Vergi Mevzuatı  
Resmi Gazete: 13.07.1995 Perşembe Sayı: 22342 (Asıl) 
Maliye Bakanlığından: 
Gelir Vergisi Genel Tebliği
Seri No:185
  
           Bilindiği üzere, zirai ürün bedelleri üzerinden yapılacak vergi tevkifatı ve bu vergi tevkifatı ile ilgili müteselsil sorumluluk uygulaması, 15.09.1990 gün ve 20636 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 164 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde açıklanmıştı. 

           Bakanlığımıza intikal eden olaylardan, ticaret borsalarının kotasyon listesine dahil olan ürünlerden hangilerinin alım-satımında gelir vergisi tevkifatı yapılması gerektiği ve listeye dahil olmayan ürünlerin ticaret 
borsalarına tescilinde bu ürün bedelleri üzerinden indirimli oranlarda tevkifat yapılıp yapılmayacağı konularında bazı tereddütlerin olduğu anlaşılmıştır. 

           Öte yandan, 27,06.1995 tarihli ve 22326 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 552 sayılı Yaş Sebze ve Meyve Ticaretinin Düzenlenmesi ve Toptancı Halleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 18 inci maddesinde, üretici birliklerine veya toptancı hallerinde satılan zirai ürün bedelleri üzerinden yapılacak 
vergi tevkifatının, ticaret borsalarında tescil edilerek alım-satımı yapılan zirai ürünlere uygulanan oranda yapılması hükme bağlmanmıştır. 

           Diğer taraftan, aynı tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan, 557 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 5590 sayılı Kanunun bazı maddelerinde değişiklikler yapılmıştır. 557 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 8 inci 
maddesi ile değişik 5590 sayılı Kanunun 50 nci maddesinin 2 nci fıkrasında, Ticaret Borsaları Kotasyon listesine dahil olmayan ürünlerin de talebe bağlı olarak borsada tescil ettirilebileceği belirtilmiştir. Ayrıca, aynı Kanun 
Hükmünde Kararname ile 5590 sayılı Kanuna eklenen Ek 10 uncu madde ile de borsalarda tescili yapılacak alivre muamelelerin sözleşme ile yapılacağı hükme bağlanmıştır. 

           Uygulamada tereddüte düşüldüğü görülen konular ile yukarıda belirtilen Kanun Hükmünde Kararnamelerle yapılan düzenlemeler hakkında aşağıdaki açıklamaların yapılması gerekli görülmüştür. 

           1) BORSA KOTASYON LİSTESİNE DAHİL OLAN ÜRÜNLERDEN, GELİR VERGİSİ TEVKİFATINA TABİ OLAN VE OLMAYANLAR 

           5590 saylı Kanuna göre kurulmuş olan ticaret borsalarına tescil ettirilmesi zorunlu olan (borsa kotasyon listesine dahil) ürünler ek liste'de belirtilmiştir. 

           Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'nca (İç Ticaret Genel Müdürlüğü) Türkiye genelinde uygulanan kotasyon listesinde yer alan ürünler incelenmiş ve bu ürünlerden hangilerinin alım bedelleri üzerinden tevkifat yapılacağı, 
hangilerinin alım bedelleri üzerinden tevkifat yapılmayacağı ek liste'de ürün bazında "tevkifata tabi" veya "tevkifata tabi değil" şeklinde belirtilmiştir. 

           Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinde, vergi tevkifatı yapmak zorunda olanlar hükme bağlanmış ve bu konuda 164 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde ayrıntılı açıklamalar yapılmıştır. 

           Bir ürünün alım bedelinin, ekli listedeki "Vergi Tevkifatına Tabi" olan ürün kapsamında bulunması halinde, bu ürün bedelleri üzerinden yapılacak vergi tevktifatı hakkında vergi sorumluları ve ticaret borsalarınca, 164 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde yer alan açıklamalara göre işlem yapılacaktır. 

           Diğer taraftan, ekli liste'de yer alan ve alım bedelleri gelir vergisi tevkifatına tabi olmayan ürünlerin, çiftçiler dışında kalan kimselerden satın alınması işleminin ticaret borsalarınca tescilinde, gelir vergisi tevkifatı 
aranılmayacaktır. Ancak, ekli liste'de tevkifata tabi olmadığı belirtilen ürünlerin çiftçilerden satın alınması halinde (bu alım-satım işlemi borsada tescil edilmiş olsa dahi), bu ürün bedelleri üzerinden gelir vergisi tevkifatının yapılacağı tabiidir. 

           Diğer bir ifadeyle, ekli listede alım bedeli üzerinden vergi tevkifatı yapılmayacağı belirtilen ürünlerin, küçük çiftçi muaflığından yararlanan veya götürü gider uslulüne göre vergilendirilen çiftçilerden müstahsil makbuzu 
düzenlemek, gerçek usulde vergiye tabi çiftçilerden de fatura düzenlettirmek suretiyle satın alınması halinde, bu ürünlerin bedelleri üzerinden vergi tevkifatı yapılacaktır. 

           ÖRNEK 1 
           Götürü gider usulünde vergilendirilen çiftçi (A), imal ettiği peynirleri tacir (B)'ye satmıştır. 

           Peynirin alım bedelinin ekli listede tevkifata tabi olmadığı belirtilmekle birlikte gerek tacir (B)'nin bu ürünü müstahsil makbuzu düzenlemek suretiyle çiftçiden alması, gerekse bu ürünü çiftçi (A) yönünden "işlenmiş zirai ürün" olması nedenleriyle, tacir (B) tarafından bu ürünün alım bedeli üzerinden vergi tevkifatı yapılacaktır. 

           ÖRNEK 2  
           Tacir (C), borsa'da tescil ettirerek çiftçilerden 20 adet koyun almış ve bu ürünlerin bedellerine ait zirai gelir vergisi tevkifatını beyan ederek ödemiştir. Tacir (C) bu hayvanları, bulunduğu yerdeki mezbahada kestirerek et, 
sakatat, deri, bağırsak ve diğer yan ürünleri elde etmiştir. 

           Tacir (C) bu ürünleri yine borsa'da tescil ettirerek, çeşitli tacirlere satmıştır. Ticaret borsası, koyunların alınışında bunların bedelleri üzerinden vergi tevkifatının yapıldığına kanaat getirirse, tacir (C)'nin et, sakatat, deri ve diğer ürünlerinin satış işlemini tescil ederken, ekli listede bu ürünlerin bedellerinin tevkifata tabi olduğu belirtildiği halde, vergi tevkifatını aramayabilecektir. Ancak, bu durumda da ödenmesi gereken vergi ve 
buna bağlı ceza, gecikme zammı ve gecikme faizinden ticaret borsası ile tacir (C) müteselsilen sorumlu olacaktır. 

           2) FATURA VE MÜSTAHSİL MAKBUZLARINDA BORSA TESCİL BEYANNAMELERİNİN TARİH VE NUMARASINA YER VERİLMEMESİNİN MÜEYYİDESİ 

           164 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde; 

           - 5590 sayılı Kanun uyarınca, borsada tescil ettirilerek ürün satın alınması halinde, satın alınan zirai ürünlerin borsada tescil ettirildiği hususunun, ticaret borsalarınca o ürünün alımı ile ilgili olarak düzenlenen 
"Alım-Satım Beyannamesi" ile tevsik edileceği,  

           - Alım-satım beyannamesinin, o ürüne ait fatura veya müstahsil makbuzu ile birlikte Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre muhafaza edileceği,  
  
           - 213 Sayılı Vergi Usul Kanunu ve bu Kanunun verdiği yetkiye dayanılarak çıkartılan genel tebliğ ve yönetmelik hükümlerine göre faturada bulunması gereken bilgilerin yanısıra, aynı Kanunun mükerrer 257 nci maddesinin Bakanlığımıza verdiği yetkiye dayanılarak, borsada işlem gören zirai ürün alım-satımı ile ilgili olarak düzenlenecek borsa tescil beyannamesinin tarih ve numarasının da fatura veya müstahsil makbuzunda yarıca gösterileceği, 

           belirtilmiştir. 

           Gerek vergi incelemelerinde, gerekse yaygın ve yoğun vergi denetimlerinde yukarıda belirtilen mecburiyete uymadığı görülen mükelleflerin, söz konusu her belge için, haklarında Vergi Usul Kanununda yer alan cezai müeyyideler uygulanacaktır. 

           3) TOPTANCI HALLERİNDE SATILAN YAŞ SEBZE VE MEYVELERİN ALIM BEDELLERİ ÜZERİNDEN YAPILACAK ZİRAİ GELİR VERGİSİ TEVKİFATI 

           Yaş Sebze ve Meyve Ticaretinin Düzenlenmesi ve Toptancı Halleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 18 inci maddesinde "Üretici birliklerine veya toptancı hallerinde satılan zirai ürün bedelleri üzerinden 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinin 11 numaralı bendi uyarınca yapılacak 
vergi tevkifat oranı, ticaret borsalarında tescil ettirilerek satın alınan zirai ürün bedelleri üzerinden yapılan tevkifat oranı olarak uygulanır. 

           Bakanlar Kurulu bu oranı, Maliye Bakanlığının teklifi üzerine, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunun 94 üncü maddesinde belirtilen yetki sınırları içinde farklılaştırmaya veya üretici birlikleri ve toptancı hallerinde yapılan satışlara göre ayrı ayrı belirlemeye yetikilidir." denilmiştir. Adı geçen Kanun Hükmünde Kararnamenin 3 üncü maddesinin (b) bendine, "Toptancı hal"; yaş sebze ve meyvenin toptan alım ve satımının yapıldığı yerler olarak 
tanımlanmıştır. Ayrıca, aynı Kanun Hükmünde Kararnamenin 30 uncu maddesinde de "Bu Kanun Hükmünde Kararname yayımı tarihinde yürürlüğe girer." denilmiştir. 

           Öte yandan, 31.12.1993 gün ve 21805 (mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 93/5148 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile ticaret borsalarında tescil ettirilerek yapılan alım-satım işlemlerinde, hayvanlar ve bunların ürün bedelleri ile kara ve su avcılığı ürün bedelleri üzerinden % 1, diğer ürün bedelleri üzerinden de % 2, ticaret borsaları dışında yapılan alım-satım işlemlerinde ise hayvanlar ve bunların ürün bedelleri ile kara ve su avcılığı ürün bedelleri üzerinden % 2, diğer zirai üzün bedelleri üzerinden de % 4 oranında tevkifat yapılacağı belirlenmiştir. 

           Bu hükümlere göre, yaş sebze ve meyvelerin toptancı hallerinde alım- satımının yapılması halinde, bu zirai ürünlerin bedelleri üzerinden ürünün niteliğine göre yukarıda belirtilen % 1 veya % 2, toptancı hal dışında yapılan 
alım-satım işlemlerinde de yine ürünün niteliğine göre % 2 veya % 4 oranlarının uygulanması gerekmektedir. 

           Buna göre, toptancı hallerinde yapılan alım-satım işlemlerinde, sözü edilen Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girdiği 27.06.1995 tarihinden itibaren yukarıda belirtilen indirimli oranlarda tevkifat uygulamasının yapılacağı tabiidir. 

           4) TİCARET BORSALARININ KOTASYON LİSTESİNDE YER ALMAYAN ZİRAİ ÜRÜN (İŞLENMİŞ OLANLAR DAHİL) BEDELLERİ ÜZERİNDEN YAPILACAK GELİR VERGİSİ TEVKİFATI 

           557 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 8 inci maddesi lie değişik 5590 sayılı Kanunun 50 nci maddesinin ikinci fıkrasında, "Borsa kotasyonuna tabi olmamakla beraber yeterli arz ve talebi bulunan, misli nitelikteki tarımsal ürünler, alıcı veya satıcının talebine bağlı olarak borsaya tescil ettirilebilir." denilmiştir. 

           Bu hükme göre, borsa kotasyon listesine dahil olmayan zirai ürünlerin (işlenmiş olanlar dahil), alım-satım işleminin de isteğe bağlı olarak ticaret borsalarında tescil edilmesi mümkün bulunmaktadır. 

           Öte yandan, ek listede yer alan ürünler sadece ticaret borsalarının kotasyon listesine dahil olan ürünlerdir. Bu listede yer almayan zirai (işlenmiş olanlar dahil) ürünlerin alım bedelleri üzerinden de 164 Seri No.lu 
Gelir Vergisi Genel Tebliği hükümlerine göre gelir vergisi tevkifatı yapılacak ve müteselsil sorumluluk uygulaması devam edecektir. 

           ÖRNEK 
           İlişik listede yer almamakla birlikte zirai ürün olan pancar, gül, gül yağı, tütün, haşhaş, çay gibi ürünlerin alımında da 164 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğine göre işlem yapılacaktır. 

           Diğer bir ifade ile ek listede yer alan ürünler, kotasyona tabi sınırlı bazı ürünleri ihtiva etmekte olup, bu ürünler dışında çok çeşitli sayıda zirai ürün bulunmaktadır. Listede yer almayan zirai ürünlerin (işlenmiş olanlar 
dahil) alımında da vergi tevkifatı ve müteselsil sorumluluk konusunda 164 Seri No.lu Tebliğ hükümlerine göre işlem yapılacağı tabiidir. 

           Öte yandan, Bakanlığımıza intikal eden olaylardan, borsa kotasyon listesine dahil olmayan zirai ürünlerin alım-satımının ticaret borsalarında tescil edilmesi halinde, bu ürünlerin alım bedelleri üzerinden de indirimli vergi 
tevkifat oranlarının uygulanıp uygulanmayacağı konusunda tereddütlerin doğduğu anlaşılmıştır. 

           31.12.1993 gün ve 21805 mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 93/5148 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 01.01.1994 tarihinden geçerli olmak üzere, ticaret borsalarında tescil ettirilerek yapılan alım-satım işlemlerinde hayvanlar ve bunların ürün bedelleri ile kara ve su avcılığı ürün bedelleri üzerinden % 1, diğer zirai ürün bedelleri üzerinden % 2, ticaret borsaları dışında yapılan alım-satım işlemlerinde ise hayvanlar ve bunların ürün bedelleri ile kara ve su avcılığı ürün bedelleri üzerinden % 2, diğer zirai ürün bedelleri üzerinden de % 4 oranında tevkifat yapılacağı belirlenmiştir.19.02.1994 gün ve 21854 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 175 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile de bu konuda gerekli açıklamalar yapılmıştır. 

           Zirai ürün alım-satımı yapan mükelleflerin indirimli tevkifat oranından yararlanabilmesi için, zirai ürünün (işlenmiş olanlar dahil) borsa kotasyonu listesine dahil olup olmadığına bakılmaksızın ticaret borsalarında tescil 
ettirilerek alım-satımının yaptırılması yeterlidir. Diğer bir anlatımla kotasyon listesinde olmayan ancak, borsada tescil edilen zirai ürünlerin alım bedelleri üzerinden de indirimli tevkifat yapılabilecektir. Ayrıca, toptancı 
hallerinde alım-satımı yapılan zirai ürünlerin ticaret borsalarında tescili halinde, bu ürünlerin bedelleri üzerinden yapılacak tevkifat oranı da indirimli oran olabilecektir. 

           Borsa kotasyon listesinde yer almayan ürünlerin alım bedelerinin indirimli vergi tevkifatına konu olabilmesi amacıyla borsalarda tescil ettirilerek alım- satımının yapılması halinde, bu Tebliğin 2 nci bölümünde belirtilen esaslara göre bu ürünler için düzenlenen belgelerde de borsa tescil beyannamesinin tarih ve numarası yer alacaktır. 

           5) TİCARET BORSALARINDA TESCİL ETTİRİLEREK SATIN ALINAN ZİRAİ ÜRÜN BEDELLERİ ÜZERİNDEN YAPILACAK GELİR VERGİSİ TEVKİFATI VE MÜTESELSİL SORUMLULUK UYGULAMASINDA TARHİYATIN MUHATABINDA ÖNCELİK 

           164 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin "Müteselsil Sorumluluğun Belirlenmesi" başlığını taşıyan 8 inci bölümünde; ziyaa uğratılan veya beyan edildiği halde ödenmeyen gelir vergisi ile buna bağlı ceza, gecikme faizi ve gecikme zammının müteselsil sorumludan istenebilmesi için, müteselsil sorumlu tutulacak kişi ve/veya kişilerin, bu sorumluluğunu gerektiren olayın bir vergi inceleme raporuyla tespit edileceği, müteselsil sorumluluğa dayanılarak işlem yapılması istenen vergi inceleme raporlarında da mükellefin ve müteselsil orumlunun kim olduğu, niçin müteselsil sorumlu olduğu ve müteselsil sorumluluğu gerektiren olayın ayrıntılarıyla belirtileceği açıklanmıştır. 

           Ayrıca, anılan Tebliğde, ödenmemiş vergi dolayısıyla müteselsil sorumlu tutulacak kişinin, çiftçilerden satın alınan zirai ürünün alış bedeli üzerinden yapılması gereken gelir vergisi tevkifatı ile buna bağlı ceza, gecikme faizi ve gecikme zammından sorumlu olacağının da açık bir şekilde ortaya konulması gerektiği belirtilmiştir. 

           Bakanlığımıza intikal eden olaylardan, müteselsil sorumlulukla ilgili vergi incelemelerinde, yukarıdaki açıklamaların aksine öncelikle borsaların ve borsa yöneticilerinin sorumlu tutulduğu anlaşılmıştır. 

           Müteselsil sorumlulukla ilgili vergi incelemesinde incelemenin, öncelikle borsada işlem yapan tacirler hakkında ve alım-satım zincirindeki sırayla yapılması, bu tacir ve/veya tacirlerin bulunamaması veya bulunmakla birlikte borç ödeyecek mali güçlerinin olmadığının tespit edilmesi halinde, ticaret borsaları ve yöneticileri hakkında müteselsil sorumluluğa ilişkin vergi inceleme raporunun düzenlenmesi uygun görülmüştür. Ticaret borsaları ile yöneticileri hakkında düzenlenecek inceleme raporlarında da inceleme raporunun öncelikle borsa tüzel kişiliği adına, borsa tüzel kişiliğinin mali gücünün olmadığının tespit edilmesi halinde borsa yöneticileri adına düzenlenmesi gerekmektdedir. 

           6) BORSAYA TESCİL ETTİRİLEREK YAPILAN ALİVRE MUAMELELERDE GELİR VERGİSİ TEVKİFATI VE MÜTESELSİL SORUMLULUK 

           Alivre satış; satıcının, bir malın belli bir vade içinde teslimini taahüt etmesidir. Henüz yetişmemiş mahsül alivre satılabilir. Bu akit türü, genellikle tarladaki mahsül ve ağaçtaki meyveler için yapılmaktadır. 

           193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinde, kimlerin vergi tevkifatı yapmakla yükümlü oldukları belirtilmiş ve bu kişi ve kurumlar 164 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde de sayılmıştır. Aynı maddenin 11 numaralı bendinde, çiftçilerden satın alınan zirai ürünlerin bedeli üzerinden (avans olarak ödenenler dahil), gelir vergisi tevkifatı yapılacağı hükme bağlanmıştır. 

           Buna göre, alivre işlemlere ait bosa tescillerinde vergi tevkifatı yönünden aşağıdaki açıklamalara göre işlem yapılacaktır. 
  
           a) Alivre işlem, bu konuda düzenlenecek yazılı bir sözleşme ile yapılacaktır. Ayrıca, bu işlemin ticaret borsasında tescilinde, ayrı bir tescil beyannamesi düzenlenecek ve işlem bu beyanname ile tescil edilecektir. 

           b) Alivre işlemlerin borsaya tescilinde tevkifat aranılmayacaktır. Zira, alivre işlemlerin tescili anında bir ürün teslimi yapılmamakta ve bu nedenle bir bedel ödemesi de söz konusu olmamaktadır. Ancak, alivre işlemlerde, işlem sırasında bir avans ödemesinin söz konusu olması halinde, avans ödemesine münhasır olmak üzere vergi tevkifatının aranılacağı tabiidir. 

           c) Zirai ürünün teslimi ile alivre muamele sona erecektir. Bu nedenle, zirai ürünün teslimi sırasında borsa tescili yapılacak ve bu tescil ile birlikte alivre muamele tesciline ait beyanname de kapatılacaktır. 

           d) Alivre muamelelere ilişkin ürün teslimlerinde (alivre muamele tesciline ait beyannamenin kapatılması ve ürün satış tescili işleminin yapılması sırasında), ödemenin tamamı üzerinden gelir vergisi tevkifatı yapılacaktır. 
Ancak, daha önce avans ödemesi olmuş ise, bu ödemeden kesilen verginin, ürün satışının tescilinde yapılan tevkifat tutarından mahsup edileceği tabiidir. 

           e) Alivre muameleden taraflarca vazgeçilmesi halinde, vazgeçme işlemi de yazılı olarak yapılacaktır. 

           ÖRNEK 
           Tacir (A), narenciye bahçesi olan çiftçi (B) ile 150 milyon lira bedel karşılığında ürünün olgunlaşmasından sonra teslim edilmesi konusunda anlaşma yapmıştır. 

           Tacir (A), bu muamele için çiftçi (B)'ye ürün tesliminden önce herhangi bir ödemede bulunmamıştır. 

           Tacir (A) ile çiftçi (B) arasında yapılan bu muamele, borsada alivre muamele adı altında ayrı bir tescil beyannamesi le tescil edilecek ve bu tescilde vergi tevkifatının yapılıp yapılmadığı aranılmayacaktır. Ürünün 
olgunlaşması ile çiftçi (B), daha önce anlaşmış olduğu 150 milyon lira bedelle ürününü tacir (A)'ya teslim etmiş; tacir (A) ürünün teslimi ile 150 milyon lirayı çiftçi (B)'ye ödemiştir. Bu işlem borsada ürün teslimi olarak tescil 
edilmiş ve alivre tescil beyannamesi kapatılmıştır. 

           Bu durumda, ürünün borsada satışının tescili sırasında, ürün bedeli olan 150 milyon lira üzerinden gelir vergisi tevkifatı yapılacak ve bu vergiden ürünü satın alan tacir (A) ile tescil işlemini yapan ticaret borsası 
müteselsilen sorumlu olacaktır. 

           Alivre muamelelerde yukarıdaki hususlar da dikkate alınarak, 164 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde yer alan açıklamalar doğrultusunda işlem yapılacaktır. Bu nedenle, borsalar alım-satımını tescil ettikleri alivre işlemlerden doğan vergi tevkifatını sağlamaya yönelik her türlü tedbirleri almaya yetkilidirler. 

           7) BORSALARCA DÜŞÜK VEYA YÜKSEK BEDELLE TESCİL YAPILMASI 

           Bakanlığımıza intikal eden bazı olaylardan, borsada işlem gören maddelerin alım-satım muamelelerinin bazen gerçek bedelinin bariz bir şekilde altında veya üstünde bir bedelle tescil edildiği anlaşılmaktadır. 

           Bu konuda, 164 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin, müteselsil sorumluluğun belirlenmesi başlığını taşıyan 8 inci bölümünde; zirai ürünlerin alış bedelinin tespit edilmemesi halinde ne şekilde işlem yapılacağı 
açıklanmış, fiyatı resmi kuruluşlarca tespit ve ilan olunan ürünlerde ilan edilen bu fiyatların, destekleme kapsamında olmayan ürünler için de hal'de veya pazardaki alım-satım fiyatlarının esas alınacağı belirtilmiştir. 

           Öte yandan, 5590 Sayılı Ticaret ve Sanayi Odaları, Ticaret Odaları, Sanayi Odaları, Deniz Ticaret Odaları, Ticaret Borsaları ve Türkiye Ticaret, Sanayi, Deniz Ticaret Odaları ve Ticaret Borsaları Birliği Kanununun 32 nci 
maddesinde; Ticaret Borsaları, Kanunda yazılı esaslar dairesinde borsaya dahil maddelerin alım-satımı ve fiyatlarının tesbit ve ilanı işleriyle meşgul olmak üzere kurulan tüzel kişiliği haiz kamu kurumlarıdır." denilmiş ve aynı Kanunun 34 üncü maddesinde de ticaret borsalarının görevleri arasında, borsaya dahil maddelerin borsada alım-satımını tanzim ve tescil etmesi, bu maddelerin her günkü fiyatlarını usulü dairesinde tespit ve ilan etmesi, yurt içi ve yurt dışı piyasaları takip ederek fiyat haberleşmesini yapması da sayılmıştır. 

           Bu hükümlere göre, ticarete borsaları tescilini yaptıkları alım-satım işlemlerinde, işleme konu olan maddelerin borsada oluşan fiyatlarını tespit ve ilan etmekle ve diğer borsaların fiyatlarını da izlemekle görevlidirler. Diğer bir ifadeyle, borsada alım-satımı yapılan malın fiyatı borsada teşekkül etmekte olup, borsalar da bunu ilan etmekle yükümlüdürler. 

           Diğer taraftan, vergi uygulamalarında kullanılan belgelerin geçerliliği, belli edilen şekil şartlarına uygun olarak düzenlenmelerine ve gerçeği aksettirmelerine bağlıdır. 

           Buna göre, hukuki geçerliliğini sağlayan zorunlu ve yeterli unsurlara sahip olmayan belgeler "sahte belgeler" dir. Bu çerçevede; 

           - Bir mal hareketi veya hizmet söz konusu olmadığı halde düzenlenen belgeler, 

           - Belge düzenleme yetkisi bulunmayanlar tarafından düzenlenen belgeler, 

           - Başkası adına bastırılıp kullanılan belgeler, 

           sahte belge olarak kabul edilecektir. 

           Muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belgeler ise, şekil şartlarına uygun olarak düzenlenmiş olmakla birlikte içerdiği bilgiler yanlış olanlardır. Buna göre, mal veya hizmetin miktar veya değerini gerçeğinden daha az veya daha çok gösteren, alıcı veya satıcısı, tarihi, seri numarası "tahrif" suretiyle değiştirilmiş belgeler; gerçek durumu göstermeyen, muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge olarak kabul edilecektir. 

           Ortada bir mal hareketi olmadığı halde sahte fatura veya müstahsil makbuzu ile veya ekonomik ve ticari icaplara uygun olmayan gerçek bedelin bariz bir şekilde altında veya üstünde bir bedel gösterilmek suretiyle muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belgelerle tescil işleminin yapılması halinde, bu tescil işlemleri, 5590 sayılı Kanuna da uygun düşmeyecektir. 

           Bu nedenlerle, yukarıda açıklanan şekilde alım-satım işleminin tescil edilmesi halinde, bu işlemi yapan borsaların tüzel kişiliği, yöneticileri ve işlemi yapan görevlilerinin; gerek 164 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği, gerekse bu Tebliğde yer alan esaslar çerçevesinde bu işlemlerinden dolayı kayba uğratılan vergi ile buna bağlı ceza, gecikme faizi ve gecikme zammından, bu tür alım-satım işlemindeki tüm taraflarla birlikte müteselsil sorumlu olacakları tabiidir. 

           ÖRNEK 
           1994 takvim yılı içinde tacir (A), 100 ton buğday satın almıştır. Tacir (A) satın aldığı buğdayın 50 tonunu 10 Ekim 1994 tarihinde borsa'da tescil ettirerek, kilosunu 1.000 liradan tacir (B)'ye sattığını kayıtlarında göstermiştir. 

           Ekim 1994 döneminde bu ürünün ticaret borsasında alım fiyatı kilogram olarak en az 4.500, en çok da 5.250 liradan işlem görmüş olup, ortalama fiyatı da 4.900 liradır. 

           Ticaret borsasında tescil ettirilerek kilogramı 1.000 liradan satılan ürünle ilgili olarak alım-satım işlemini yapan tacirlerle birlikte, bu tescil işlemini yapan Ticaret Borsasının tüzel kişiliği, yöneticisi ve işlemi yapan 
görevlisi, düşük tescil nedeniyle ziyaa uğratılan vergi ve buna bağlı ceza, gecikme faizi ve gecikme zammından dolayı müteselsilen sorumlu olacaktır. 

           8) BORSALARIN ÜYELERİ İLE İLGİLİ OLARAK MÜKELLEFİYET KAYITLARI HAKKINDA VERGİ DAİRESİNDEN BİLGİ İSTEMELERİ 

           Borsaların alım-satımını tescil ettikleri zirai ürünlerle ilgili olarak tereddüte düştükleri üyelerinin muhtasar vergi mükellefiyeti, beyan ettiği zirai tevkifata ilişkin matrah ve tevkif edilen vergi ve benzeri hususlara 
ilişkin vergi dairelerinden yazılı olarak isteyecekleri bilgiler, Defterdarlıklarca veya vergi dairelerince süratle verilecek ve gerekli titizlik gösterilecektir. 

   Tebliğ olunur. 

                   TİCARET BORSALARINA KOTE EDİLEN MADDELER 

   I - HUBUBAT                                             : 
   ----------------------------------------------------- 

   1 - Arpa                            (Tevkifata Tabi) 
   2 - Bagala-Karamuk                  (Tevkifata Tabi) 
   3 - Buğday                          (Tevkifata Tabi) 
   4 - Çavdar                          (Tevkifata Tabi) 
   5 - Çalkantı                        (Tevkifata Tabi) 
   6 - Çeltik                          (Tevkifata Tabi) 
   7 - Darı                            (Tevkifata Tabi) 
   8 - Kaplıca                         (Tevkifata Tabi) 
   9 - Kuşyemi                         (Tevkifata Tabi) 
  10 - Mısır                           (Tevkifata Tabi) 
  11 - Pirinç                          (Tevkifata Tabi) 
  12 - Yulaf                           (Tevkifata Tabi) 

  II - HUBUBAT MAMÜLLERİ                                   : 
  ----------------------------------------------------- 

   1 - Arpa  kırması                   (Tevkifata Tabi Değil) 
   2 - Buğday kepeği                   (Tevkifata Tabi Değil) 
   3 - Buğday  unu                     (Tevkifata Tabi Değil) 
   4 - Bulgur                          (Tevkifata Tabi Değil) 
   5 - İrmik                           (Tevkifata Tabi Değil) 
   6 - Makarna                         (Tevkifata Tabi Değil) 
   7 - Nişasta                         (Tevkifata Tabi Değil) 
   8 - Razmol                          (Tevkifata Tabi Değil) 
   9 - Çeltik kepeği                   (Tevkifata Tabi Değil) 
  10 - Bonkolite                       (Tevkifata Tabi Değil) 

 III - BAKLİYAT                                            : 
 ----------------------------------------------------- 

   1 - Bakla                           (Tevkifata Tabi) 
   2 - Bezelye                         (Tevkifata Tabi) 
   3 - Börülce                         (Tevkifata Tabi) 
   4 - Burçak                          (Tevkifata Tabi) 
   5 - Culbant                         (Tevkifata Tabi) 
   6 - Fasıl                           (Tevkifata Tabi) 
   7 - Fiğ                             (Tevkifata Tabi) 
   8 - Kurufasulye                     (Tevkifata Tabi) 
   9 - Mercimek                        (Tevkifata Tabi) 
  10 - Nohut                           (Tevkifata Tabi) 

   IV - YAĞLI TOHUMLAR                                      : 
  ----------------------------------------------------- 

   1 - Anason                          (Tevkifata Tabi) 
   2 - Ayçiçeği                        (Tevkifata Tabi) 
   3 - Haşhaş tohumu                   (Tevkifata Tabi) 
   4 - Hardal tohumu                   (Tevkifata Tabi) 
   5 - Keten tohumu                    (Tevkifata Tabi) 
   6 - Kolza-Rapitsa                   (Tevkifata Tabi) 
   7 - Melengiç                        (Tevkifata Tabi) 
   8 - Soya                            (Tevkifata Tabi) 
   9 - Susam                           (Tevkifata Tabi) 
  10 - Tütün tohumu                    (Tevkifata Tabi) 
  11 - Yer fıstığı                     (Tevkifata Tabi) 
  12 - Kendir-Kenevir tohumu           (Tevkifata Tabi) 
  13 - Pamuk çekirdeği-Çiğit           (Tevkifata Tabi Değil) 

   V - KÜSPE VE PİRİNA                                       : 
  ------------------------------------------------------- 

   1 - Küspe                           (Tevkifata Tabi Değil) 
   2 - Pirina                          (Tevkifata Tabi Değil) 

  VI - NEBATİ YAĞLAR                                         : 
  ------------------------------------------------------- 
   1 - Araşit-Yer fıstığı yağı         (Tevkifata Tabi Değil) 
   2 - Ayçiçeği yağı                   (Tevkifata Tabi Değil) 
   3 - Bezir yağı                      (Tevkifata Tabi Değil) 
   4 - Fındık yağı                     (Tevkifata Tabi Değil) 
   5 - Defne yaprağı yağı              (Tevkifata Tabi Değil) 
   6 - Haşhaş yağı                     (Tevkifata Tabi Değil) 
   7 - Kakao yağı                      (Tevkifata Tabi Değil) 
   8 - Keten beziri                    (Tevkifata Tabi Değil) 
   9 - Keten yağı                      (Tevkifata Tabi Değil) 
  10 - Kolza-Rapitsa yağı              (Tevkifata Tabi Değil) 
  11 - Mısırözü yağı                   (Tevkifata Tabi Değil) 
  12 - Nebati margarinler              (Tevkifata Tabi Değil) 
  13 - Palm yağı                       (Tevkifata Tabi Değil) 
  14 - Pamuk yağı                      (Tevkifata Tabi Değil) 
  15 - Pirina yağı                     (Tevkifata Tabi Değil) 
  16 - Soya yağı                       (Tevkifata Tabi Değil) 
  17 - Susam yağı                      (Tevkifata Tabi Değil) 
  18 - Tütün yağı                      (Tevkifata Tabi Değil) 
  19 - Zeytin yağı                     (Tevkifata Tabi Değil) 

 VII - HAYVANİ YAĞLAR                                           : 
 ---------------------------------------------------------- 
  
       A - Süt Yağları : 
       ----------------- 
       1 - Kaşar yağı                      (Tevkifata Tabi Değil) 
       2 - Krema                           (Tevkifata Tabi Değil) 
       3 - Sade yağ                        (Tevkifata Tabi Değil) 
       4 - Tereyağ                         (Tevkifata Tabi Değil) 

       B - Diğer Hayvani Yağlar : 
       ----------------------- 
       1 - Donyağı                         (Tevkifata Tabi) 
       2 - Gömlekyağı                      (Tevkifata Tabi) 
       3 - İçyağı                          (Tevkifata Tabi) 
       4 - Kuyrukyağı                      (Tevkifata Tabi) 

VIII - ÇEŞİTLİ GIDA MADDELERİ                                   : 
---------------------------------------------------------- 

       A - Bitkisel Gıda Maddeleri : 
       ------------------------- 

       1 - Glikoz                          (Tevkifata Tabi Değil) 
       2 - Konserve                        (Tevkifata Tabi Değil) 
       3 - Pekmez-Ağda                     (Tevkifata Tabi Değil) 
       4 - Tahin                           (Tevkifata Tabi Değil) 
       5 - Turşu                           (Tevkifata Tabi Değil) 
       6 - Kuru bamya                      (Tevfikata Tabi) 
       7 - Kuru soğan                      (Tevfikata Tabi) 
       8 - Patates                         (Tevfikata Tabi) 
       9 - Sarımsak                        (Tevfikata Tabi) 
      10 - Zeytin                          (Tevfikata Tabi) 
      11 - Kabak                           (Tevfikata Tabi) 
      12 - Mantar                          (Tevfikata Tabi) 

       B - Hayvansal Gıda Maddeleri : 
       -------------------------- 

       1 - Bal                             (Tevkifata Tabi) 
       2 - Yumurta                         (Tevkifata Tabi) 
       3 - Et 
           a) Büyükbaş                     (Tevkifata Tabi) 
           b) Küçükbaş                     (Tevkifata Tabi) 
           c) Kümes Hayvanı-Tavuk-Piliç    (Tevkifata Tabi) 
       4 - Kavurma                         (Tevkifata Tabi Değil) 
       5 - Pastırma                        (Tevkifata Tabi Değil) 
       6 - Peynir (Beyaz, tulum, kaşar, 
           lor, çökelek)                   (Tevkifata Tabi Değil) 
       7 - Kaşkaval peyniri                (Tevkifata Tabi Değil) 
       8 - Salam                           (Tevkifata Tabi Değil) 
       9 - Sucuk                           (Tevkifata Tabi Değil) 
      10 - Süt tozu                        (Tevkifata Tabi Değil) 

  IX - KURU VE YAŞ MEYVALAR                                     : 
  ---------------------------------------------------------- 

       A - Kuru Meyvalar : 
       ---------------- 

       1 - Antep fıstığı 
           a) İç                           (Tevkifata Tabi) 
           b) Kabuklu                      (Tevkifata Tabi) 
       2 - Armut kurusu 
       3 - Badem 
           a) İç                           (Tevkifata Tabi) 
           b) Kabuklu                      (Tevkifata Tabi) 
       4 - Ceviz 
           a) İç                           (Tevkifata Tabi) 
           b) Kabuklu                      (Tevkifata Tabi) 
       5 - Çam fıstığı                     (Tevkifata Tabi) 
       6 - Elma kurusu                     (Tevkifata Tabi) 
       7 - Erik kurusu                     (Tevkifata Tabi) 
       8 - Fındık 
           a) İç                           (Tevkifata Tabi) 
           b) Kabuklu                      (Tevkifata Tabi) 
       9 - Kabak çekirdeği                 (Tevkifata Tabi) 
      10 - Kayısı kurusu                   (Tevkifata Tabi) 
      11 - Keçi boynuzu-Harput-Harnup      (Tevkifata Tabi) 
      12 - Kestane                         (Tevkifata Tabi) 
      13 - Kuru incir                      (Tevkifata Tabi) 
      14 - Kuru üzüm                       (Tevkifata Tabi) 
      15 - Vişne kurusu                    (Tevkifata Tabi) 
      16 - Zerdali kurusu                  (Tevkifata Tabi) 
      17 - Leblebi                    (Tevkifata Tabi Değil) 

       B - Yaş Meyvalar : 
       -------------- 

       1 - Altıntop                   (Tevkifata Tabi) 
       2 - Elma                       (Tevkifata Tabi) 
       3 - Kayısı                     (Tevkifata Tabi) 
       4 - Limon                      (Tevkifata Tabi) 
       5 - Mandalina                  (Tevkifata Tabi) 
       6 - Portakal                   (Tevkifata Tabi) 
       7 - Zerdali                    (Tevkifata Tabi) 

   X - MEYVA ÇEKİRDEKLERİ                                  : 
   ----------------------------------------------------- 

       1 - Erik çekirdeği             (Tevkifata Tabi) 
       2 - Kayısı çekirdeği           (Tevkifata Tabi) 
       3 - Keçi boynuzu çekirdeği     (Tevkifata Tabi) 
       4 - Şeftali çekirdeği          (Tevkifata Tabi) 
       5 - Zerdali çekirdeği          (Tevkifata Tabi) 

  XI - ORMAN MAHSÜLLERİ                                    : 
  ----------------------------------------------------- 

       1 - Balmumu                    (Tevkifata Tabi) 
       2 - Cehri                      (Tevkifata Tabi) 
       3 - Defne yaprağı              (Tevkifata Tabi) 
       4 - Ihlamur çiçeği             (Tevkifata Tabi) 
       5 - Kavak                      (Tevkifata Tabi) 
       6 - Kitre                      (Tevkifata Tabi) 
       7 - Mahlep                     (Tevkifata Tabi) 
       8 - Mazı                       (Tevkifata Tabi) 
       9 - Meyan balı                 (Tevkifata Tabi) 
      10 - Meyan hülasası             (Tevkifata Tabi) 
      11 - Meyan kökü                 (Tevkifata Tabi) 
      12 - Palamut                    (Tevkifata Tabi) 
      13 - Öğütülmüş palamut          (Tevkifata Tabi) 
      14 - Palamut hülasası           (Tevkifata Tabi) 
      15 - Sahlep                     (Tevkifata Tabi) 
      16 - Kereste-Tomruk             (Tevkifata Tabi Değil) 

 XII - TEKSTİL HAMMADDELERİ                                : 
 ----------------------------------------------------- 

       1 - Bükümlü İpek               (Tevkifata Tabi Değil) 
       2 - İpek                       (Tevkifata Tabi Değil) 
       3 - İpek kozası 
           a) Kuru                    (Tevkifata Tabi) 
           b)Yaş                      (Tevkifata Tabi) 
       4 - Keçi kılı                  (Tevkifata Tabi) 
       5 - Kendir elyafı              (Tevkifata Tabi) 
       6 - Keten elyafı               (Tevkifata Tabi) 
       7 - Tiftik                     (Tevkifata Tabi) 
       8 - Yapak                      (Tevkifata Tabi) 
       9 - Yün                        (Tevkifata Tabi) 
      10 - Pamuk 
           a) Çekilmiş preseli        (Tevkifata Tabi) 
           b) Çekilmiş kaba balya     (Tevkifata Tabi) 
           c) Çekirdekli              (Tevkifata Tabi) 
           d) Lif döküntüsü           (Tevkifata Tabi Değil) 
           e) Linter                  (Tevkifata Tabi Değil) 
      11 - Pamuk İpliği               (Tevkifata Tabi Değil) 
      12 - Üstübü                     (Tevkifata Tabi Değil) 
      13 - Viskon elyafı              (Tevkifata Tabi Değil) 
      14 - Viskon ipliği              (Tevkifata Tabi Değil) 

XIII - CANLI HAYVANLAR                                     : 
----------------------------------------------------- 

       A - Kasaplık Canlı Hayvanlar : 
       -------------------------- 

           a) Kasaplık Büyükbaş Canlı 
              Hayvanlar 

           1 - Boğa                   (Tevkifata Tabi) 
           2 - Buzağı                 (Tevkifata Tabi) 
           3 - Dana                   (Tevkifata Tabi) 
           4 - Deve                   (Tevkifata Tabi) 
           5 - Düve                   (Tevkifata Tabi) 
           6 - İnek                   (Tevkifata Tabi) 
           7 - Malak                  (Tevkifata Tabi) 
           8 - Manda                  (Tevkifata Tabi) 
           9 - Öküz                   (Tevkifata Tabi) 
          10 - Tosun                  (Tevkifata Tabi) 

           b) Kasaplık Küçükbaş Canlı 
              Hayvanlar 

           1 - Koyun                  (Tevkifata Tabi) 
           2 - Kuzu                   (Tevkifata Tabi) 
           3 - Keçi                   (Tevkifata Tabi) 
           4 - Oğlak                  (Tevkifata Tabi) 

           c) Kümes Hayvanları 

           1 - Tavuk                  (Tevkifata Tabi) 
           2 - Piliç                  (Tevkifata Tabi) 
           3 - Damızlık civciv        (Tevkifata Tabi) 

       B - Diğer Canlı Hayvanlar : 
       ----------------------- 

           1 - At                     (Tevkifata Tabi) 
           2 - Katır                  (Tevkifata Tabi) 
           3 - Merkep                 (Tevkifata Tabi) 

 XIV - HAM DERİLER                                         : 
 ----------------------------------------------------- 

       A - Kasaplık Hayvan Derileri : 
       -------------------------- 
           a) Büyükbaş Hayvan Derileri 
              (Ham ve Salamura) 

           1 - Deve derisi            (Tevkifata Tabi) 
           2 - Malak derisi           (Tevkifata Tabi) 
           3 - Manda derisi           (Tevkifata Tabi) 
           4 - Sığır derisi           (Tevkifata Tabi) 
           5 - Boğa derisi            (Tevkifata Tabi) 
           6 - Dana derisi            (Tevkifata Tabi) 
           7 - Öküz derisi            (Tevkifata Tabi) 
           8 - Tosun derisi           (Tevkifata Tabi) 

           b) Küçükbaş Hayvan Derileri 
              (Ham ve Salamura) 

           1 - Keçi derisi            (Tevkifata Tabi) 
           2 - Koyun derisi           (Tevkifata Tabi) 
           3 - Kuzu derisi            (Tevkifata Tabi) 
           4 - Oğlak derisi           (Tevkifata Tabi) 
           5 - Toklu derisi           (Tevkifata Tabi) 
           6 - Ögeç derisi            (Tevkifata Tabi) 
           7 - Çebiç derisi           (Tevkifata Tabi) 

       B - Diğer Hayvan Derileri (Ham ve salamura) : 
       ----------------------------------------- 

           1 - At derisi              (Tevkifata Tabi) 
           2 - Beygir derisi          (Tevkifata Tabi) 
           3 - Katır derisi           (Tevkifata Tabi) 
           4 - Kısrak derisi          (Tevkifata Tabi) 
           5 - Merkep derisi          (Tevkifata Tabi) 

  XV - AV DERİLERİ (HAM VE SALAMURA)                       : 
  ----------------------------------------------------- 

       1 - Ayı derisi                 (Tevkifata Tabi) 
       2 - Çakal derisi               (Tevkifata Tabi) 
       3 - Karaca derisi              (Tevkifata Tabi) 
       4 - Kaplan derisi              (Tevkifata Tabi) 
       5 - Kunduz derisi              (Tevkifata Tabi) 
       6 - Kurt derisi                (Tevkifata Tabi) 
       7 - Porsuk derisi              (Tevkifata Tabi) 
       8 - Sansar derisi              (Tevkifata Tabi) 
       9 - Tavşan derisi              (Tevkifata Tabi) 
      10 - Tilki derisi               (Tevkifata Tabi) 
      11 - Vaşak derisi               (Tevkifata Tabi) 
      12 - Yaban kedisi derisi        (Tevkifata Tabi) 
      13 - Vesair vahşi hayvan 
           derileri                   (Tevkifata Tabi) 

XVI - ÇEŞİTLİ MADDELER                                     : 
------------------------------------------------------ 

      1 - Aspir                       (Tevkifata Tabi) 
      2 - Bağırsaklar 
          a) Büyükbaş ham             (Tevkifata Tabi) 
          b) Büyükbaş işlenmiş        (Tevkifata Tabi) 
          c) Küçükbaş ham             (Tevkifata Tabi) 
          d) Küçükbaş işlenmiş        (Tevkifata Tabi) 
      3 - Boynuz                      (Tevkifata Tabi) 
      4 - Çemen                       (Tevkifata Tabi) 
      5 - Çörek otu-Karacaot          (Tevkifata Tabi) 
      6 - Çöven                       (Tevkifata Tabi) 
      7 - Kara tohum                  (Tevkifata Tabi) 
      8 - Kırmızı biber               (Tevkifata Tabi) 
      9 - Kıska-Arpacık               (Tevkifata Tabi) 
     10 - Kimyon                      (Tevkifata Tabi) 
     11 - Mısırözü                    (Tevkifata Tabi) 
     12 - Süpürge teli                (Tevkifata Tabi) 
     13 - Süpürge tohumu              (Tevkifata Tabi) 
     14 - Toz biber                   (Tevkifata Tabi) 
     15 - Adaçayı                     (Tevkifata Tabi) 
     16 - Ihlamur                     (Tevkifata Tabi) 
     17 - Kekik otu                   (Tevkifata Tabi) 
     18 - Kişniş                      (Tevkifata Tabi) 
     19 - Rezyona                     (Tevkifata Tabi) 
     20 - Tütün tohumu                (Tevkifata Tabi) 
     21 - Dekstrin                    (Tevkifata Tabi Değil) 
     22 - Kazein                      (Tevkifata Tabi Değil) 
     23 - Sabun                       (Tevkifata Tabi Değil)