ASKERÎ HÂKİMLER KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN

              

MÜTTEFİK VE ORTAK DEVLETLERLE TÜRKİYE ARASINDA

10 AĞUSTOS 1920'DE SEVRES' DE

İMZALANAN BARIŞ ANDLAŞMASI


 BÖLÜM  XIII

ÇEŞiTLİ HÜKÜMLER.

 

 

 

MADDE 415.

Türkiye, Müttefik Devletler ya da bunlardan kimileriyle başka herhangi bir Dev­let arasında, 26 Şubat 1885 tarihli Berlin ve 2 Temmuz 1890 tarihli Brüksel Genel Se­netlerinde ve bunları tamamlayan ya da değiştiren sözleşmelerde ele alınan silâh ve ispirtolu maddeler ticaretiyle, öteki konulara ilişkin olarak yapılan ya da yapılacak olan sözleşmeleri tanımayı ve bunları kabul etmeyi yükümlenir.

 

MADDE 416.

Bağıtlı Yüksek Taraflar, 17 Temmuz 1918'de, Fransa Cumhuriyeti Hükümeti ile Altes Monako Prensi224 arasında imzalanan ve Fransa ile Prensliğin ilişkilerini sapta­yan Andlaşma konusunda bilgi edindiklerini ve bunu tutanağa geçirdiklerini bildirirler.

 

MADDE 417.

İşbu Andlaşma hükümleri saklı kalmak üzere, Türkiye, hiçbir Müttefik Devlete karşı, doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak, işbu Andlaşmanın yürürlüğe konmasın­dan önceki hiçbir olay nedeniyle, hiçbir para isteminde bulunmamayı yükümlenir.

İşbu hüküm, ilgilileri kim olursa olsun, bundan böyle ortadan kalkmış bu tür bü­tün istemlerden tam ve kesin vazgeçme anlamını taşımaktadır.

 

MADDE 418.

Türkiye, Müttefik Devletler ganimet mahkemelerinden herhangi birince, Osman­lı gemilerine ve Osmanlı mallarına ilişkin olarak verilmiş her türlü kararlar ve buyruk­larla, bu mahkemelerin giderlerine ilişkin bütün kararları ve buyrukları geçerli ve uyul­ması zorunlu kabul eder, ve bu kararlarla buyruklara karşı, uyrukları adına hiçbir is­temde bulunmamayı yüklenir.

Müttefik Devletler, saptayacakları koşullar altında, ganimet konusunda Osmanlı mahkemelerinin kararlarını ve buyruklarını -bu kararlar ve buyruklar ister adı geçen Devletlerin uyruklarının, ister tarafsız ülkeler uyruklarının haklarını etkilesin- ince­lemek haklarını saklı tutarlar. Türkiye, sorunların dosyasını oluşturan bütün belgele­rin örneklerini, verilen kararlan ve buyrukları da içermek üzere, sağlamayı ve bunların sözü edilen incelenmesinden sonra yapılacak öğütlemeleri [tavsiyeleri] kabul edip ye­rine getirmeyi yükümlenir.

 

MADDE 419.

Gemilerin ve yüklerin savaş sırasında batmasından doğan zararları enaz düzeye indirebilmek ve kurtarılabilecek gemilerin ve yüklerin225 ele geçirilmesini ve bunlara ilişkin özel istemlerin çözüme bağlanmasını kolaylaştırmak için, Osmanlı Hükümeti,

 

 

224  Fransızca metinde "Altesse Serenissime", İngilizce metinde "Serene Highness", İtalyanca metinde "Altezza Serenissima"; Matbaa-iÂmire, Konya ve Erim metinlerinde "Prens Cenapları"; Vakit ve Peyam-ı Sabah metin­lerinde "Prens Hazretleri". (Çevirenler)

225  Matbaa-i Âmire, Konya ve Erim metinlerinde "kurtarılabilecek gemilerin ve yüklerin" sözcükleri yoktur; oysa, Vakit ve Peyam-ı Sabah metinlerinde şöyle denilmektedir: "tahlisi kaabil olan sefain ve hamulelerin". (Çevi­renler)

 

savaş sırasında Osmanlı deniz kuvvetlerince batırılan ya da hasara uğratılan gemiler konusunda Müttefik Devletler Hükümetlerinin ya da uyruklarının işine yarayacak, elindeki bütün bilgileri vermeyi yükümlenir.

 

MADDE 420.

İşbu Andlaşmanın yürürlüğe konmasını izleyecek altı ay içinde, Osmanlı Hükü­meti, Müttefik Devletler Hükümetlerine, 29 Ekim 1914'den bu yana, bu Devletlerden ya da -bu Devletlerin uyruklarınca denetlenen her çeşit ortaklıkları ya da dernekleri de içermek üzere- uyruklarından alınmış ganimetleri, arşivleri, tarihsel anıları ya da sanat yapıtlarını geri verecektir.

Bunların geri verilmesi, geri alacak Hükümetlerce gösterilecek yerlerde ve koşul­lar içinde yapılacaktır.

 

MADDE 421.

İşbu Andlaşmanın yürürlüğe konmasını izleyecek oniki ay içinde, Osmanlı Hükümeti eski yapıtlara ilişkin şimdiki Osmanlı yasalarını yürürlükten kaldıracak ve bun­ların yerine, bağlı Ek'teki kurallara dayanan ve Parlamentonun oyuna sunulmazdan önce Maliye Komisyonunun uygun bulmasına sunulması gerekecek ve Osmanlı Hü­kümetince bütün uluslar arasında tam eşitlikle uygulanmasının sağlanacağı yüküm­lenecek, yeni yasalar çıkartılması için gerekli önlemleri alacaktır.

 

EK.

 

1.

"Eski yapıt"226 sözcüğü, 1700 yılından önceki her çeşit yapıt ya da insan emeği ürünü anlamına gelir.

 

2.

Eski yapıtların korunması yasaları korkutucu olmaktan çok, özendirici yöntemleri üstün tutmalıdır.

5. Paragrafta sözü edilen izni elde etmeksizin bir eski yapıt bulup da, bu buluşu­nu yetkili Osmanlı Bakanlığının bir görevlisine bildiren her kişiye, buluşunun değeriy­le orantılı parasal bir ödül verilmelidir.

 

3.

Yetkili Osmanlı Bakanlığı almaktan vazgeçmedikçe, hiçbir eski yapıt bu Bakan­lıktan başkasına aktarılamaz.

Hiçbir eski yapıt sözü edilen Bakanlıktan izin belgesi alınmaksızın ülke dışına çıkartılamaz.

 

4.

Kötü niyetle ya da savsaklama sonucu, bir eski yapıtı yok eden ya da ona zarar veren kişiye saptanacak bir ceza verilecektir.

 

5.

Yetkili Osmanlı Bakanlığının izin belgesini taşıyanlar dışında, eski yapıt bulmak amacıyla toprak açmak ya da kazı yapmak yasaktır ve para cezası gerektirir.

 

6.

Tarih ya da arkeoloji bakımından önemli görülebilecek alanların geçici ya da sü­rekli olarak kamulaştırılmasına olanak verebilecek, hakgözetirliğe uygun koşullar sap­tanacaktır.

 

7.

Kazı yapmak izni yalnız yeterli arkeoloji deneyi olduğu konusunda güvence gös­teren kişilere verilecektir. Bu izinleri verirken, Osman h Hükümeti, geçerli neden ol­maksızın, hiçbir ulusun bilginlerini izinden yoksun kılacak biçimde davranmayacaktır.

Kazıdan elde edilecekler, kazıyı yapan kişi ile Osmanlı Bakanlığı arasında, Ba­kanlığın saptayacağı oranda bölüşülecektir. Bilimsel nedenlerle, bölünme olanak dışı görülecek olursa, bulana, kazıdan elde edilenin bir bölümü yerine, hakgözetirliğe uygun bir ödence [tazminat] verilmesi gerekecektir.

 

MADDE 422.

Bugün Türkiye'nin bir parçası olmaktan çıkmış bulunan topraklardan, l Ağus­tos 1914'den sonra alınmış din, arkeoloji, tarih ya da sanat önemi olan bütün nesneler, işbu Andlaşmanın yürürlüğe konmasını izleyen oniki ay içinde, Osmanlı Hükümetin­ce, sözü edilen nesnelerin alındığı toprağın Hükümetine geri verilecektir.

Bu nesneler özel bir kişinin mülkiyetine geçmişse, bu Maddede öngörülen yüküm­lülüğü yerine getirmek için, kamulaştırma yoluyla ya da başka bir yolla, gerekli ön­lemleri almak Osmanlı Hükümetine düşecektir.

İşbu Andlaşmanın yürürlüğe konmasını izleyecek altı ay içinde, bu Madde gere­ğince geri verilecek nesnelerin dizelgeleri [listeleri] ilgili Hükümetlerce Osmanlı Hü­kümetine verilecektir.

 

MADDE 423.

Osmanlı Hükümeti, şu anda elinde bulunan, istanbul'daki Rus Arkeoloji Enstitüsü'nün Kitaplığındaki kitapları, belgeleri ve elyazmalarını saklamayı ve Müttefik Devletlerin, Rusya'nın haklarını korumak üzere, belirtmek hakkını saklı tuttukları makama vermeyi yükümlenir. O zamana kadar, Osmanlı Hükümeti, Müttefik Dev­letlerden herhangi birince resmen yetkili kılınmış her kişinin, sözü geçen kitaplara, bel­gelere ve elyazmalarına özgürce başvurabilmesini sağlayacaktır.

 

MADDE 424.

İşbu Andlaşma yürürlüğe girer girmez, Türkiye, kendisinden ayrılan toprakların sivil, asker, maliye, adalet ya da başka yönetimlerinin arşivlerini, kütüklerini [defter­lerini], plânlarını, senetlerim ve her çeşit belgelerim, ilgili Hükümetlere vakit geçirme­den verecektir. Bu belgeler, arşivler, kütükler, senetler ya da plânlar başka yere kaldırılmışsa, ilgili Hükümetin istemesi üzerine, Türkiye bunları geri verecektir.

Birinci fıkrada sözü edilen arşivler, kütükler, plânlar, senetler ve belgelerden askerî nitelikte olmayanlar, aynı zamanda Osmanlı yönetimlerini de ilgilendirmekteyse ve,

 

226 Fransızca metinde "antiquites", İngilizce metinde "Antiquity", İtalyanca metinde "antichita". Matbaı.-i Âmire, Konya ve Erim metinlerinde "antika"; Vakit ve Payam-t Sabah metinlerinde "âsar-ı atika". (Çevirenler)

 

bu yüzden, bunların sözü edilen yönetimler zarara uğratılmaksızın verilmesi olanağı yoksa, Türkiye, karşılıklı olma koşuluyla, ilgili Hükümetlere bunların içeriğini bildir­meyi yükümlenir.

1912'den sonra Yunanistan'a geçirilen Osmanlı İmparatorluğu  bölgelerindeki . taşınmaz mallara ilişkin olup da, boşaltma sırasında Osmanlı makamlarının götürdük­leri ya da götürmüş olabilecekleri yerel tapu kütükleriyle öteki kamusal kütükleri Yu­nan Hükümetine geri vermeyi Osmanlı Hükümeti özellikle yükümlenir.

Bir ya da birkaç kütük defterinin yitirilmiş olması yüzünden ya da başka bir ne­denle geri verilmesi olanağı bulunamayacak olursa ve Yunan makamlarına sunulan senetlerin doğrulanması bakımından bunların incelenmesi gerekiyorsa, Yunan Hükü­metinin İstanbul'daki227 merkez tapu kütüğünden [sicilinden] gereken yazıların ör­neklerini almaya hakkı olacaktır.

 

MADDE 425.

İşbu Andlaşma uyarınca Türkiye'den ayrılan topraklar üzerinde yetkesini [oto­ritesini] kullanan ya da işbu Andlaşma gereğince şimdiki statüsünü Türkiye'nin ta­nıdığı Hükümetlere, karşılıklı olma koşuluyla, Osmanlı Hükümeti, sözü geçen toprak­lardaki Vakıf yönetimine ilişkin ya da bu topraklarda yerleşmiş kişilerin ya da kurum­ların ilgilendikleri -bulundukları yerler nerede olursa olsun- özel vakıflara ilişkin her türlü arşivlere ve belgelere başvurabilmelerini sağlamayı yükümlenir.

 

MADDE 426.

30 Ekim 1918'den, III. Bölümün (Siyasal. Hükümler) 136. Maddesinde öngörü­len yeni yargı rejiminin yürürlüğe girmesine kadar, Müttefik Devletlerden herbirinin bir yargıcınca ya da mahkemesince Türkiye'de verilmiş olan kararları Osmanlı Hü­kümeti tanıyacaktır; gerektiğinde, bunların yerine getirilmesini sağlamayı bu Hükü­met [Osmanlı Hükümeti] yükümlenir.

 

MADDE 427.

III. Bölümün (Siyasal Hükümler) 46. Maddesi hükümleri saklı kalmak koşuluy­la, Türkiye, 27. Maddede tanımlanan sınırlar içindeki toprakları bakımından, İstan­bul228 Yüksek Sağlık Kurulunca [Sıhhiye Meclis-i Âlisi'nce] ya da bu Kurulun yöne­timi altındaki Osmanlı Sağlık Yönetimince daha önce ele alınmış herhangi bir soruna ilişkin olarak Müttefik Devletlerce, gerektiğinde başka Devletlerle de anlaşarak, alın­mış bütün kararlan kabul etmeyi ve bunların yürütülmesi için işbirliğinde bulunmayı yükümlenir.

 

MADDE 428.

İşbu Andlaşma gereğince Türkiye'den ayrılan topraklar ile, işbu Andlaşma gere­ğince Türkiye'nin egemenliği altından çıkan topraklar bakımından, Türkiye, şimdiden, İstanbul Yüksek Sağlık Kurulunca ya da bu Kurulun yönetimi altındaki Osmanlı Sağ­lık Yönetimince, ya da İskenderiye Denizcilik ve Karantina Sağlık Kurulunca daha önce ele alınmış herhangi bir soruna ilişkin olarak Müttefik Devletlerce, gerektiğinde başka Devletlerle de anlaşarak, alınmış, aşağıdaki bütün kararlan kabul etmeyi yü­kümlenir.

Bir önceki fıkrada sözü edilen ilkeler şunlardır:                       

a)  Türkiye'den ayrılıp Müttefik Devletlerden birinin denetimi altına konulan topraklarda ilgili Müttefik Devlet -ister egemen Devlet, ya da mandataire, ya da koru­yucu olarak, isterse sözü geçen topraklann yönetiminden sorumlu Devlet olarak dav­ransın- uluslararası sağlık sözleşmeleri hükümlerine uyarak, kendi karantina istasyon­larını kurmakla ve bunları'yönetmekle yükümlü olacaktır.

b)  Hicaz'da Hac Sağlık denetimine229 ilişkin olarak, İstanbul Yüksek Sağlık Ku­rulu, ya da Osmanlı Sağlık Yönetimince, ya da yönetimleri altında, ya da İskenderiye Denizcilik ve Karantina Sağlık Kurulunca alınan önlemler, bundan böyle, bu önlem­lerin uygulanması için gerekli karantina istasyonlarıyla sağlık kurumlarının bulunduğu toprakların egemenliği, mandat'sı, koruyuculuğu ya da sorumluluğu altında bulunduk­ları Müttefik Devletçe alınacaktır. Bu önlemler, uluslararası sağlık Sözleşmeleri hü­kümlerine uygun olacak ve uygulamada tam bir tekdüzen sağlamak için, hac ziyaret­lerinin denetlenmesiyle ilgili herbir Müttefik Devlet, Milletler CEMİYETİ'nin denetimi altında bulunacak bir Hac Ziyaretleri Karantina Eşgüdüm [Koordinasyon] Komis­yonunda temsil edilecektir.

 

MADDE 429.

Bağıtlı Yüksek Taraflar, sonradan aykırı bir hüküm konmadıkça, işbu Andlaşma le kurulan her Komisyonun Başkanının, oyunların eşit bölünmesi durumunda, ikinci bir oy kullanma hakkı olacağını kabul ederler.

 

MADDE 430.

İşbu Andlaşmada tersine bir hüküm yoksa, işbu Andlaşmanın kimi Devletleri il­gilendiren belirli bir sorunun ilgili Devletler arasında yapılacak özel bir sözleşme ile çözülmesini öngördüğü durumlarda, bu konuda çıkacak güçlüklerin, Türkiye Millet­ler CEMİYETİ'ne Üye olarak kabul edilinceye kadar, Başlıca Müttefik Devletlerce çö­züme bağlanacağı Bağıtlı Yüksek Taraflar arasında kararlaştırılmıştır.

 

.   MADDE 431.

İşbu Andlaşmanın özel hükümleri saklı kalmak koşuluyla, ve işbu Andlaşmanın yürürlüğe konmasından başlayarak altı aylık bir sürenin bitiminde, Osmanlı yasalarının Osmanlı Hükümetince işbu Andlaşmaya uygun olarak değiştirilmiş olması ve de­ğişmiş tutulması gerekecektir.

Aynı süre içinde, işbu Andlaşmanın hükümlerinin yürütülmesine ilişkin bütün yönetimsel ve başka önlemlerin Osmanlı Hükümetince alınmış olması gerekecektir.

 

MADDE 432.

İşbu Andlaşmanın uygulanmasına doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak iliş­kin her konuda, Türkiye, çoğunluk kararıyla davranan Milletler CEMİYETİ Konseyinin gerekli göreceği her türlü soruşturmayı kabul etmekle yükümlü kalacaktır.

 

 

227  Fransızca ve İngilizce metinlerde "Constantinople", İtalyanca metinde "Constantinopoli"; Matboa-i Âmire, Konya ve Erim metinlerinde "Dersaadet"; Vakit ve Peyam-ı Sabah metinlerinde "İstanbul". (Çevirenler)

228  Fransızca ve İngilizce metinlerde "Constantinople", İtalyanca metinde "Constantinopoli"; 1920 Türk­çe çevirilerinde "istanbul". (Çevirenler)

229 Matbaa-i Âmire, Konya ve Erim metinlerinde "Hicaz makamat-ı mübarekesi züvvarının teftişat-ı sıhhi­yesi" denilmektedir; bu sözlerin karşılığı yabancı dillerdeki metinlerde de vardır; oysa, Vakit ve Pcyam-ı Sabah metinlerine bu sözler alınmamıştır. (Çevirenler)

 

MADDE 433.

Bağıtlı Yüksek Taraflar, Rusya'ya, Milletler CEMİYETİ'ne Üye kabul edilir edil­mez, Başlıca Müttefik Devletler ile Rusya'nın, aralarında anlaşacakları koşullar için­de ve işbu Andlaşma ile kendisine kesinlikle tanınan haklara zarar verilmeksizin, işbu Andlaşmaya katılma yeteneğini tanımayı kararlaştırmışlardır.

Fransızca, İngilizce ve İtalyanca yazılmış olan işbu Andlaşma onaylanacaktır. Anlaşmazlık durumunda, Fransızca ve İngilizce metinlerin eşit değerde sayılacağı I. Bölüm (Milletler CEMİYETİ Misakı) ile XII. Bölüm (Çalışma) dışında, Fransızca metin geçerli olacaktır.

Onama belgeleri olabildiğince en kısa süre içinde Paris'te sunulacaktır.

Hükümet merkezleri Avrupa dışında olan Devletler, onamalarının yapıldığını Paris'teki diplomasi temsilcileri aracılığıyla, Fransa Cumhuriyeti Hükümetine bildir­mekle yetinmeğe yetkili olacaklar ve bu durumda, onama belgelerini olabildiğince er­ken ulaştıracaklardır.

Andlaşma, bir yandan Türkiye ile, öte yandan Başlıca Müttefik Devletlerden üçünce onaylanır onaylanmaz, onama belgelerinin bir ilk sunuş tutanağı düzenlene­cektir.

Bu tutanak tarihinden başlayarak, Andlaşma, onu böylece onaylamış olacak Ba­ğıtlı Yüksek Taraflar arasında yürürlüğe girecektir.

İşbu Andlaşmada öngörülen bütün sürelerin hesaplanmasında, bu tarih, Andlaşmanın yürürlüğe konma tarihi sayılacaktır.

Bütün öteki bakımlardan, Andlaşma, her Devlet için, bu Devletin onama belgesi­nin sunulma tarihinde yürürlüğe girecektir.

Fransız Hükümeti, onama belgelerini sunuş tutanaklarının doğruluğu onaylan­mış birer örneğini bütün imzacı Devletlere teslim edecektir.

BU HÜKÜMLERE OLAN İNANÇLA, yukarıda adları belirtilen Tamyetkili Temsilciler, işbu Andlaşmayı imzalamışlardır.

Sevres'de, on Ağustos bin dokuz yüz yirmi tarihinde, tek bir nüsha olarak DÜZENLENMlŞTlR; bu nüsha Fransa Cumhuriyeti Hükümetinin arşivlerine konula­cak ve bu Hükümet, imzacı Devletlerden herbirine, bunun, doğruluğu onaylanmış bi­rer örneğini verecektir.

(L.S.)230 GEORGE GRAHAME.

(L.S.) GEORGE H. PERLEY.

(L.S.) ANDREW FlSHER.

(L.S.) GEORGE GRAHAME.

(L.S.) R. A. BLANKENBERG.

(L.S.) ARTHUR HİRTZEL.

(L.S.) A. MİLLERAND.

(L.S.) F. FRANÇOlS-MARSAL.

(L.S.) JULES CAMBON.

(L.S.) PALEOLOGUE.

(L.S.) BONlN.                                               

(L.S.) MARlETTl.                                   

(L.S.) K. MATSUl.

(L.S.) A. AHARONlAN.

(L.S.) J. VAN DEN HEUVEL.

(L.S.) ROLİN JACQUEMYNS.

(L.S.) E. K. VENISELOS.

(L.S.) A. ROMANOS.

(L.S.) MAURICE ZAMOYSKl.

(L.S.) ERASME PlLTZ.

(L.S.) AFFONSO COSTA.

(L.S.) D. J. GHlKA.

(L.S.) STEFAN OSUSKY.

(L.S.) HADİ.

(L.S.) Dr. RIZA TEWFlK

(L.S.) RECHAD HALİSS.

 

230 "Mühür yeri" anlamına "Locus Sigilli" sözcüklerinin kısaltılışı. (Çevirenler)