İş ve sosyal güvenlik mevzuatı  
Resmi Gazete:27.01.1999 Çarşamba Sayı: 23593 (Asıl) 
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından:   
  
ÖZÜRLÜ VE ESKİ HÜKÜMLÜLERİN İSTİHDAMİ İLE İLGİLİ TEBLİĞ
 
     
            24.10.1998 tarih ve 23503 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 4382 sayılı Kanun ile 1475 sayılı İş Kanununun 25 ve 98 inci maddelerinde değişiklik yapılmış ve 4837 sayılı İş ve İşçi Bulma Kurumunun Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanuna bir madde eklenmiştir. 

            4382 sayılı Kanun ile yapılan değişikliklerle ilgili olarak uygulamada doğabilecek tereddütlerin giderilmesi amacıyla aşağıdaki açıklamaların yapılmasına gerek duyulmuştur. 

            1- 1475 sayılı İş Kanununun 25 inci maddesinin (A) ve (B) fıkralarında yer alan 50 ve daha fazla işçi çalıştıran işyerlerindeki %2 oranında özürlü ve eski hükümlü çalıştırma mecburiyeti %3 e çıkarılmıştır. 4382 sayılı Kanunun 1 inci maddesinde özürlüler için öngörülen %3 oranının 01.01.1999 tarihinde uygulamaya geçeceği belirtilmiş olup, 2 nci maddenin yürürlük tarihinin Kanunun yayımı tarihi olması dolayısıyla eski hükümlüler için öngörülen %3 oranının uygulanmasına 24.10.1998 tarihinden itibaren başlanılmıştır. 

            Aynı il sınırları içerisinde bir işverene bağlı birden fazla işyeri bulunması halinde, bu işyerlerinde çalışan toplam işçi sayısı kontenjan tesbitinde dikkate alınacaktır. Aynı il sınırları içerisinde olup, aynı kuruculara ait ayrı ayrı şirketler mevcut ise, işyerleri birlikte değerlendirilerek kontenjan belirlenmesinde, işçilerin toplamı dikkate alınacaktır. 

            Bir işyerinin özürlü ve eski hükümlü çalıştırmakla yükümlü işyeri kapsamına girip girmediği, o işyerinde çalışan özürlü ve eski hükümlü sayısı da dikkate alınmak suretiyle belirlenecektir. 

            Örnek 1: İşyerinde, özürlü ve eski hükümlülerle birlikte 50 ve daha yukarı sayıda işçi çalışıyor ise bu işyeri özürlü ve eski hükümlü çalıştırmakla yükümlü işyeri kapsamında değerlendirilecektir. 

           İşyerinde çalışan özürlü ve eski hükümlü işçi sayısı, toplam işçi sayısından düşüldükten sonra kalan sayı üzerinden işyerinin özürlü ve eski hükümlü kontenjanı tespit edilecek ve kontenjanın tesbitinde yarıma kadar olan kesirler dikkate alınmazken, yarım ve daha çok olanlar ise tama iblağ edilecektir. 

            Örnek 2: İşyerinde toplam 159 işçi çalışmakta ve bunların 3'ü özürlü, 5'i de eski hükümlü olarak İş ve İşçi Bulma Kurumuna tescil ettirilmiş bulunmaktadır. Bu işyerinin 159 -8 = 151 x %3 = 4.53 = 5 eski hükümlü ve 5 özürlü çalıştırması gerekmektedir. Bu işyeri 3 özürlü çalıştırdığından 01.01.1999 tarihinden itibaren 2 özürlü daha çalıştıracaktır. 

            2- 1475 sayılı İş Kanununun 98 inci maddesinin (C) bendinde 500,000.- lira olarak öngörülen para cezası miktarı, 24.10.1998 tarihinden geçerli olmak üzere 70,000,000.- liraya yükseltilmiştir. 4382 sayılı Kanun söz konusu para cezasının her yıl, Maliye Bakanlığınca belirlenen yeniden değerleme oranında artırılacağını öngörmüş olduğundan bu miktar, 01.01.1999 tarihinden itibaren 31.12.1999 tarihine kadar 124,000,000.- lira olarak uygulanacaktır. Uygulanacak ceza miktarı, işveren veya vekillerinin çalıştırmaları gerektiği halde çalıştırmadıkları her özürlü ve eski hükümlü ve çalıştırılmayan her ay için ayrı ayrı hesap edilecektir. 

            3- Anılan Kanunla; kamu kurum ve kuruluşlarına her yıl Nisan ayı içerisinde çalıştırdıkları işçi sayısını İş ve İşçi Bulma Kurumuna bildirme ve bildirimlerde kamu kurum ve kuruluşlarına, açık olan kontenjanlar için istihdam etmek istedikleri özürlü ve eski hükümlü personelin hangi vasıflara sahip olmasını istediklerini belirtme zorunluluğu getirilmiştir. 

            Bu hüküm uyarınca, her ilde bulunan kamu kurum ve kuruluşları, her yıl Nisan ayı içerisinde işyeri adı, adresi, çalıştırdığı işçi sayısı, çalıştırdığı özürlü-eski hükümlü sayısı, özürlü-eski hükümlü kontenjan açığı, kontenjan fazlası istihdam edilen özürlü-eski hükümlü sayısı; özürlü kontenjan açığı için istenilen özür gurubu ve aranılan diğer nitelikler, eski hükümlü kontenjan açığı için aranılan nitelikler vb. belirtmek kaydıyla o il veya ilçede bulunan İş ve İşçi Bulma Kurumu şube veya bürolarına göndereceklerdir. 

            Diğer taraftan, özel sektör işverenleri de, Sakatların İstihdamı Hakkında Tüzük'ün değişik 8 inci maddesi ve Eski Hükümlülerin İstihdamı Hakkında Tüzük'ün değişik 7 nci maddesi gereğince istedikleri vasıfta özürlü ve eski hükümlüyü Kurumdan talep edebilmekte ve alabilmektedirler. 

            4- 4382 sayılı Kanun ile 4837 sayılı İş ve İşçi Bulma Kurumunun Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanuna eklenen ek madde gereği, ilgili kuruluşların görüşleri alınmak suretiyle İş ve İşçi Bulma Kurumunca hazırlanacağı hükme bağlanan sınav yönetmeliği ile özürlü ve eski hükümlülerin istihdamına yönelik olarak düzenlenecek sınavlara ilişkin esas ve usuller daha sonra tespit edilecektir. Söz konusu belirlemeler yapılıncaya kadar mevcut uygulamaya devam edilecektir. 

            Bu cümleden olmak üzere, kontenjan açığı bulunan kamu işyerleri, İş ve İşçi Bulma Kurumu aracılığı olmadan işe aldıkları özürlü ve eski hükümlüyü bir ay içerisinde Kuruma bildirmek ve tescil ettirmek kaydıyla yükümlülüklerini yerine getirebilecekleri gibi, kontenjan açıklarını kapatmak üzere İş ve İşçi Bulma Kurumuna talepte de bulunabileceklerdir. 

            5- 1475 sayılı İş Kanununun 98'inci maddesinin (C) bendinde 4382 sayılı Kanun ile yapılan bir başka değişiklikle; 1475 sayılı İş Kanununun 25 inci maddesinde öngörülen kontenjanların üstünde özürlü ve eski hükümlü istihdam eden işverenlerin kontenjan fazlası istihdam ettikleri özürlü ve eski hükümlüler için 506 sayılı Kanun gereğince ödemeleri gereken işveren sigorta pirim hisselerinin %50'sinin Hazinece ödenmesi hükme bağlanmıştır. 

            a) Uygulama kapsamına özel ve kamu sektörü ayrımı yapılmaksızın 50 veya daha fazla sayıda işçi çalıştıran işyerleri dahil edilecektir. Ancak, işverenlerin kontenjan fazlası eski hükümlüler dolayısıyla Kanundan yararlanabilmeleri için maddede öngörülen 50 veya üzerindeki işçi sayısının tesbitinde, bu işçilerin "daimi işçi" olmaları koşulu aranacak, özürlü işçi çalıştırılmasında ise 50 veya üzerindeki işçilerin "daimi işçi" olmaları şartı aranmayacaktır. 

            b) 506 sayılı Kanunun 87 nci maddesinde tanımı yapılan aracıların işçileri, asıl işverenlerin işçileri ile birlikte değerlendirilecektir. 

            c) 50 veya daha fazla sayıda işçi çalıştıran işverenlerin; 

            - 24/10/1998 tarihi ile 31/12/1998 tarihi arasında %2; 01/01/1999 tarihinden sonrası içinse %3 oranında özürlü işçi, 
            - 24/10/1998 tarihinden itibaren %3 oranında eski hükümlü işçi, kontenjanlarının üzerinde özürlü ve eski hükümlü işçi istihdamları halinde Kanunda öngörülen haktan yararlandırılmaları mümkün olabilecektir. 

            d) Kanunun 3 üncü maddesi ile getirilen kontenjan fazlası çalıştırılan özürlü ve eski hükümlülerle ilgili teşvikten yararlanmak isteyen işverenler, çalıştırdıkları özürlü ve eski hükümlü sayıları ile bunlardan kontenjan fazlası olan özürlü ve eski hükümlü işçilerin sayılarını gösterir bir yazı/belgeyi İş ve İşçi Bulma Kurumu Şube Müdürlüklerinden alacaklar ve Sosyal Sigortalar Kurumu Sigorta Müdürlüklerine vereceklerdir. 

           e) Kapsama giren işverenler bu Kanunla getirilen haktan müracaat tarihleri itibariyle yararlandırılacaklardır. 

            6- Ankara, İstanbul, İzmir, Adana ve Bursa illerindeki İş ve İşçi Bulma Kurumu şubelerine işverenler tarafından verilen normal, özürlü ve eski hükümlülere yönelik işgücü talepleri Internet'de iibk.pcu.org.tr. adresinde yayınlanmakta ve her hafta güncelleştirilmektedir. 

           İş arayanlar, anılan şube müdürlüklerinde kayıtlı açık işlere yukarıda belirtilen ınternet adresinden yararlanmak suretiyle de ulaşabilirler. 

           Tebliğ olunur.