Sermaye Piyasası Mevzuatı  
Resmi Gazete: 06.03.1997 Perşembe Sayı: 22925(Asıl)  Düstur Tertip: 5 Cilt:  Sahife:
 Sermaye Piyasası Kurulu'ndan:   
   
DERECELENDİRME FAALİYETİ İLE DERECELENDİRME KURULUŞLARINA İLİŞKİN ESASLAR TEBLİĞİ 
Seri No:VIII/31
            AMAÇ VE KAPSAM 
            Madde 1- Bu Tebliğ’in amacı 3794 sayılı Kanun’la değişik 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 22 nci ve 39 uncu maddeleri çerçevesinde derecelendirme faaliyeti ve bu faaliyeti yapacak kurumların kuruluş, faaliyet ve denetlenmelerine dari esasların düzenlenmesidir. 

            TANIMLAR VE KISALTMALAR 
            Madde 2- Bu Tebliğ’de geçen: 

            Kanun : 3794 sayılı Kanunla değişik 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nu, 

            Kurul : Sermaye Piyasası Kurulu’nu, 

            Derecelendirme Kuruluşu : Bu Tebliğ’in 3 üncü maddesinde belirtilen derecelendirme faaliyetinde bulunmak üzere kurulan ve gerekli şartları yerine getirerek Kurul’dan izin almış kuruluşlar ile Kurulca kabul edilen uluslararası derecelendirme kuruluşlarını 

            Borsa : Sermaye piyasası araçlarının işlem göreceği borsalar ve teşkilatlanmış diğer piyasaları, 

            Sermaye Piyasası Araçları : Kanun’un 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde belirlenen menkul kıymetler ve diğer sermaye piyasası araçlarını, Sermaye Piyasası Kurumları:Kanun’un 32 nci maddesinde belirtilen kurumları, 

            TTK : Türk Ticaret Kanunu’nu, 

            TTSG : Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’ni, 

            ifade eder. 

BİRİNCİ BÖLÜM 
DERECELENDİRME FAALİYETİ VE BU FAALİYETTE BULUNABİLECEK KURULUŞLAR 

            DERECELENDİRME FAALİYETİ 
            Madde 3- Derecelendirme; 

            a) Ortakların ve sermaye piyasası kurumlarının risk durumları ve ödeyebilirliklerinin, 

            b) Borçluluğu temsil eden sermaye piyasası araçlarının anapara, faiz ve benzeri yükümlülüklerinin vadelerinde karşılanabilme riskinin, 

            derecelendirme kuruluşları tarafından değerlendirilmesi ve sınıflandırılması faaliyetidir. 

            Derecelendirme faaliyeti, bu Tebliğ hükümlerine uygun olarak ortaklıkların veya sermaye piyasası kurumlarının organizasyonunun, likiditesinin, mali yükümlülüklerini karşılama gücünün, karlılığının ve mali yapısının sektörel, ekonomik, politik ve sosyal koşullar dikkate alınarak incelenmesi, değerlendirilmesi ve sınıflandırılması suretiyle yapılır. 

            Derecelendirme yapılması ihtiyaridir. Derecelendirme faaliyetinde bulunacak kuruluşlar, ortaklıkların ve sermaye piyasası kurumlarının talepleri olmaksızın derecelendirme yapamazlar. 

            DERECELENDİRME FAALİYETİNDE BULUNABİLECEK KURULUŞLAR 
            Madde 4- Derecelendirme faaliyeti, bu Tebliğ’e göre Türkiye’de kurulan derecelendirme kuruluşları ile, Kurulca kabul edilen uluslararası derecelendirme kuruluşları tarafından yapılabilir. 

İKİNCİ BÖLÜM 
DERECELENDİRME KURULUŞLARININ KURULUŞU 
             
            KURULUŞ ŞARTLARI 
            Madde 5- Türkiye’de kurulacak derecelendirme kuruluşlarının; 

            a) Anonim ortaklık şeklinde kurulmaları, 

            b) Hisse senetlerinin tamamının nama yazılı olması, 

            c) Ticaret ünvanlarında derecelendirme ya da rating ibaresinin bulunması, 

             d)Kurulca kabul edilen uluslararası derecelendirme kuruluşu ile know-how alınacağına dair sözleşme yapılmış olması, 

            e) Kurulca kabul edilen uluslararası derecelendirme kuruluşlarının ortak olması halinde bu kuruluşun ortaklık payının şirket sermayesinin %25’inden az olmaması, 

            f)Gerçek kişi ortaklarının; 

            g)Ödünç para verme işleri hakkında mevzuata aykırılıktan dolayı hükümlülüklerinin bulunmadığını ve taksirli suçlar hariç olmak üzere, affa uğramış olsalar dahi ağır hapis veya beş yıldan fazla hapis yahut zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı suçlar ile istimal ve istihlak kaçakçılığı dışında kalan kaçakçılık suçlarından; resmi ihale ve alım satımlara fesat karıştırma veya Devlet sırlarını açığa vurma, vergi kaçakçılığı veya vergi kaçakçılığına teşebbüs suçlarından; Karaparanın Aklanmasının Önlenmesine, 2313 Sayılı Uyuşturucu Maddelerinin Murakabesi Hakkında Kanunda, 657 Sayılı Devlet Memurları Kanununda ve 178 Sayılı Maliye Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair 4208 Sayılı Kanun’a aykırılıktan, hüküm giymemiş olduklarını ilgili Cumhuriyet Savcılıklarından alacakları belge ile tevsik etmeleri. 

            - Kendileri veya sınırsız sorumlu oldukları kuruluşlar hakkında iflas kararı verilmemiş ve konkordato ilan edilmemiş olması ve ilgililerin bu niteliği taşıdıklarına dair noterce tasdikli beyanda bulunmaları, 

            - Ödeme Güçlüğü İçinde Bulunan Bankerlerin İşlemleri Hakkında 35 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve eklerine göre kendileri veya ortağı oldukları kuruluşlar hakkında tasfiye kararı verilmediğini, Tasarrufları Koruma Fonu Başkanlığı’ndan alacakları belge ile tevsik etmeleri, 

            - Faaliyet yetki belgelerinden en az biri iptal edilmiş yahut Borsa üyeliğinden geçici veya sürekli olarak çıkarılmış kuruluşlarda sorumluluğu bulunan kişilerden olmaması, 

            - Kanun’a muhalefetten dolayı mahkumiyetlerinin bulunmaması, 

            gerekir. 

            Kurul yukarıdaki şartlara ilaveten derecelendirme kuruluşları ve ortakları için ek şartlar arayabilir. 

            KURULUŞ İŞLEMLERİ 
            Madde 6- Kurucular; kuruluş şartlarına uygun olarak hazırlayacakları esas sözleşme taslağı, bu Tebliğ’in 5 inci maddesinde yer alan kuruluş şartlarını taşıdıklarını kanıtlayan belgeler ve Kurulca istenecek diğer belgelerle birlikte kuruluş izni almak üzere başvururlar. 

            Kurulca yapılacak değerlendirme sonucunda başvurunun uygun görülmesi halinde, kuruluş işlemlerinin tamamlanması için Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’na başvurulur. 

            Derecelendirme kuruluşlarının esas sözleşme değişikliklerinde de yukarıdaki hükümler uygulanır. 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM 
DERECELENDİRME KURULUŞLARININ FAALİYETE GEÇMESİ  

            FAALİYET ŞARTLARI 
            Madde 7- Derecelendirme kuruluşlarının faaliyet izin başvurularının Kurul’ca değerlendirilebilmesi için; 

            a) Kuruluş şartlarını kaybetmemiş olmaları, 

            b) Gerçek kişi ortaklarının, yönetim kurulu başkan ve üyelerinin, denetçilerinin, genel müdürünün ve ihtisas personelinin Tebliğ’in 5 inci maddesinin (f) bendinde sayılan şartları taşımaları, 

            c) Yönetim kurulu üyelikleri ile imza yetkili görevlere atanacak kişilerin yüksekokul mezunu olmaları ve derecelendirme faaliyetinin gerektirdiği bilgi ve deneyime sahip olmaları, 

            d) Bünyelerinde derecelendirme faaliyetini yürütebilecek sayıda ihtisas personelinden oluşan bir kadro ile derecelendirme ve araştırma faaliyetlerini sürdürecek düzeyde yeterli mekan, teknik donanım ve organizasyonu sağlamış bulunmaları, 

            zorunludur. 

            FAALİYET İZNİ 
            Madde 8- Derecelendirme kuruluşları, kuruluş iznini almalarını takiben en geç üç ay içinde faaliyet izni almak üzere Kurulca aranacak belgeleri ekleyecekleri bir dilekçe ile Kurul’a başvurmak zorundadırlar. 

            Kurul gerektiğinde ek süre verebilir. Kurulca tanınan süreler içinde eksiklikleri tamamlanmamış başvurular geçersiz sayılır. 

            Kurulca yapılacak değerlendirme sonucunda faaliyette bulunması uygun görülen derecelendirme kuruluşuna, derecelendirme faaliyetini yürütebilmesi için izin verilir. 

            Faaliyet izninin, verildiği tarihi izleyen onbeş gün içinde ticaret siciline tescili ve TTSG ile ülke çapında yayımlanan en az iki gazetede ilanı zorunludur. Bu izne ilişkin her türlü değişiklik aynı şekilde tescil ve ilan olunur. 

            Kuruluş iznini almalarını takiben en geç üç ay ya da verilen ek süre içinde Kurul’a başvurmayan veya başvurusunun sonucunda kendilerine faaliyet izni verilmesi uygun görülmeyen derecelendirme kuruluşları, en geç iki ay içinde esas sözleşmelerindeki ticaret ünvanına, amaç ve faaliyet konularına ilişkin hükümleri, derecelendirme faaliyetini kapsamayacak şekilde değiştirmek ve değişikliklerin yayımlandığı TTSG’ni Kurul’a göndermek zorundadırlar. 

            DEĞİŞİKLİKLER İÇİN KURUL’DAN İZİN ALINMASI VE KURUL’A BİLDİRİM 
            Madde 9- Derecelendirme kuruluşlarının pay sahipliğindeki değişiklikler için Kurul’dan ön izin alınır. 

            Derecelendirme kuruluşları, faaliyet izni aldıktan sonra, yönetim kurulu üyelerinde, denetçilerinde ve üst yönetim personelinde, birim yöneticilerinde ve diğer ihtisas personeli ile derecelendirme kuruluşuna hizmet veren kuruluşlarda meydana gelen değişiklikler ile bu Tebliğ’de, öngörülen faaliyet şartları ile ilgili organizasyon, mekan, teknik donanım, belge ve kayıt sistemindeki değişiklikleri ve bu Tebliğ’in 5 inci maddesinin (d) bendinde belirtilen sözleşmede yapılacak değişiklikleri meydana geldikleri tarihten itibaren en geç onbeş gün içinde Kurul’a bildirmek zorundadırlar. 

            KURULCA KABUL EDİLEN ULUSLARARASI DERECELENDİRME KURULUŞLARI 
            Madde 10- Kurul bu Tebliğ’e göre derecelendirme faaliyeti yapabilecek uluslararası kabul görmüş derecelendirme kuruluşlarını belirler. 

            Derecelendirme yapması kabul edilen uluslararası derecelendirme kuruluşları, Kuruldan izin alarak Türkiye’de şube, temsilcilik ve ofis açabilirler. 

            Bu kuruluşlar Türkiye’de şirket kurmadan ya da kurulmuş bir derecelendirme kuruluşuna iştirak etmeden veya şube, temsilcilik ve ofis açmadan da derecelendirme faaliyetinde bulunabilirler. 

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM 
FAALİYET İLKELERİ 

            DERECELENDİRME SÖZLEŞMESİ 
            Madde 11- Derecelendirme kuruluşlarının derecelendirme yapacakları kuruluşlarla yazılı bir sözleşme yapmaları zorunludur.                                     

            Bu sözleşmelerde asgari aşağıdaki hususlara yer verilir; 

            - Derecelendirme kuruluşunun ünvanı ve merkez adresi, 

            - Derecelendirme hizmetinden faydalanacak kuruluşun ünvanı ve merkez adresi, 

            - Sözleşmenin amacı, konusu, varsa özel nedenleri, 

            - Sözleşmenin süresi, 

            - Derecelendirme kuruluşuna ödenecek ücret, 

            - Tarafların sorumlulukları ve yükümlülükleri. 

            KNOW- HOW SÖZLEŞMESİ 
            Madde 12- Derecelendirme kuruluşlarının Kurulca kabul edilecek uluslararası derecelendirme kuruluşları ile yapacakları know-how sözleşmesinde asgari aşağıdaki hususlara yer verilir: 

            - Uluslararası derecelendirme kuruluşunun ünvanı ve adresi, 

            - Derecelendirme kuruluşunun ünvanı ve merkez adresi, 

            - Uluslararası derecelendirme kuruluşunun kendi ülkesinde ve uluslararası derecelendirme uygulamalarında kullandığı usuller ve teknikler konusunda derecelendirme kuruluşuna bilgi aktarımına ilişkin esaslar, 

            - Derecelendirme kuruluşunun, derecelendirme faaliyetini uluslararası derecelendirme kuruluşu tarafından aktarılan usuller ve teknikler doğrultusunda yürüteceği, 

            - Derecelendirme kuruluşunun derecelendirme faaliyetini gerçekleştirirken verdiği derecelerin açıklanması sırasında uluslararası derecelendirme kuruluşunun adını kullanıp kullanmayacağı, 

            - Uluslararası derecelendirme kuruluşuna ödenecek ücret, 

            - Sözleşmenin süresi. 

            DERECELENDİRME FAALİYETİNE İLİŞKİN İLKELER 
            Madde 13- 

            i. Derecelendirme kuruluşları; 

            a) Derecelendirme faaliyetini gerçekleştirirken, know-how sözleşmesi yapılan veya en az %25 oranında ortak olan uluslararası derecelendirme kuruluşunun kullandığı derecelendirme prosedürüne uymaları zorunludur. Ayrıca derecelendirme ile ilgili olarak kamuya yapılan açıklamalarda bu husus belirtilir. 

            b) Müşterilerine belli bir dereceyi vereceklerine dair taahhütte bulunamazlar. 

            c) Kurulduktan sonra üçüncü hesap döneminden itibaren bir kuruluşun derecelendirilmesinden elde ettikleri gelir, o yılın sonu itibariyle elde ettikleri dönem gelirlerinin %15’ini geçemez. 

            d) Verecekleri derecelerin, know-how sözleşmesi yapılan veya ortak olan uluslararası derecelendirme kuruluşu ile aynı olması ve her derecenin ne anlama geldiğine ilişkin açıklamayı kamuya duyurmaları gerekmektedir.             

            e) Yeni bir derecelendirme yaptıklarında, yeni derece ile birlikte bir önceki derecenin de açıklanması zorunludur. 

            f) Derecelendirme yaptıkları kuruluşun mali durumunu ve faaliyetlerini yakından takip etmeleri ve gerektiğinde derece değişikliği yapmaları zorunludur. 

            ii. Derecelendirme sonuçları, Kurul’un Seri: VIII, No: 20 Özel Durumların Kamuya Açıklanmasına İlişkin Esaslar Tebliiği uyarınca derecelendirmesi yapılan kuruluş tarafından kamuoyuna açıklanır. 

            BAĞIMSIZLIK İLKESİ 
            Madde 14- Derecelendirme kuruluşları ile bunların ihtisas personeli, derecelendirme çalışmalarında bağımsız ve objektif olmak zorundadırlar. Bağımsızlık, mesleki faaliyetin dürüst ve tarafsız yürütülmesini sağlayacak bir anlayış ve davranışlar bütünüdür. İhtisas personelinin derecelendirme faaliyetleri sırasında, bireysel olarak dürüst ve tarafsız olmaları yanında, bağımsızlıklarını ortadan kaldırabilecek özel durumların da bulunmaması gerekir. 

            İhtisas personeli çalışmaları sırasında ortaya çıkabilecek çıkar çatışmalarından uzak kalmak, dürüstlük ve tarafsızlıklarını etkileyebilecek hiçbir müdahaleye imkan vermemek, inceleme sonucunda ulaştıkları görüşlerini, başkalarının doğrudan veya dolaylı çıkarlarını düşünmeksizin raporlarında açıklamak zorundadırlar. 

            BAĞIMSIZLIĞI ORTADAN KALDIRAN DURUMLAR 
            Madde 15- Derecelendirme kuruluşu veya ihtisas personelinin bağımsızlığının zedelendiğine dair teredddüt oluşması halinde, bağımsızlığın ortadan kalktığı kabul edilir. Aşağıdaki durumlarda bağımsızlık ortadan kallkmış sayılır: 

            a) Derecelendirme kuruluşlarının ortakları, yöneticileri, ihtisas personeli ve bunların üçüncü dereceye kadar (üçüncü derece dahil) kan ve sıhri hısımları ile eşleri veya derecelendirme kuruluşları tarafından; 

            - Müşteriden veya müşteri ile ilgili olanlardan, doğrudan veya dolaylı olarak bir menfaat elde edildiğinin veya menfaat sağlanacağı vaadinin ortaya çıkması, 

            - Müşteriyle veya müşterinin ortaklarıyla veya müşterinin yönetim, denetim veya sermaye bakımlarından doğrudan veya dolaylı olarak bağlı bulunduğu veya nüfuzu altında bulundurduğu gerçek veya tüzel kişilerle ortaklık ilişkisine girilmiş olduğunun belirlenmiş olması, 

            - Müşteri ile iştiraklerinde kurucu, yönetim kurulu başkan veya üyesi, şirket müdürü veya yardımcısı olarak veya işletmede önemli karar yetki ve sorumluluğu taşıyan başka sıfatlarla görev alınması, 

            - Müşteriler veya iştirakleri ile olağan ekonomik ilişkiler dışında borç-alacak ilişkisine girilmiş olması,  

            b) Geçmiş yıllara ilişkin derecelendirme ücretinin, geçerli bir nedene dayanmaksızın, müşteri tarafından ödenmemesi, 

            c) Derecelendirme ücretinin, derecelendirme sonuçları ile ilgili şartlara bağlanmış olması veya piyasa rayicinden bariz farklılıklar göstermesi. 

            Yukarıdaki şartlar derecelendirme kuruluşuna dışarıdan hizmet veren kişi ve kuruluşlar için de geçerlidir. 

            MESLEKİ ÖZEN VE TİTİZLİK İLKESI 
            Madde 16- Derecelendirme kuruluşlarında çalışan ihtisas personeli, derecelendirme görevinin planlanması, yürütülüp sonuçlandırılması ve raporun hazırlanması safhalarında gerekli mesleki özen ve titizliği göstermek zorundadırlar. Özen ve titizlik, dikkatli ve basiretli bir ihtisas personelinin aynı koşullar altında ayrıntılara vereceği önemi, göstereceği dikkat ve gayreti ifade eder. 

            SIR SAKLAMA 
            Madde 17- Derecelendirme kuruluşu ile bütün çalışanları ve derecelendirme kuruluşuna dışarıdan hizmet verenler, işleri dolayısıyla öğrendikleri sırları açıklayamazlar; bu sırları kendilerinin veya üçüncü kişilerin menfaatlerine kullanamazlar. 

            Aşağıda yer alan hususlar sır saklama yasağı kapsamında sayılmaz; 

            a) Derecelendirme notu ile ilgili zorunlu açıklamalar, 

            b) Kamuyu aydınlatma amacıyla mevzuat gereği yapılan ilan ve duyurular, 

            c) Adli veya mevzuatla yetkili ve görevli kılınmış olmak kaydıyla idari, her türlü inceleme ve soruşturma halleri ile suç oluşturan durumlara ilişkin olarak sır sayılan bilgilerin ilgililere verilmesi. 

            REKLAM YASAĞI 
            Madde 18- Derecelendirme kuruluşları iş elde etmek için dolaylı ve dolaysız reklam sayılabilecek faaliyetlerde bulunamazlar, iş öneremezler. 

            Ancak kendilerini tanıtıcı bilgiler içeren broşürler hazırlayıp dağıtabilirler; kendileri veya müşterileri için eleman aramaya yönelik ilanlar verebilirler; mesleki konularda bilimsel nitelikte yayın yapabilirler; seminer, konferans gibi toplantılar düzenleyebilir veya bunlara katılıp tebliğ sunulabilirler; eğitim ve öğretim amacıyla ders verebilirler. Bu faaliyetler yürütülürken; 

            a) İşin sonucu ile ilgili vaat ve taahhütlerde bulunulmaması, 

            b) İşin gerektirdiği ciddiyette ve ölçüde kalınması, 

            c) Abartılmış, hissi, gerçeğe uymayan ve ilgili kamuoyunu aldatıcı ve yanıltıcı, deneyim noksanlıklarını istismar edici söz, görüntü ve bilgi unsurlarına yer verilmesi veya bu izlenimin yaratılmaması, 

            d) Yapılabilecek iş ve hizmetler konusunda somut temeli olmayan bekleyişler yaratılmaması, 

            e) Kuruluşun diğer derecelendirme kuruluşlarıyla karşılaştırılmaması, 

            gerekmektedir. 

            Bu madde hükmü, derecelendirme kuruluşunda çalışan ihtisas personeli için de geçerlidir. 

            DİĞER YASAKLAR 
            Madde 19- Derecelendirme kuruluşları, derecelendirme faaliyeti dışında bir faaliyette bulunamazlar; başka şirketlere ortak olamazlar. 

            Derecelendirme kuruluşlarının yöneticileri ve ihtisas personeli ticaretle uğraşamazlar. 

            DERECELENDİRME FAALİYETİNDEN DOĞAN SORUMLULUK 
            Madde 20- Derecelendirme faaliyetinin bu Tebliğ’de belirtilen esaslara uygun olarak yapılmamasından dolayı, müşteriler ve üçüncü şahısların uğrayabilecekleri zararların hukuki sorumluluğu derecelendirme kuruluşuna aittir. 

BEŞİNCİ BÖLÜM 
DİĞER HÜKÜMLER 

            GÖZETİM VE DENETİM 
            Madde 21- Derecelendirme faaliyetiyle ilgili hesap ve işlemler Kurul’un gözetim ve denetimine tabi olup, Kurul derecelendirme kuruluşlarından her türlü bilgi ve belgeyi isteyebilir. 

            Derecelendirme kuruluşları, derecelendirme faaliyeti ile ilgili olarak hazırlanan raporları ve bu raporların dayanağını teşkil eden çalışma belgelerini Kurulca istendiğinde ibraz edilmek üzere saklamak zorundadırlar. 

            FAALİYET İZNİNİN İPTALİ 
            Madde 22- Kurul’ca yapılan denetimler sonucunda; 

            a) Derecelendirme kuruluşlarının kuruluş, faaliyete geçme ve faaliyet izni alınmasına ilişkin öngörülen şartlar ile ortak, yönetici ve ihtisas personelinin aranan şart ve niteliklerinden birini yerine getirmediği veya yitirdiğinin, 

            b) Bu Tebliğ’in Dördüncü Bölümünde yer alan faaliyet ilkeleri ve yasaklara uyulmadığının, 

            tespit edilmesi halinde, Kurul derecelendirme kuruluşundan gerekli tedbirlerin alınmasını ister. 

            Verilen süre içinde gerekli tedbirlerin alınmaması veya tedbir alınması için süre verilmesine gerek bulunmaması durumlarında, Kurul derecelendirme kuruluşunun faaliyetini durdurur ve faaliyet iznini iptal eder. Bu durumda faaliyet izni ticaret sicilinden terkin ettirilir ve TTSG ile ülke çapında günlük olarak yayımlanan en az iki gazetede ilan olunur. 

            Tescil ve ilan masrafları, ilgili kuruluş tarafından karşılanır. 

            YÜRÜRLÜK 
            Madde 23- Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer. 

            YÜRÜTME 
            Madde 24- Bu Tebliğ hükümlerini Sermaye Piyasası Kurulu yürütür.