakları dahili mahiyette herhangi bir tedbirleri alabilirler.

            Madde - 33
            Sınır Dışı veya İade Etme Yasağı
            1. Hiçbir Âkıd Devlet bir mülteciyi, ırkı, dini, vatandaşlığı, muayyen bir içtimai zümreye mensubiyeti veya siyasi fikirleri dolayısiyle hayat veya hürriyetinin tehdit edileceği ülkelerin hudutlarından her ne şekilde olursa olsun sınır dışı veya iade edemez.

            2. Bununla beraber, bulunduğu memleketin emniyeti için tehlikeli sayılması hususunda ciddi sebepler mevcut olan, veya bilhassa vahim bir cürümden dolayı katileşmiş bir hükümle mahkûm olduğu için mezkûr memleket topluluğu için bir tehlike teşkil eden bir mülteci işbu hükümden istifadeyi talep edemez.

            Madde - 34
            Vatandaşlığa Alma
            Âkıd Devletler, mültecileri imtisal eylemeyi ve vatandaşlığa almayı her türlü imkân nispetinde kolaylaştırırlar. Vatandaşlığa alma muamelelerini çabuklaştırmaya ve bu muamelenin masraf ve resimlerini her türlü imkân nispetinde azaltmaya bilhassa gayret ederler.

            Madde - 35
            Milli Makamların Birleşmiş Milletlerle İşbirliği
            1. Âkıd Devletler, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği veya onu istihdaf edecek diğer herhangi bir Birleşmiş Milletler teşekkülü ile vazifesini ifa sırasında işbirliği yapmayı ve hususiyle işbu Sözleşme hükümlerinin tatbikında nezaret vazifesini kolaylaştırmayı taahhüt ederler.

            2. Âkıd Devletler, Yüksek Komiserliğin veya onu istihdaf edecek herhangi bir Birleşmiş Milletler Teşekkülünün Birleşmiş Milletlerin salâhiyetli uzuvlarına rapor vermesini teminen, aşağıdaki hususlar hakkında talep olunacak malûmatı ve istatistikleri münasip bir şekilde vermeyi taahhüt ederler:

            a) Mültecilerin hukuki durumu,

            b) Bu Sözleşmenin tatbiki,

            c) Mültecilere müteallik mevcut veya yürürlüğe girecek kanun, tüzük ve kararnameler,

            Madde - 36
            Milli Kanun ve Tüzükler Hakkında Malûmat
            Âkıd Devletler, işbu Sözleşmenin tatbikını temin maksadiyle yayınlayabilecekleri kanun ve tüzükleri Birleşmiş Milletler Umumi Katibine bildirirler.

            Madde - 37
            Bundan Evvelki Sözleşmelerle Münasebetler
            28.nci maddenin 2.nci fıkrası hükümlerine halel gelmemek şartiyle, işbu Sözleşme, Âkıdlar arasında, 5 Temmuz 1922, 31 Mayıs 1924, 12 Mayıs 1926, 30 Haziran 1938 ve 30 Temmuz 1935 tarihli Anlaşmalar ile 28 Ekim 1933, 10 Şubat 1938 tarihli Sözleşmelerin, 14 Eylül 1939 tarihli Protokolün ve 15 Ekim 1946 tarihli Andlaşmanın yerine kaim olmuştur.

            Madde - 38
            Uyuşmazlıkların Halli
            Bu Sözleşmenin Tarafları arasında Sözleşmenin tefsiri veya tatbikı hakkında zuhur edip diğer yollardan halledilmemiş olan uyuşmazlıklar, uyuşmazlık taraflarından birinin talebi üzerine Milletlerarası Adalet Divanına tevdi edilir.

            Madde - 39
            İmza, Tasdik ve İltihak
            1. Bu Sözleşme Cenevre’de 28 Temmuz 1951 tarihinde imzaya açık tutulur ve bu tarihten sonra Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliğine tevdi olunur. Birleşmiş Milletler Avrupa Ofisinde 28 Temmuzdan 31 Ağustos 1951 tarihine kadar ve bilâhare Birleşmiş Milletler Teşkilâtı Merkezinde 17 Eylül 1951.den 31 Aralık 1952.ye kadar tekrar imzaya açık bulundurulur.

            2. Bu Sözleşme, Birleşmiş Milletler Teşkilâtına üye bütün Devletler ile mülteciler ve vatansızların hukuki durumu hakkındaki diplomatik konferansa davet edilen üye olmıyan diğer herhangi bir devletin veya Genel Kurul tarafından imzalamaya davet olunan her devletin imzasına açık tutulur. Sözleşme tasdik olunur ve tasdiknameler Birleşmiş Milletler, Genel sekreterine tevdi olunur.

            3. İşbu maddenin 2.nci fıkrasında işaret edilen devletler 28 Temmuz 1961 tarihinden itibaren Sözleşmeye iltihak edebilirler. İltihak, iltihak vesikasının Birleşmiş milletler Genel Sekreterine tevdi suretiyle vukubulur.

            Madde - 40
            Sözleşmenin Tatbik Olunacağı Ülkeye Dair Hüküm
            1. Herhangi bir devlet imza, tasdik veya iltihak sırasında işbu Sözleşmenin milletlerarası sahada temsil ettiği ülkelerin hepsine veya bir veya birkaçına şâmil olacağını beyan edebilir. Böyle bir beyan Sözleşmenin mezkûr devlet hakkında yürürlüğe girdiği tarihte muteber olur.

            2. Bu tarihten sonra her zaman, Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine yapılacak bir tebligat ile bu teşmil yapılabilir ve tebligatın Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine tevdii gününü takip eden doksanıncı günden itibaren veya Sözleşmenin mezkûr devlet hakkında yürürlüğe girdiği tarih daha sonra ise, bu tarihte yürürlüğe girer.

            3. Bu Sözleşmenin imza, tasdik veya iltihak tarihinde tatbik edilmiyeceği ülkeler bakımından, ilgili her devlet, icap ediyorsa, bu ülkeler hükümetlerinin, Anayasa hükümleri gereğince lüzumlu olan muvafakatlerini almak kaydiyle, Sözleşmenin mezkûr ülkelere tatbikine müncer olacak her türlü tedbiri mümkün olduğu kadar süratle almak imkânını tetkik eder.

            Madde - 41
            Federal Devlet Hükmü
            Birleşik olmayan veya federal bir devlet hakkında aşağıdaki hükümler tatbik edilir:

            a) Bu Sözleşme maddelerinden tatbikı federal teşriî makamın teşriî yetkisine ait olanlar hakkında federal hükümetin vecibeleri bu bakımdan federal devlet olmıyan tarafların vecibelerinin aynı olacaktır.

            b) Bu Sözleşme maddelerinden tatbiki, birliği teşkil eden ve federasyonun anayasasına göre teşriî tedbirler ittihazına mecbur olmayan Devlet, eyalet veya kantonların her birinin teşrii yetkisine ait olanları, federal hükümet, Devletler, eyaletler veya kantonların yetkili makamlarına en kısa zamanda ve müspet mütalâasiyle bildirir.

            c) Bu Sözleşmeye Taraf federal bir Devlet, kendisine herhangi bir Âkıd Devletin Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri vasıtasiyle tevdi olunacak talebi üzerine, Sözleşmenin herhangi bir hüküm hakkında federasyonda ve bunu teşkil eden birliklerde câri mevzuat ve tatbikata dair mezkûr hükmün teşriî veya diğer şekilde ne derecede tatbik edildiğini gösteren bir izahname sunar.

            Madde - 42
            İhtirazi Kayıtlar
            1. Her Devlet, imza, tasdik veya iltihak esnasında Sözleşmenin 1, 3, 4, 16 (1), 33, 36-46 (Dâhil) maddeleri haricindeki maddeler hakkında ihtirazi kayıtlar beyan edebilir.

            2. Bu maddenin 1.nci fıkrası mucibince ihtirazi bir kayıt beyan eden her Âkıd Devlet, Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine göndereceği bir tebliğ ile bunu her zaman geri alabilir.

            Madde - 43
            Yürürlüğe Girme
            1. Bu Sözleşme altıncı tasdik veya iltihak vesikasının tevdii tarihini takip eden doksanıncı gün yürürlüğe girer.

            2. Sözleşme altıncı tasdik veya iltihak vesikasının tevdiinden sonra tasdik veya iltihak eden Devletlerden her biri hakkında, bu Devletin tasdik veya iltihak vesikasını tevdii tarihini takip eden doksanıncı gün yürürlüğe girer.

            Madde - 44
            Fesih
            1. Her Âkıd Devlet Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine göndereceği bir tebligat ile Sözleşmeyi her zaman feshedebilir.

            2. Fesih, ilgili Devlet hakkında, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri tarafından tebligatın alınması tarihinden bir sene sonra hüküm ifade eder.

            3. 40.ncı madde mucibince bir beyan veya tebliğde bulunan her Devlet, Sözleşmenin tebliğde bildirilen ülkelere artık tatbik edilemeyeceğini bilâhara Birleşmiş Milletler Genel sekreterine tebliğ edebilir. Sözleşmenin mevzuubahis ülkeye tatbiki işbu tebliğin Genel Sekreter tarafından alınması tarihinden bir sene sonra hitam bulur.

            Madde - 45
            Tadil 
            1. Her Âkıd Devlet, Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine göndereceği tebliğ yoliyle bu Sözleşmenin tadilini her zaman talep edebilir.

            2. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu icabı halinde, bu talep hakkında alınacak tedbirleri tavsiye eder.

            Madde - 46
            Birleşmiş Milletler Genel Sekreterinin Tebliğleri
            Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, Birleşmiş Milletler üyesi bütün Devletlere ve 39.ncu maddede derpiş edilen üye olmıyan devletlere aşağıdaki hususları tebliğ eder:

            a) Birinci maddenin B kısmında derpiş edilen beyan ve tebliğler;

            b) 39.ncu maddede derpiş edilen imza, tasdik veya iltihaklar;

            c) 40.ncı maddede derpiş edilen beyan ve tebliğler;

            d) 42.nci maddede derpiş edilen beyan olunmuş veya geri alınmış ihtirazi kayıtlar;

            e) 43.ncü maddeyi tatbikan, bu Sözleşmenin yürürlüğe gireceği tarih;

            f) 44.ncü maddede derpiş edilen fesih ve tebliğler;

            g) 45.nci maddede derpiş edilen tadil talepleri.

            Yukarıdaki hususları tasdikan, aşağıda imzaları bulunanlar, usulüne tevfikan yetkili olarak, işbu Sözleşmeyi Hükümetleri adına imzalamışlardır.

            Cenevre’de 28 Temmuz 1951 tarihinde, Fransız ve İngilizce metinleri aynı derecede muteber olmak suretiyle bir nüsha olarak tanzim edilmiştir. Bu nüsha Birleşmiş Milletler Teşkilatı Arşivine tevdi olunur ve tasdikli suretleri bütün Birleşmiş Milletler üyesi Devletlerle 39.ncu maddede derpiş edilen âza olmayan Devletlere verilir.

            1. Bu Sözleşmenin 28.nci maddesinde derpiş edilen seyahat vesikası ilişikteki nümuneye uygun olur.

            2. Bu vesika en az iki dilde tanzim olunur, ikisinden biri İngilizce veya Fransızca olur.

            Vesikayı veren memleketin mevzuatı mahfuz kalmak şartiyle, çocuklar anne ve babadan birinin veya istisnai hallerde diğer bir reşit mültecinin seyahat vesikasına kaydolunabilirler.

            Vesikanın verilmesi için alınacak harclar, milli pasaportlara tatbik olunan en düşük harcları tecavüz etmez.

            Hususi veya istisnai vakalar mahfuz olmak üzere, vesika mümkün olduğu kadar çok sayıda memleket için verilir.

            Vesikanın yürürlük süresi, ita eden makamın ihtiyarına göre bir veya iki yıl olur.

            1. Vesika hâmili kanuni ikametgâhını diğer bir ülkeye nakletmediği müddetçe ve vesikayı veren makamın ülkesinde muntazam surette ikamet etmekte ise vesikanın yenilenmesi veya süresinin uzatılması ita eden makama aittir. Yeni bir vesika verilmesi, aynı şartlar ile eski vesikayı ita eden makama aittir.

            2. Bu husus için kendilerine hususi yetki verilen diplomatik temsilciler veya konsolosluk makamları, hükümetleri tarafından verilmiş olan seyahat vesikalarının süresini altı ayı geçmiyen bir süre için uzatmaya yetkilidirler.

            3. Âkıd Devletler kanuni ikametgâhlarını artık kendi ülkelerinde bulunmayan ve fakat kanuni ikametgâhlarının bulunduğu memleketten bir seyahat vesikası alamayan mültecilerin seyahat vesikalarının yenilenmesi veya sürelerinin uzatılması imkânlarını hayırhane şekilde mütalâa ederler.

            Âkıd Devletler işbu Sözleşmenin 28.nci maddesi hükümleri mucibince verilen vesikaları muteber addederler.

            Mültecilerin gitmek istediği memleketin yetkili makamları, kendisini memlekete kabul edeceklerse ve bir vizeye lüzum varsa hâmili olduğu vesikaya vize vazedecekler.

            1. Âkıd Devletler, nihai olarak gidecekleri ülkenin vizesini almış olan mültecilere transit vizeleri vermeyi taahhüt ederler.

            2. Herhangi bir yabancıya vize verilmemesini haklı gösterebilecek sebeplerle işbu vizenin verilmesi reddedilebilir.

            Çıkış-giriş veya transit vizelerine mütaallik harclar yabancı pasaport vizelerine tatbik olunan asgari tarifeyi tecavüz etmez.

            Bir mültecinin kanuni ikametgâhını değiştirip diğer bir Âkıd Devletin ülkesinde yerleşmesi halinde, 28.nci maddenin hüküm ve şartlarına göre yeni bir vesika verilmesi artık işbu ülkenin yetki makamına ait olur, ve mültecinin bu makama müracaata hakkı bulunur.

            Yeni bir vesika veren makam eski vesikayı geri almaya ve eğer eski vesikada iadesi tasrih ediliyorsa ita eden memlekete iadeye mecburdur.

            Aski takdirde yeni vesikayı veren makam eskisini geri alır ve iptal eder.

            1. Âkıd Devletlerden her biri kendisi tarafından Sözleşmenin 28.nci maddesine göre verilen bir seyahat vesikası hâmilinin, bu vesikanın yürürlük süresi içinde her zaman ülkesine tekrar gelmesine müsaade eylemeyi taahhüt eder.

            2. Yukardaki fıkra hükümleri mahfuz kalmak şartiyle, bir Âkıd Devlet, vesika hâmilinin, memleketten çıkanlara veya girenlere tahmil edilen muamelelere tabi olmasını talep edebilir.

            3. İstisnai hallerde veya mülteciye muayyen süreli ikamet müsaadesi verilmişse Âkıd Devletlerin adı geçen vesikayı verirken mültecinin avdet edebileceği müddeti, üç aydan az olmamak üzere, tahdit eylemek hakkı mahfuzdur.

            Yalnız 13.ncü paragraf hükümleri mahfuz olmak üzere işbu ek hükümleri Âkıd Devletlerin ülkelerinde giriş, transit, geçici ikamet, yerleşme ve çıkış hallerine tatbik edilen kanun ve tüzükleri hiçbir suretle ihlal etmez.

            Vesikanın verilmesi veya vesikaya vaz’edilen şerhler, hususiyle vatandaşlık bakımından, hâmilinin statüsünü tâyin veya ihlal etmez.

            Vesikanın verilmesi hamiline hiçbir suretle ita eden memleketin diplomatik temsilcileri veya konsolosluk makamlarının himayesini talep etmek hakkını vermez, ve bu temsilci veya makamlara da bir himaye hakkı bahşetmez.

            Kimyevi veya diğer vasıtalar ile yapılacak silinme ve değişiklerin kolaylıkla farkedilecek bir tarzda basılması ve “28 Temmuz 1951 Sözleşmesi” kelimelerinin ita eden memleketin dilinde her sayfada tekrar edilerek basılması tavsiye olunur.

            Bu vesika, yürürlük süresi uzatılmazsa, ...........................tarihine kadar muteberdir.
            Soyadı ...........................................................................
            Adı (ları) .......................................................................

            1. Bu vesika, hâmiline sırf milli pasaport yerine geçecek bir seyahat vesikası sağlamak maksadiyle verilmiştir. Hâmilinin vatandaşlık durumu hakkında hiçbir hüküm ifade eylemez ve vatandaşlığına tesir etmez.

            2. Vesikâ ...........................................ye (vesikayı veren makamların mensup olduğu memleketin adı yazılır) aşağıda daha sonrası için bir tarih yazılmamışsa ................................ tarihine kadar dönmesine müsaade edilmiştir (vesika hâmilinin dönmesine müsaade olunan süre üç aydan az olmamalıdır.)

            3. Vesika hâmili ikametgâhını bu vesikanın verildiği memleketten başka bir memlekete naklettiği takdirde, yeniden seyahati arzu ederse, yani bir vesika almak için ikametgâhı memleketinin, yetkili makamlarına müracaat etmelidir. (Eski vesika ita eden makama gönderilmek üzere yeni vesikayı veren makama tevdi edilir.)

            Tahsil edilen harc .................................... tarihinden .................................... tarihine kadar .............................................. da ........................................... tarihinde uzatılmıştır.
                                                                                    Vesikanın süresini uzatan makamın
                                                                                                     imza ve damgası

            Tahsil edilen harc ................................... tarihinden .......................................... tarihine kadar ............................................... de ................................. tarihinde uzatılmıştır.
                                                                                    Vesikanın süresini uzatan makamın
                                                                                                     imza ve damgası
            (Bu vesika, kapak hariç ............................................... sayfadan ibarettir.)

            Tahsil edilen harc ......................................... tarihinden ...................................... tarihine kadar ........................................... de ................................. tarihinde uzatılmıştır.
                                                                                    Vesikanın süresini uzatan makamın
                                                                                                     imza ve damgası
            ____________________________________________________________________