BÖLÜM III

SÎYASAL HÜKÜMLER

KESİM I

İSTANBUL²⁶

MADDE 36.

İşbu Andlaşmanın hükümleri saklı kalmak koşuluyla, Bağıtlı Yüksek Taraflar, Osmanlı Hükümetinin İstanbul²⁷ üzerindeki haklarına ve sıfatlarına dokunulmaması, ve bu Hükümetle Majeste Padişah'ın²⁸ bu kentte oturmak ve bu kenti Osmanlı Devletinin başkenti tutmak bakımından özgür olduklarında görüş birliği içindedirler.

Bununla birlikte, Türkiye²⁹, işbu Andlaşma ile bunu tamamlayan andlaşmaların ve sözleşmelerin hükümlerine, özellikle soy, din ve dil azınlıklarının haklarına dürüst bir biçimde saygı göstermekte kusur ederse, Müttefik Devletler, yukarıda belirtilen hükmü değiştirmek hakkını kesinlikle saklı tutarlar, ve Türkiye, bu bakımdan alınacak bütün kararları kabul etmeği şimdiden yükümlenir.

KESİM II

BOĞAZLAR

MADDE 37.

Çanakkale Boğazı, Marmara Denizi ve Karadeniz Boğazı'nı kapsayan Boğazlar'-da gemilerin gidiş-gelişi (ulaşımı), gelecekte, gerek barış zamanında gerek savaş zamanında, bayrak ayırımı yapmaksızın, bütün ticaret ve savaş gemileriyle askerlik ve ticaret uçaklarına açık olacaktır.

Milletler CEMİYETİ Konseyinin bir kararının uygulanması dışında, bu sular abluka edilemez, buralarda hiçbir savaş hakkı kullanılamaz ve hiçbir düşmanca eylemde bulunulamaz.

MADDE 38.

Osmanlı Hükümeti, 37. Maddede öngörülen gidiş-geliş (ulaşım) özgürlüğünü sağlamak için yeni önlemler alınması gerektiğini kabul eder ve, bunun sonucu olarak,

25 Fransızca ve İngilizce metinlerde "Constantinople", İtalyanca metinde "Constantinopoli", 1920 çevirilerinde "İstanbul". (Çevirenler)

26  Bir önceki nota bakılması. (Çevirenler)

27  Bakınız: Not 25. (Çevirenler)

28  Fransızca metinde "Sa Majeste le Sultan", İngilizce metinde "His Majesty the Sultan", İtalyanca metinde "Sua Maesta il Sultano"; 1920 çevirilerinde "Zât-ı Hazret-i Padişah!". (Çevirenler)

29  Fransızca metinde "La Turquie", İngilizce metinde "Turkey", İtalyanca metinde "Turchia". Mat-baa-i Âmire, Konya ve Erim metinlerinde "Hükümet-i Osmaniye", Vakit ve Peyam-ı Sabah metinlerinde "Türkiye". (Çevirenler)

kendisini ilgilendirdiği ölçüde, "Boğazlar Komisyonu" adını alacak olan ve aşağıda "Komisyon" sözcüğü ile anılacak bir Komisyonu, 39. Maddede belirtilen suların denetimine yetkili kılar.

Yunan Hükümeti, kendisini ilgilendirdiği ölçüde, aynı yetkileri Komisyona bırakır ve bu Komisyona her bakımdan aynı kolaylıkları göstermeği yükümlenir.

Denetim, Osmanlı ve Yunan Hükümetlerinden herbiri adına ve işbu kesimde belirlenen biçimde yürütülecektir.

MADDE 39.

Komisyonun yetki [otorite] alanı, Akdeniz yönünde Çanakkale Boğazı'nın girişi ile, Karadeniz yönünde Karadeniz Boğazı'nın girişi arasındaki suları, bu girişlerin her-birinden üç mil açıklara kadar kapsayacaktır.

Bu yetki [otorite], işbu Kesim hükümlerinin yerine getirilmesi gerektikçe, kıyı üzerinde de kullanılabilecektir.

MADDE 40.

Komisyon -bir gün Komisyona katılmak isterse ve katıldığı günden başlayarak-Amerika Birleşik Devletleri'nin, Britanya împaratorluğu'nun, Fransa'nın, İtalya'nın, Japonya'nın, -bir gün Milletler CEMİYETİ'ne Üye olursa ve olduğu günden başlayarak-Rusya'nın, Yunanistan'ın, Romanya'nın ve -bir gün Milletler CEMİYETİ'ne Üye olurlarsa ve oldukları günden başlayarak— Bulgaristan'la Türkiye'nin³⁰ gösterecekleri temsilcilerden oluşacaktır. Amerika Birleşik Devletleri, Britanya imparatorluğu, Fransa, İtalya, Japonya ve Rusya Temsilcilerinden herbirinin ikişer oyu olacaktır. Yunanistan, Romanya, Bulgaristan ve Türkiye³¹ Temsilcilerinden herbirinin birer oyu olacaktır. Komisyon üyelerinden [komiserlerden] hiçbiri, kendisini atayan Hükümetten başkasınca görevinden alınamaz.

MADDE 41.

Komisyon üyeleri [komiserler], 39. Maddede belirtilen sınırlar içinde, diplomasi ayrıcalıklarından ve dokunulmazlıklarından yararlanacaklardır.

MADDE 42.

Komisyon, işbu Andlaşma ile kendisine tanınan yetkileri, yerel Hükümetten tümüyle bağımsız olarak kullanacaktır. Komisyonun özel bir bayrağı, özel bir bütçesi ve kendisine özgü bir örgütü olacaktır.

MADDE 43.

Komisyon, 39. Maddede saptanan yetkisi sınırları içinde, .aşağıdaki görevleri yapmakla yükümlü olacaktır:

a)  Geçitlerin ya da limanlara girişlerin iyileştirilmesi için gerekli görülecek bütün çalışmaların yapılması;

b)   Geçitlerin aydınlatılması, sığ ve tehlikeli yerlerin işaretlenmesi;

c)  Kılavuzluk ve yedek çektirme³² işlerinin denetimi;

d)  Gemilerin  demirledikleri  yerlerin  denetimi;

e)  İşbu Andlaşmanın XI. Bölümünün (Limanlar, Su Yolları ve Demiryolları) 335. Maddesinden 344. Maddesine kadar olan Maddelerinde öngörülen rejimin, İstanbul ve Haydarpaşa limanlarına uygulanmasını sağlamak için gerekli denetim;

f)  Kazaya uğramış gemilerin kalıntılarına "ve gemilerle yüklerin kurtarılmasına ilişkin her türlü denetim işleri;

g)   Mavnalara ilişkin denetim.

MADDE 44.

Komisyon, Boğazlar' dan özgürce geçişin engellendiği kanısına varacak olursa, 178. Maddede öngörülen işgal kuvvetlerini bulunduran Müttefik Devletlerin İstanbul'daki Temsilcilerini durumdan haberli kılacaktır. O vakit, bu Temsilciler, Boğazlar'da geçiş özgürlüğünü korumak için alınması gerekli görülecek önlemler konusunda, bu kuvvetlerin deniz ve kara kuvvetleri Komutanlarıyla anlaşacaklardır. Dışarıdan gelecek bir eylemin Boğazlar' da geçiş özgürlüğünü tehdit etmesi durumunda da bu Temsilciler aynı biçimde davranacaklardır.

MADDE 45.

Komisyonun, gereksinme duyulabilecek malların alınması ve sürekli işlerin yapılması için gerekli göreceği borçlanmalara girişme hakkı olacaktır. Bu borçlanmalara, olabildiği ölçüde, 53. Maddede belirtildiği üzere, Boğazlar' dan geçecek gemilerden alınacak harçlar güvence olarak gösterilecektir.

MADDE 46.

İstanbul Sağlık Yüksek Meclisi³³ ve bu Meclisin yönettiği Osmanlı Sağlık Yönetimince³⁴ eskiden yapılan görevlerle, Karadeniz Boğazı'ndaki Kurtarma Gemileri Ulusal Yönetimince³⁵ yapılan görevler, 39. Maddede 'saptanan sınırlar içinde, Komisyonun denetimi altında ve Komisyonca saptanacak biçimde yapılacaktır.

Komisyon, hastalıkları önlemek ve hastalıklarla savaşmak üzere Milletler CEMİYETİ Konseyinin kabul ettiği ortaklaşa her politikanın gerçekleştirilmesinde işbirliğinde bulunacaktır.

MADDE 47.

Şimdiki durumda fenerlere, havuzlara, rıhtımlara ve bunlara benzer işletmelere ilişkin ayrıcalıkları ellerinde bulunduran kişilerin ve ortaklıkların hakları, Komisyona

30  Fransızca, İngilizce ve İtalyanca metinlerde Türkiye'nin   adı   geçmesine   karşılık, Matbaa-i Âmire, Konya ve Erim çeviri metinlerinde Türkiye'nin adı yoktur. Müttefiklerin değişiklik önerisinde söyle denilmektedir:

"Muahede lâyihasının mevadında icra edilen tadilat bervech-i âtidir:

40 ncı maddenin dördüncü satırında "Bulgaristan" kelimesinden sonra "Türkiye" kelimesi ilâve edilecek ve cümlenin mabaadi şu suretle tashih edilecektir:

"Eğer bu iki Devlet... olurlar ise". Aynı maddenin sekizinci son satırının nihayetinde "Bulgaristan" kelimesinden sonra "ve Türkiye'nin" kelimesi ilâve edilecektir". (Çevirenler)

31   Bir önceki nota bakılması. (Çevirenler)

32  Fransızca metinde "remorquage", İngilizce metinde "towage", İtalyanca metinde "rimorchio". Mal-baa-iÂmire, Konya ve Erim metinlerinde "yedek çekdirme", Vakit vePeyam-ı Sabah metinlerinde "çekdirme gemileri".

(Çevirenler)

33  Malbaa-i Âmire, Konya ve Erim metinlerinde "istanbul Sıhhiye Meclis-i Âlisi", Vakit ve Peyam-l Sobalı metinlerinde "istanbul Meclis-i Sıhhı-i Âlisi". (Çevirenler)

34   1920 çevirilerinde "Osmanlı Sıhhiye idaresi". (Çevirenler)

35  Matbaa-i Âmire, Konya ve Erim metinlerinde "Karadeniz Boğazındakî Sefain-i Tahlisiye İdaresi", Vakit ve Peyam-ı Sabah metinlerinde "Boğaziçi Tahlisiye idaresi". (Çevirenler)

otanınan denetime ilişkin genel yetkiler saklı kalmak koşuluyla, korunacaktır. Bununla birlikte, Komisyon, genel yararlar bakımından gerekli sayarsa, işbu Andlaşmanın IX. Bölümünün (Ekonomik Hükümler) 311. Maddesinde belirtilen koşullara uygun dav-ranılarak, sözü edilen hakları satın almağa ya da değiştirmeğe ya da yeni bir ayrıcalık üstlenmeğe yetkili olacaktır.

MADDE 48.

Komisyon, işbu Kesimin kendisine yüklediği görevlerin yerine getirilmesini kolaylaştırmak amacıyla, gerekli göreceği özel polis gücünü kurmağa yetkili olacaktır. Bu polis gücü, Limni [Lemnos, Lemno\, Gökçeada [îmroz, Imbros, İmbro], Semadirek [Se-mendirek, Samothrace, Samotracia], Bozcaada [Tenedos, Tenedo] ve Midilli [Mitytene, Mitylene, Mitilau} adaları dışında, olabildiği ölçüde, V. Bölümün (Kara, Deniz ve Hava Kuvvetlerine ilişkin Hükümler) 178. Maddesinde öngörülen, Boğazlar ve Adalar bölgesinin yerli halkından derlenecek ve Komisyonca atanmış yabancı polis üstlerinin komutası altına verilecektir.

MADDE 49.

Marmara Denizi adalarını da kapsamak üzere, Boğazlar bölgesinin Osmanlı kalan kesiminde ve 136. Maddede öngörülen Osmanlı yargı örgütü reformunun yürürlüğe konulmasını beklerken, Kapitülasyonlardan yararlanan Devletlerin uyruklarından, Komisyonun koyduğu kurallara ve hükümlere aykırı davrananlar, sözü edilen Devletlerin Konsoloslukları Mahkemelerine verileceklerdir. Müttefik Devletler, kendi Konsolosluk Mahkemelerini ve görevlilerini bu bakımdan yetkili kılmak konusunda anlaşmış bulunmaktadırlar. Osmanlı uyrukları ile Kapitülasyonlardan yararlanmayan Devletlerin uyruklarınca işlenecek suçlara, yetkili Osmanlı yargı makamları bakacaklardır.

Sözü edilen bölgenin Yunan egemenliği altına konulmuş kesiminde, söz konusu suçlara, Yunan yargı makamları bakacaklardır.

MADDE 50.

Komisyonun yetki sınırları içinde, karada ya da denizde işlenmiş her çeşit suçlar³⁶ yüzünden, sözü edilen yetki sınırı içinde bulunan herhangi bir ticaret gemisinin subayları ve gemi adamları karada tutuklanacak olurlarsa, Komisyon polisince, yetkili yargı makamlarına teslim edileceklerdir. Sanık, Komisyon polisinden başka birince tutuklanmışsa, gecikmeden Komisyon polisine teslim olunacaktır.

MADDE 51.

Komisyon, üzerine almış olduğu görevleri yerine getirmek için kendisine yardımcı olmalarını vazgeçilmez saydığı bütün üst ve ast görevlileri atayacaktır.

MADDE 52.

Komisyonun yetki alanı sınırları içinde gemilerin gidiş-gelişine ilişkin bütün konularda, 37. Maddede belirtilen her türlü gemiler tam bir eşitlik düzeyinde işlem göreceklerdir.

MADDE 53.

47. Madde hükümleri saklı kalmak üzere, Komisyonun yetki sınırları içinde, gemilerden ya da gemilerdeki yüklerden gerek Osmanlı Hükümetince doğrudan doğruya, gerek uluslararası kuruluşlarca ya da özel ortaklıklarca alınmakta bulunan harçlara ya da öteki vergilere dayanak oluşturan ve şimdi varolan haklar, Komisyona aktarılacaktır. Komisyon, bu harçları ve vergileri -Komisyonun genel yönetim giderleriyle, işbu Kesime bağlı Ek'in 3. paragrafında öngörülen maaş ve ücretleri de kapsamak üzere- yerine getirilmiş hizmetleri ve yapılmış işleri karşılamak amacıyla yapılmış harcamalar için aşırı olmayacak bir tarifeye göre saptayacaktır.

Komisyon, yalnız bu amaçlarla ve Milletler CEMİYETİ Konseyinin ön rızasıyla, şimdi varolanlardan başka harçlar ve vergiler de koyabilecek ve bunların miktarını saptayabilecektir.

MADDE 54.

Komisyonca konulacak bütün vergiler ve harçlar, gemiler arasında, bağlama, vanş ya da çıkış limanları, bayrakları ya da malikleri, ya da yüklerinin uyrukluğu ya da malikleri bakımından hiçbir ayırım gözetilmeksizin ve tam bir eşitlik düzeyinde alınacaktır.

işbu hüküm, Komisyonun, işbu Kesimde öngörülen harçları tonaja göre saptama hakkını hiçbir bakımdan sarsmaz.

MADDE 55.

Osmanlı Hükümeti ile Yunan Hükümeti, herbiri kendi bakımlarından, Komisyonun, kendisine verilmiş görevlerin yararlı bir biçimde yerine getirilmesi için gerekli göreceği bütün toprakları ve yapıları edinmesini kolaylaştırmağı yükümlenirler.

MADDE 56.

39. Maddede belirlenen sulardan transit geçecek savaş gemileri, her bakımdan, gemilerin olağan geliş-gidişi (ulaşım) kurallarıyla sağlık gereklerine uymayı sağlamak üzere Komisyonca çıkartılmış olan yönetim kurallarına uygun davranacaklardır.

MADDE 57.

I. Savaşan Devletlerin savaş gemileri, ancak Boğazlar'dan geçişlerini tamamlamalarını ve yanaşabilecekleri en yakın limana varabilmelerini sağlamak için kesinlikle zorunlu olan ölçüler içinde yeniden komanya [yiyecek] alabilirler ve depolayabilirler; bu gemiler, Komisyonun denetimi altındaki sularda komanyalarını [yiyeceklerini] ya da savaş gereçlerini tamamlayamazlar ve arttıramazlar, ya da gemi adamlarının sayısını tamamlayamazlar. Bu gemiler, yalnız yolculuğa elverişli olmaları için kesinlikle zorunlu onarımları yapabilirler; onarımların, gemilerin savaş gücünü hiçbir biçimde arttırmaması gerekir. Zorunlu onarımların neler olduğunu Komisyon kararlaştıracaktır; bu onarımların olabildiğince en kısa süre içinde yapılması gerekir.

II. Savaşan Devletlerin savaş gemilerinin, Komisyonunun denetimine bağlı sularda transit geçişi olabildiğince en kısa süre içinde ve, hizmet gereklerinden doğabilecekler dışında hiçbir duruşta bulunmaksızın yapılmalıdır.

III. Sözü edilen savaş gemilerinin Komisyonun denetimine bağlı limanlarda kalışları, kaza durumu dışında, 24 saati geçmeyecektir. Böyle bir durumda, bu gemiler en kısa süre içinde [limandan] ayrılmak zorunda olacaklardır. Savaşan bir Devletin savaş gemisinin Komisyonun denetimine bağlı sulardan çıkışı ile, düşman tarafın bir savaş gemisinin kalkışı arasında, her zaman, enaz yirmi-dört saatlik bir sürenin geçmesi gerekecektir.

36 Fransızca metinde "pour tout erime, delit ou contravention", tngilizce metinde "for any ofiense", İtalyanca metinde "per qualsiasi reato". Matbaa-i Âmre, Konya ve Erim metinlerinde "cinayet, cünha ve kabahatten nagi", Vakit ve Peyam-ı Sabah metinlerinde "cinayet, cürüm veyahut muhalefet-î mukarrarat herhangi hareket". (Çevirenler)

IV. Savaş zamanında Komisyonun denetimine bağlı sulara ilişkin ve özellikle Türkiye'nin düşmanlarına gönderilen savaş gereçleri ile savaş kaçağı nesnelerin geçişine ya da bu sularda yeniden yiyecek almalara, gereksinmelerinin karşılanmasına ya da onarımlara ilişkin başka bütün kurallar Milletler CEMİYETİ'nce saptanacaktır.

MADDE 58.

Savaşan Devletlerin ganimetleri, her bakımdan, savaşan Devletlerin savaş gemilerine uygulanan koşullara bağlı olacaktır.

MADDE 59.

Hiçbir savaşan Devlet, Komisyonun denetimine bağlı bulunan sularda, asker birlikleri, cephane ya da savaş gereçleri yükleyemez ya da boşaltamaz, ancak, geçişi engelleyen bir kaza durumu bunun dışında kalmaktadır; bu durumda, transitin, olabildiğince hızla tamamlanması gerekecektir.

MADDE 60.

57., 58. ve 59. Maddeler hükümlerinden hiçbiri, Milletler CEMİYETİ'nce alınmış bir karar uyarınca davranan bir ya da birkaç savaşan Devletin yetkilerini sınırlayacak biçimde yorumlanmayacaktır.

MADDE 61.

îşbu Kesimin hükümleriyle, İstanbul" ve Haydarpaşa limanlarına ilişkin olarak XI. Bölümün (Limanlar, Su Yolları ve Demiryolları) 335. Maddesinden 344. Maddesine kadar olan Maddeleri hükümlerinin yorumlanmasında ya da uygulanmasında Devletler arasında çıkabilecek bütün anlaşmazlıklar Komisyona sunulacaktır. Komisyon kararının bir Devletçe kabul edilmemesi durumunda, sorun, ilgili Devletlerden herhangi birinin istemesi üzerine, Milletler CEMİYETİ'nce öngörülen biçimde çözüme bağlanacak ve o zamana kadar da Komisyonun kararı uygulanacaktır.

E K.

1.

Boğazlar Komisyonunun Başkanlığı, iki yıl süreyle ve sırayla, iki oyu olan Komisyon üyelerince yapılacaktır.

Komisyon, kararlarını oyçokluğuyla alacak ve oyların eşit bölünmesinde Başkanın oyuna üstünlük tanınacaktır. Çekimser her oy, tartışılan öneriye karşıt bir oy sayılacaktır.

2.

Komisyon üyelerinden herbirinin, toplantıda bulunamayacağı zaman, kendisini bir vekille temsil ettirme hakkı olacaktır.

3.

48. Maddede belirtilen polis üst görevlilerinin ücretleri ile, 51. Madde uyarınca atanacak öteki üst görevlilerin ya da görevlilerin, ve yine sözü geçen 48. Maddede belirtilen yerel polis personelinin ücretleri, gemilerin gidiş-gelişinden alınan vergiler ve harçlar gelirinden karşılanacaktır.

Komisyon, atayacağı üst görevlilerin ve görevlilerin işe alınma koşullarına ilişkin yönetmelikleri hazırlayacaktır.

4.

Komisyon, işbu Kesim ile işbu Ek uyarınca, görevlerini yapabilmesi için gereksinme duyacağı gemileri buyruğu altında bulunduracaktır.

5.

Komisyon, işbu Kesim ile işbu Ek hükümlerinin kendisine yüklediği bütün görevleri, saptanan sınırlar içinde, yerine getirebilmesi için gerekli yönetmelikleri hazırlamağa, yayımlamağa ve uygulamağa yetkili olacaktır. Bu yetki, şimdi yürürlükte olan yönetmelikleri, gerekirse, değiştirme ya da sona erdirme hakkım da kapsayacaktır.

Komisyon, denetimi altına konulan bütün gelir ve gider hesaplarının ne biçimde tutulacağına, bu hesapların incelenmesine ve bu hesaplar konusunda her yıl tam doğru bir rapor yayınlanmasına ilişkin yönetmelikler hazırlayacaktır.

KESİM III.

KÜRDlSTAN

MADDE 62.

Fırat'ın doğusunda, ileride saptanacak Ermenistan'ın güney sınırının güneyinde ve 27. Maddenin II/2. ve 3. fıkralarındaki tanıma uygun olarak saptanan Suriye ve Irak'⁸ ile Türkiye sınırının kuzeyinde, Kürtlerin sayıca üstün bulunduğu bölgelerin yerel özerkliğini, işbu Andlaşmanın yürürlüğe konulmasından başlayarak altı ay içinde, İstanbul'da" toplanan ve İngiliz, Fransız ve İtalyan Hükümetlerinden herbirinin atadığı üç üyeden oluşan bir Komisyon hazırlayacaktır. Herhangi bir sorun üzerinde oybirliği oluşamazsa, bu sorun, Komisyon üyelerince, bağlı oldukları Hükümetlerine götürülecektir. Bu plân, Süryanî-Geldanîler⁴⁰ ile, bu bölgelerin içindeki öteki etnik ve dinsel azınlıkların korunmasına ilişkin tam güvenceler de kapsayacaktır; bu amaçla, İngiliz, Fransız, İtalyan, Iran'lı ve Kürt temsilcilerden oluşan bir Komisyon incelemelerde bulunmak ve, işbu Andlaşma uyarınca, Türkiye sınırının İran sınırı ile birleşmesi durumlarında, Türkiye sınırında yapılması gerekebilecek düzeltmeleri kararlaştırmak üzere bu yerleri ziyaret edecektir.

37 Fransızca ve İngilizce metinlerde "Constantinople", İtalyanca metinde "Constantinopoli", 1920 çevirilerinde "istanbul". (Çevirenler)

Komisyon üyelerinin ücretleri kendilerini atayan Hükümetlerce karşılanacaktır; bu ücretler, Komisyonda temsil edilen Hükümetlerce görüş birliği içinde kabul edilen ve vakit vakit yeniden gözden geçirilecek rakamlar göz önünde tutularak, hakgözetir bir biçimde saptanacaktır.                                                                   

38  Fransızca metinde "Mésopotamie", İngilizce ve İtalyanca metinlerde "Mesopotamia". Matbaa-i Amirt, Konya ve Erim metinlerinde "Elcezire"; Vakit ve Pcyam-l Sabah metinlerinde "Irak". (Çevirenler)

39  Fransızca ve İngilizce metinlerde "Constantinople", İtalyanca metinde "Constantinopoli". 1920 çevirilerinde "istanbul". (Çevirenler)

40  Fransızca metinde "Assyro-Chaldeens", İngilizce metinde "Assyro-Chaldeans",  İtalyanca metinde

"Assiro-Caldei". 1920 çevirilerinde "Süryanî-Gildaniler". (Çevirenler)

MADDE 63.

Osmanlı Hükümeti, 62. Maddede öngörülen komisyonlardan birinin ya da ötekinin kararlarını, kendisine bildirildiğinden başlayarak üç ay içinde kabul etmeği ve yürürlüğe koymağı şimdiden yükümlenir.

MADDE 64.

İşbu Andlaşmanın yürürlüğe konuşundan bir yıl sonra, 62. Maddede belirtilen bölgelerdeki Kürtler, bu bölgelerdeki nüfusun çoğunluğunun Türkiye'den bağımsız olmak istediklerini kanıtlayarak Milletler CEMİYETİ Konseyine başvururlarsa ve Konsey de bu nüfusun bu bağımsızlığa yetenekli olduğu görüşüne varırsa ve bu bağımsızlığı onlara tanımayı Türkiye'ye salık verirse, Türkiye, bu öğütlemeye [tavsiyeye] uymağı ve bu bölgeler üzerinde bütün haklarından ve sıfatlarından vazgeçmeği, şimdiden yükümlenir.

Bu vazgeçmenin ayrıntıları Başlıca Müttefik Devletlerle Türkiye arasında yapılacak özel bir sözleşmeye konu olacaktır.

Bu vazgeçme gerçekleşirse ve gerçekleşeceği zaman, Kürdistan'ın şimdiye dek Musul İlinde [Vilâyetinde⁴¹] kalmış kesiminde oturan Kürtlerin, bu bağımsız Kürt Devletine kendi istekleriyle katılmalarına, Başlıca Müttefik Devletlerce hiçbir karşı çıkışta bulunulmayacaktır.

KESİM IV

İZMİR

MADDE 65.

İzmir kenti ile 56. Maddede belirtilen ve bu kente bitişik topraklara, 83. Madde uyarınca kesin statüleri saptanıncaya kadar, işbu Kesimin hükümleri uygulanacaktır.

MADDE 66.

İzmir kentine bitişik toprakların coğrafya sınırları aşağıdaki gibi saptanacaktır (ekli l sayılı haritaya bakılması):

Kuşadası'nın⁴² 5 kilometre kadar kuzeyinde Ege Denizi'ne dökülen ırmağın ağzından başlayarak, doğuya doğru:

bu ırmağın kaynağına doğru akım yolu; sonra, güney-doğuya doğru: bu ırmağın güney kolunun akım yolu;

oaradan, güney-doğuya doğru ve Gümüş Dağ tepesinin batı bitimine kadar: Çınarkale'nin batısında ve Akçaova'nın doğusundan geçmek üzere toprak [arazi] üzerinde saptanacak bir çizgi;

oradan, kuzey-doğuya doğru:                                                         

tepeler çizgisini olabildiği ölçüde izleyecek bir çizgi;

sonra, kuzeye doğru ve Ayasoluk'dan Değirmencik demiryolunun üzerinde Ba-latcık⁴' istasyonunun aşağı yukarı l kilometre batısında seçilecek bir noktaya kadar:

Söke-Balatçık yolunu ve demiryolunu⁴⁴ Türk topraklarında bırakacak biçimde, toprak [arazi] üzerinde saptanacak bir çizgi;

oradan, kuzeye doğru ve İzmir Sancağı'nın⁴⁵ güney sınırı üzerinde seçilecek bir noktaya kadar:

toprak [arazi] üzerinde seçilecek bir çizgi;

oradan, ve Ödemiş'in aşağı yukarı 15 kilometre kuzey-doğusundaki Bozdağ dolaylarında seçilecek bir noktaya kadar:

İzmir Sancağının güney ve doğu sınırı;

oradan, kuzeye doğru ve Manisa-Alaşehir demiryolu üzerinde ve Salihli'nin aşağı yukarı 8   kilometre   batısında    seçilecek    bir   noktaya   kadar: toprak [arazi] üzerinde seçilecek bir çizgi; oradan, kuzeye doğru ve Gerenez Dağı'na kadar:

Mermer Göl'ün doğusundan, Kemer'in batısından, Akçealan'ın⁴⁶ aşağı yukarı güneyinden Kumçay'ı geçmek ve oradan Kavakalan'ın batısında suları bölme çizgisini izlemek üzere, toprak [arazi] üzerinde saptanacak bir çizgi;

oradan, kuzey-batıya doğru ve Kırkağaç ile Akhisar ilçeleri [kazaları]⁴⁷ arasındaki sınır üzerinde, Kırkağac'ın aşağı yukarı 16 kilometre doğusunda ve Akhisar'ın 20 kilometre kuzeyinde seçilecek bir noktaya kadar: toprak [arazi] üzerinde saptanacak bir çizgi;

oradan, batıya doğru ve Soma ilçesinin sınırı ile birleştiği yere kadar Kırkağaç ilçesinin  [kazasının] güney sınırı;

oradan, batıya doğru ve İzmir Sancağı sınırı ile kavuşuncaya kadar: Soma ilçesinin  [kazasının]  güney sınırı;

oradan, kuzeye doğru ve İzmir İli [Vilâyeti⁴⁸] sınırı ile kavuşuncaya kadar: İzmir  Sancağının  kuzey-doğu  sınırı;

oradan, batıya doğru ve Çarpacık (Tepe) dolaylarında seçilecek bir noktaya kadar :

İzmir İlinin   [Vilâyetinin] kuzey sınırı;

oradan, kuzeye doğru ve Köylüce'nin aşağı yukarı 4 kilometre güney-batısında toprak [arazi] üzerinde seçilecek bir noktaya kadar:

toprak [arazi] üzerinde saptanacak bir çizgi;

oradan, batıya doğru ve Dahline Burnu ile Kemer İskele arasında saptanacak bir noktaya kadar:

Kemer ile Kemer Iskele'nin ve bu iki yeri birbirine bağlayan yolun güneyinden geçmek toprak [arazi] üzerinde saptanacak bir çizgi.

41   Fransızca metinde "Vilayet de Mossoul", İngilizce metinde "Mosul Vilayet", İtalyanca metinde "Vilayet di Mossul", 1920 çevirilerinde "Musul Vilâyeti". (Çevirenler)

42  Fransızca, İngilizce ve İtalyanca metinlerde "Skalanova". Matbaa-i Âmire, Konya ve Erim metinlerinde "Iskalanova (Kuşadası)", Vakit ve Peyam-ı Sabah metinlerinde "Kuşadası". (Çevirenler)

43  Fransızca, İngilizce ve İtalyanca metinlerde "Balachik", Matbaa-i Âmire, Konya ve Erim metinlerinde "Balatçık"; Vakit vePeyam-ı Sabah metinlerinde "Balacık". (Çevirenler)

44  Fransızca metinde "la route et la voie ferreV', İngilizce metinde "the road and railvay", İtalyanca metinde "la strade e la ferrovia". Matbaa-i Âmire, Konya ve Erim metinlerinde yalnız "şimendifer hattı" denilmesine karşılık, Vakit ve Peyam-ı Sabah metinlerinde "tarikini ve şimendifer hattını".

45  Fransızca ve İngilizce metinlerde "Sandjak", İtalyanca metinde "sangiaccato". 1920 çevirilerinde "Sancak". (Çevirenler)

46  Fransızca, İngilizce ve İtalyanca metinlerde "Akshalan", 1920 çevirilerinde "Akçealan". (Çevirenler)

47  Fransızca, İngilizce ve İtalyanca metinlerde "Caza", 1920 çevirilerinde "kaza". (Çevirenler)

48  Fransa, İngilizce ve İtalyanca metinlerde "Vilayet", 1920 çevirilerinde "Vilâyet". (Çevirenler)

MADDE 67.

66. Maddede belirtilen toprakların sınırını toprak [arazi] üzerinde saptamak üzere, işbu Andlaşmanın yürürlüğe konulusunu izleyecek onbeş gün içinde bir Komisyon kurulacaktır. Bu Komisyon, İngiliz, Fransız ve İtalyan Hükümetlerince atanacak üç üye ve, Yunan Hükümetince atanacak bir üye ile Osmanlı Hükümetince atanacak bir üyeden oluşacaktır.

MADDE 68.

İşbu Kesimin hükümleri saklı kalmak üzere, İzmir kenti ve 66. Maddede belirtilen toprak parçası, işbu Andlaşmanın uygulanması bakımından, Türkiye'den ayrılmış topraklarla bir tutulacaktır.

MADDE 69.

İzmir kenti ve 66. Maddede tanımlanan topraklar Osmanlı egemenliği altında kalmaktadır. Bununla birlikte, Türkiye, İzmir kenti ile sözü edilen topraklar üzerindeki egemenlik haklarının kullanımını Yunanistan'a aktaracaktır. Bu egemenliğin simgesi olmak üzere, Osmanlı bayrağı⁴' kentin dışındaki bir kaleye sürekli olarak çekilecektir. Bu kale, Başlıca Müttefik Devletlerce saptanacaktır.

MADDE 70.

Yunan Hükümeti, İzmir kentiyle 66. Maddede belirtilen toprakların yönetiminden sorumlu olacak ve bu yönetimi özel olarak bu amaçla atayacağı bir görevliler kurulunca yürütecektir.

MADDE 71.

Yunan Hükümeti, İzmir kentiyle.66. Maddede tanımlanan topraklarda kamu düzeninin ve güvenliğin korunması için gerekli askerî kuvvetleri bulundurmak hakkına sahip olacaktır.

MADDE 72.

Soy, dil ve din azınlıklarını da içeren ve halkın bütün kesimlerinin oransal temsilini sağlayacak nitelikte bir seçim sistemiyle, yerel bir Parlamento kurulacaktır. Yunan Hükümetinin, işbu Andlaşmanın yürürlüğe girmesini izleyen altı ay içinde, Milletler CEMİYETİ Konseyine, yukarıda öngörülen koşullara uygun bir seçim sistemi tasarısı sunması gerekecektir; bu sistem, ancak adı geçen Konseyce oy çoğunluğuyla onaylandığı zaman yürürlüğe girebilecektir.

Yunan Hükümeti, Osmanlı makamlarınca kovulmuş ya da sürülmüş kişilerin oturdukları yerlere dönüşleri için gereken süre içinde seçimleri -bu süre işbu Andlaşmanın yürürlüğe girişinden sonra bir yılı geçmemek üzere- erteleyebilecektir.

MADDE 73.

Yunan yönetimi ile yerel Parlamento arasındaki ilişkiler, adı geçen yönetimce, Yunan Anayasası ilkelerine uygun düşecek biçimde düzenlenecektir.⁵⁰

MADDE 74.

83. Maddede öngörülen kesin Statü kuruluncaya kadar, İzmir kentinde ve 66. Maddede tanımlanan topraklarda hiçbir biçimde zorunlu askerlik hizmeti uygulanmayacaktır.

MADDE 75.

86. Maddede sözü edilen ve soy, dil ve din azınlıklarının korunması ile, ticaret ve transit özgürlüğüne ilişkin özel Andlaşmada öngörülen hükümler İzmir kenti ile 66. Maddede tanımlanan topraklarda da uygulanacaktır.

MADDE 76.

Yunan Hükümeti, 66. Maddede tanımlanan sınır üzerinde bir gümrük çizgisi kurabilecek ve İzmir kenti ile sözü geçen Maddede tanımlanan toprakları Yunan gümrük sistemi içine sokabilecektir.

MADDE 77.

Yunan Hükümeti, Türk parasının şimdiki değerini düşürmek sonucunu verebilecek hiçbir önlem almamayı yükümlenir. Bu para, 83. Maddede öngörülen kesin Statü kuruluncaya kadar yasal akçe niteliğini koruyacaktır.

MADDE 78.

Uluslararası önemi olan limanlarla, serbest limanlar rejimine ve transite ilişkin olan XI. Bölümün (Limanlar, Su Yolları ve Demiryolları) hükümleri, İzmir kenti ile 66. Maddede tanımlanan topraklara uygulanacaktır.

MADDE 79.

Uyrukluk bakımından, Osmanlı uyruğu olan ve işbu Andlaşma hükümleri gereğince başka herhangi bir uyrukluk savında bulunamayacak olan İzmir kenti ve 66. Maddede tanımlanan topraklarda oturanlar, her balamdan Yunan uyruğu işlemi göreceklerdir. Bunların ülke dışındaki diplomasi ve konsolosluk korunmalarını Yunanistan sağlayacaktır.

49 Fransızca metinde "le pavillon ottoman", İngilizce metinde "the Turkish flag", İtalyanca metinde "la bandiera ottomana". Matbaa-i Âmire, Konya ve Erim metinlerinde "Osmanlı sancağı"; Vakit ve Peyam-ı Sabah metinlerinde "Osmanlı bayrağı". (Çevirenler)

50 Matbaa~ı Âmire, Konya ve Erim metinlerinde bu madde söyle çevrilmiştir: "Yunanistan idaresi ile mahallî parlâmento arasındaki münasebet mezkûr idare tarafından vazolunan kanun-u esasi usul ve kavaidine tevfikan tanzim edilecektir". Oysa Vakit ve Peyam-ı Sabah metinleri şöyledir: "Yunan idaresiyle mahallî Parlamento arasındaki münasebet mezkûr idare tarafından, Yunan kanun-u esasisinin desatirine tevfikan, tanzim olunacaktır". (Çevirenler)

MADDE 80.

VIII.  Bölümün (Malî Hükümler) 241. Maddesi hükümleri îzmir kentiyle 66. Maddede tanımlanan topraklara uygulanacaktır.

IX. Bölümün (Ekonomik Hükümler) 293. Maddesi hükümleri îzmir kentiyle sözü geçen topraklara uygulanmayacaktır⁵¹.

MADDE 81.

83. Maddede öngörülen kesin Statünün kuruluşuna değin, Osmanlı Devlet Borçları [Düyun-u Umumiye] Yönetiminin olan bütün araçlar ve gereçler, makineler, kara ve deniz taşıtları ile, Foça⁵² tuzlalarının işletme haklan hiçbir biçimde ne değiştirilecek ne de bunlara karışılacaktır. Bu süre içinde, sözü geçen tuzlalarda elde edilen tuzun üretimi, dışa satışı ve taşınmasından hiçbir vergi ya da harç alınmayacaktır. Yunan yönetimi izmir'de ve 66. Maddede tanımlanan topraklarda tuz tüketimini düzenlemek ve vergilendirmek hakkına sahip olacaktır.

Bir önceki fıkrada öngörülen sürenin bitiminde, Yunanistan, yukarıdaki hükümleri değiştirmeği uygun görürse, Foça tuzlaları ayrıcalıklardan sayılacak ve bunlara IX. Bölümün (Ekonomik Hükümler) 312. Maddesinde öngörülen güvenceler, işbu Andlaşmanın VIII. Bölümünün (Malî Hükümler) 246. Maddesi hükümlerine dokunulmamak koşuluyla, uygulanacaktır.

MADDE 82.

İşbu Andlaşma ile çözüme bağlanamayan ve işbu Kesimin uygulanmasından doğabilecek bütün sorunlar daha sonra yapılacak sözleşmelerle çözüme bağlanacaklardır.

MADDE 83.

İşbu Andlaşmanın yürürlüğe girişinden beş yıllık bir süre geçtikten sonra, 72. Maddede öngörülen yerel Parlamento, oyçokluğuna dayanan bir kararla, Milletler CEMİYETİ Konseyinden, İzmir kentiyle 66. Maddede tanımlanan toprakların kesin olarak Yunanistan Krallığına bağlanmasını isteyebilecektir. Konsey, kendi göstereceği koşullar içinde, daha önce bir halk oylaması [plebisit] yapılmasını isteyebilecektir.

Sözü geçen bağlanma, bir önceki fıkranın uygulanması sonucu gerçekleşecek olursa, 69. Maddede sözü edilen, Türkiye'nin egemenlik hakkı sona erecektir. Bu durumda, Türkiye, İzmir kenti ile 66. Maddede tanımlanan topraklar üzerindeki haklarından ve sıfatlarından, Yunanistan yararına, vazgeçtiğini şimdiden bildirir.

KESİM V

YUNANiSTAN

MADDE 84.

27 Kasım 1919'da Neuilly-sur-Seine'de imzalanan Barış Andlaşması ile Bulgaristan'a tanınan sınırlar saklı kalmak üzere, Türkiye, eski Osmanlı împaratorluğu'nun

Avrupa kıtasında ve işbu Andlaşma ile saptanan Türkiye sınırları ötesindeki bütün haklarından ve sıfatlarından Yunanistan yararına vazgeçer.

Bir önceki fıkrada belirtilen egemenlik aktarılmasına Marmara Denizi adaları girmez.

Türkiye, ayrıca Gökçeada [İmroz, İmbros, İmbro], Bozcaada [Tenedos, Tenedo] adaları üzerindeki bütün haklarından ve sıfatlanndan Yunanistan yararına vazgeçer. Yunanistan'ın Doğu Akdeniz'deki öteki adalar, özellikle Limni [Lemnos, Lemno], Se-madirek [Semendirek, Samothrace, Samotracia], Midilli [Mitylene, Mitylene, Mitilene], Sakız [Chios, Chio], Sisam [Samos, Sama] veNikarya [Nicaria] üzerinde egemenliğine ilişkin, 17/30 Mayıs 1913 tarihli Londra Andlaşmasının 5. Maddesi ve 1/14 Kasım 1913 tarihli Atina Andlaşmasının 15. Maddesi uyarınca, Londra'da Büyükelçiler Konferan-sınca alınan ve Yunan Hükümetine 13 Şubat 1914'de bildirilen karar, işbu Andlaşmanın 122. Maddesinde sözü edilen ve İtalya'nın egemenliği altına konulan adalar ile Asya kıyısından üç milden daha az bir uzaklıkta bulunan adalara ilişkin hükümlere dokunulmamak koşuluyla, doğrulanmıştır (l sayılı haritaya bakılması).

Bununla birlikte, işbu Andlaşma uyarınca Yunan egemenliği altına konulmuş, 178. Maddede öngörülen Boğazlar bölgesi kesimi ile Adalarda, Yunanistan, işbu Andlaşmamn tersine hükümleri olmadıkça, sözü geçen bölgenin, Marmara Denizi adalarını da içeren, Osmanlı egemenliği altında kalan kesiminde işbu Andlaşmanın Boğazlar'ın özgürlüğünü sağlamak için Türkiye'ye yüklediği bütün yükümlülükleri kabul eder ve bunları yerine getirmeği yükümlenir.

MADDE 85.

27. Maddenin I (2) fıkrasında tanımlanan sınır çizgisini yerinde saptamak üzere, işbu Andlaşmanın yürürlüğe girmesini izleyecek onbeş gün içinde bir Komisyon kurulacaktır. Bu Komisyon, Başlıca Müttefik Devletlerin atayacaklan dört üye ile, Yunanistan'ın atayacağı bir üyeden ve Türkiye'nin atayacağı bir üyeden oluşacaktır.

MADDE 86.

Yunanistan, özellikle Edirne'ye ilişkin olarak, Yunanistan'da oturanların çoğunluğundan soy, dil ya da din bakımından ayrı o.lanlann çıkarlarım korumak için, gerekli görülecek hükümleri, bunların özel bir Andlaşmaya konulmasına rıza göstererek, kabul eder.

Yunanistan, ayrıca, transit özgürlüğünü ve öteki ulusların ticareti için hakgözetir bir rejimi korumak için gerekli görülecek hükümlerin özel bir Andlaşmaya konulmasını da kabul eder.

MADDE 87.

Yunan Devletinin, kendi egemenliği altına girmiş olan topraklar yüzünden üstlenmesi gerekecek, Türkiye'ye ait malî yükümlülüklerin oranı ve niteliği, işbu Andlaşmanınn VIII. Bölümünün (Malî Hükümler) 241. Maddesinden 244. Maddesine kadar olan Maddeleri⁵³ uyarınca saptanacaktır.

İşbu Andlaşma ile çözüme bağlanamayan ve sözü geçen toprakların aktarılmasından doğabilecek bütün sorunlar daha sonra yapılacak sözleşmelerle çözüme bağlanacaktır.

51  Prof. Erim, şu dipnotu vermektedir: "Bu sonuncu fıkra Türkçe metinlerde unutulmuştur. Fransızca metinden tercüme edilerek alınmıştır". Oysa, andlaşma tasarısından sonra, Müttefiklerin değişiklik önerilerinde, Vakit ve Peyam-ı Sabah metinlerine göre, bu fıkra da çevrilmiştir: "Dokuzuncu Kısmın (Ahkâm-ı iktisadiye) 293 ncü maddesinin ahkâmı îzmir şehrinde ve arazi-i mezkûrede kabil-i tatbik değildir". (Çevirenler)

52  Fransızca metinde "Phocee", İngilizce metinde "Phocca", İtalyanca metinde "Focea", 1920 çevirilerinde "Foça".  (Çevirenler)

53 1920 çevirilerinde "241 ve 244 üncü maddeleri" denilmektedir. (Çevirenler)

KESİM VI

ERMENİSTAN

MADDE 88.

Türkiye, öteki, Müttefik Devletlerin yapmış oldukları gibi, Ermenistan'ı özgür ve bağımsız bir Devlet olarak tanıdığını bildirir.

MADDE 89.

Öteki Bağıtlı Yüksek Taraflar gibi, Türkiye⁵⁴ ile Ermenistan da, Erzurum, Trabzon, Van ve Bitlis İllerinde [Vilâyetlerinde⁵⁵], Türkiye ile Ermenistan arasındaki sınırın saptanması işini Amerika Birleşik Devletleri Başkanının hakemliğine sunmayı ve bu konudaki kararım olduğu kadar, Ermenistan'ın denize çıkışı ile sözü geçen sınıra bitişik bütün Osmanlı topraklarının askersizleştirilmesine ilişkin ileri sürebileceği bütün hükümleri kabul etmeyi kararlaştırmışlardır.

MADDE 90.

89. Madde uyarınca sınır saptanması, sözü geçen îller [Vilâyetler] topraklarının tümünün ya da bir kesiminin Ermenistan'a aktarılmasına yol açacak olursa, Türkiye, aktarılan toprak üzerindeki bütün haklarından ve sıfatlarından, karar tarihinden başlamak üzere geçerli olarak, vazgeçtiğini şimdiden bildirir. İşbu Andlaşmanın, Türkiye'den ayrılan topraklara uygulanacak hükümleri, o andan başlayarak, bu topraklara da uygulanacaktır.

Ermenistan'ın, kendi egemenliği altına girmiş topraklar nedeniyle üstlenmesi gerekecek, Türkiye'ye ait malî yükümlülüklerin ya da hakların oranı ve niteliği, işbu Andlaşmanın VIII. Bölümünün (Malî Hükümler) 241. Maddesinden 244. Maddesine ka-darki Maddeleri uyarınca saptanacaktır⁵⁶.

İşbu Andlaşma ile çözüme bağlanamayan ve sözü geçen toprağın aktarılmasından doğabilecek bütün sorunlar, gerekirse, daha sonra yapılacak sözleşmelerle çözüme bağ-' lanacaktır.

MADDE 91.

89. Maddede belirtilen toprağın bir kesiminin Ermenistan'a aktarılması durumunda, sözü geçen Maddede öngörülen karardan sonra üç ay içinde, Ermenistan ile Türkiye arasında, bu kararın ortaya çıkaracağı sınırı toprak [arazi] üzerinde çizmek için, kuruluş biçimi daha sonra saptanacak, bir Sınırlandırma Komisyonu kurulacaktır.

MADDE 92.

Ermenistan'ın, Azerbeycan ve Gürcistan ile sınırları, ilgili Devletler arasında, her-biriyle ortaklaşa anlaşma yoluyla saptanacaktır.

89. Maddede öngörülen karar alındığında, ilgili Devletler, iki durumdan birinde, sınırlarını ortaklaşa anlaşmayla saptayamamışlarsa, bu sınır, Başlıca Müttefik Devletlerce saptanacak ve sınırın toprak [arazi] üzerinde çizilmesini de bu Devletler yapacaklardır.

MADDE 93.

Ermenistan, Ermenistan'da oturanların çoğunluğundan soy, dil ya da din bakımından ayrı olanların çıkarlarını korumak için, Başlıca Müttefik Devletlerin gerekli görecekleri hükümleri, bunları bu Devletlerle yapacağı bir Andlaşmaya da geçirmeğe rıza göstererek, kabul eder.

Ermenistan, ayrıca, transit özgürlüğünü ve öteki ulusların ticareti için hakgözetir bir rejimi korumak üzere Başlıca Müttefik Devletlerce gerekli görülecek hükümlerin bu Devletlerle yapılacak bir Andlaşmaya konulmasını kabul eder.

KESİM VII

SURiYE, IRAK⁵⁷, FİLİSTİN

MADDE 94.

Bağıtlı Yüksek Taraflar, kendi başlarına yaşayacak duruma gelinceye kadar, bir mandataire'in öğütleri ve yardımı yönetimlerine yön vermek koşuluyla, I. Bölümün (Milletler CEMİYETİ Misakı) 22. Maddesinin 4. paragrafı uyarınca, Suriye ile Mezopotamya'nın bağımsız Devlet olarak geçici tanınmaları konusunda karara varmışlardır.

İşbu Andlaşmanın yürürlüğe girişinden başlayarak onbeş gün içinde, 27. Maddenin II/2. ve 3. fıkralarında tanımlanan sınır çizgisini toprak [arazi] üzerinde saptamak üzere, bir Komisyon kurulacaktır. Bu Komisyon, Fransa, İngiltere ve İtalya'nın her-birince atanacak üç üye ile, Türkiye'nin⁵⁸ atayacağı bir üyeden oluşacaktır. Bu Komisyona, gereğine göre, Suriye ile sınıra ilişkin olarak Suriye'nin bir temsilcisi, Irak ile sınıra ilişkin olarak Irak'ın bir temsilcisi yardımcı olacaktır.

Adı geçen Devletlerin öteki sınırları ile mandataire'in seçimi, Başlıca Müttefik Devletlerce saptanacaktır.

MADDE 95.

Bağıtlı Yüksek Taraflar, 22. Madde hükümlerinin uygulanmasıyla, Başlıca Müttefik Devletlerce saptanacak sınırlar içinde Filistin'in yönetimini, sözü edilen Devletlerce seçilecek bir Mandataire'e vermeği kararlaştırmışlardır. Mandataire, Yahudi halkı için Filistin'de bir ulusal yurt kurulmasından yana İngiliz Hükümetince daha önce 2 Kasım 1917'de açıklanan ve öteki Müttefik Devletlerce kabul edilen bildirinin uygulanmasından sorumlu olacaktır; şu kadar ki, Filistin'deki Yahudi olmayan toplumla-

54  Fransızca metinde "la Turquie", İngilizce metinde "Turkey", İtalyanca metinde "la Turchia". Mat-kaa-i Amin, Konya ve Erim metinlerinde "Devlet-i Osmaniye"; Vakit ve Peyam-ı Sabah metinlerinde "Türkiye". (Çevirenler)

55  Fransızca, İngilizce ve İtalyanca metinlerde "Vilayet".  (Çevirenler)

56  1920 çevirilerinde "241 ve 244 üncü maddeler" denilmektedir. (Çevirenler)

57  Fransızca metinde "Mesopotamie", İngilizce ve İtalyanca metinlerde "Mesopotamia". Matbaa-ı Âmire, Konya ve Erim metinlerinde "Elcezire"; Vakit ve Peyam-ı Sabah metinlerinde "Irak". (Çevirenler)

58  Fransızca metinde "la Turquie", İngilizce metinde "Turkey", İtalyanca metinde "la Turchia". Mal-taa-i Âmire, Konya ve Erim metinlerinde "Devlet-i Osmaniye"; Vakit ve Peyam-ı Sabah metinlerinde "Türkiye". Çevirenler)

rın yurttaşlık [medenî] haklarıyla dinsel haklarına ve başka herhangi bir ülkedeki Yahudilerin yararlandıkları haklara ve siyasal statüye zarar verecek hiçbir şey yapılmayacaktır.

Mandataire Devlet, çeşitli dinsel toplumlara ilişkin bütün sorunları ve istemleri incelemek ve bunların çözümünü sağlamak için en kısa sürede bir Komisyon kurmak yükümlülüğünü kabul eder. Bu Komisyonun kuruluşunda ilgili dinsel çıkarlar göz önünde tutulacaktır. Komisyon Başkanı, Milletler CEMİYETİ Konseyince atanacaktır.

MADDE 96.

Yukarıda sözü edilen topraklara ilişkin mandat'ların koşulları, Başlıca Müttefik Devletlerce saptanacak ve onaylanmak üzere Milletler CEMİYETİ Konseyine sunulacaktır.

MADDE 97.

Türkiye, bu Bölümde sözü edilen sorunlara ilişkin olarak alınabilecek her türlü kararı, 132. Madde hükümlerine uygun olarak, kabul etmeyi şimdiden yükümlenir.

KESiM VIII

HiCAZ

MADDE 98.

Türkiye, Müttefik Devletlerin yapmış oldukları gibi, Hicaz'ı özgür ve bağımsız bir Devlet olarak tanıdığını ve, Türkiye'nin işbu Andlaşma ile saptanmış sınırları ötesinde bulunan ve ileride saptanacak sınırlar içinde bulunacak eski Osmanlı İmparatorluğu toprakları üzerindeki bütün haklarından ve sıfatlarından Hicaz yararına vazgeçtiğini bildirir.

MADDE 99.

Mekke ve Medine kentlerine ve bu kentlerin kutsal yerlerine bütün ülkelerdeki Müslümanların tanıdıkları kutsal nitelik nedeniyle, Majeste Hicaz Sultanı, Hac amacıyla ya da başka herhangi bir dinsel amaçla buralara gitmek isteyen bütün ülkelerdeki Müslümanlara giriş özgürlüğü ve kolaylığı sağlamayı, Kur'an yasası gereğince bütün ülkelerdeki Müslümanların buralarda kurmuş oldukları ya da kuracakları vakıf kurumlarına saygı göstermeyi ve göstertmeyi yükümlenir.

MADDE 100.

Majeste Hicaz Sultanı, Hicaz ülkesinde, Müttefik Devletlerden birinin ya da eski Osmanlı İmparatorluğu topraklan üzerinde kurulan Devletlerden herhangi birinin uyrukluğundaki gemilere, mallara ve kişilere, ve Milletler CEMİYETİ Üyesi Devletlerin uyrukluğundaki gemilere, mallara ve kişilere, ticaret bakımından tam bir işlem eşitliği yapılmasını sağlamayı yükümlenir.

KESİM IX

MISIR, SUDAN VE KIBRIS

1. MISIR

MADDE 101.

Türkiye, Mısır'daki ve Mısır üzerindeki bütün haklarından ve sıfatlarından vazgeçer. Bu vazgeçme, 5 Kasını 1914'den başlayarak geçerli sayılacaktır. Türkiye, Müttefik Devletlerce girişilen eyleme uygun olarak, İngiltere'nin 18 Aralık 1914'de Mısır üzerinde ilân ettiği koruyuculuğu⁵⁹ tanıdığını bildirir.

MADDE 102.

18 Aralık 1914'de Mısır'da yerleşmiş bulunan Osmanlı uyrukları -o tarihte geçici _ olarak Mısır'da bulunmayıp da, o tarihten sonra dönmemiş olanlar dışında— Mısır uyrukluğunu bütün haklarıyla⁶⁰ elde edecekler ve Osmanlı uyrukluğunu yitireceklerdir. Bu son durumdakiler, Mısır uyrukluğunu ancak Mısır Hükümetinin özel izniyle alabileceklerdir.

MADDE 103.

18 Aralık 1914'den sonra Mısır'a yerleşen ve işbu Andlaşmanın yürürlüğe giriş tarihinde yerleşmiş durumda olan Osmanlı uyrukları, seçme hakkı" için 105. Maddede yer alan koşullar altında, Mısır uyrukluğunu elde etmek üzere hak öne sürebileceklerdir. Bununla birlikte, bireysel durumlarda bu istem, yetkili Mısır makamlarınca reddedilebilecektir.

MADDE 104.

işbu Andlaşmaya ilişkin bütün sorunlarda, Mısır ve Mısır uyrukları ile bunların malları ve gemileri, l Ağustos 1914 tarihinden başlayarak, tıpkı Müttefik Devletler ve bunların uyrukları ile malları ve gemileri gibi işlem görecektir. Osmanlı egemenliği altındaki topraklar ya da işbu Andlaşma ile Türkiye'den ayrılan topraklar konusundaki hükümler Mısır'a uygulanmayacaktır.

MADDE 105.

102. Madde hükümleri uyarınca Mısır uyrukluğunu alan 18 yaşından büyük kişiler, işbu Andlaşmanın yürürlüğe girmesinden sonra geçecek bir yıl içinde Osmanlı uyrukluğunu seçmek hakkına sahip olacaklardır. Sözü edilen kişilerle 103. Madde gereğince Mısır uyrukluğunu isteme hakkına sahip olanlar, Mısır halkının çoğunluğunu ^oluşturanlardan değişik bir soydan iseler, aynı süre içinde, kendileri yararına Osmanlı

59  Fransızca metinde "protectorat", İngilizce metinde "Protectorate", İtalyaca metinde "protettorato".

1920 çevirilerinde "himaye". (Çevirenler)

60  Fransızca metinde "de plein droit", İngilizce metinde "ipso facto', İtalyaca metinde "di pieno dirit-to". Matbaa-iÂmire, Konya ve Erim metinlerinde "bihakkın"; Vahit ve Peyam-ı Sabah metinlerinde "hukuk-u kâmile

ile". (Çevirenler)

61   Fransızca metinde "droit d'option", İngilizce metinde "right of option", İtalyaca metinde "diritto di

opzione".  1920 çe\îrîlerinde  "hak-kı hiyar".  (Çevirenler)

topraklarının ayrılmış bulunduğu Devletlerden birinin uyrukluğunu -bu Devlet hal­kının çoğunluğu seçme hakkını kullanan kişiyle aynı soydan ise  seçebilirler.

Kocanın yaptığı seçme, karının durumunu ve ana-babanın seçmesi 18 yaşından küçük çocukların durumunu kapsar.

Yukarıda öngörülen seçme hakkını kullanmış olan kişiler, Mısır'da oturmalarını sürdürmeğe izin verilmiş değillerse, bundan sonraki oniki ay içinde, oturma yerlerini seçmiş oldukları Devlete taşımak zorundadırlar. Bunlar, taşınmaz mallarını Mısır'da ellerinde tutmak ve her çeşit taşınır mallarını da birlikte götürmek hakkına sahip ola­caklardır. Bu yüzden, kendilerine çıkış ya da giriş için hiçbir vergi ya da harç yüklenmeyecektir.

MADDE 106.

Mısır Hükümeti, Osmanlı uyruklarının Mısır'daki statülerini ve Mısır toprakla­rında hangi koşullarla yerleşebileceklerini düzenlemekte tam bir davranış özgürlüğüne sahip olacaktır.

MADDE 107.

Mısır uyruklarının, yurt dışında, İngiltere'nin diplomasi ve konsolosluk koruma­sına hakları olacaktır.

MADDE 108.

Türkiye'ye giren Mısır malları İngiliz mallarına sağlanan işlemlerden yararlana­caktır.

MADDE 109.

Türkiye, Süveyş Kanalı'nda geçiş özgürlüğüne ilişkin olarak 29 Ekim 1888'de İstanbul'da⁶² imzalanan Sözleşme ile Padişah'a⁶³ tanınan yetkilerden İngiltere yararına vazgeçer.

MADDE 110.

Mısır'da Osmanlı Hükümetine ait bütün taşınır ve taşınmaz mallar karşılığı öden­meksizin Mısır Hükümetine geçecektir.

MADDE 111.

Mısır'da, Mısır uyrukluğunu almayan Osmanlı uyruklarına ait her çeşit taşınır ya da taşınmaz mallar, işbu Andlaşmanın IX. Bölümü (Ekonomik Hükümler) hü­kümlerine göre işlem görecektir.

MADDE 112.

Türkiye, Mısır'ın daha önceleri ödemekte olduğu vergi üzerindeki bütün hakla­rından vazgeçer.                                                                                    

İngiltere, Mısır vergisi güvencesine dayanan Türk borçlanmalarının tüm yüküm­lülüklerinden Türkiye'yi kurtarmayı üstlenir.

Bu borçlanmalar şunlardır:

1855 güvenceli borçlanması;

l 854 ve 1871 değiştirilmiş borçlanmasının yerini alan 1894 borçlanması;

1877 değiştirilmiş borçlanmasının yerini alan 1891 borçlanması.

Mısır Hidivlerinin birçok kez, sözü edilen borçlanmaların piyasaya çıkarılmasını üzerlerine alan kurumlara ödemeyi yükümlendikleri paralar, eskiden olduğu gibi, borçlar ödeninceye dek, 1894 ve 1891 borçlanmalarının faiz ve amortismanlarında kul­lanılacaktır. Mısır Hükümeti de güvenceli 1855 borçlanmasının faizlerinin ödenmesine eskiden yapmakta olduğu ödemeleri yapmağı sürdürecektir.

Bu 1894, 1891 ve 1855 borçlanmalarının ödenmesinin sona ermesinde, Mısır Hü­kümetinin, eskiden Mısır'ın Türkiye'ye ödediği vergiden doğan bütün yükümlülükleri sona erecektir⁶⁴.

62  Fransızca ve İngilizce metinlerde "Constantinople", İtalyanca metinde "Constantinopoli". Malbaa-i Âmire, Konya ve Erim metinlerinde "Dersaadet"; Vakit ve Peyam-ı Sabalı metinlerinde kent adı geçmemekte, "1888 senesi teşrin-i evvelin dokuzunda imza olunan mukavele" denilmektedir. (Çevirenler)

63  Fransızca metinde "Sa Majeste Imperiale le Sultan", İngilizce metinde "His Imperial Majesty the Sultan", İtalyanca metinde "Şua Maesta Imperiale il Sultano". 1920 çevirilerinde "Zat-ı Hazret-i Padişahı". (Çevirenler)

64 Prof. Erim, Sevres andlaşmasının çeviri metnini, Konya baskısından verirken, burada şöyle bir açıklama yapmaktadır: "Türkçe metinde "Muvakkat" kaydı altında gösterilen bu hükümler, Fransızca, İngilizce ve İtalyanca olan asıl metinlerde yoktur. 110 ncu maddeden itibaren 120 nci maddeye kadar, madde numaraları da asıl metne uymamaktadır. Buraya "Muvakkat'' hükümler aynen alınmış, fakat madde numaraları Fransızca metne göre düzeltilmiştir".

Gerçekten de, öteki Türkçe metinlerde de (Matbaa-i Âmire, Konya, Vakit ve Peyam-ı Sabah metinlerinde de) bu "Muvakkat" maddeler (Vakit ve Peyam-ı Sabah metinlerinin çevirisi değişik olmakla birlikte) bulunmaktadır. "Muvakkat" başlığı altında Matbaa-i Âmire, Konya ve Erim metinleri şöyledir:

MUVAKKAT

1855 istikrazı faizinin tesviyesi İngiltere ile Fransa Hükümetleri tarafından tekeffül olmağla akideyn-i âliye İngiltere hükümetinin bu faizlere müteallik bilcümle mebaliğ hakkında Fransa hükümetine tazminat ita etmeği kabul ettiğini ve binaberin Fransa hükümetini taht-ı tekeffülündeki her taahhütten azade kıldığını kaydederler.

Madde 112 (Muvakkat).— İngiltere hükümeti, Mısır hükümeti tarafından mevki-i tedavüle ihraç edilmiş olan istikrazata ait tahvilât hâmillerinin menafiini muhafaza için teminatlı düyunun taksit-i senevisi veyahut im­tiyazlı düyunun veya düyun-u muvahhidenin faizleri Mısır hükümeti tarafından tesviye olunmadığı takdirde Mısır'da tevazün-i maliyi iade eylemek ve Mısır düyun-u umumiyesi tahvilât! hâmillerinin menafiini tediye et­mek üzere Mısır tedabir-i lâzımaya tevessül edeceğini beyan eyler.

Madde 113 (Muvakkat).— Yüz on ikinci maddede İngiltere hükümeti tarafından vukubulan beyanat üze­rine Mısır düyun-u umumiyes' hâmillerinin muhafaza-i menafii için Mısır düyun-u umumiyesi komisyonuna ih­tiyaç kalmadığı cihetle tarafeyn-i akideyn-i âliye Hidiv hazretlerinin 28 teşrin-i sani 1904 tarihli emirnamelerinin Mısır hükümetince lüzum görüleceği veçhile lağıv veya tadilini kabul ederler.

Madde 114 (Muvakkat).— İngiltere hükümeti Mısır idare-yi siyasiyesinin tebeddülü üzerine 18 Mart 1885 tarihinde Londra'da imza ve sene-i merkume temmuzunun yirmi beşi tarihinde tadil edilen mukavelename muci­bince Mısır hükümeti tarafından 1885 senesinde akdedilmiş olan dokuz milyon İngiliz liralık istikrazın faizleriyle amortismanı hakkında Almanya, Avusturya, Fransa, İtalya, Rusya ve Osmanlı hükümetlerinin deruhte etmiş ol­dukları her gûna taahhüdattan hükûmat-ı mezkûreyi azade kılmağı kabul eder. İngiltere hükümeti mezkûr istik­razlara tahsis edilen 315.000 İngiliz lirasına baliğ olan taksit-i senevinin muntazaman tediyesini tekeffül eylemek mecburiyetinde olduğunu tasdik eder." (Çevirenler)

2.SUDAN

MADDE 113,

Bağıtlı Yüksek Taraflar,İngiltere Hükümeti ile Mısır Hükümeti arasında, Sudan'­ın statüsünü saptayan ve yönetimini düzenleyen 19 Ocak 1899'da imzalanmış Sözleş­me ile, Suakin⁶⁵ kentine ilişkin olarak bu sözleşmeyi değiştiren 10 Temmuz 1899'da imzalanmış ek Sözleşme konusunda bilgi edindiklerini ve bunu kaydettiklerini bildirir­ler.

MADDE 114.

Sudan uyruklarının yabancı ülkelerde İngiltere'nin diplomasi ve konsolosluk ko­rumasına hakları olacaktır.

3.  KIBRIS

MADDE 115.

Bağıtlı Yüksek Taraflar, İngiliz Hükümetince 5 Kasım 1914'de ilân edilmiş olan Kıbrıs'ın kendisine bağlanmasını tanıdıklarını bildirirler.

MADDE 116.

Türkiye, bu adanın Padişah'a⁶⁶ ödenen vergiye olan hakkı da içermek üzere, Kıb­rıs üzerinde ya da Kıbrıs'a ilişkin bütün haklarından ve sıfatlarından vazgeçer.

MADDE 117.

Kıbrıs adasında doğmuş ya da orada oturan Osmanlı uyrukları, yerel yasa koşul­lan içinde, Osmanlı uyrukluğundan ayrılarak, İngiliz uyrukluğunu alacaklardır.

KESİM X.

FAS, TUNUS

MADDE 118.

Türkiye, Fas'da Fransa'nın koruyuculuğunu [himayesini] tanır ve bunun bütün sonuçlarını kabul eder. Bu tanıma, 30 Mart 1912 tarihinden başlayarak geçerli olacak­tır.

MADDE 119.

Fas mallarına, Türkiye'ye girişte, tıpkı Fransız mallarına uygulanan rejim uygu­lanacaktır.

MADDE 120.

Türkiye, Tunus üzerinde Fransa'nın koruyuculuğunu tanır ve bunun bütün so­nuçlarını kabul eder. Bu tanıma, 12 Mayıs 1881 tarihinden başlayarak geçerli olacak­tır.                                                                                                              «

Tunus mallarına, Türkiye'ye girişte, tıpkı Fransız mallarına uygulanan rejim uy­gulanacaktır.

KESiM XI

LİBYA⁶⁷ VE EGE DENİZİ⁶⁸ ADALARI

MADDE 121.

Türkiye, 12 Ekim 1912 tarihli Lozan⁶⁹ Andlaşması gereğince, Libya'da Padişah'a⁷⁰ bırakılmış olan bütün haklardan ve sıfatlardan kesinlikle vazgeçer.

MADDE 122.

Türkiye, şimdi İtalya'nın işgalinde bulunan Ege Denizi adaları, başka bir deyimle Stampalia [Astropalia], Rodos [Rhodes, Rhodos, Rodi, Rodos], Herkit [Calki, Kharki, Calc-hi], Kerpe [Scrapanto], Kaşot [Casos, Casso], Piskopis [Piscopis, Tilos, Piscopio], İncirli [Misiros, Nisyros, Misin, Mysiros], Kalimnos [Calimnos, Kalymnos, Calymnos, Calimno], Loryos [Leros, Lero], Patnos [Patmos, Patmo], Limpos [Lipsos, Lipso], Sümbeki [Simi, Symi, Sini], İstanköy [Cos, Kos] adaları ile bunlara bağlı adacıklar ve Kastellorizo [Cas-telorizzo] adası üzerindeki bütün haklarından ve sıfatlarından İtalya yararına vazge­çer (l sayılı haritaya bakılması).

KESiM XII

UYRUKLUK

MADDE 123.

İşbu Andlaşmanın hükümleri uyarınca, Türkiye'den ayrılmış ülkelerde yerleşmiş Osmanlı uyrukları hukukça ve yerel yasaların öngördüğü koşullarla, bu ülke hangi Devlete bırakılmışsa o Devletin uyruğu olacaklardır.

MADDE 124.

Onsekiz yaşını aşmış olup da Osmanlı uyrukluğunu yitiren ve 123. Madde uya­rınca hukukça yeni bir uyrukluk edinmiş bulunan kimseler, işbu Andlaşmanın yürür-

65  Fransızca metinde "Souakin", İngilizce ve İtalyanca metinlerde "Suakin". Prof. Erim, eski harflerle yazılı Konya metninden aktarma yaparken, "Sevakin" biçiminde almıştır. Böyle okunacağı gibi, "Suvakin" de okunabilir Vakit ve Peyâm-ı Sabah metinlerinde bu kentin adı geçmemektedir. (Çevirenler).

66  1920 çevirilerinde "Zat-ı Şahane'ye". (Çeviren!er)

67  Fransızca metinde "Libye", İngilizce metinde "Libya", İtalyanca metinde "Libia". 1920 çevirilerinde "Bingazi".   (Çevirenler)

68  Fransızca metinde "Iles de la mer Egee", İngilizce metinde "Aegean Islands", İtalyanca metinde "Iso-le del Mare Egeo". Matbaa-i Âmire, Konya ve Erim metinlerinde "Adalar Denizi Adaları"; Vakit ve Peyam-ı Sabah metinlerinde   "Adalar".   (Çevirenler)

69  Ouchy  andlaşması.   (Çevirenler)

70   1920  çevirilerinde  "Zat-ı Şahane".   (Çevirenler)

71   1920 çevirilerinde "Kastellorizon: Meyis" denilmektedir. Erim metninde "Kastellorizon: Mis" denil­mektedir. Eski harflerle "Meis" yazı'ışı "Mis" de okunabilir. (Çevirenler)

lüğe giriş tarihinden başlayarak, iki yıllık bir süre içinde Osmanlı uyrukluğunu seçme hakkına sahip olacaklardır.

MADDE 125.

İşbu Andlaşma uyarınca, Türkiye'den ayrılan bir ülkede yerleşmiş ve bu ülkede halkın çoğunluğundan soy [ırk] bakımından ayrı olan, onsekiz yaşını aşmış kimseler, işbu Andlaşmanın yürürlüğe giriş tarihinden başlayarak bir yıllık bir süre içinde, seçi­len Devletin halkının çoğunluğu seçme hakkını kullanan kişiyle aynı soydan ise, Er­menistan, Azerbeycan, Gürcistan, Yunanistan, Hicaz, Irak⁷², Suriye, Bulgaristan ya da Türkiye'yi seçebileceklerdir.

MADDE 126.

124. ve 125. Maddelerdeki hükümler uyarınca, seçme haklarını kullanan kimse­ler, bunu izleyen oniki ay içinde konullarını [ikametgâhlarını], seçme haklarını hangi Devletten yana kullanmışlarsa o Devletin ülkesine taşımak zorundadırlar.

Bu gibi kimselerin, seçme haklarını kullanmazdan önce, oturmakta oldukları öteki Devletin ülkesinde malik oldukları taşınmaz malları ellerinde tutmağa hakları olacak­tır.

Bu gibi kimseler, her çeşit taşınır mallarını yanlarında götürebileceklerdir. Bu yüz­den, kendilerinden, bu malların çıkarılışı ya da sokuluşu için hiçbir vergi ya da harç alınmayacaktır.

MADDE 127.

Bağıtlı Yüksek Taraflar, işbu Andlaşmada, ya da Almanya, Avusturya, Bulgaris­tan ya da Macaristan ile yapılmış Barış Andlaşmalarında, yâ da Müttefik Devletlerle, ya da onlardan biriyle Rusya arasında, ya da Müttefik Devletlerden herhangi birileri aralarında yapılmış bir Andlaşmada öngörülen ve ilgililere, edinme yolu açık bulunan .herhangi bir uyrukluğa geçme olanağını sağlayan seçme hakkını kullanmasına, her­hangi bir engel çıkartmamayı yükümlenirler.

Özellikle, Türkiye, 125. Maddede öngörülen seçme hakkını kullanmak isteyen kişilerin isteyerek göç etmelerini, elindeki bütün olanaklarla kolaylaştırmayı ve bu amaçla Milletler CEMİYETİ Konseyince öngörülecek bütün önlemleri almayı yükümle­nir.

MADDE 128.

Türkiye, ister bir başka uyrukluğa geçme, ister bir Andlaşma hükmüyle Mütte­fik Devletlerin ya da yeni Devletlerin yasaları gereğince ve bu Devletlerin yetkili ma­kamlarının kararları uyarınca kendi uyrukluğundan herhangi bir yeni uyrukluğa geç­miş ya da geçecek olanların bu uyrukluğunu tanımayı ve bu yeni uyrukluğu almalarıy­la bu uyrukları asıl [köken] Devletlerine karşı her bakımdan her türlü bağlılıktan kur­tulmuş saymayı yükümlenir.

Özellikle, işbu Andlaşmanın yürürlüğe girmesinden önce, Müttefik Devletlerden, birinin yasası uyarınca bu Devletin uyrukluğunu almış olan kişiler, Osmanlı yasasının

buna aykırı hükmü ne olursa olsun, Osmanlı Hükümetince, adı geçen Devletin uyruğu olmuş ve Osmanlı uyrukluğunu yitirmiş sayılacaklardır. Bu uyrukluğun alınması ne­deniyle, Osmanlı yasasınca öngörülen hiçbir mala elkoyma ya da başka ceza uygulan­mayacaktır.                                                                                       

MADDE 129.

Osmanlı uyrukluğu dışında bir uyrukluğu bulunan ve işbu Andlaşmanın yürür­lüğe girdiği tarihte, 95. Madde uyarınca saptanacağı biçimde, Filistin sınırları içinde yerleşmiş olan Yahudiler, herhangi bir başka uyrukluk söz konusu olmaksızın, hukuk­ça Filistin uyruğu olacaklardır.

MADDE 130.

İşbu Kesimdeki hükümlerin uygulanmasında, her bakımdan, evli kadınların du­rumu kocalarının, onsekiz yaşından küçük çocukların durumu da ana-babanın duru­muna göre ayarlanacaktır.

MADDE 131.

Bu Kesimin hükümleri, 83. Maddede öngörülen kesin statü kurulur kurulmaz izmir kenti ile, 66. Maddede tanımlanan topraklara da uygulanacaktır.

KESiM XIII

GENEL HÜKÜMLER

MADDE 132.

Türkiye, işbu Andlaşma ile saptanan sınırlan dışında, işbu Andlaşma gereğince başka herhangi bir düzenleme konusu yapılmamış Avrupa dışındaki bütün topraklar üzerinde, ya da topraklara ilişkin olarak, ileri sürebileceği tüm haklarından ve sıfat­larından, her bakımdan, Başlıca Müttefik Devletler yararına vazgeçtiğini bildirir.

Türkiye, yukarıdaki hükmün sonuçlarını düzenlemek için, Başlıca Müttefik Dev­letlerin, gerektiğinde üçüncü Devletlerle anlaşarak, aldıkları ya da alacakları önlemleri tanımayı ve kabul etmeyi yükümlenir.

MADDE 133.

Türkiye, Müttefik Devletlerce, Türkiye'nin yanında savaşa katılan Devletlerle yapılan Barış Andlaşmalarının ve Ek Sözleşmelerin tüm geçerliliğini tanımayı, eski Alman İmparatorluğu'nun, Avusturya'nın, Macaristan'ın ve Bulgaristan'ın toprak­larına ilişkin olarak varolan ya da varolacak hükümleri kabul etmeyi ve yeni Devlet­leri, bu biçimde saptanan sınırlar içinde tanımayı yükümlenir.

MADDE 134.

Almanya, Avusturya, Bulgaristan, Yunanistan, Macaristan, Polonya, Romanya, Sırp-Hırvat-Sloven Devleti ve Çeko-Slovakya Devletinin sınırlarını, Türkiye, 133. Maddede öngörülen Andlaşmalar ya da ek her türlü sözleşmelerle saptanacak biçim-leriyle tanıdığını ve kabul ettiğini şimdiden bildirir.

72 Fransızca metinde "Mesopotamie", İngilizce ve İtalyanca metinlerde "Mesopotamia". Matbaa-i Âmire, Konya ve Erim metinlerinde "Elcezire"; Vakit ve Peyam-ı Sabah metinlerinde "Irak". (Çevirenler)

MADDE 135.

Türkiye, Müttefik Devletlerin l Ağustos 1914 tarihindeki eski Rusya İmparator­luğu topraklarının tümü ya da bir bölümü üzerinde kurulmuş ya da kurulacak olan Devletlerle yapabilecekleri bütün andlaşmaların ya da anlaşmaların tam geçerliliğini ve bu Devletlerin bu biçimde saptanacak sınırlarını tanımayı yükümlenir.

Türkiye, sözü edilen bu Devletlerin bağımsızlığını, sürekli ve dokunulmaz olarak tanır ve buna saygı göstermeği yükümlenir.

İşbu Andlaşmanın VIII. Bölümünün (Malî Hükümler) 259. Maddesinde ve IX. Bölümünün (Ekonomik Hükümler) 277. Maddesinde yer alan hükümler uyarınca, Türkiye, kendisiyle Rusya'daki Maksimalist⁷³ Hükümet arasında yapılan Brest-Litovsk Andlaşmalarıyla bütün öteki andlaşmaların, anlaşmaların ya da sözleşmelerin orta­dan kaldırılmış olduğunu kesinlikle kabul eder.

MADDE 136.

İşbu Andlaşmanın yürürlüğe girişini izleyen üç ay⁷⁴ içinde, Britanya İmparator­luğu, Fransa, İtalya ve Japonya Hükümetlerinin herbirince atanacak dört üyeden olu­şan ve, herbiri bu amaçla birer uzman göstermeğe çağrılacak, müttefik ve tarafsız öteki Kapitülasyoncu⁷⁵ Devletlerin teknik uzmanlarının da yardımıyla, Türkiye'de bugünkü adalet konularındaki Kapitülasyonlar rejiminin yerini alacak bir adalet reformu tasa­rısı hazırlamak için bir Komisyon kurulacaktır. Bu Komisyon, Osmanlı Hükümetiyle danıştıktan sonra, ya karma ya da birleştirilmiş bir adalet rejiminin benimsenmesini öğütleyecektir.

Komisyonun hazırlayacağı tasarı ilgili Müttefik ya da tarafsız Devletlerin Hükü­metlerine sunulacaktır. Başlıca Müttefik Devletler bunu kabul eder etmez, yeni rejimi kabul etmeği şimdiden yükümlenen Osmanlı Hükümetine bildireceklerdir.

Yeni rejimin yürürlüğe girmesi süresi konusunda, Başlıca Müttefik Devletler ken­di aralarında ve, gerekirse, ilgili öteki ya da tarafsız Devletlerle anlaşmak haklarını saklı tutarlar.

MADDE 137.

VII. Bölüm(Yaptırımlar)⁷⁶ hükümleri saklı kalmak üzere, Türkiye'de oturanla­rın hiçbiri, l Ağustos 1914 tarihinden sonra, işbu Andlaşmanın yürürlüğe girişine ka­dar, askerlik ya da siyasal davranışları, ya da Müttefik Devletlere ya da bunların uy­ruklarına yaptıkları herhangi bir yardımdan ötürü, hiçbir bahane ile rahatsız edile-

meyecek ve incitilmeyecektir; Türkiye'de oturan bir kişiye ilişkin olarak, bu nedenle, verilen herhangi bir yargı kararı tümüyle yok sayılacak ve başlamış herhangi bir ko­vuşturma durdurulacaktır.

MADDE 138.

İşbu Andlaşma gereğince Türkiye'den ayrılan topraklarda oturanlardan hiçbiri, l Ağustos 1914 tarihinden bu yana göstermiş olduğu siyasal tutumu yüzünden ya da işbu Andlaşma uyarınca uyrukluğunun düzenlenmesi nedeniyle rahatsız edilmeyecek ya da incitilmeyecektir.

MADDE 139.

Türkiye, başka herhangi bir Devletin egemenliği ya da koruyuculuğu [himayesi] altında bulunan Müslümanlar üzerinde, ne nitelikte olursa olsun, her çeşit egemenlik ve yargı hakkından kesinlikle vazgeçer.

İşbu Andlaşma gereğince Türkiye'den ayrılan ya da şimdi Türkiye'nin tanıdığı bir statüsü bulunan topraklarda hiçbir Osmanlı makamınca doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak hiçbir yetki kullanılmayacaktır.