Vergi Mevzuatı  
Resmi Gazete: 12.04.1984 Perşembe Sayı: 18370 (Asıl) 
Maliye Bakanlığından: 
Kurumlar Vergisi Kanunu Genel Tebliği  
Seri No:26
 
            14 Ocak 1984 gün ve 18281 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 4/1/1984 tarihli ve 2970 sayılı Kanunla 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununa Geçici 10 uncu madde eklenmiştir. Bu maddenin uygulamasıyla ilgili olarak Bakanlığımıza yansıyan muhtelif sorunların çözümü amacıyla aşağıdaki açıklamaların yapılması gerekli görülmüştür. 

            1 - İstisnadan Yararlanma Şartları : 

            Kurumlar Vergisi Kanununa eklenen Geçici 10 uncu madde hükmüne göre; tam mükellefiyete tabi kurumların iştirak hisselerinin veya gayrimenkullerin 1984 yılında satışından doğan kazançların tamamının, 1985 yılında satışından doğan kazançların ise % 80'inin kurum sermayesine ilave edilmesi şartıyla, sermayeye eklenen bu kazançların Kurumlar vergisinden istisna edilmesi öngörülmüştür. 

            Bu hüküm gereğince, tam mükellef kurumların iştirak hisselerinin veya gayrimenkullerinin satışından doğan kazançlarının kurumlar vergisinden istisna edilebilmesi için 

            a) Gayrimenkul ve menkul kıymet ticareti mahiyetinde olmamak şartıyla yıl içinde alınıp satılanlar dahil, satışı yapılan iştirak hisseleriyle gayrimenkullerin 1983 veya 1984 hesap dönemine ait bilançolarda yer alması, (örneğin 1984 yılında satın alınan bir fabrikanın bir bölümünün aynı yıl içinde satılmasından doğan kazancın tamamının sermayeye eklenmesi halinde sözkonusu kazanç kurumlar vergisinden istisna edilecektir.) 

            b) Söz konusu iştirak hisselerini veya gayrimenkullerin 1984 yılında satılması halinde sağlanan kazancın tamamının 1985 yılında satılması halinde ise sağlanan kazancın % 80'inin satışın yapıldığı yılda sermayeye eklenmesi, 
            gerekmektedir. 

            Bu madde gereğince sermayeye eklenen kazançlar 1990 yılı sonuna kadar herhangi bir surette işletmeden çekilir veya işletme tasfiye edilirse, bu kazançlar, kazancın işletmeden çekildiği veya işletmenin tasfiyeye girdiği yılın kazancı sayılarak vergilendirilecektir. 

            2 - Rüçhan Hakkının Satışı : 

            Pay sahipliği sıfatına bağlı kanuni yeni pay alma hakkının (Rüçhan Hakkının) satışı ile kurumların likit kaynaklarının bağlı değerlere dönüşmemesi amaçlandığından bu devir dolayısıyla elde edilecek kazancın da sermayeye eklenmesi şartıyla istisnadan yararlandırılması maddenin getiriliş amacına uygundur. Rüçhan hakkının kullanılması suretiyle elde edilecek ortaklık paylarının satışı da rüçhan hakkının devri sonucunu doğuracağından aralarında bir nitelik farkı bulunmamaktadır. Bu nedenle, kurumların sermaye arttırımına gitmeleri halinde, arttırılan sermayeden yeni pay alma hakkının 1984 veya 1985 yılında satışı dolayısıyla elde edilecek kazancın da satıldığı yılda sermayeye eklenmesi şartıyla kurumlar vergisi istisnasından yararlandırılması gerekmektedir. 

            3 - Gelir ve Kurumlar Vergisi Tevkifatı : 

            Diğer taraftan, maddenin ikinci fıkrası hükmü ile gayrimenkullerin veya iştirak hisselerinin satışından doğan kazancın sermayeye ilave edilmesinin kar dağıtımı sayılmayacağı ve sermayeye ilave edilen bu kazançların Gelir Vergisi Kanununun 94 ncü maddesine göre tevkifata tabi tutulmayacağı hükme bağlanmıştır. 

            Bu durumda tam mükellefiyete tabi kurumların aktiflerine dahil bulunan iştirak hisselerinin veya gayrimenkullerin 1984 yılında satışından doğan kazancın tamamı, 1985 yılında satışından doğan kazancın ise % 80'i aktif kıymetlerin satıldığı yılda sermayeye eklenme şartıyla Kurumlar Vergisinden müstesna olduğu gibi, ortaklar bakımından da gelir vergisine tabi bir kazanç olarak kabul edilmemiştir. 

            Ayrıca tam mükellef kurumlarca sermayelerine eklenen söz konusu kazançlardan dar mükellefiyete tabi ortak kurumlara isabet eden kar payları Kurumlar Vergisi Kanununun 24 üncü maddesi uyarınca da tevkifata tabi bulunmayacaktır. Çünkü geçici 10 ncu maddenin ikinci fıkrasında "bu kazançların sermayeye ilƒvesi kƒr dağıtımı sayılmaz." dendiğine göre ortak dar mükellef kurumların elde ettikleri bir menkul sermaye iradının varlığından söz edilmiyecektir. 

            4 - İştirak Hisseleri Deyiminin Kapsamı : 

            Maddede yer alan "iştirak hisseleri" deyimi tam mükellef kurumların menkul değerler portföyüne dahil hisse senetleriyle, iştirakler hesabında izlenen ortaklık paylarını ifade etmektedir. 

            5 - Menkul Kıymet ve Gayrimenkul Ticaretiyle Uğraşanlarda İstisna : 

            Maddenin üçüncü fıkrası hükmü ile menkul kıymet veya gayrimenkul ticareti ile uğraşan kurumların bu amaçla ellerinde bulundurdukları değerlerin satışından sağladıkları kazançlar istisna kapsamı dışında tutulmuştur. Bu itibarla, anılan kurumların söz konusu aktif değerlerin  satışından sağladıkları kazançlar hasılatlarına dahil edilerek vergilendirilecektir. 

            Ancak, bu kurumların faaliyetlerine tahsis ettikleri gayrimenkullerin satışından sağladıkları ve sermayelerine ekledikleri kazançlar istisnadan yararlandırılacaktır. ™rneğin aktife kayıtlı işyeri olarak kullanılan binanın 1984 veya 1985 yılında satılması halinde bu satıştan doğan kazancın 1984 yılında tamamının, 1985 yılında ise % 80'inin sermayeye eklenmesi şartıyla sermayeye eklenen bu kazançlar Kurumlar Vergisinden istisna edilecektir. 

            6 - Nev'i Değiştiren İşletme veya Şirketlerde İstisna : 

            1984 veya 1985 yıllarında sermaye şirketine devrolunan ferdi işletmeler ile nev'i değiştirmek suretiyle sermaye şirketine dönüşen kollektif veya adi komandit şirketler de, dönüşümden sonra söz konusu geçici 10 uncu madde hükümlerinden yararlanabileceklerdir. 

            7 - Yeniden Değerleme Yapan İşletmelerde İstisnanın Uygulanması : 

            Vergi Usul Kanununun 2791 sayılı Kanunla değiştirilen geçici 11 nci maddesi uyarınca, yeniden değerlemeye tabi tutulan gayrimenkuller ile iştirak edilen kurumun yeniden değerleme yapması ve değer artışı fonunu sermayeye eklemesi nedeniyle elde edilen hisse senetleri veya sahip olunan ortaklık paylarının 1984 veya 1985 yıllarında satışından doğan kazançların yukarıda açıklanan şartlar dahilinde sermayeye eklenmesi halinde sermayeye eklenen bu kazançların da istisnadan yararlanacağı tabiidir. Tebliğ olunur.