Vergi Mevzuatı  
Resmi Gazete: 09.03.1963 
Maliye Bakanlığından: 
Kurumlar Vergisi Kanunu Genel Tebliği  
Seri No:12
 
            18/2/1963 tarih ve 199 sayılı kanunla, 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 1,2,3,4,5,6,7,8,11,14,15,18,19,20,21,24,28. ve 41 inci maddeleriyle, aynı kanunun 192 sayılı kanunla muaddel 12,13 ve 44 üncü maddeleri değiştirilmiş bulunmaktadır.

            Bu değişiklik ve ilavelere ve bunların tatbik şekline ait gerekli açıklamalar 5422 sayılı kanunun madde numaraları esas alınmak suretiyle aşağıda göterilmiştir.

            MADDE 4 - Maddedeki başlıca değişiklik 2 nci fıkraya verilen sarahatla ifade olunabilir. Filhakika, birinci fıkrada zikredilen şartları haiz oldukları halde müstakil muhasebeleri bulunmayan veya kendilerine muayyen bir sermaye tahsis edilmemiş olan bazı iktisadi kamu müesseselerinin vergi mükellefiyetlerinin tayininde tatbikatta zaman zaman hasıl olan tereddütler bu hükümle artık bertaraf edilmiş olmaktadır.

            MADDE 5 - Dernek, tesis ve vakıflara ait iktisadi işletmelerin mahiyetini açıklayan bu maddeye (Aynı mahiyetteki yabancı işletmeler) ibaresi ilave edilmiş bulunmaktadır. Kanunun tadilinden önce 6 ncı maddede yabancı derneklere ait iktisadi müessese ve işletmeler yönünden mevcut olan hüküm yabancı tesis ve vakıflara bağlı iktisadi işletmelere de teşmil edilerek ilgisine binaen bu maddeye ithal olmuştur. Bu itibarla, gerek yabancı derneklere ve gerekse yabancı tesis ve vakıflara ait olup da sermaye şirketleri ile kooperatif şirketler haricinde kalan ticari, sınai ve zirai işletmelerin kazanç gayesi güdüp gütmemelerine, tüzel kişiliği haiz olup olmamalarına ve kendilerine tahsis edilmiş sermaye ile müstakil muhasebelerinin bulunup bulunmamasına bakılmaksızın, kurumlar vergisi mevzuuna alınması iktiza etmektedir.

            Ayrıca, birinci maddede tesis hükmünde oldukları zikredilen cemaatlere ait iktisadi işletmeler de dolayısiyle bu maddede tarif olunmakta, böylece cemaatlere ait olup da, bir önceki fıkrada zikrettiğimiz şartları haiz olan işletmelerin aynı surette vergi mevzuunda mütalaa edilmeleri gerekmektedir.

            MADDE 6 - Bu maddede yapılan değişiklik ile, aynı zamanda yabancı kamu idare ve müesseselerine ait veya tabi olan sermaye şirketleri ile kooperatif şirketler aricinde kalan ticari, sınai ve zirai işletmeler de vergi mevzuuna alınmıştır.

            Bu suretle, doğrudan doğruya yabancı bir devlete ait iktisadi işletmelerin yanında bilfarz, bu devletin bir belediyesine, vilayet veya eyaletine (kamu idareleri), veyahut bir üniversitesine (kamu müessesesi ait olan ve gerekli şartları taşıyan iktisadi işletmelerin de kurumlar vergisine tabi tutulması lazım gelir. Bu meyanda kanunun muafiyete ait hükümlerinin ayrıca nazarı itibare alınması gerekeceği de tabiidir.

            MADDE 7 - Muaflıklara taalluk eden bu maddede evvelce yer alan PTT idaresi 6145 sayılı Kanunla, Devlet Demiryolları 6186 sayılı Kanunla birer iktisadi devlet teşekkülü haline getirilmiş ve bu bünye değişikliğinden beri kurumlar vergisine tabi tutulmuş olduklarından, maddeden çıkarılmışlardır. Keza 6623 sayılı Kanunla bir anonim ortaklık - Türk Hava Yolları Anonim Ortaklığı - haline getirilen Devlet Havayollarına ait muafiyet esasen manasını kaybettiği cihetle, maddeden çıkarılmış bulunmaktadır.

            Darphane ve Damga Matbaası, Milli Piyango İdaresi ve Askeri Fabrikalar hakkında ötedenberi mevcut olan kısmi muafiyet hükümleri 1 numaralı bentte bir araya getirilmiş ve askeri fabrikalar deyimine atelyeler kelimesi de ilave edilmek suretiyle hükme açıklık verilmiştir. Bu suretle fabrika vüs'at ve mahiyetinde olmıyan askeri işyerlerinin de ayni şartlar dahilinde muafiyetten istifade ettirilmesi gerekeceği sarahata bağlanmış bulunmaktadır.

            Tadilden önceki 8 numaralı bende tekabül eden 3 numaralı bende (kitap, gazete ve mecmua yayın evleri) ilave edildiğinden, kamu idare ve müesseseleri veya dernek, tesis ve vakıflar - 7 nci bend delaletiyle - tarafından fıkrada belirtilen maksatlarla işletilen ve kitap, gazete veya mecmua yayımı ile iştigal eden müesseselerin kurumlar vergisinden muaf tutulması gerekir.

            7 numaralı bendde - eski 12 numaralı bend - yapılan tadilat ile, bu bend içinde bulunan (halkevleri ve halkodaları) tabiri metinden çıkarılmış ve bu bende göre vergiden muaf tutulacak kurumların muafiyetten istifade edip edemiyeceklerine dair karar verme yetkisi Maliye Bakanlığına bırakılmıştır.

            12 numaralı bendde - tadileden önceki 17 numaralı bend – muafiyetin hudutlarını ve şumulünü genişletici hükümler vazolunmuştur. Şöyleki, köylere, köy birliklerine ve köy belediyelerine ait değirmenlerle bu amme teşekküllerine bağlı ve il sınırı içindeki yolcu taşıma işletmeleri muafiyete alınmış ve bu bendde zikredilen ve ötedenberi vergiden muaf bulunan tarım işletmeleriyle hamam ve çamaşırhane gibi işletmelerin köy belediyelerine ait olması halinde de muafiyetten faydalanmaları temin edilmiştir.

            14 numaralı bende - tadilden önceki 19. bend - münhasıran kanser, cüzzam ve trahom tedavi eden hastaneler ilave edilmiş olduğundan, hukuki şekli ne olursa olsun, münhasıran kanser, cüzzam ve trahom tedavi eden bir kurumun da bu faaliyetinden sağlıyacağı kazanç, kurumlar vergisinden muaf tutulacaktır.

            MADDE 11 - Bu madde hükmünün, maksadına aykırı surette anlaşılmasını önlemek amaciyle kelime ve ifadelerde düzeltmeler yapılmış bulunmaktadır. Şöyleki değişiklikten önceki (kanuni veya iş merkezleri) ibaresinden, kanuni merkez veya iş merkezinden her hangi birinin Türkiye içinde bulunmaması halinde dar mükellefiyetin bahis konusu olabileceği manası çıkmakta idi. Böyle bir anlayışa mahal kalmamak ve dar mükellefiyetin uygulanabilmesi için ilgili kurumun kanuni ve iş merkezlerinden her ikisinin Türkiye dışında bulunması icabettiğini ifade etmek üzere, bahis konusu hükme gereken şekil verilmiştir.

            MADDE 18 - Yabancı Ulaştırma kurumlarında kurum kazancının tespitine taalluk eden bu maddedeki en önemli değişiklik, bahis mevzuu kurumların hasılatına uygulanmakta ve evvelce üç yıl için tayin edilmekte olan ve bu müddet geçmeden değiştirilmesine imkan bulunmayan ortalama emsal nispetlerinin, en az bir yıl uygulanmış olması şartiyle, Bakanlıkça lüzum görüldüğü takdirde değiştirilebileceği hususudur.  Yeni hükme göre, Maliye Bakanlığınca tespit olunan bu ortalama emsal nispetleri değiştirilmediği müddetçe bunların uygulanmasına devam edilecektir. Bunun dışında kalan değişiklikler maddeye sarahat vermeye matuf bulunmaktadır.

            MADDE 19 - 12 nci maddenin 1 ve 7 numaralı fıkraları hükümlerine göre Türkiye'den ticari ve arızi ticari kazançlar sağlayan yabancı ulaştırma kurumlarının hasılatına giren unsurları gösteren bu maddenin ilk fıkrasına bu ciheti belirten sarih bir ifade verilmiş, keza vuzuhu temin yönünden diğer fıkralarda da bir kısım değişiklikler yapılmıştır.

            MADDE 20 - Kanunun 27 nci maddesinin 3 numaralı fıkrasında evvelce yapılmış olan tadille, dar mükellefiyete tabi yabancı kurumların vergisinin, bu kurumların Türkiye'de müdür ve temsilcilerinin bulunmaması hallerinde, kazanç ve iratları yabancı kurum sağlıyanlar adına tarholunacağı hükme bağlanmıştır.Buna uygun olarak 20 nci maddede bu kerre yapılan değişiklikle, vergi sorumlusunun da vergi mükellefi gibi (*) ... beyanname verebilmesine imkan verilmiştir. Bu itibarla, vergi sorumlusu sıfatiyle, dar mükellefiyete tabi kurumlar için beyanname veren gerçek veya tüzel kişilerden başkaca bir vesika - Vekaletname v.s. - aranılmaksızın beyannamelerinin yürürlükteki hükümler dahilinde kabulü ile mezk-r kurumların vergilerinin bunlar adına tarhedilmesi icabeder.

            Tadilden önceki 20 nci maddenin 2 nci fıkrasında mevcut olan (kendilerine doğrudan doğruya bağlı sair iş yerleri) ibaresi (kendilerine bağlı sair iş yerleri) şekline getirilmiş olduğundan, mükelleflerin kendine doğrudan doğruya veya dolayısiyle bağlı olan bütün sair iş yerleri için tek bir beyanname vermeleri gerekmektedir.

            Ancak, maddenin son fıkrasına müsteniden kamu tüzel kişileri ile dernek, tesis ve vakıfların kendilerine bağlı olan ve tüzel kişiliği haiz bulunmayan iktisadi müessese ve işletmelerin her biri için ayrı ayrı beyanname verilmesi mümkündür.

            Diğer taraftan, beyannamenin, ilgili bulunduğu hesap döneminin neticelerini ihtiva edeceği hakkındaki hüküm de, ilgisine binaen 21 inci maddeden 20 nci maddeye nakledilmiş bulunmaktadır.

            MADDE 21 - Bu maddenin değişik birinci fıkrasında, kurumlar vergisi beyannamesinin hesap döneminin kapandığı ayı takip eden dördüncü ay içinde verileceği hükme bağlanmaktadır. Yeni hüküm ile eskiden mevcut olan ve hesap döneminin kapandığı tarihten başlıyarak dört ay devam eden beyanname verme süresi değiştirilmekte ve kurumlar vergisi beyannamesinin hesap döneminin takvim yılı olduğu hallerde Nisan ayı içerisinde, özel hesap dönemi uygulanıyorsa bu dönemin kapandığı ayı takip eden dördüncü ayda verilmesi iktiza etmektedir.

            Maddeye yeniden ilave edilen bir hüküm mucibince, dar mükellefiyette vergi muhatabının - dar mükellef olan kurumun müdür veya temsilcisinin ve bunlar mevcut değilse kazanç ve iratları yabancı kuruma sağlıyanların - Türkiye'yi terketmesi halinde kurumlar vergisi beyannamesinin memleketi terke tekaddüm eden 15 gün içinde verilmesi lazım gelmektedir.

            Maddeye eklenen diğer bir hüküm de, dar mükellefiyette mükellefin bağlı olduğu vergi dairesi mevzuuna taalluk etmektedir. Buna göre, dar mükellef olan kurumun Türkiye'de iş yeri veya daimi temsilcisinin bulunmaması hallerinde, kuruma kazanç sağlayanların bağlı olduğu vergi dairesi, mükellefin bağlı olduğu vergi dairesi addedilecektir.

            MADDE 28 - Bu maddenin sonuna eklenen bir fıkra ile, kanunun 24 üncü maddesinde yapılan tadilat ile ihdas olunan hükümlere mütenazır olarak, tevkif yolu ile ödenen vergiler için, yıllık ve özel beyanname verilmemesi hallerinde, tevkifatın ilgili bulunduğu dönemlerin vergilendirme dönemi sayılacağı açıklanmıştır. Tevkifat bir ay zarfında ödenen veya tahakkuk ettirilen kazanç ve iratlar hakkında bahis konusu olduğuna göre, tevkifatın ilgili bulunduğu dönem ibaresinden, tevkifatın taalluk ettiği ay kasdedilmektedir.

            MADDE 41 - Bu maddeye yapılan ilave ile, Kurumlar Vergisinin tevkif yoluyla alınması hallerinde, bu verginin ödenme zamanı tayin edilmiştir. Buna göre, 24 üncü maddeye göre tevkif yoliyle alınan kurumlar vergisinin tevkifatla ilgili muhtasar beyannamenin verilme süresi içinde ödenmesi gerekmektedir. Yani, bir ay içinde kesilmiş bulunan vergilerin müteakip ayın 20 inci günü akşamına kadar hem beyan edilmesi ve hem de ödenmiş olması lazımdır.

            MADDE 44 - Kesilen vergilerin mahsubu hakkındaki hükümleri ihtiva eden bu maddede muaddel 24 üncü maddeye paralel olarak gerekli değişiklik yapılmıştır. Böylece kurumlar vergisi beyannamesinde gösterilen kazançlardan Gelir Vergisi kanununa tevfikan kesilmiş olan vergilerin de, beyanname üzerinden hesaplanan kurumlar vergisinden mahsubuna imkan verilmiştir.

            Diğer taraftan, mahsubu gereken miktar beyanname üzerinden hesaplanan kurumlar vergisinden fazla olduğu takdirde, keyfiyetin vergi dairesi tarafından mükellefe yazı ile bildirilmesi ve aradaki farkın mükellefin işbu yazıyı tebellüğü tarihinden itibaren bir yıl içinde mürcaatı halinde kendisine iade olunması esası kabul olunmuştur. Bir yıl içinde müracaat etmeyen mükelleflerin bu farktan doğan alacakları düşecektir.

            Yukarıda temas olunan değişiklikler ve ilavelerin bir kısmı ile ilgili olarak 199 sayılı Kanunda geçici beş madde yer almaktadır.

            Gereğinin bu esaslar dahilinde yapılması rica olunur.

                                                              Maliye Bakanı Y.
            CAVİT KİNAY                          MEHMET AKMANSU