Vergi Mevzuatı  
Resmi Gazete: 23.11.1971 
Maliye Bakanlığından:  
Gelir Vergisi Genel Tebliği
Seri No:94
  
            Bilindiği üzere, büyük otel, gazino, lokanta ve kulüplerde çalışmakta olup bu gibi müesseselerden hiçbir ücret almadan sadece müşterilerden servis, garson ücreti ve bahşiş gibi namlarla alınan paralar tamamen kendilerine terkedilen müstahdem, 3 ve 8 seri numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliğleri uyarınca götürü ücret usulüne göre vergilendirilmektedir.

            Çalıştıkları müesseselerde de ayrıca her ne nam ile olursa herhangi bir ücret alan müstahdemin vergilerinin ise, her iki iktihkakın toplamı üzerinden tevkif suretiyle alınması gerekeceği de keza 8 seri numaralı Genel Tebliğimizde açık bir şekilde belirtilmişti.

            Hal böyle iken Bakanlığımıza yapılan başvurmalardan uygulamada birçok tereddüd ve aksaklıklar olduğu tesbit edilmiştir.

            Bütün ilgililerin aşğıdaki esaslara göre işlem yapması süratle sağlanmalıdır :

            I - İŞ KANUNUNA TABİ İŞYERLERİNDE ÇALIŞANLARIN DURUMU :

            Bu gruptaki içiler, mükellefiyet bakımından iki kısma ayrılabilirler :

            1 - Kazançları Götürü Usulde Tesbit Edilen Mükellefler Nezdinde Çalışanlar :
            Çalışılan işyeri İş Kanununa tabi olsun olmasın, şayet işverenin kazancı, götürü usulde tesbit ediliyorsa bunların nezdinde çalışan işçiler, Gelir Vergisi Kanununun 64/1 inci maddesi gereğince, şimdiye kadar olduğu gibi bundan böyle de ücretleri dolayısiyle götürü usulde gelir vergisi mükellefleridir.

            2 - Diğer İşverenler Nezdinde Çalışanlar :
            Bu gruptaki işverenler, Gelir Vergisi Kanununun 94/1 inci fıkrasında sayılan ve hizmet erbabına yaptıkları ücret ödemelerinden vergi tevkifatı yapmaya mecbur olan gerçek ve tüzel kişilerdir. Bunlar, kamu idare ve müesseseleri, iktisadi kamu müesseseleri, sair kurumlar, ticaret şirketleri, dernekler, tesis ve vakıflar, dernek, tesis ve vakıfların iktisadi işletmeleri, gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan ticaret ve serbest meslek erbabı, ziraŒ kazançlarını bilanço veya ziraŒ işletme hesabı esasına göre tesbit eden çiftçilerdir.

            Bu gibi işverenlerin işlettiği işyerleri İş Kanununa tabi olduğu takdirde buralarda çalışan işçiler, ücretleri dolayısiyle, 8 sıra numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliğimiz uyarınca şimdiye kadar olduğu gibi bundan böyle de gerçek usulde vergiye tabi tutulacaktır.

            Zira 25/8/1971 gün ve 1475 sayılı İş Kanunu hükümlerinin incelenmesi sonucunda işbu kısımda yer alan işçilerin ücretlerini şu iki şekilde sağladıkları görülmektedir. (1) Yüzde usulü uygulanmayan yerlerde ücretin tamamı işveren tarafından yüklenilmiştir veya (2) Yüzde usulü uyulanan yerlerde ise müşterilerden alınarak kendilerine bırakılan yüzdeler dışında ayrıca işverenden İş Kanunu uyarınca tatil ve izin ücretleri sağlamaktadırlar.Bundan başka yüzdelerin asgarŒ ücretin altında kaldığı zamanlarda noksan kalan kısım da işveren tarafından tamamlanmaktadır.

            Zira İş Kanununun 47 nci maddesi uyarınca "Otel, pansiyon, lokanta, kahvehane, gazino, açık hava lokanta ve gazinosu, çalgılı eğlence yeri, dans salonu, kulüp, oyun salonu, birahane, içki salonu ve benzeri yerlerle içki verilen ve hemen orada yenilip içilmesi için çeşitli yiyecek satan yerlerden (yüzde) usulünün uygulandığı müesseselerde; işveren tarafından servis karşılığı veya başka isimlerle müşterilerin hesap pusulalarına (yüzde) eklenerek veya ayrı şekillerde alınan paralarla kendi isteği ile müşteri tarafından, işverene bırakılan yahut da onun kontrolü altında bir araya toplanan bütün paraları işveren serviste çalışan işçilere eksiksiz olarak ödemek zorundadır."

            48 inci maddede bu yüzdelerin belgelenmesi esasları düzenlenmektedir. Gene aynı kanunun 41, 42 ve 49 uncu maddeleri uyarınca yüzde usulünün uygulandığı yerlerde ulusal bayram ve genel tatil, hafta tatili ve yıllık izin ücretlerinin işveren tarafından işçiye ayrıca ödeneceği ve bunların vazgeçilmez hakları olduğu hükme bağlanmıştır.

            Yukarıdaki açıklamalar karşısında gerçek ücretlerinin tesbitinde hiçbir güçlük bulunmayan ve işbu grupta yeralan işçilerin ücretleri, müşteriden alınan yüzdelerden işverenin ödediği tatil ve izin ücretlerinin toplamını ifade edecektir; bunların vergileri işbu toplam üzerinden işveren tarafından vergi tevkifatına tabi tutulacak ve bu vergiler muhtasar beyannamelerde Vergi Dairesine bildirilerek süresinde yatırılıcaktır.

            Her vergi dairesi kendi bölgesindeki müesseselerin İş Kanununa tabi olup olmadıklarını Çalışma Müdürlüklerinden öğrenmek suretiyle uygulanacak işlemi tayin edecektir.

            II - İŞ KANUNUNA TABİ OLMAYAN İŞYERLERİNDE ÇALIŞANLARIN DURUMU :

            Bu gruptaki işçiler de mükellefiyet bakımından, aynen yukarıda, I inci kısımda yapıldığı şekilde, iki kısma ayrılabilir :

            1 - Kazançları Götürü Usulde Tesbit Edilen Mükellefler Nezdinde Çalışanlar:
            Bu gibi işçiler de I/1 inci kısımda belirtildiği şekilde ücretleri dolayısiyle, şimdiye kadar olduğu gibi bundan böyle de götürü usulde gelir vergisi mükellefiyetine tabi tutulacaklardır.

            2 - Diğer İşverenler Nezdinde Çalışanlar :
            Yukarıda I/2 nci kısımda belirtilen işverenler nezdinde çalışan işçiler ücretlerini aşağıdaki şu iki şekilde sağlamaktadırlar :

            a) Ücretlerini tamamen veya kısmen işverenden alan işçiler gerçek usulde vergiye tabi tutulacaktır :
            Yüzde usulü uygulanmayan işyerlerinde işçiler ücretlerini tamamen işverenden almaktadır. Yüzde usulünün uygulandığı yerlerde ise işveren aynen yukarıda I inci kısımda belirtilen ve İş Kanununda yer alan şekillerde asgari ücret garantisi ve benzeri özel anlaşmalar uyarınca işçilerine bazı ödemeler yapabilir. Bu gibi hallerde de işveren, yüzdelerle işverenin ödediği ücretlerin toplamı üzerinden vergi tevkifatı yaparak süresinde vergi dairelerine yatıracaktır.

            b) İşçilerin yüzdeler dışında işverenden hiçbir ücret almaması halinde ise götürü mükellefiyet söz konusudur :
            Böyle bir durum ancak, İş Kanununa tabi olmayan işyerlerinde mümkündür.Bu gibi hallerde işçilere ücretleri dolayısiyle 3 ve 8 numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliğlerimizde belirtildiği üzere şimdiye kadar olduğu gibi bundan böyle de götürü usulde gelir vergisi mükellefiyetine tabi tutulacaktır.

            İş Kanununa tabi işyerlerinde sadece yüzde ile çalışma halinin bulunmayacağı yukarıda 1 inci kısımda etraflı bir şekilde belirtilmişti; zira bu gibi yerlerde çalışanlar İş Kanunu uyarınca yüzdeler dışında ulusal bayram ve genel tatil, hafta tatili ve yıllık izin ücretlerini işverenden sağlamaktadırlar. Bu gibi istihkaklar onların vazgeçilemiyecek kanuni haklarıdır.

            III - KAZANÇLARI GÖTÜRÜ USULDE TESPİT EDİLEN MÜKELLEFLER NEZDİNDE ÇALIŞANLARIN DURUMU :

            Yukarıda I/1 ve II/1 inci kısımlarda da belirtildiği üzere bu gibi mükelleflere ait işyerleri, İş Kanununa tabi olsun olmasın, bunlar nezdinde çalışan işçiler, Gelir Vergisi Kanunumuzun 64/1 inci maddesi uyarınca, ücretleri dolayısiyle, götürü usulde gelir vergisine tabi tutulacaktır. Bu kısımda yer alan işçiler, ücretlerini gerek tamamen işverenden veya müşterilerden alınan yüzdelerden sağlasın, gerekse her iki şekilde birden sağlasın mükellefiyet durumları aynı olacaktır.

            Yukarıda belirtilen usul ve esaslara göre işlem yapılmasının sağlanması önemle rica olunur.

                                                                        Maliye Bakanı Y.
            ZÜHTÜ YÜCELİK                             ADNAN BAŞER KAFAOĞLU
            Gelirler Müşaviri                               Gelirler Genel Müdürü