vergi mevzuatı  
Resmi Gazete: 31.01.1981 Cumartesi Sayı: 17237(Mük.) 
Maliye Bakanlığı'ndan:  

VERGİ USUL KANUNU GENEL TEBLİĞİ
Seri No:141

 
213 SAYILI VERGİ USUL KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN 2365 SAYILI KANUN HAKKINDA 

            4/1/1961 tarih ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununda Değşiklik Yapılmasına ilişkin 30/12/1980 tarih ve 2365 sayılı Kanun, 31/12/1980 tarihli ve 17207 mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yayınlanmıştır.

            Kanunun 99 uncu maddesi gereğince, bu Kanunun hükümleri 1/1/1981 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu Kanunla değiştirilen Vergi Usul Kanununun 2, 7 nci maddesinin 3 üncü bendi ile 255 inci maddeye ilişkin hükümleri ise, 1/1/1982 tarihinde yürürlüğe girecektir.

            Vergi Usul Kanununda değişiklik yapılan maddelerle yeni ihdas edilen hükümlerin değişiklik ve konuluş sebepleriyle bunların ne suretle uygulanacağı hakkında bir genel tebliğ hazırlanmakta ise de, bu hükümlerden mükelleflerce tutulacak defterler, kullanılacak fatura ve diğer belgeler konusunun müstaceliyet arzetmesi nedeniyle sadece bahse konu hususlara münhasır olmak üzere aşağıdaki açıklamanın yapılması gerekli görülmüştür.

            1 - (Madde 26) Bu madde ile 213 sayılı Vergi Usul Kanununun iş hacmi bakımından tüccar sınıflarını belirleyen 177 nci maddesinin 1, 2 ve 3 üncü bentlerinde yer alan hadler onbeş kat arttırılmak suretiyle yıllık alımların tutarı 6.000.000, satışların tutarı 6.600.000 liraya, alım-satım işleri dışındaki gayrisafi iş hasılatı 1.200.000 liraya, belirtilen işlerin birlikte yapılması halinde ise, ikinci bentte yazılı iş hasılatının beş katı ile yıllık satış tutarının toplamı 6.000.000 liraya çıkarılmıştır.

            Öte yandan, 2365 sayılı Kanuna eklenen ek geçici 8 inci madde ile de, 1980 vergilendirme dönemindeki iş hacmi itibariyle 1981 yılında tüccarların girecekleri sınıfların tayininde yeni hadlerin esas alınacağı kabul edilmiş bulunmaktadır.

            Bu durumda tüccarlar, defter tutma bakımından 1981 yılında yeni hükümlere tabi olacaklar ve sınıf değiştirmeye ilişkin 179 ve 180 inci maddelerdeki nisbetler de yeni hadlere uygulanacaktır.

            2 - (Madde 27) Bu madde ile Vergi Usul Kanununun bilanço esasında tutulacak defterleri belirten 182 nci maddesine "Günlük Kasa Defteri" tutulması mecburiyetini getiren 4 üncü bent hükmü ilave olunmuştur.

            Bilindiği gibi, bilanço esasında tutulması mecburi defterler; yevmiye defteri, defteri kebir ve envanter defterinden ibaretti. Bu defterlere ilaveten tutulması mecburi bir defter olarak getirilen "Günlük Kasa Defteri" kasa ile ilgili işlemlerin günü gününe izlenmesi amacıyla ihdas edilmiş bulunmaktadır.

            2365 sayılı Kanunun 28 inci maddesiyle Vergi Usul Kanununa eklenen mükerrer 185 inci maddede ise, günlük kasa defterinin kullanılma şekli ve bu defterin ihtiva edeceği bilgiler açıklanmaktadır. Madde hükmünden anlaşılacağı üzere, defterin bir tarafına, bir önceki günden devreden kasa mevcudu ile o gün içinde peşin satışlar dolayısıyle veya sair şekilde tahsil edilen paraların, diğer tarafına ise, o gün içinde yapılan ödemelerin ayrıntılı olarak yazılması gerekmektedir. Ancak mükelleflere, iş hacimlerini gözönünde tutarak, bir gün içinde tahsil ettikleri paraları, belgelerine dayanmak suretiyle günlük kasa defterine bir kalemde kaydedebilmeleri imkanı da tanınmıştır.

            3 - (Madde 29) Bu madde ile Vergi Usul Kanununun 193 üncü maddesi değiştirilmiş ve işletme hesabı esasında defter tutan ikinci sınıf tüccarlar, işletme hesabı defteri yanında günlük perakende satış ve hasılat defteri tutmakla da yükümlü kılınmışlardır. Tutulması zorunlu hale getirilen Günlük Perakende Satış ve Hasılat Defteri'nin nasıl tutulacağına ilişkin hususlar ise, Vergi Usul Kanununa eklenen mükerrer 194 üncü maddede açıklanmıştır. Buna göre, ikinci sınıf tüccarlar, günlük perakende satışları (faturalı satışlar hariç) ile hizmet karşılığı ve sair suretlerle aldıkları paraları bu deftere günü gününe yazmak mecburiyetindedirler. Ancak, perakende satışların günlük tutarı ile sair hasılatın; perakende satış fişleri, makinalı kasaların kayıt ruloları, giriş ve yolcu taşıma biletleri ve diğer belgelere dayanılarak deftere bir kalemde yazılabilmesi de imkan dahilindedir.

            Öte yandan, Günlük Kasa ve Günlük Perakende Satış Hasılat defterleri, kasa ile ilgili işlemlerin veya perakende satışlar ile sair işletme hasılatının aynı gün içinde bu defterlere kaydının kontrolunu sağlamak amacıyla ihdas edilmiş olduklarından, birden fazla iş yeri bulunan firma ve kuruluşlarda bu defterlerin her bir iş yeri için ayrı ayrı tutulması zorunludur.

            4 - (Madde 32) Bu madde ile V.U.K.nun 219. maddesinin (a) ve (b) bentleri değiştirilmiş ve maddeye (c) bendi eklenmiştir. (a) bendinde yapılan değişiklik "mazeretsiz ve sebepsiz olarak" ibaresinin bent hükmünden çıkarılmasından ibarettir. Bu suretle kayıtların on günden fazla bir süre geciktirilmesi önlenmiş olmaktadır. (b) bendinde yapılan değişiklik ile de, kayıtlarını yetkili amirlerin imza ve parafını taşıyan belgelere dayanarak yürüten müesseselere, bu kayıtların defterlere intikali için tanınan üç aylık süre 45 güne indirilmiştir. Maddeye eklenen (c) bendinde ise, Günlük Kasa, Günlük Perakende Satış ve Hasılat Defteri ile Serbest Meslek Kazanç Defterine kaydı gerekli işlemlerin, hasılat ve ücretlerin kaydında, bu maddenin (a) bendinde zikredilen on günlük kayıt süresi ile (b) bendinde zikredilen 45 günlük kayıt süresinin uygulanmayacağını belirtmek üzere, sözü edilen defterlere kaydı gerekli işlemlerin bu defterlere günü gününe yazılması öngörülmüştür.

            5 - (Madde 33) Bu madde ile Vergi Usul Kanununun tasdike tabi defterleri belirten 220 nci maddesine 9 ve 10 numaralı bentler ilave edilerek Günlük Kasa Defteri ile Günlük Perakende Satış ve Hasılat Defteri için tasdik mecburiyeti konulmuş bulunmaktadır.

            Diğer yandan, bu Kanunun Ek Geçici 8 inci maddesi uyarınca sınıf değiştirecek olan tacirlerin 1981 takvim yılında tutacakları defterler ile yine bu Kanunla ihdas edilen Günlük Kasa ve Günlük Perakende Satış ve Hasılat Defterlerinin tasdik süreleri Ek Geçici 4 üncü madde hükmüne göre, 31/1/1981 tarihinde sona ereceğinden, anılan defterlerin bu süre içinde tasdik ettirilmesi gerekmektedir.

            Ancak, 1980 yılı defterlerini 1981 yılında da kullanmak isteyen mükelleflerin, bu defterlerini Vergi Usul Kanununun 222 nci ve bu Kanunun Ek Geçici 4 üncü maddesi hükümlerine göre 28/2/1981 tarihine kadar tasdik ettirmeleri mümkün bulunmaktadır.

            Ayrıca, bu Kanunun 76 ncı maddesi ile değiştirilen Vergi Usul Kanununun 352 nci maddesinin ikinci Derece Usulsüzlüklere ait 6 ncı bendi hükmü uyarınca, ikinci derece usulsüzlük cezasına muhatap olmak kaydiyle defterlerin tasdik muamelesinin kanuni süresinin sonundan başlıyarak bir ay içinde yaptırılması da imkan dahilindedir. Tasdik ettirenlere ikinci derece usulsüzlük cezası kesilecektir.

            6 - (Madde 34) Bu madde ile faturanın şekline ilişkin 230 ncu maddede değişiklik yapılarak, değişiklikten önceki hükümlere göre, faturada en az bulunması gereken bilgilere ilaveten faturanın düzenlenme tarihi ve seri numarasının, faturayı düzenleyenin adı, bağlı olduğu vergi dairesi ve hesap numarasının, müşterinin adı, varsa vergi dairesi ve hesap numarasının da faturada yer alması zorunluluğu getirilmiştir.

            Şu kadar ki münhasıran mustehlike yapılan ve on bin lirayı aşmayan satışlar için Vergi Usul Kanununun 232 nci maddesinin son fıkrası gereğince düzenlenecek faturanın, tarih taşıması kaydıyla sadece satılan malın nevi, miktarı ve tutarına ait bilgileri ihtiva etmesi anılan Kanunun mükerrer 257 nci maddesinin Bakanlığımıza verdiği yetkiye dayanılarak yeterli görülmüştür.Bu faturaların diğer faturalar meyanında sıra numarası dahilinde teselsül ettirileceği tabiidir.

            Söz konusu maddenin 5 nci bendinde yapılan değişiklik ise, fatura nizamının mal harekatı vasıtasıyla kontrolunu temin amacını gütmektedir. Bu bent hükmüne göre, malın faturanın düzenlenmesinden önce teslim edildiği (satılan malın satıcı veya müşteri tarafından taşınması hali dahil) veya bir mükellefin birden çok işyerleri ile şubeleri arasında taşındığı veya satılmak üzere bir komisyoncuya yahut diğer bir aracıya gönderildiği hallerde satıcı tarafından bir sevk irsaliyesine bağlanması ve bu irsaliyenin taşıtta bulundurulması şarttır.

            Ancak, satılan malın teslimi anında faturanın düzenlenmesi halinde, ayrıca sevk irsaliyesi kesilmesine gerek bulunmadığından, malın fatura ile birlikte taşınması yeterlidir.

            Diğer yandan, malların ücret karşılığı taşıttırılması halinde, Vergi Usul Kanununun 240 ncı maddesi uyarınca, taşıyan tarafından ayrıca taşıma irsaliyesi düzenlenmesi de gerekmektedir.

            Vergi Usul Kanununun 230 ve 231 nci maddeleri hükümlerine göre, sevk irsaliyeleri, tarih konulmak suretiyle sıra numarası dahilinde teselsül ettirilecektir. Aynı müessesenin muhtelif şube ve kısımlarında her biri aynı numara ile başlamak üzere ayrı ayrı irsaliye kullanıldığı taktirde, bu irsaliyelere şube ve kısımlarına göre şube veya kısmın isimlerinin yazılması veya özel işaretle seri tefriki yapılması zorunludur. Bu irsaliyelerin makine ile veya kopye kurşun kalemi ile doldurularak en az bir asıl bir örnek olarak düzenlenmesi, birden fazla örnek düzenlendiği taktirde, her birine kaçıncı örnek olduğunun işaret edilmesi gerekmektedir. Ayrıca irsaliyelerde gönderilen malın nevi ve miktarı ile satıcının adı, ticaret unvanı, adresi, bağlı olduğu vergi dairesi ve hesap numarasının, müşterinin adı, ticaret unvanı, adresi, varsa vergi dairesi ve hesap numarasının (mükellefin diğer bir işyerine veya satılmak üzere bir aracıya gönderildiği hallerde malın kime ve nereye gönderildiğinin) bulunması ve bunların satıcı tarafından imzalanması icap etmektedir.

            7 - (Madde 35) Bu madde ile yapılan değişiklik, 231 nci maddeye eklenen 5 inci bent hükmü ile faturanın, malın teslim tarihinden itibaren azami on gün içinde düzenlenmesine ilişkindir. 

            Bu suretle, faturanın ne zaman düzenleneceği hususunda uygulamada uyuşmazlıklara yol açan konuya açıklık getirilmiştir.

            8 - Bilindiği üzere, 210 sayılı Değerli Kağıtlar Kanununda Değişiklik Yapılmasına dair 2343 sayılı Kanunla, faturalar 1/3/1981 tarihinden itibaren değerli kağıtlar kapsamına alınmış bulunduğundan, 2365 sayılı Kanunun 97 nci maddesi ile Vergi Usul Kanununa eklenen Ek Geçici 6 ncı maddede yer alan "........... faturaların değerli kağıt bedellerinin makbuz karşılığı tahsili suretiyle defterdarlıklarca tasdiki şarttır" hükmünün 1/3/1981 tarihinden önce kullanılacak olan faturalar hakkında uygulanması söz konusu değildir.

            Bu nedenle, mükellefler ellerindeki faturaları daha önce ilgili maddelerde yapılan açıklamalarda belirtildiği gibi 1/1/1981 tarihinden itibaren yeni getirilen ve faturada yer alması gereken bilgilere de yer vermek suretiyle kullanabileceklerdir. 1/3/1981 tarihinden itibaren ise, Değerli Kağıtlar Kanununa göre yeni düzenlemelere geçilinceye kadar, faturaların defterdarlıklara tasdik ettirilmek suretiyle kullanılması gerekmekte olup, tasdik şekline ilişkin esaslar Bakanlığımızca ayrıca açıklanacaktır.

            9 - (Madde 36) Bu madde ile perakende satış vesikalarına ilişkin 233 ncü maddenin 4 numaralı bendi "Giriş ve yolcu taşıma biletleri" şeklinde değiştirilmiş ve söz konusu maddenin sonuna iki fıkra eklenmiştir. Bu düzenlemeye göre, birinci ve ikinci sınıf tüccarlarla defter tutmak mecburiyetinde olan çiftçilerin fatura vermek mecburiyetinde olmadıkları satışlarının veya yaptıkları işlerinin kasa veya perakende satış fişleri, kasa veya satış fişlerinin dökümlerini ihtiva eden günlük bordrolar, makinalı kasaların kayıt ruloları ve rulosuzlarda günlük satış toplamının yazıldığı fişler, giriş ve yolcu taşıma biletleri şeklindeki kayıtlardan herhangi biri ile tevsik olunması gerekmektedir. Bu itibarla belirtmek gerekir ki, maddenin değişiklikten önceki 4 üncü bent hükmüne göre, II nci sınıf tüccarların perakende satışlarını tevsik için kullandıkları el defterleri madde metninden çıkarılmış bulunduğundan, perakende satışların bu defterlere kaydedilmesi suretiyle tevsiki imkanı ortadan kalkmış bulunmaktadır.

            Makinalı kasa kullanmaları nedeniyle perakende satış fişi düzenlemeyecek olan mükelleflerin ise, kullanacakları elektronik veya mekanik yapıya sahip ve "Yazar Kasa Makinası" olarak adlandırılan kasaların,

            a) Yapılan işlemleri hafızasına ve rulolara kaydetme;
            b) Müşteri ve kati yekün sıra numaralarını teselsül ettirme;
            c) Müşteri fişi (kuponu) verme;

            Özelliklerine sahip olmaları gerektiğinden, bu özellikleri taşımıyan kasaları kullanan mükelleflerin, perakende satışlarını perakende satış fişleri ile tevsik etmeleri zorunludur.

            Diğer taraftan, yukarıdaki nitelikleri taşımakla beraber, sadece kati yekün rakamlarını bir fişe kaydetme özelliğine sahip olan ve madde metninde rulosuz olarak tanımlanan makinali kasaları kullanan mükellefler ise perakende satışlarını bu fişler ile tevsik edebileceklerdir.

            Perakende satış fişi ile giriş ve yolcu taşıma biletlerinin kullanılış şekli eklenen fıkra metninde açıklanmış bulunmaktadır. Buna göre, perakende satış fişi ile giriş ve yolcu taşıma biletleri seri ve sıra numarası dahilinde teselsül ettirilir. Bu fiş ve biletler kopyalı iki nüsha olarak tanzim edilir ve bir nüshası müşteriye verilir. (Kopyalı olarak düzenlenmesi gereken fiş ve biletler yerine, bu Kanunla Vergi Usul Kanununa eklenen mükerer 257 nci maddenin Bakanlığımıza verdiği yetkiye dayanılarak dip koçanlı fiş ve biletlerin de kullanılması uygun bulunmuştur.)

            Son fıkrada ise, İşletme Vergisi mükellefleri tarafından tanzim edilen perakende satış belgelerinin, perakende satış fişi yerine geçeceği kabul edilmiştir.

            10 - (Madde 37) Bu madde ile gider pusulasına ilişkin 234 üncü maddenin sonuna bir fıkra eklenmiş ve gider pusulalarının seri ve sıra numarası dahilinde teselsül ettirilmesi zorunluluğu getirilmiştir.

            11 - (Madde 38) Bu madde ile müstahsil makbuzuna ilişkin 235 inci maddenin 2 numaralı bendi, malı satın alan tüccar veya çiftçinin soyadı, adı ve unvanına ilaveten adresini de yazması şeklinde değiştirilmiş ve maddenin sonuna eklenen fıkra ile de, müstahsil makbuzlarının seri ve sıra numarası dahilinde teselsül ettirilmesi zorunlu kılınmıştır.

            12 - (Madde 39) Bu madde ile Vergi Usul Kanununun 236 ncı maddesi değiştirilmiştir.

            Değişiklikten önceki hükümlere göre, serbest meslek erbabının makbuz düzenleme mecburiyeti özel bazı hallere inhisar etmekte ve bu haller dışında makbuz verme mecburiyeti bulunmamakta idi.

            Yeni getirilen hükümle serbest meslek erbabının, mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlü tahsilatı için iki nüsha serbest meslek makbuzu tanzim etmesi ve bir nüshasını müşteriye vermesi ve müşterinin de bu makbuzu istemesi ve alması mecburiyeti getirilmiştir.

            Serbest meslek makbuzunun ihtiva edeceği bilgiler konusunda da 40 ıncı madde ile Vergi Usul Kanununun 237 nci maddesinde değişiklik yapılmış, 1 numaralı bendine makbuzu verenin adresi, vergi dairesi ve hesap numarasının da yazılması ilave edilmiştir. Ayrıca, serbest meslek erbabının makbuzu imzalaması ve bu makbuzların da seri ve sıra numarası dahilinde teselsül ettirilmesi zorunluluğu konulmuştur.

            13 - (Madde 41) Bu madde ile Vergi Usul Kanununun "Nakliyat irsaliyeleri" başlıklı 240 ıncı maddesi hükmü taşıma ve otel işletmelerine ait belgeleri de kapsayacak şekilde yeniden düzenlenmiştir.

            Uygulama sonuçları, taşıma işletmeleri ve oteller için eski hükümlerde öngörülen belge düzeninin, bu alandaki vergi güvenliğini sağlayacak bir nitelik taşımadığını ve bunun sonucu olarak ta bu işletmeler üzerinde etkin bir vergi kontrolu tesis edilemediğini göstermiştir. Bu bakımdan bu alanda hem vergicilik gereklerine hem de bu işletmelerin bünyelerine uygun özel belge düzeni getirilmesi zaruri olmuştur.

            Bu maksatla değiştirilen 240 ıncı maddenin (A) bendinde, taşıma işletmelerinin, yaptıkları işler için taşıma irsaliyesi kullanmaları ve bu irsaliyenin bir nüshasının eşyayı taşıttıranda bir nüshasının eşyayı tayışan aracın sürücüsünde ve bir nüshasının da taşımayı yapanın nezdinde bulundurulması mecburiyeti konulmuştur.

            Maddenin (B) bendinde, yolcu taşımalarında yolcu listelerinin kullanılması ve bu listelerin bir nüshasının taşıtta, diğerinin işyerinde bulundurulması öngörülmüştür.

            Maddenin (C) bendi ile de, otel, motel ve pansiyon gibi konaklama yerleri işletenlerin, günlük müşteri listeleri düzenlemeleri ve bunları işletmede bulundurmaları zorunlu kılınmıştır.

            Taşıma irsaliyeleri, yolcu listeleri ve günlük müşteri listelerinin ihtiva edeceği bilgiler ve kullanılma şekilleri ilgili bentlerinde açıklıkla belirtildiğinden, bu hususta ayrıca açıklama yapılmasına lüzum görülmemiştir.

            Tebliğ olunur.