Vatandaşlık Mevzuatı  
Resmi Gazete: 30.07.2000 Pazar Sayı: 24125 (Asıl) 
Bayındırlık ve İskan Bakanlığından :

595 Sayılı KHK ve Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği'ne İstinaden Hazırlanan Laboratuvar Yeterlik Teknik Şartnamesi Hakkında Tebliğ
 


            1. KAPSAM
            Bu teknik şartname, çalışanların nitelikleri, laboratuvarların yerleşimi, organizasyonu deney alet ve teçhizatı, kalibrasyon, kayıtların korunması ve tutulması ve rapor yazma konularında aranan şartları kapsar. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Laboratuvarın özelliğine göre ek şartlar belirleyebilir.

            2. TANIMLAR
            2.1 Deney
            Ürün, mamul, işlem veya hizmete ait bir veya daha fazla özelliğin belirli bir metoda göre belirlenmesi için yapılan teknik çalışmadır.

            2.2. Deney Metodu
            Deneyin yapılması için belirlenmiş teknik prosedürdür.

            2.3 Laboratuvar
            İnşaat ve yapı malzemeleri ile ilgili hammadde ve mamul üzerinde ilgili standardlarına veya Teknik Şartnamelerine göre ölçüm, muayene ve kalibrasyon yapabilen ve diğer özelliklerini tayin eden laboratuvardır.

            2.4 Laboratuvarlar Arası Deney Karşılaştırmaları
            Önceden belirlenen şartlara uygun olarak, iki veya daha fazla laboratuvar tarafından, aynı ya da benzer konular veya malzemeler üzerindeki deneylerin, organizasyonu, performansı ve değerlendirilmesidir.

            2.5 Laboratuvar Yeterliği
            Laboratuvarın belirli deneyleri veya belirli deney tiplerini gerçekleştirmeye yeterli olduğunun resmi olarak tanınmasıdır.

            2.6 Laboratuvar Yeterlik Sistemi
            Laboratuvar yeterliğini gerçekleştirmek için, kendi prosedür ve yönetim kuralları olan bir sistemdir.

            2.7 Laboratuvar Yeterlik Belgelendirme Kuruluşu (LYBK)
            Laboratuvar Yeterlik Belgesinin verilmesi, sürekliliği, yenilenmesi, iptali ile ilgili yetkili kuruluş Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğüdür.

            3. TÜZEL KİŞİLİK
            Laboratuvar, yasal olarak tescil edildikten sonra tüzel kişilik kazanır.

            4. TARAFSIZLIK BAĞIMSIZLIK VE DÜRÜSTLÜK
            Laboratuvar ve personeli, deney sonuçlarını ve teknik kararlarını etkileyebilecek her türlü ticari, mali ve diğer baskılardan uzak olmalıdır.

            Bu hususta en az aşağıdaki şartlara uyulmalıdır:

            a) Muayene ve deney sonuçlarına laboratuvar çalışanları dışındaki kişi ya da kuruluşların etkisi önlenmelidir.

            b) Laboratuvar, yaptığı deney çalışmalarında bağımsızlığına ve dürüstlüğüne duyulan güveni sarsacak faaliyetlerde bulunmamalıdır.

            c) Deney çalışmalarında görev alan personelin ücretleri, yapılan deney sayısına ya da bu deneylerin sonuçlarına bağlı olmamalıdır.

            5. TEKNİK YETERLİK
            Laboratuvar, istenen deneyleri yapmak için konusunda uzman elemana, yeterli alet ve techizata sahip olmalıdır.

            5.1 Yönetim ve Organizasyon
            Laboratuvar her elemanın sorumluluk alanı ve sınırlarını bileceği şekilde organize edilmelidir.

            Organizasyon, deney metodları ve prosedürlerini, deneyin amacını ve deney sonuçlarının değerlendirilmesini bilen kişileri gözetim yapmak üzere görevlendirmelidir.

            Yönetim, laboratuvar personelinin teknik bilgisini ve görgüsünü artıracak eğitim programları düzenlemeli veya bu tür programlara personelinin katılımını sağlamalıdır.

            Laboratuvarın yöneticisi tüm kalite kontrol faaliyetlerinden sorumlu, konusunda uzman mühendis olmalıdır.

            Laboratuvarın organizasyonu ve sorumluluklarının dağılımını gösteren bir doküman bulunmalı ve bu doküman güncel tutulmalıdır.

            5.2 Personel
            26 Mayıs 2000 tarih ve 24060 sayılı Resmi Gazete'de Yayımlanan Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği'ne göre; 12 yıl veya daha fazla tecrübeli, yapı malzemesi kalite kontrolü konusunda mesleki deneyime sahip uzman en az bir Mühendis ile iki laboratuvar teknisyenine sahip olmalıdır. Elemanların atandıkları görevlerle ilgili gerekli eğitim, öğretim, teknik bilgi, literatür ve cihazların kullanma kılavuzlarını takip edebilecek tecrübeleri bulunmalıdır.

            Laboratuvar, sorumluluk alanına giren deneylerde personelinin yeterli eğitim görmüş olmasına dikkat etmelidir. Laboratuvar personelinin eğitiminin güncel durumda olmasını sağlamalıdır.

            Laboratuvar, teknik elemanlarına ait nitelik, eğitim ve mesleki tecrübesi hakkındaki kayıtları arşivlendirmek zorundadır.

            5.3 Tesis ve Teçhizat
            5.3.1 Teknik İmkanlar
            Laboratuvarın yeterli olarak yapacağını belirttiği muayene, deney ve ölçümlerin bu konuda geçerli olan standard ve şartnamelere uygun olarak yapılmasını sağlamak amacıyla gerekli tüm cihazlara sahip olmalıdır.

            Laboratuvar kendine ait olmayan bir cihazın kullanılmasını gerektiren istisnai durumlarda, o cihazın kalitesinden, kalibrasyonundan emin olmalıdır.

            5.3.2 Tesis ve Çevre
            Deneylerin yapıldığı çevre koşulları deney sonuçlarını olumsuz yönde etkilememelidir. Deney mahalleri ısı, toz, nem, buhar, gürültü, titreşim ve elektromanyetik etki veya parazit gibi aşırı çevre etkilerine karşı gereği gibi korunmalı ve bu durumun sürekliliği sağlanmalıdır. Bunlarla ilgili alet ve teçhizatın bakımları uygun bir şekilde yapılmalıdır. Deney mahalleri, hasar veya tehlike riskini azaltacak ve deneyde çalışan personelin pratik ve rahat hareket etmesine imkan verecek şekilde yeterince geniş olmalıdır. Bu mahallerde deneyler için gerekli olan cihaz ve enerji kaynakları bulunmalıdır. Deney alanı, özel çevre şartları gerektiren deneylerde bu şartları kontrol etmeye yarayan alet ve cihazlarla donatılmalıdır.

            Deney mahallerinin girişi ve kullanılması, belirtilmiş amaçlarına uygun bir şekilde kontrol edilmeli ve laboratuvar harici kişiler için giriş şartları belirlenmelidir.

            Deney laboratuvarlarının temiz ve tertipli olması için etkin önlemler alınmalıdır.

            5.3.3 Techizat
            Aşınma ve bozulmaya yol açan etkenlerden korunmak amacıyla tüm alet ve techizatın gerektiği gibi düzenli olarak bakımı yapılmalıdır. Periyodik bakım gerektiren cihazlar ile ilgili bakım işlemi talimatları el altında bulundurulmalıdır.

            Techizatın herhangi bir birimi aşırı yük veya çarpma vb. kötü bir kullanıma maruz kalmışsa veya kalibrasyonla veya başka bir metotla arızalı olduğu tespit edilmişse bu birim hizmet dışına çıkarılmalı, arızalı olduğu işaretlenmeli ve tamir edilinceye kadar belirli bir yerde muhafaza edilmeli ve tamirden sonra, doğru çalıştığı bir deneyle veya kalibrasyonla kontrol edilmelidir. Laboratuvar, bu arızanın önceki deneyler üzerindeki etkisini incelemelidir.

            Alet, techizat, önemli parçaları ve kalibrasyon bilgileri için kayıt tutulmalıdır. Mevcut cihazların çalışma talimatı hazırlanmalı ve laboratuvar elemanlarının kullanımına uygun olmalıdır.

            Laboratuvarda kullanılan ölçüm ve deney cihazları hizmete girmeden önce ve daha sonra belirlenmiş bir programa göre kalibre edilmelidir.

            Cihazlar milli ölçüm standartlarına veya milletlerarası standartlara göre kalibre edilmeli, bunlar mümkün değil ise uygun bir metod uygulanmalıdır. (Laboratuvarlar arası mukayese gibi)

            Referans malzemeler mümkün olduğu kadar milli veya milletlerarası standard referans malzemelerle izlenebilir olmalıdır.

            5.4 Laboratuvarın Çalışma Sistemleri
            5.4.1 Deney Metotları ve İşlemleri
            İlgili tüm cihazların kullanılması ve çalıştırılması, deney numunelerinin hazırlanması (uygulanabilir olduğunda) ve standard deney teknikleri konularında, deney laboratuvarının doküman haline getirilmiş talimatları bulunmalıdır. Deney laboratuvarının çalışmalarıyla ilgili bütün talimatlar, standardlar, el kitapları ve referans verilerin güncelleştirilmesinin sağlanması ve personelinin kullanımına hazır bulundurulması gerekir.

            Laboratuvar kullanacağı deney metodlarında öncelikle TS, TSEN, EN, yoksa PrEN, İSO, ASTM, DIN, BS gibi milli veya milletlerarası standard deney metodlarını kullanmalı yapılan deneyin standardı mevcut değilse güvenilir ve kabul edilir bir deney metodu uygulamalıdır.

            Laboratuvar, yapacağı deneylerde; hangi standard veya şartnameyi esas alacaksa, o standard veya şartnamede öngörülen metot veya işlemleri kullanmalıdır. Standard veya şartname, deneyi yapan personelin kullanımına yazılı olarak hazır bulundurulmalıdır. Bütün standardlar, talimatlar ve deney işlemleri, deney yapan personelin anlayacağı bir dilde olmalıdır.

            Laboratuvar, objektif bir sonuç alınmasını tehlikeye sokacak ya da daha az geçerliliği olan deney metoduna göre deney yapılması doğrultusundaki istekleri geri çevirmelidir.

            Standard dışı deney metodları ve işlemlerinin uygulanması gerektiğinde, bunlar bütünüyle yazılı hale getirilmelidir.

            Tüm hesaplar ve veri aktarımları kontrollere açık olmalıdır.

            Sonuçların bilgi işlem teknikleriyle alındığı durumlarda, sistemin güvenirliliği ve kararlılığı sonuçların doğruluğunu etkilemeyecek durumda olmalıdır. Sistem, programın yürütülmesi, çalıştırılması sırasında karşılaşılabilecek aksaklıkları ortaya çıkarabilmeli ve gerekli önlemleri alabilmelidir.

            5.4.2 Kalite Sistemi
            Laboratuvar, yapılan işin türüne, sınırlarına, hacmine ve kullanımına uygun bir iç kalite güvence programı yürütmelidir. Kalite güvence programı, laboratuvar personelinin kullanımına açık bir kalite el kitabında yer almalıdır. Kalite el kitabının düzenlenmesi, yapı malzemesi konusunda uzman bir Mühendis tarafından sağlanmalıdır. Laboratuvar içinde kalite güvencesi konusunda sorumluluğu olan kişi ya da kişiler, laboratuvar yönetimi tarafından görevlendirilmeli ve LYBK ile doğrudan bağlantılı olmalıdır.

            Kalite el kitabı en az aşağıdaki bilgileri kapsamalıdır.

            - Kalite politikası,

            - Laboratuvar yapısı (organizasyon şeması),

            - İlgili personelin yetki ve sınırlarını belirleyen görev ve hizmetlerle

              ilgili fonksiyonları ifade eden bilgiler,

            - Mümkün olduğunca her deney için özel kalite güvence işlemleri için

              kaynak referanslar,

            - Gerektiğinde yeterlik deneyi, referans malzemenin kullanımı,

            - Deneylerde farklılık görüldüğünde geri besleme ve düzeltme çalışmaları

              konusunda yeterli düzenlemeler,

            - Teknik şikayetlere ilişkin işlemler,

            Kalite sistemi düzenlemelerinin sürekli etkinliğini sağlamak için yönetim tarafından (adına) sistemli ve periyodik olarak gözden geçirilip, düzeltici çalışmalar yapılmalı, bu gözden geçirme çalışmaları ve alınan düzeltici önlemlerin ayrıntıları belirtilmelidir.

            5.4.3 Deney Raporları
            Raporlar, deney sonuçlarını ve ilgili diğer bilgileri doğru, açık ve şüpheye meydan vermeyecek şekilde düzenlenmelidir.

            Her deney raporunda; en az aşağıdaki bilgiler bulunmalıdır.

            a) Deney laboratuvarının adı ve adresi; deney bu adresten farklı bir yerde yapıldığında bu yerin adı ve adresi,

            b) Raporun ve her bir sayfasının özel tanıtımı (seri numarası gibi) ve bu raporun toplam sayfa sayısı,

            c) Deneyi talep eden kişi veya kuruluşun adı ve adresi,

            d) Deney numunelerinin tanıtımı ve açıklanması,

            e) Deney numunelerinin alındığı tarih ve deneylerin yapıldığı tarih,

            f) Deney şartnamesinin tanımı veya deney prosedürünün ve metodun açıklanması,

            g) Gerektiğinde, numune alma işleminin açıklanması,

            h) Standard olmayan bir deney metodu veya işlemi (prosedürü) kullanılmış ise, sebebi ve metodun tanımlanması,

            i) Mümkün olduğunda çizelgeler, grafikler, çizimler ve fotoğraflarla desteklenen ölçmeler, muayeneler, sonuçlar ve tespit edilen kusurlar,

            j) Deney raporuna ait teknik sorumluluğu alan kişinin (kişilerin) imzası ve unvanı (unvanları) veya bunlara eşdeğer işaretleme ve raporun tarihi,

            k) Alınan deney sonuçlarının, sadece deney uygulanan numunelere ait olduğuna dair beyan,

            l) Deney raporunun tamamı dışında laboratuvarın yazılı onayı alınmadan raporun değişik sayfalarının çoğaltılamayacağına dair beyan,

            Deney raporunun düzenlenmesinde özellikle, deney verilerinin takdimine ve okuyan tarafından kolaylıkla anlaşılabilir olmasına özen gösterilmeli ve dikkat edilmelidir. Rapor formatı her bir deney tipi için özel olarak ve dikkatle oluşturulmalı, ancak başlıklar mümkün olduğu kadar standard hale getirilmiş olmalıdır.

            Deney raporu, deney sonuçlarından çıkarılan herhangi bir tavsiye ihtiva etmemelidir.

            Deney sonuçları, deney metodlarını teşkil edecek olan talimata uygun olarak; doğru, açık, tam ve şüpheye meydan vermeyecek şekilde verilmelidir.

            5.4.4 Kayıtlar
            Laboratuvarın özel durumuna uygun bir kayıt sistemi olmalı, bütün orijinal gözlemler, hesaplar, çıkarılan veriler ve kalibrasyon kayıtları muhafaza edilmelidir. Deney sonu raporları yazılış tarihinden başlayarak en az 10 yıl süreyle dokümanları ile birlikte saklanmalıdır.

            Kayıtlarda, numuneyi alan, hazırlayan ve deneyi yapan personel belirtilmelidir. Bütün kayıtların ve deney raporlarının güvenliği ve gizliliği sağlanmalıdır.

            5.4.5 Numunenin Deney Öncesi ve Sonrası İşlemleri
            Numunelerin, deney sonuçlarının karıştırılmaması için, işaretleme yapmak suretiyle veya deneyden geçirilecek ve kalibre edilecek numuneyi tanıtacak bir sistem uygulanmalıdır. Bu sistem numune isminin diğer firmalarca öğrenilmesini önleyen tedbirleri ihtiva etmelidir.

            Numunelerin özel muhafazası gerektiğinde, bunun nasıl olacağını gösteren bir talimat olmalıdır. Numunelerin depolama, işlem ve deney hazırlıklarının tüm aşamalarında; kirlenme, aşınma, zorlanma gibi deney sonuçlarını geçersiz kılabilecek etkilere karşı korunması için önlemler alınmalıdır.

            Numunelerin teslim alınması, saklanması, iade veya atılması konusunda açık kurallar olmalıdır.

            5.4.6 Gizlilik ve Güvenlik
            Laboratuvar personeli, görevlerini yerine getirirken, edindikleri tüm bilgiler konusunda mesleki gizliliğe özen göstermelidir.

            5.4.7 Bir Başka Laboratuvarda Bir Kısım Deneylerin Yaptırılması
            Laboratuvarlar LYBK tarafından verilen belge kapsamındaki deneyleri normal olarak kendileri gerçekleştirirler. Laboratuvar gerektiğinde deneylerin bir bölümünü bir başka laboratuvara verecekse bu deney laboratuvarı belirlenen şartlara uygun ve LYBK tarafından verilmiş Laboratuvar Yeterlik Belgesi olan bir deney laboratuvarı olmalıdır. Başka bir laboratuvara verildiğinde bu husus raporda belirtilmelidir.

            Laboratuvar bir kısım deneyleri yaptırdığı laboratuvar ile ilgili tüm kayıtları tutmalı ve istendiğinde bu bilgileri LYBK'na vermelidir.

            6. İŞBİRLİĞİ
            6.1 Kişi veya Kuruluşlarla İşbirliği
            Laboratuvar gerektiğinde LYBK ve bu kuruluşun görevlendireceği yetkili ile şartnamede belirtilen kriterlere uygunluğu izleme imkanı verecek şekilde işbirliğinde bulunmalıdır.

            6.2 Laboratuvar Yeterlik Belgelendirme Kuruluşu (LYBK) ile İşbirliği
            Bu işbirliği şunları kapsamalıdır:

            a) LYBK ve yetkilisinin deney laboratuvarının ilgili alanlarına girmesinin sağlanması,

            b) Deney laboratuvarının deney yapma kapasitesinin LYBK tarafından doğrulanmasını sağlamak için gerekli kontrollerinin yapılması konusunda yardımcı olunması,

            c) Doğrulama amacıyla LYBK'nun ihtiyaç duyduğu deney numunelerinin veya şahit numunelerin hazırlanması, ambalajlanması ve en geç 15 gün içerisinde LYBK'na ulaşacak şekilde gönderilmesi,

            d) LYBK'nın uygun bulacağı yeterlik deney programına ya da bir karşılaştırmalı deney programına katılması,

            e) Laboratuvarın denetlenmesi ve yeterlik deney sonuçlarının LYBK tarafından etraflıca incelenmesine ve denetlenmesine izin verilmesi.

            6.3 LYBK Belgesinden Doğan Sorumluluklar
            a) Laboratuvar Yeterlik Belgesi Teknik Şartnamesinde belirtilen kriterlere ve LYBK tarafından belirtilen diğer kurallara her zaman için uymak,

            b) LYBK tarafından verilmiş olan ve yalnızca yeterliğin verildiğini gösteren yeterlik belgesinin laboratuvarın uygun ve görünen bir yerine asmak,

            c) LYBK tarafından tespit edilen aralıklarla başvuru, üyelik, tetkik, gözetim ve diğer hizmetlere ait masrafların karşılığını ödemek,

            d) Yeterliğin geçerliliği ne şekilde olursa olsun sona erdiğinde yeterlikle ilgili bütün reklamlar ve referansların kullanımını da sona erdirmek,

            e) Yeterlik belgesi ya da kendi hazırladığı bir deney raporunun LYBK veya başka bir kuruluşun ürün onayı anlamına gelmediğini yaptığı sözleşmelerde açıkça belirtilmesi,

            f) Kurum veya kişiler deney raporunun tamamını veya bir kısmını yanıltıcı bilgi ve reklam olarak kullanamaz. Deney raporu laboratuvar ve LYBK'nın izni olmadan çoğaltılamaz,

            g) Laboratuvarın kapsamını ve bu şartnamedeki kurallara uygunluğunu etkileyen değişiklikleri LYBK'na bildirmek,

            h) Laboratuvar, LYBK'na bir ay önceden yazılı olarak bildirimde bulunmak suretiyle yeterlik sözleşmesini feshedebilir,

            i) Laboratuvar yeterlik belgesi olan laboratuvarın şartnamede belirtilen kriterlere uymaması halinde 1 ihtar sonucu 15 gün içinde gerekli hususları yerine getirmek zorundadır.

            Yeterlik Belgesi verilmiş bir laboratuvarın yukarıdaki hususlara uyma zorunluluğu vardır.