ASKERÎ HÂKİMLER KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN

              

MÜTTEFİK VE ORTAK DEVLETLERLE TÜRKİYE ARASINDA

10 AĞUSTOS 1920'DE SEVRES' DE

İMZALANAN BARIŞ ANDLAŞMASI


 Bir yandan,

İşbu Antlaşmada Başlıca Müttefik Devletler olarak belirtilen, BRİTANYA İMPARATORLUĞU, FRANSA, İTALYA ve JAPONYA; Yukarıda adı geçen Başlıca Devletlerle, Müttefik Devletleri oluşturan, ERMENİSTAN, BELÇİKA, YUNANİSTAN, HİCAZ,  POLONYA, ROMANYA, SIRP-HIRVAT-SLOVEN DEVLETİ ve ÇEKO-SLOVAKYA; Ve öte yandan,

TÜRKİYE;

Osmanlı imparatorluğu Hükümetinin istemesi üzerine, bir Barış Andlaşması yapılabilmesi için, Başlıca Müttefik Devletlerce, 30 Ekim 1918'de, Türkiye'ye bir Bırakışma [Mütareke] sağlanmış olduğunu göz önünde tutarak,

Müttefik Devletlerin, aralarından kimilerinin,'Türkiye'ye karşı doğrudan ya da dolaylı biçimde ard arda sürüklenmiş oldukları, ve kökeni eski Avusturya-Macaristan imparatorluk ve Krallık Hükümetinin 28 Temmuz 1914'de Sırbistan'a karşı savaş ilânında ve, Türkiye'nin 29 Ekim 1914'de Müttefik Devletlere karşı açtığı ve, müttefiki, Almanya'nın yürüttüğü düşmanca eylemlerde bulunan savaşın, yerini, sağlam, adaletli1 ve sürekli bir barışa bırakmasını istediklerim göz önünde tutarak,

Bu amaçla, BAĞITLI YÜKSEK TARAFLAR, Tamyetkili Temsilcilerini aşağıda belirtildiği üzere atamışlardır:

 

MAJESTE BÜYÜK BRİTANYA VE İRLANDA BİRLEŞİK KRALLIĞI VE DENİZLER ÖTESİ BRİTANYA ÜLKELERİ KRALI, HİNDİSTAN İMPARATORU:

 

Sir George Dixon GRAHAME, K.G.V.O., Majestelerinin Tamyetkili Paris Ortaelçisi:

Ve:

KANADA DOMİNYONU için:

Sayın Sir George Halsey PERLEY, K.C.M.G., Birleşik-Krallık'da Kanada Yüksek Komiseri; AVUSTRALYA COMMONWEALTH'l için:

Çok Sayın Andrew FİSHER, Birleşik-Kralhk'da Avustralya Yüksek Komiseri;

 

1 Fransızca metinde "üne paix solide et durable", İngilizce metinde "a firm, just and durable peace" İtalyanca metinde "una pacc salda, giusta e duratura" denilmektedir. Matbaa-i Amire ve Konya metinlerinde "muhkem ve müstakar bir sulh", Erim metninde ise "muhkem ve müstahkem bir sulh" biçiminde çevrilmiştir. (Çevirenler)

 

YENİ-ZELANDA  DOMÎNYONU  için:

Sir George Dixon GRAHAME, K.C.V.O., Majestelerinin Tamyetkili Paris Ortaelçisi ;

GÜNEY-AFRiKA BİRLİĞİ için:

B. Reginald Andrevv BLANKENBERG, O.B.E., Birleşik-Krallık'da Güney-Afrika Birliği Yüksek Komiser Vekili;

HİNDİSTAN için:

Sir Arthur HÎRTZEL, K.C.B., Hindistan İşleri Müsteşarı; FRANSA CUMHURİYETİ BAŞKANI:

B. Alexandre MİLLERAND, Başbakan, Dışişleri Bakanı;

B.  Frederic  FRANÇOÎS-MARSAL,  Maliye Bakanı:

B. Auguste Paul-Louis İSAAC, Ticaret ve Endüstri Bakanı;

B. Jules  CAMBON,  Fransa  Büyükelçisi;

B.  Georges  Maurice  PALEOLOGUE,  Fransa Büyükelçisi, Dışişleri Bakanlığı Genel Sekreteri;

MAJESTE İTALYA KRALI:

Kont LELÎO BONİN LONGARE, Krallık Senatörü, Majeste İtalya Kralının Paris'de  Olağanüstü ve Tamyetkili Büyükelçisi;

General Giovanni MARİETTİ, Yüksek Savaş Konseyinde İtalyan Askerî Temsilcisi ;

MAJESTE JAPONYA İMPARATORU:2

Vikont GHİNDA, Majeste Japon imparatorunun Londra'da Olağanüstü ve Tamyetkili   Büyükelçisi;

B. K. MATSUİ, Majeste Japon İmparatorunun  Paris' de Olağanüstü ve Tamyetkili Büyükelçisi;

ERMENİSTAN:

B.Avetis AHARONİAN, Ermenistan Cumhuriyeti Temsilci Heyetinin Başkanı; MAJESTE BELÇİKA'LILAR KRALI:

B. Jules VAN DEN HEUVEL, Olağanüstü Temsilci ve Tamyetkili Ortaelçi, Devlet Bakanı;

B. ROLİN JACQUEMYNS, Uluslararası Özel Hukuk Enstitüsü Üyesi, Belçika Temsilci  Heyeti  Genel  Sekreteri;

MAJESTE ELENLER KRALI:

B. Eleftherios K. VENİSELOS, Başbakan;

B. Athos ROMANOS, Majeste Yunanlılar Kralının Paris’te Olağanüstü Temsilcisi ve Tamyetkili Ortaelçisi;


POLONYA CUMHURİYETİ BAŞKANI:

Kont Maurice ZAMOYSKİ, Polonya Cumhuriyeti'nin Paris’te Olağanüstü Temsilcisi ve Tamyetkili Ortaelçisi;

B. Erasme PİLTZ; PORTEKİZ CUMHURİYETİ BAŞKANI:

Dr. Affonso Augusto da COSTA, eski Başbakan; MAJESTE ROMANYA KRALI:

B. Nicolae TÎTULESCO, Maliye Bakam;

Prens DÎMİTRİE GHİKA,  Majeste Romanya Kralının Paris'de Olağanüstü Temsilcisi ve Tamyetkili Ortaelçisi; MAJESTE SIRPLAR, HIRVATLAR VE SLOVENLER KRALI:

B. Nicolas P. PACHlTCH, eski Başbakan;

B. Ante RUMBÎC, Dışişleri Bakanı; CEKO-SLOVAKYA CUMHURİYETİ BAŞKANI:

B. Edouard. BENES, Dışişleri Bakanı;

B. Stephen OSUSKY\ Ceko-Slovakya Cumhuriyeti'nin Londra'da Olağanüstü Temsilcisi ve Tamyetkili Ortaelçisi;

TÜRKİYE:

General HADİ PAŞA3, Senatör4;

Rıza TEVFÎK BEY, Senatör5;

REŞAD HALİS BEY, Türkiye'nin Bern'de Olağanüstü Temsilcisi ve Tamyetkili Ortaelçisi.

BU TEMSiLCiLER, usulüne uygun ve geçerli kabul edilen yetki belgelerini veriştikten sonra, AŞAĞIDAKİ HÜKÜMLER ÜZERİNDE ANLAŞMAYA VARMIŞLARDIR:

İşbu Andlaşmanın yürürlüğe giriş tarihinden başlayarak, savaş durumu sona erecektir.

Bu andan başlayarak ve işbu Andlaşmanın hükümlerine bağh olarak, Müttefik Devletlerle Türkiye arasında resmî ilişkiler olacaktır.

 

BÖLÜM I.

MİLLETLER CEMİYETİ MlSAKI

BAĞITLI YÜKSEK TARAFLAR,

Uluslar arasında işbirliğini geliştirmek ve uluslararası6, barışı ve güvenliği sağlamak için,

 

                          2 Fransızca metinde "Le Roi du Japon", İngilizce metinde "Enıperor of Japan", İtalyanca Metinde "!'-Imperatore del Ğiaponne"_ denilmektedir; Matbaa-i Amire, Konya ve Erim metinlerinde "Japonya imparatoru", (Çevirenler)

3Fransızca metinde "Le General Haadi Pacha", İngilizce metinde "General Haadi Pasha", İtalyanca
metinde "II Generale Haadi Pacha", Erim metninde "Hadi Paşa". (Çevirenler)

4Ayan âzası. (Çevirenler)

5Ayan âzası. (Çevirenler)

6İngilizce metne göre "uluslararası barışı", Fransızca metne göre "kendilerine barısı", İtalyanca metne
göre "Devletlere barışı" biçiminde çevirmek gerekmektedir. Matbaa-i Amire, Konya ve Erim metinlerinde "milletlere sulh" denilmektedir. (Çevirenler)

 

savaşa başvurmamak konusunda birtakım yükümlülükler kabul etmek,

gizlilikten uzak, adaletli ve onurlu uluslararası ilişkiler sürdürmek,

Hükümetlerce, bundan böyle eylemsel davranış kuralı kabul edilen uluslararası

hukuk  kurallarına  kesinlikle  uymak,

örgütlenmiş halkların karşılıklı ilişkilerinde adaleti korumak ve Andlaşmalardan

doğan bütün yükümlülüklere titizlikle saygı göstermek

gerektiğini göz önünde tutarak,

Milletler CEMİYETİ'ni kuran işbu Misak'ı kabul etmişlerdir.

 

MADDE 1.

îşbu Misak'a bağlı Ek'de adları yazılı imzacı Devletlerle, yine Ek'de adları belirtilen Devletlerden, Misakın yürürlüğe girmesinden başlayarak iki ay içinde Sekreterliğe sunacakları ve Cemiyet'in öteki üyelerine yapacakları bir bildiri ile, hiçbir çekince öne sürmeksizin işbu Misak'a katılanlar, Milletler CEMİYETİ'nin asıl üyeleridir.

Kendini özgürce yöneten ve Ek'de adı gösterilmemiş bulunan herhangi bir Devlet, Dominyon ya da Sömürge, uluslararası yükümlülüklerini içtenlikle yerine getirme niyeti konusunda etkin güvenceler vermesi, ve hava, kara ve deniz kuvvetleriyle silâhları konusunda Cemiyet'in koyduğu düzenlemeleri kabul etmesi koşuluyla, Üyeliğe kabulü Genel Kurulun üçte iki çoğunluğuyla kararlaştırılırsa, Cemiyet Üyesi olabilir.

Cemiyet'in her üyesi, iki yıl önceden haber vermek ve ayrıldığı anda, bu Misak' ın yüklediklerini de içermek üzere, uluslararası bütün yükümlülüklerini yerine getirmiş bulunmak koşuluyla, Cemiyet'ten çekilebilir.

 

MADDE 2.

Cemiyet, işbu Misak'da öngörülen eylemini, bir Genel Kurul, bir Konsey ve bunlara yardım eden bir Sürekli Sekreterlik aracılığıyla yerine getirir.

 

MADDE 3.

Genel Kurul, Cemiyet Üyelerinin Temsilcilerinden oluşur.

Genel Kurul, belirli zamanlarda ve, durum gerektirirse başka herhangi bir anda, Cemiyet'in Merkezinde ya da kararlaştırılacak bir başka yerde toplanır.

Genel Kurul, Cemiyet'in görev alanına giren ya da dünya barışını ilgilendiren her soruna bakmaya yetkilidir.

Cemiyet'in her Üyesi Genel Kurulda en çok üç Temsilci bulundurabilir; her Üyenin yalnız bir oyu vardır.

 

MADDE 4.

Konsey, Müttefik ve Ortak Başlıca Devletlerin Temsilcileri ile, Cemiyet'in başka dört Üyesinden oluşur. Cemiyet'in bu dört Üyesini Genel Kurul dilediği gibi ve dilediği zamanlarda seçer. Genel Kurulca bu dört Üyenin ilk seçimine kadar, Belçika, Brezilya, ispanya ve Yunanistan Temsilcileri Konsey Üyesi olacaklardır.

Konsey, Genel Kurul çoğunluğunun uygun bulmasıyla, bundan böyle Konseyde sürekli olarak temsil edilmek üzere başka Üyeler de seçebilir. Konsey, gine Genel Kurul çoğunluğunun uygun bulmasıyla, Konseyde temsil edilmek üzere Genel Kurulca seçilecek Cemiyet Üyelerinin sayısını arttırabilir.

Konsey, koşullar gerekli kıldığı zamanlarda ve yılda en az bir kez, Cemiyet Merkezinde ya da kararlaştırılacak bir başka yerde toplanır.

Konsey, toplantılarında, Cemiyet'in görev alanına giren ya da dünya barışını ilgilendiren her sorunu ele almağa yetkilidir.

Konseyde temsil edilmeyen herhangi bir Cemiyet Üyesi, kendisini özellikle ilgilendiren bir sorun Konseyde görüşüldüğü zaman, Konseye bir Temsilci göndererek, Konsey üyesi sıfatıyla katılmağa çağırılır.

Konseyde temsil edilen her Cemiyet Üyesinin yalnız bir oyu ve bir Temsilcisi vardır.

 

MADDE 5.

işbu Misak' da ya da işbu Andlaşma hükümlerinde açıkça başka türlü öngörülen durumlar dışında, Genel Kurulun ya da Konseyin kararlan, toplantıda temsil edilen Cemiyet Üyelerinin oybirliğiyle alınır.

Belirli sorunlara ilişkin olarak soruşturma yapmakla görevlendirilmiş komisyonların atanmasını da kapsamak üzere, Genel Kurul ya da Konsey toplantılarında ortaya çıkan bütün usul sorunları, Genel Kurulca ya da Konseyce düzenlenir ve toplantıda temsil edilen Cemiyet üyelerinin çoğunluğuyla karara bağlanır.

Genel Kurulun ilk toplantısı ile Konseyin ilk toplantısı, Amerika

Birleşik Devletleri Başkanının çağrısı üzerine yapılacaktır.

MADDE 6.

Sürekli Sekreterlik, Gemiyet' in Merkezinde kurulmuştur. Sürekli Sekreterlik, bir Genel Sekreter ile gerekli görülecek sekreterlerden ve personelden oluşur.

îlk Genel Sekreter Ek' de gösterilmiştir. Bundan sonrası için. Genel Sekreter, Genel Kurulun çoğunluk kararıyla uygun bulması üzerine, Konseyce atanacaktır.

Sekreterler ve Sekreterlik personeli, Konseyin uygun bulması üzerine, Genel Sekreterce atanırlar.

Cemiyet'in Genel Sekreteri, bu sıfatıyla, Genel Kurulun ve Konseyin de Genel Sekreterliğini yapacaktır.

Sekreterliğin giderleri, Evrensel Posta Birliği'nin Uluslararası Bürosu için saptanmış oranlar içinde, Cemiyet Üyelerince paylaşılacaktır.

 

MADDE 7.

Cemiyet'in Merkezi, Cenevre'de kurulmuştur.

Konsey, bu Merkezi bir başka yerde kurmağa her an karar verebilir.

Cemiyet'in bütün hizmetlerinde ya da, Sekreterliği de kapsamak üzere, bunlara bağlı bütün dairelerde, kadınlarla erkekler eşit olarak görev alabileceklerdir.

Cemiyet Üyelerinin Temsilcileri ve Cemiyet görevlileri, görevlerini yaptıkları sırada, diplomasi ayrıcalıklarından ve bağışıklıklarından yararlanırlar.

Cemiyet'in, Cemiyet bürolarının yerleşmiş bulunduğu, ya da Cemiyet'in toplantılarının yapıldığı yapıların ve alanların dokunulmazlığı vardır.

 

MADDE 8.

Cemiyet Üyeleri, barışın süregötürülmesi için, ulusal silâhların, ulusal güvenlikle ortak bir eylemin gerekli kıldığı uluslararası yükümlülüklerin yerine getirilmesiyle bağdaşabilecek en düşük bir düzeye indirilmesi zorunluluğunu kabul ederler.

Konsey, her Devletin coğrafya durumunu ve içinde bulunduğu özel koşullan göz önünde tutarak, çeşitli Hükümetlerin incelemesine ve kararına sunulmak üzere, bu indirimin plânlarını hazırlar.

Bu plânlar, en az her on yılda bir, yeniden incelenecek ve, gerekirse, değiştirilecektir.

Çeşitli Hükümetlerin bu plânları kabulünden sonra, böylece saptanan silâhların sınırı, Konseyin rızası olmadıkça asılamayacaktır.

Cemiyet Üyeleri, silâhların ve savaş gereçlerinin özel girişimce yapımının büyük sakıncalara yol açtığı görüşüyle, Konseyi, Cemiyet Üyelerinin güvenliklerine yetecek silâhlarla savaş gereçlerini kendileri yapamayan Cemiyet Üyelerinin gereksinmelerini de göz önünde tutarak, bunun kötü sonuçlarını önleyecek önlemleri salık vermekle görevlendirirler.

Cemiyet Üyeleri, silâhlarının erişmiş olduğu düzeye, kara, deniz ve hava kuvvetlerinin programlarına ve savaşta kullanılmağa elverişli olan endüstrilerinin durumuna ilişkin bütün bilgileri en açık yüreklilikle ve eksiksiz olarak birbirlerine vermeği yükümlenirler.

 

MADDE 9.

Misak'ın 1. ve 8. Maddeleri hükümlerinin yürütülmesi ve, genel olarak, kara, deniz ve hava kuvvetlerine ilişkin sorunlar üzerinde Konseye görüşünü bildirmek üzere sürekli bir Komisyon kuracaklardır.

 

MADDE 10.

Cemiyet Üyeleri, bütün Cemiyet Üyelerinin ülke bütünlüklerine ve şimdiki siyasal bağımsızlıklarına saygı göstermeği ve bunları dışarıdan gelecek herhangi bir saldırıya karşı korumayı yükümlenirler. Saldırı, saldırı tehdidi ya da tehlikesi durumunda, Konsey, bu yükümlülüğün yerine getirilmesini sağlayacak yolları belirtir.

 

MADDE 11.

Cemiyet Üyelerinden birine doğrudan doğruya dokunsun ya da dokunmasın, her savaşın ya da savaş tehdidinin bütün Cemiyet'i ilgilendirdiği, ve Cemiyet'in ulusların barışını etkin bir biçimde korumaya özgü önlemleri almakla yükümlü olduğu kesin olarak açıklanır. Böyle bir durumda, Cemiyet'in herhangi bir Üyesinin istemesi üzerine, Genel Sekreter, Konseyi hemen toplantıya çağırır.

Bundan başka, Cemiyet'in herhangi bir Üyesinin, uluslararası ilişkileri etkileyecek nitelikte olan ve sonuç olarak uluslar arasındaki barışı ve barışın dayandığı iyi geçinmeyi bozacak bir durum üzerine Genel Kurulun ya da Konseyin dikkatini dostça çekmek hakkı olduğu da açıklanır.

 

MADDE 12.

Cemiyet'in bütün Üyeleri, aralarında ilişkilerin kesilmesine varabilecek nitelikte bir anlaşmazlık çıkarsa, bu anlaşmazlığı ya hakemliğe ya da Konseyin incelemesine sunmağı kabul etmektedirler. Cemiyet Üyeleri, hakemlerin kararından ya da Konseyin raporundan sonra üç aylık bir süre geçinceye kadar, hiçbir durumda savaşa başvurmamağı da kabul ederler.

Bu Maddede öngörülen bütün durumlarda, hakemlerin kararının akla yatkın bir süre içinde verilmesi ve Konsey raporunun, anlaşmazlık Konseye sunulduğu günden başlayarak, altı ay içinde hazırlanmış bulunması gerekir.

 

MADDE 13.

Cemiyet Üyeleri, aralarında,'hakemlikle çözüme elverişli saydıkları bir anlaşmazlık çıkarsa, ve bu anlaşmazlık diplomasi yoluyla istekleri karşılar bir biçimde çözüle-mezse, bu sorunun tümüyle hakemliğe sunulacağını kabul ederler.

Genel olarak hakemlikle çözüme elverişli anlaşmazlıklar arasında, bir andlaşmanın yorumlanmasına, herhangi bir uluslararası hukuk sorununa, doğruluğu saptanırsa uluslararası bir yükümlülüğe aykırılık oluşturabilecek bir olgunun gerçekliğine ya da böyle bir aykırılığın getirdiği ödcncenin7 [tazminatın] niteliğine ya da kapsamına ilişkin anlaşmazlıklar gösterilebilir.

Anlaşmazlığın sunulduğu Hakemlik Mahkemesi, Tarafların gösterdikleri ya da daha önce yapılmış Sözleşmelerde öngörülen Mahkemedir.

Cemiyet Üyeleri, verilen kararlan iyi niyetle yerine getirmeği, bu kararlara uyacak hiçbir Cemiyet Üyesine karşı savaşa başvurmamağı yükümlenirler. Kararın yerine getirilmemesi durumunda, Konsey, bunu sağlayacak önlemleri önerir.

 

MADDE 14.

Konsey, bir Uluslararası Sürekli Adalet Divanı tasarısı hazırlamakla ve bu tasarıyı Cemiyet Üyelerine sunmakla görevlendirilmiştir. Bu Divan, Tarafların kendisine sunacakları uluslararası nitelikte her türlü anlaşmazlıklara bakacaktır. Divan, Konseyin ya da Genel Kurulun kendisine göndereceği her türlü anlaşmazlık ya da sorun üzerinde danışma görüşleri [istişarî mütalaalar] de verecektir.

 

MADDE 15.

Cemiyet Üyeleri, aralarında ilişkilerin kesilmesini doğurabilecek nitelikte bir anlaşmazlık çıkarsa, ve bu anlaşmazlık 13. Maddede öngörülen hakemliğe sunulmazsa, anlaşmazlığı Konseye götürmeyi kabul ederler. Bu bakımdan, Üyelerden birinin, tam bir soruşturma ve inceleme için her türlü önlemleri alacak olan Genel Sekretere bu anlaşmazlığı bildirmesi yeterlidir.

Taraflar, dâvalarının açıklanmasını, kanıtlayıcı bütün olgular ve belgelerle birlikte, en kısa süre içinde Genel Sekretere vermelidirler. Konsey, bunların hemen yayınlanmasını buyurabilir.

Konsey, anlaşmazlığın çözülmesini sağlamağa çalışır; Konsey bunu başarırsa, yararlı saydığı ölçüde, olguları, bunların açıklanışları ve önerdiği çözümü gösteren bir açıklama yayınlar.

 

7 Sayın Ord. Prof. Dr. Hıfzı Veldet Velidedeoglu, "tazminat" karşılığı olarak "ödence" terimini kullanmaktadır: Türkçeleştirilmiş Metinleriyle Birlikte Türk Medeni Kanuna ve Borçlar Kanunu. Üçüncü cilt: Terim ve Sözcükler Kilonuzu, Türk Dil Kurumu yayını, Ankara, 1975, s. 1065. (Çevirenler)

 

Anlaşmazlık çözülememişse, Konsey, anlaşmazlıkla ilgili olguları, hakgözetirliğe5 ve bu anlaşmazlığa en uygun sayarak salık verdiği çözümleri bildirmek üzere, oybirliğiyle ya da çoğunlukla kabul edilen, bir rapor kaleme alır ve bu raporu yayınlar.

Konseyde temsil edilen Cemiyet Üyelerinden herbiri de, anlaşmazlığın olgularına ve kendisinin varmış olduğu sonuçlara ilişkin bir açıklama yayınlayabilir.

Konseyin raporu, anlaşmazlığa Taraf bulunan Devletlerin Temsilcilerinin oyları hesaba katılmaksızın, oybirliği ile kabul edilmişse, Cemiyet Üyeleri, hukuku ve adaleti korumak için gerekli görecekleri biçimde davranmak hakkını ellerinde tutarlar.

Taraflardan biri, anlaşmazlığın uluslararası hukukun yalnız bu Tarafın ulusal yetkisine bıraktığı bir soruna ilişkin olduğunu öne sürerse ve Konsey de bunu kabul ederse, Konsey bunu raporunda belirtecek, ancak hiçbir çözüm salık vermeyecektir.

îşbu Maddede öngörülen bütün durumlarda, Konsey anlaşmazlığı Genel Kurula götürebilir. Taraflardan birinin istemesi üzerine de, Genel Kurul -bu istem, anlaşmazlığın Konseye sunulmasından başlayarak on dört gün içinde yapılmış olmak koşuluyla- anlaşmazlığa bakacaktır.

Genel Kurula sunulan her sorunda, Konseyin eylemine ve yetkilerine ilişkin işbu Maddenin ve 12. Maddenin hükümleri, Genel Kurulun eylemine ve yetkilerine de uygulanır. Genel Kurulda her soruna ilişkin olarak, Tarafların Temsilcileri dışında, Konseyde temsil edilen bütün Cemiyet Üyelerinin ve Cemiyet'in öteki Üyelerinden bir çoğunluğun uygun bulmasıyla hazırlanmış olan bir rapor, Konseyde Tarafların Temsilcileri dışında, Üyelerin oybirliğiyle hazırlanmış olan bir raporla eşdeğerde olacaktır.

 

MADDE 16.

Cemiyet Üyelerinden biri, 12., 13. ya da 15. Maddelerdeki yükümlülüklerine aykırı olarak savaşa başvurursa, Cemiyet'in bütün öteki Üyelerine karşı, bu davranışıyla [ipso facto] bir savaş eyleminde bulunmuş sayılır. Bu Üyeler onunla, ticaret ya da maliye ilişkilerini hemen kesmeği, kendi uyruklarıyla Misak'a aykırı davranan Devletin uyrukları arasında her türlü ilişkileri yasaklamağı ve Misak'a aykırı davranan bu Devletin uyrukları ile, Cemiyet Üyesi olsun ya da olmasın, başka herhangi bir Devletin uyrukları arasında ticaret, maliye ilişkileriyle kişisel ilişkileri kesmeği yükümlenirler.

Bu durumda, Konsey, ilgili çeşitli Hükümetlere, Cemiyet yükümlülüklerine saygı göstermeği sağlayacak silâhlı kuvvetlere Cemiyet Üyelerinden herbirinin katacağı kara, deniz ve hava birlikleri konusunda öğütlemelerde [tavsiyelerde] bulunmakla görevlidir.

Cemiyet Üyeleri, bundan başka, işbu Madde gereğince alınacak ekonomik ve malî önlemlerin uygulanmasında, bunlardan doğabilecek zararları ve sakıncaları enaz [minimum] düzeye indirmek için, birbirlerine karşılıklı yardımda bulunmağı kabul etmektedirler. Bunun gibi, Üye Devletler, Misak'a aykırı davranan Devletçe içlerinden birine yöneltilen herhangi bir özel önleme karşı direnmek için de, birbirlerine karşılıklı yardımda bulunacaklardır. Üye Devletler, Cemiyet'in yükümlülüklerine saygı gösterilmesini sağlamak için ortak eyleme katılan her Cemiyet Üyesinin kuvvetlerinin kendi ülkesinden geçmesini kolaylaştırmak üzere gerekli önlemleri alacaklardır.

Misak'dan doğan yükümlülüklerden herhangi birine aykırı davranmaktan suçlu olan her Üye, Cemiyet'ten çıkartılabilir. Bu çıkartmaya, Konseyde temsil edilen bütün öteki Üyelerin oybirliğiyle karar verilir.

8 Fransızca metinde "les plus equitables", İngilizce metinde "just", İtalyanca metinde "piû giuste", Matbaa-i Amire, Konya ve Erim metinlerinde "en mukarin-i adalet". (Çevirenler)

 

MADDE 17.

Yalnız biri Cemiyet Üyesi olan ya da hiçbiri Cemiyet Üyesi olmayan iki Devlet arasında bir anlaşmazlık çıkması durumunda, Cemiyet Üyesi olmayan Devlet ya da Devletler, anlaşmazlığı çözmek için, Konseyin uygun göreceği koşullar altında, Cemiyet Üyeleri için uyulması zorunlu olan yükümlülüklere bağlı olmaya çağırılırlar. Bu çağın kabul edilirse, 12. Maddeden 16. Maddeye kadar olan Maddeler, Konseyin gerekli göreceği değişikliklerle, uygulanır.

Bu çağında bulunur bulunmaz, Konsey, hemen anlaşmazlığın çeşitli yönleri üzerinde bir soruşturma açar ve bu özel duruma, kendisine en uygun ve en etkin görünen

önlemi önerir.

Çağırılan Devlet, anlaşmazlığın çözümü için Cemiyet Üyelerine düşen yükümlülükleri kabul etmeyerek, Cemiyet'e Üye Devletlerden birine karşı savaşa başvurursa, bu Devlete, 16. Madde hükümleri uygulanır.

Çağırılan iki Taraf da, anlaşmazlığın çözümü için Cemiyet Üyelerine düşen yükümlülükleri kabul etmezlerse, Konsey, çatışmaları önleyecek ve anlaşmazlığın çözüme bağlanmasını sağlayacak her türlü önlemleri alabilir ve her türlü önerilerde bulunabilir.

 

MADDE 18.

Cemiyet Üyelerinden birinin ileride yapacağı her andlaşma ya da uluslararası bağıtlanma, Sekreterlikçe kütüğe yazılacak [tescil edilecek] ve olabilen en kısa süre içinde yayınlanacaktır. Bu andlaşmalardan ya da uluslararası bağıtlanmalardan hiçbiri, kütüğe yazılmadan önce bağlayıcı güçte olmayacaktır.

 

MADDE 19.

Genel Kurul, zaman zaman, Cemiyet Üyelerini, uygulanmaz duruma gelmiş and-laşmaların ve süregitmesi dünya barışını tehlikeye sokabilecek uluslararası durumların yeniden gözden geçirilmesine çağırabilir.

 

MADDE 20.

Cemiyet Üyeleri, işbu Misak'ın, Misak hükümleriyle bağdaşmayan, aralarındaki bütün yükümlülükleri ya da andlaşmaları Sona erdirdiğini, herbiri kendi bakımından kabul ederler ve gelecekte bu çeşit hiçbir bağıtlanmaya girmemeyi resmen yükümlenirler.

Üye Devletlerden biri, Cemiyet'e Üye oluşundan önce, Misak hükümleriyle bağdaşmaz yükümlülükler altına girmişse, bu yükümlülüklerden kurtulmak için hemen gerekli önlemleri almak zorundadır.

 

MADDE 21.

Barışın süregitmesini sağlayan hakemlik andlaşmaları gibi uluslararası üstlenmeler ve Monroe Doktrini gibi bölgesel anlaşmalar, işbu Misak'ın hiçbir hükmüyle bağdaşmaz sayılmayacaktır.

 

MADDE 22.

Savaştan sonra, daha önce kendilerini yöneten Devletlerin egemenliğine bağlı olmaktan çıkmış ve çağdaş dünyanın özellikle güç koşulları altında kendi kendilerim yönetme yeteneğinden henüz yoksun halkların oturduğu sömürgelere ve ülkelere şu

 

 

ilkeler uygulanır: Bu halkların gönençleri ve gelişmeleri kutsal bir uygarlık görevidir ve bu görevin yerine getirilmesi için işbu Misak' a güvenceler konulması gerekir.

Bu ilkenin uygulamada gerçekleştirilmesi için en iyi yöntem, bu halkların korumanlığını [vesayetini], kaynakları, görgüleri ya da coğrafya durumları bakımından, bu sorumluluğu yüklenmeğe en elverişli bulunan ve bunu kabule razı olan uluslara emanet etmektir. Bunlar, bu mandat'yı9, mandataire'0 sıfatıyla ve Cemiyet adına yapacaklardır.

Mandataire 'liğin niteliği, halkın gelişme derecesine, ülkenin coğrafya durumuna, ekonomik koşullarına ve buna benzer bütün öteki durumlara göre değişik olmasını gerektirmektedir.

Eskiden Osmanlı împaratorluğu'na bağlı bulunan kimi topluluklar, kendi kendilerini yönetmeye yetenekli olacakları zamana kadar, yönetimlerine bir mandataire' in öğütleri ve yardımı kılavuz olmak koşuluyla, bağımsız uluslar olarak varlıkları geçici nitelikte tanınabilecek bir gelişme düzeyine erişmişlerdir. Mandataire' in seçilmesinde, herşeyden önce, bu toplulukların dilekleri göz önünde tutulmalıdır.

Öteki halkların, özellikle Orta Afrika halklarının, içinde bulundukları gelişme derecesi, mandataire' in, buralarda ülkenin yönetimini, köle ticareti, silâh ve alkol alım-satımı gibi kötüye kullanmaları yasaklamayı; kamu düzeniyle ahlâk kurallarının süre-götürülmesinin gerektirdiklerinden başka kısıtlamalara bağlı olmaksızın, inanç ve din özgürlüğünü sağlamayı; berkitilmiş yerler [tahkimat] ya da kara ve deniz üsleri kurmağı ve yerli halka ülkenin kolluk [zabıta] düzenini ve savunmasını sağlamak amacı dışında, askerlik eğitimini yasaklamağı güvence altına alacak ve, aynı zamanda, Cemiyet'in öteki Üyelerine de alış-veriş ve ticaret konularında eşit olanaklar sağlayacak koşullar içinde, üstüne almaşım gerektirmektedir.

Son olarak, Afrika'nın Güney Batısı ve kimi Güney Pasifik Adaları gibi ülkeler vardır ki, bunlar, nüfus yoğunluğunun azlığı, yüzölçümünün küçüklüğü, uygarlık merkezlerinden uzaklığı, mandataire' in ülkesine bitişikliği ya da birtakım başka durumlar yüzünden, yerli halkın yararına, yukarıda sözü edilen güvenceler saklı kalmak koşuluyla, en iyi biçimde ancak mandataire' in yasaları ile ve sanki kendi ülkesinin bir parçasıymış gibi yönetilebilirler.

Her bir durumda, mandataire, yönetimini üzerine aldığı ülkeye ilişkin olarak, Konseye yıllık bir rapor gönderecektir.

Mandataire' in kullanacağı yetkenin [otoritenin], denetimin ya da yönetimin derecesi, Cemiyet Üyeleri arasında önceden yapılmış bir Sözleşmeye konu olmamışsa, bunlar, her bir durumda, Konseyce kesin olarak saptanacaktır.

Mandataire' lerin yıllık raporlarını almak, incelemek ve mandat 'ların yürütülmesine ilişkin bütün sorunlar üzerinde Konseye görüş bildirmekle görevli, bir sürekli Komisyon kurulacaktır.

 

MADDE 23.

Milletler CEMİYETİ Üyeleri, şimdi varolan yada sonradan yapılabilecek uluslararası sözleşmelerin hükümlerine uygun olmak ve bunlar saklı tutulmak koşuluyla:

a)  kendi ülkelerinde   olduğu gibi, ticaret ve endüstri ilişkilerinin kapsamına giren bütün öteki ülkelerde, erkeklere, kadınlara ve çocuklara hakgözetir" ve insancıl çalışma koşullan sağlamağa ve bu koşulları sürdürmeğe ve, bu amaca erişmek üzere, gerekli uluslararası örgütleri kurmağa ve yaşatmağa çaba göstereceklerdir;                                                                     .        *

b)  yönetimleri altındaki ülkelerde yerli halka hakgözetir'2 davranmayı yükümlenirler ;

c)   kadın ve çocuk ticaretine, afyon ve buna benzer zararlı maddelerin alım-satımına ilişkin anlaşmaların genel denetimi ile Cemiyet'i görevlendirirler;

d)  silâh ve cephane ticaretinin denetiminin kamu yararı için zorunlu bulunduğu ülkelerde, bu ticaretin genel denetimi ile Cemiyet'i görevlendirirler;

e)   ulaşım ve transit özgürlüğünün güvence altına alınması ve sürdürülmesi ve Cemiyet'in bütün Üyelerine ticaret konusunda hakgözetir" bir işlem yapılmasını sağlamak için gerekli önlemleri alacaklardır. Bu konuyla ilgili olarak, 1914—1918 savaşı sırasında yakılıp yıkılmış olan bölgelerin özel gereksinmeleri göz önünde tutulacaktır;

f)   hastalıkları önlemek ve bunlarla savaşmak için uluslararası önlemler almaya çalışacaklardır.

 

MADDE 24.

Çok taraflı antlaşmalarla daha önce kurulmuş bütün uluslararası bürolar, Tarafların kabul etmeleri koşuluyla, Cemiyet'in yetkisi altına konulacaktır, ileride kurulacak bütün başka uluslararası bürolar ve uluslararası nitelikte sorunların çözülmesiyle ilgili Komisyonlar Cemiyet'in yetkisi altına konulacaktır.

Genel sözleşmelerle düzenlenen, ancak uluslararası büroların ya da komisyonların denetimine girmeyen uluslararası nitelikteki bütün sorunlar için, Cemiyet Sekreterliği, Taraflar isterlerse ve Konsey kabul ederse, yararlı tüm bilgileri toplamak, dağıtmak ve gereken ya da istenen yardımlarda bulunmak zorundadır.

Konsey, Cemiyet'in yetkisi altında bulunan herhangi bir büronun ya da komisyonun giderlerim sekreterlik giderleri içine sokabilir.

 

MADDE 25.

Cemiyet Üyeleri, sağlığın geliştirilmesi, hastalıklara karşı önleyici önlemler alınması ve bütün dünyada çekilen acıların azaltılması amaçlarını güden, gereği gibi yetkili kılınmış ulusal Kızıl-Haç gönüllü örgütlerinin kurulmasını ve bunların aralarında işbirliği yapmalarını desteklemeği ve kolaylaştırmağı yükümlenirler.

 

MADDE 26.

İşbu Misak' da yapılacak değişiklikler, Temsilcileri Konseyi oluşturan Cemiyet Üyelerince ve, Temsilcileri Genel Kurulu oluşturan Üyelerin çoğunluğunca onaylanır onaylanmaz yürürlüğe girecektir.

 

9 Fransızca metinde "mandat", İngilizce metinde "mandate", İtalyanca metinde "mandato", Matbaa-i Amire, Konya ve Erim metinlerinde "vesayet" denilmektedir. Biz, dilimizde manda biçiminde kötü bir ünü okn bu sözcüğü olduğu gibi almayı uygun gördük; ancak, Fransızca yazılışını kullandık. (Çevirenler)

10 Fransızca metinde'"mandataire", İngilizce metinde "Mandatories", İtalyanca metinde "mandatorie", Matbaa-i Amire, Konya ve Erim metinlerinde "mandater". (Çevirenler)

 11   Fransızca metinde "equitables", İngilizce metinde "faîr", İtalyanca metinde "eque" denilmektedir. Matbaa-i Amire, Konya ve Erim metinlerinde "hakkaniyet". (Çevirenler)

 12  Fransızca metinde "équitable", İngilizce metinde "just", İtalyanca metinde "equo" denilmektedir. Matbaa-i Amire, Konya ve Erim metinlerinde "âdilâne". (Çevirenler)

 13  Fransızca metinde "équitable", İngilizce metinde "equitable", İtalyanca metinde "equo", Matbaa-i Amire, Konya ve Erim metinlerinde "muhikkane".  (Çevirenler)

 

Cemiyet'in her Üyesi, Misak' da yapılan değişiklikleri kabul etmemekte özgürdür; bu durumda, Cemiyet'in Üyesi olmaktan çıkmış olur.

 

EK

I. MÎLLETLER CEMİYETİ' NİN ASIL ÜYELERi1

AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ

BELÇİKA

BOLİVYA

BREZİLYA

BRİTANYA İMPARATORLUĞU

KANADA

AVUSTRALYA

GÜNEY AFRİKA

YENÎ-ZELANDA

HİNDİSTAN

ÇİN

KÜBA

EKUVADOR

FRANSA

YUNANİSTAN

GUATEMALA

HAİTİ

HİCAZ

HONDURAS

İTALYA

JAPONYA

LİBERYA

NİKARAGUA

PANAMA

PERU

POLONYA

PORTEKİZ

ROMANYA

SIRP-HIRVAT-SLOVEN DEVLETİ

SİAM

ÇEKO-SLOVAKYA

URUGUAY

MİSAK'A KATILMAĞA ÇAĞIRILAN DEVLETLER15

ARJANTİN

ŞİLİ

KOLOMBİYA

DANİMARKA

İSPANYA

NORVEÇ

PARAGUAY

HOLLANDA

İRAN

SALVADOR

İSVEÇ

İSVİÇRE

VENEZUELA

2. MÎLLETLER CEMİYETİ' NİN

İLK GENEL SEKRETERİ

Sayın Sir James Eric DRUMMOND, K.C.M.G., C.B.

Birinci Bölümün (Milletler CEMİYETİ Misakı) 4. Maddesinde belirtilen Başlıca Müttefik ve Ortak Devletler, Almanya ile yapılan 28 Haziran 1919 tarihli Barış And-laşmasında belirtilen Başlıca Müttefik ve Ortak Devletlerdir.