Banka ve Kambiyo Mevzuatı

 

Resmi Gazete: 22.06.2002 Cumartesi Sayı: 24793 (1. Mük) 

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumundan:

MUHASEBE UYGULAMA YÖNETMELİĞİNE İLİŞKİN 14 SAYILI TEBLİĞ MALİ TABLOLARIN YÜKSEK ENFLASYON DÖNEMLERİNDE DÜZENLENMESİNE İLİŞKİN MUHASEBE STANDARDI


BİRİNCİ BÖLÜM

Genel Hükümler

 

             Amaç

             Madde 1- Bu Tebliğin amacı, yüksek enflasyon dönemlerinde mali tabloların hazırlanmasına ilişkin esas ve usullerin belirlenmesidir.

 

             Kapsam

             Madde 2- Bankalar ile Konsolide Mali Tabloların Düzenlenmesi, Bağlı Ortaklıkların, Birlikte Kontrol Edilen Ortaklıkların ve İştiraklerin Muhasebeleştirilmesi Standardı kapsamında tam konsolidasyon, oransal konsolidasyon veya özsermaye yöntemine göre ana ortaklık banka nezdinde konsolide edilen ortaklıklar, yüksek enflasyon dönemlerinde konsolide ve konsolide olmayan mali tablolarını bu Tebliğe göre hazırlar.

 

             Hukuki dayanak

             Madde 3- Bu Tebliğ, 4389 sayılı Bankalar Kanununun 3 üncü maddesinin (11) numaralı fıkrasıyla 13 ncü maddesi ve Muhasebe Uygulama Yönetmeliği hükümleri uyarınca düzenlenmiştir.

 

             Tanımlar

             Madde 4- Bu Tebliğde geçen;

             Cari değer; Varlığın net cari yenileme maliyetini veya bu değeri aşmamak kaydıyla, muhasebe standartlarına ilişkin olarak Kurum tarafından yayımlanan tebliğlerde tanımlandığı şekliyle, varlığın, rayiç değeri, satılması halinde elde edilecek net nakit değeri veya kullanımından sağlanacak nakit girişlerinin net bugünkü değerinden büyük olanını,

             Net cari yenileme maliyeti; Sahip olunan varlığın, aynı işlev ve kullanım ömrüne sahip, verimlilik ve karlılık gibi unsurlar bakımından benzer nitelikte olan diğer bir varlıkla ikame edilmesi için bilançonun düzenlendiği tarih itibarıyla katlanılması gereken maliyete eşit değeri,

             Net nakit değer; Varlıkların, cari piyasa koşullarında kolaylıkla elden çıkartılabilecekleri varsayımı altında, satılmaları durumunda elde edilebilecek nakit miktarını,

             Net bugünkü değer; Varlığın kullanılmasıyla elde edileceği tahmin edilen toplam nakit girişlerinin bugünkü değerini,

             Fiyat endeksi; Devlet İstatistik Enstitüsünce hesaplanan yurtiçi Toptan Eşya Fiyatları Genel Endeksini,
 

             Düzeltme katsayısı; Bilanço günündeki fiyat endeksi rakamının, düzeltmeye konu işlemin gerçekleştiği tarihteki fiyat endeksi rakamına bölünmesi suretiyle elde edilen katsayıyı,

             Düzeltme işlemi (Enflasyon muhasebesi); Paranın satın alma gücündeki değişmelerin mali tablo kalemleri üzerindeki etkilerinin giderilmesine yönelik olarak, bu Tebliğde belirtilen hükümlere göre düzeltilmesi gereken mali tablo kalemlerinin gerekli ayarlamalar yapıldıktan sonraki tutarlarına düzeltme katsayısı uygulanmak suretiyle, mali tabloların paranın cari satın alma gücü cinsinden ifade edilmesini,

             Parasal kalemler; Paranın değerindeki değişmeler karşısında nominal değerlerini aynen koruyan ancak satın alma güçleri fiyat hareketlerine göre ters yönde değişen nakit ve nakit benzeri kalemler ile nakit olarak tahsil edilecek veya ödenecek kalemleri,

             Parasal olmayan kalemler; Parasal kalemler dışında kalan kalemleri,

             Dönem sonu endeks; Cari dönem bilançosunun düzenleme tarihindeki fiyat endeksini,

             Dönem başı endeks; Bir önceki dönem mali tablolarının düzenlendiği tarihteki fiyat endeksini,

             Ortalama endeks; Dönem ortalama fiyat endeksini,

             ifade eder.

 

             Yüksek enflasyon dönemi

             Madde 5- Ekonomide, bu maddede belirtilen özelliklerin bulunması halinde yüksek enflasyonun varlığı kabul edilir ve mali tablolar bu Tebliğ hükümleri çerçevesinde düzeltme işlemine tabi tutulur:

             a) Nüfusun çoğunluğunun, değer kaybından korunmak amacıyla parasal servetlerini parasal olmayan veya değeri Türk Lirasına göre daha istikrarlı olan yabancı para varlıklarda tutmaları,

             b) Nüfusun çoğunluğunun alacak ve borçlarını Türk Lirası yerine değeri nispeten daha istikrarlı yabancı para ile belirlemeleri,

             c) Kısa vadeli işlemlerde dahi, satın alma gücündeki kayıpları karşılamak için fiyatların vade farkı konularak belirlenmesi,

             d) Faiz oranlarının, ücretlerin ve fiyatların, genel fiyat endekslerine bağlanması,

             e) Devlet İstatistik Enstitüsü verilerine göre son üç yıllık kümülatif enflasyon oranının yüzde yüze yaklaşması ya da bu oranı geçmesi,

 

İKİNCİ BÖLÜM

Mali Tabloların Düzeltilmesi

 

             Mali tabloların paranın cari satın alma gücü cinsinden ifade edilmesi

             Madde 6- Yüksek enflasyon dönemlerinde, mali tablolar, bu Tebliğ hükümleri kapsamında paranın bilanço tarihindeki satın alma gücüne göre düzenlenir.

             Mali tablo kalemlerinin paranın bilanço günündeki satın alma gücü cinsinden ifade edilmesi; parasal olmayan kalemlerin, bu Tebliğ hükümleri çerçevesinde gerekli ayarlamalar yapıldıktan sonraki tutarlarının, uygun düzeltme katsayıları ile çarpılması suretiyle yapılır.

             Düzeltme işlemi, bankaların dönem sonları itibariyle düzenledikleri mali tablolar üzerinde yapılır. Fiyat endeksinin aylık fiyat değişimlerini gösterecek şekilde yayınlanması nedeniyle, bir ay içinde gerçekleşen tüm işlemler için aynı düzeltme katsayısı kullanılır. Ancak, enflasyon oranının ay içinde düzenli arttığı varsayımı yapılarak, ayın farklı günlerinde gerçekleşen işlemlere farklı günlük düzeltme katsayıları uygulanması mümkündür. Bu durumda, konu hakkında dipnotlarda açıklama yapılması zorunludur.

 

             Bilançonun düzeltme işlemine tabi tutulmasına ilişkin genel esaslar

             Madde 7- Bilanço düzenleme tarihinde paranın cari satın alma gücü cinsinden ifade edilmemiş parasal olmayan bilanço kalemleri, bu Tebliğ hükümleri çerçevesinde düzeltme işlemine tabi tutularak paranın cari satın alma gücü cinsinden ifade edilir. Düzeltme işleminde, bu Tebliğin belirli mali tablo kalemlerinin düzeltilmesine ilişkin özel hükümleri saklı kalmak kaydıyla, ilgili varlık veya yükümlülüğün bilançoya ilk kaydedildiği tarih esas alınır.

             Bilançodaki parasal kalemler, bilanço gününde geçerli parasal ölçü birimi cinsinden ifade edildiklerinden düzeltme işlemine tabi tutulmaz.

             Bilançoda cari değerleri ile gösterilmiş olan parasal olmayan kalemler, paranın cari satın alma gücü cinsinden ifade edildiklerinden ayrıca düzeltme işlemine tabi tutulmazlar. Bu itibarla, parasal olmayan kalemler içinde yer alan ancak cari değerleri ile değerlenen; kıymetli madenler, hisse senetleri gibi sermaye araçları, yabancı para aktif ve pasif hesaplar ile getirileri veya anaparaları enflasyona veya yabancı paraya endekslenmiş olan varlık ve yükümlülükler düzeltme işlemine tabi tutulmaz ve parasal kar veya zararın hesaplanmasında parasal kalemler gibi işleme tabi tutulur.

             Enflasyona endekslenmiş borçlanmayı temsil eden menkul kıymetler ve krediler gibi endekse bağlı varlık ve yükümlülüklerin bilanço günündeki değerleri, sözleşme hükümlerine göre mutabakatı sağlanmış ve buna göre gerekli ayarlama yapılmış değerleri üzerinden bilançoda taşınır.

             Bankalarca, açıkça bir faiz yüklenmeksizin ödemenin geç yapılmasına buna mukabil alış bedelinin işlem günündeki cari değerden yüksek belirlenmesine imkan veren bir anlaşma ile varlık edinilmesi durumunda, bu işlemde gizlenmiş faiz giderinin veya vade farkının olduğu kabul edilir. Enflasyona göre ayarlanmış vade farkının veya gizlenmiş faiz giderinin belirlenerek alış bedelinden düşülmesinin mümkün olmadığı durumlarda, ortaya çıkan fark, önemlilik ilkesi gereğince değerlendirilmek suretiyle varlığın edinildiği tarih yerine ödemenin yapıldığı tarih esas alınarak düzeltme işlemi yapılır.

 

             Alacak ve karşılıklar

             Madde 8- Parasal kalem niteliğindeki alacaklar düzeltme işlemine tabi tutulmaz. Alacakları cari değere indirgeyen aktif düzenleyici hesaplar da parasal kalem olarak kabul edilir. Ancak, niteliği itibarı ile düzeltme işlemine tabi tutulması gereken alacaklar üzerinden ayrılan aktif düzenleyici hesaplar, ilgili oldukları alacaklarla aynı düzeltme katsayısı kullanılarak düzeltme işlemine tabi tutulur.


             Parasal olmayan menkul değerler

             Madde 9- Alım satım amaçlı olmayan ve bilançoda maliyet değeriyle izlenen hisse senetleri gibi parasal olmayan menkul değerler, bankanın aktifine girdikleri tarihden bilançonun düzenlendiği tarihe kadar geçen süre dikkate alınarak düzeltme işlemine tabi tutulur.    Hisse senedine dönüştürülebilir tahviller, hisse senedine dönüştürme niyetiyle elde tutulmaları halinde parasal olmayan kalem, fiyat değişimlerinden faydalanma veya faiz geliri sağlama niyetiyle elde tutulmaları halinde parasal kalem olarak kabul edilir.

 

             Peşin ödenen giderler

             Madde 10- Peşin ödenen kira, sigorta, vergi, reklam ve benzeri giderler, parasal kalem olarak kabul edilir.

 

             İştirak, bağlı ortaklık ve diğer ortaklıkların konsolide ve konsolide olmayan mali tablolarda gösterilmesi

             Madde 11- Bankanın pay sahibi olduğu ortaklıkların net varlıkları ile faaliyet sonuçlarından bankaya düşen payın belirlenerek bu tutarın banka bilançosuna yansıtılmasını teminen, konsolide ve konsolide olmayan mali tablolarda özsermaye yöntemine göre muhasebeleştirilenler ile Konsolide Mali Tabloların Düzenlenmesi, Bağlı Ortaklıkların, Birlikte Kontrol Edilen Ortaklıkların ve İştiraklerin Muhasebeleştirilmesi Standardı hükümleri uyarınca konsolide mali tablolarda tam konsolidasyon ve oransal konsolidasyon yöntemine göre muhasebeleştirilen ortaklıkların, bu Tebliğde belirtilen hükümlere uygun olarak düzeltilmiş mali tabloların esas alınması gereklidir. İştirak edilen ortaklıkların düzeltilmiş mali tablolarının yabancı para cinsinden düzenlenmiş olması durumunda, bunların mali tabloları bilanço değerleme kurundan Türk parasına dönüştürülür.

             Konsolide ve konsolide olmayan mali tablolarda maliyet değerleri ile izlenen ortaklıklar, bankanın aktifine girdikleri tarihten bilançonun düzenlendiği tarihe kadar geçen süre dikkate alınarak düzeltme işlemine tabi tutulur. Cari değerleri ile değerlenen ortaklıklar ayrıca düzeltme işlemine tabi tutulmaz.

             Bu tür varlıkların düzeltme işlemine tabi tutulmasında, değer artış fonu ve benzeri fonların ortaklık sermayesine eklenmesi nedeniyle elde edilen tutarlar ile maliyetine eklenmiş olan kur farkları dahil finansman giderleri indirildikten sonra kalan tutarları dikkate alınır. Yapılan düzeltme işlemlerinde, sermaye artırımlarına mahsuben ödenen tutarların tahsil tarihleri esas alınır.

             Konsolide Mali Tabloların Düzenlenmesi, Bağlı Ortaklıkların, Birlikte Kontrol Edilen Ortaklıkların ve İştiraklerin Muhasebeleştirilmesi Standardında belirtilen ana ortaklık bankaca, yüksek enflasyonun mevcut olduğu diğer ekonomilerin para birimleriyle raporlama yapan bağlı ortaklık ve iştiraklerinin mali tablolarının konsolide edilmesinde, bu ortaklıkların 29 numaralı Uluslararası Muhasebe Standardı hükümlerine uygun şekilde düzeltilmiş mali tablolarının esas alınması zorunludur. Bu ortaklıkların, bu şekilde yabancı para üzerinden yeniden düzenlenmiş mali tabloları, bilanço değerleme kurundan Türk parasına dönüştürülür.

             Farklı tarihlerde düzenlenmiş mali tabloların konsolide edilmesinin söz konusu olduğu durumlarda, parasal ve parasal olmayan tüm kalemlerin, konsolide mali tabloların hazırlandığı tarihte geçerli olan cari paranın satın alma gücüne göre yeniden düzenlenmesi gereklidir.

 

             Amortismanlar ve amortismana tabi varlıklar

             Madde 12- Maddi ve maddi olmayan duran varlıklar, envanter stokları gibi bilançoda net muhasebe değerleri ile gösterilen parasal olmayan kalemlerin maliyetleri, bunların banka aktifine girdiği tarihten bilançonun düzenlendiği tarihe kadar geçen süre dikkate alınarak düzeltme işlemine tabi tutulur. Bu tür varlıkların düzeltme işlemine tabi tutulmasında, ilgili mevzuat uyarınca yapılmış olan yeniden değerlemenin bu tür varlıklar üzerindeki etkileri giderilir ve maliyetlerine ilave edilmiş finansman giderleri, kur farkları ve değer artışı fonları varlıkların maliyetinden düşülür.

             Bunlara ilişkin amortismanlar, varlıkların faydalı ömürlerine göre eşit tutarlı, doğrusal amortisman yöntemi kullanılarak, bu maddede belirtildiği şekilde elde edilen düzeltilmiş değerleri üzerinden geçmişe yönelik olacak şekilde hesaplanır ve ilgili varlıkların düzeltme işlemine tabi tutulması sonucu bulunan yeni değerleri üzerinden ayrılır. Bu amaçla yapılacak hesaplamalarda, vergi mevzuatının amortisman süresine ilişkin düzenlemeleri uyarınca ayrılan amortismanlar da dahil olmak üzere, bu maddede belirtilen şekilde bulunacak oranlardan farklı oranlarda amortismana tabi tutulmuş varlıklar, bulunacak yeni oranlar üzerinden geçmişe yönelik olacak şekilde amortismana tabi tutulur.

             Bilanço tarihi itibarıyla aktifte bir hesap döneminden daha az bir süre bulunan varlıklara ilişkin olarak, bir tam yıl için öngörülen amortisman tutarının, varlığın aktifte kalış süresiyle orantılanması suretiyle bulunan tutar kadar amortisman ayrılır.

             Maddi olmayan duran varlıkların tükenme veya itfa payları da düzeltilmiş yeni değerleri üzerinden hesaplanır.

 

             Duran varlıkların maliyetine giren finansman giderleri ve kur farkları

             Madde 13- Duran varlıkların elde edilmesinde kullanılan kredilerden doğan finansman giderleri ile bu tür varlıkların elde edilme tarihinden sonra maliyetlerine yüklenilmiş olan kur farkları düzeltme işlemi dışında bırakılır.

             Borçla finanse edilmiş olan duran varlıkların finansmanında kullanılan borçtan kaynaklanan maliyetin, aynı dönem içinde gerçekleşen enflasyonun neden olduğu değer kaybına karşılık gelen bölümü düzeltme işlemine tabi tutulmaz. Finansman maliyetinin bu tutara karşılık gelen kısmı, tahakkuk ettiği dönemde gider kaydedilir. Varlığın aktife girdiği tarihe kadar maliyetine yüklenmiş olan finansman giderlerinin ve kur farklarının sadece enflasyon üzerinde kalan reel kısmı düzeltme işlemine tabi tutulur.

 

             Gayrimenkullerin değerlenmesine ilişkin istisnai durumlar

             Madde 14- Bankanın mülkiyetinde bulunan ancak yatırım sürecine ait kayıtların tam olmaması nedeniyle enflasyona göre düzeltilmiş değeri sağlıklı bir şekilde hesaplanamayan

 gayrimenkullerin elde edildiği tarihin veya alış değerinin tespitinin fiilen imkansızlığı nedeniyle sağlıklı olarak değerleme yapılamadığının Kuruma tevsiki kaydıyla, bunların rayiç değerinin tespitine yönelik olarak Sermaye Piyasası Kanununa ilişkin mevzuata göre lisanslı gayrimenkul değerleme şirketlerince düzenlenmiş cari değerleme raporlarında tespit edilen değerler esas alınabilir.

             Bilanço tarihinden önceki bir dönemde, birinci fıkrada belirtildiği şekilde cari değeri belirlenmiş olan gayrimenkuller, cari değerlerinin belirlenmiş olduğu dönemden bilanço tarihine kadar geçen süre dikkate alınarak düzeltme işlemine tabi tutulabilir.

 

             Düzeltilmiş tutarın cari değerden fazla olması

             Madde 15- Parasal olmayan kalemlerin düzeltilmiş değerlerinin cari değerlerinin üzerinde olması durumunda, değer düşüklüğünün kalıcı veya geçici olması, değer düşüklüğünün oranı gibi kriterler de dikkate alınarak, ilgili varlığın değeri, değer düşüklüğü karşılığı ayrılmak suretiyle cari değerine düşürülür. Değer düşüklüğü karşılığı gelir tablosuna yansıtılır. İlgili varlığın rayiç değerinin tespitinde, Muhasebe Uygulama Yönetmeliğinde belirtilen ihtiyatlılık ve önemlilik ilkeleri esas alınır.

             Bankaların mülkiyetinde bulunan gayrimenkullere ilişkin olarak birinci fıkra uyarınca yapılacak değer tespitinin, gayrimenkul ekspertiz şirketleri gibi konularında uzmanlaşmış bağımsız gerçek veya tüzel kişilere yaptırılması ve değer tespitine esas raporların; emsal gayrimenkullerin fiyatları, gayrimenkulün niteliğine göre alınmış tapu belgesi, güncel tapu şerh ve takyidatlarını gösteren yazı, imar/iskan durum belgesi gibi tapu kaydına ilişkin detaylı bilgi ve belgeleri içermesi gereklidir. Değer tespitinin belirlenmesinde, gayrimenkulün konumu, fiziki özellikleri, satış kabiliyeti, üzerinde takyidat bulunup bulunmadığı, ayıplı veya kusurlu olup olmadığı (imarlı veya imarsız olması, yeşil alan, sit alanı içinde bulunması, işletme ruhsatının olup olmaması ve benzeri durumlar) gözönünde bulundurulur. Ancak, bu fıkra uyarınca tespit edilecek ekspertiz değerinin enflasyona göre düzeltilmiş değerden fazla olan tutarı dikkate alınmaz.

 

             Özkaynak kalemlerinin düzeltilmesi

             Madde 16- Bankaların dağıtılmamış karları ve yeniden değerleme fonları dışındaki özkaynak unsurları, ilgili mevzuat çerçevesinde oluşan yedek akçeleri dahil olmak üzere ödendikleri veya özkaynaklara kaydedildikleri tarihler esas alınmak suretiyle düzeltme işlemine tabi tutulur.

             Sermayeye ilave edilmemiş olan yedek akçelerin düzeltme işlemine tabi tutulmasında özkaynaklara kaydedildikleri tarih esas alınır. Özkaynaklarda izlenen emisyon primlerinin düzeltme işlemine tabi tutulmasında ihraç edilen hisse senedi bedellerinin tahsil tarihleri dikkate alınır.

             Ödenmiş sermayenin düzeltme işlemine tabi tutulmasında, sermaye artırımına mahsuben ödenen tutarların tahsil tarihleri esas alınır. Yeniden değerleme ve benzeri fonların sermayeye ilave edilmesi ortakların sermayeye katkısı olarak dikkate alınmaz ve düzeltme işlemi, ilgili özkaynak kaleminden bu tür fonların indirilmesinden sonra kalan tutar üzerinden yapılır. Yedek akçeler, dağıtılmamış karlar, emisyon primleri, iştirak ve gayrimenkul satış karı gibi yeniden değerleme sonucunda oluşmamış tutarların sermayeye ilave edilmesi ortaklar tarafından konulan sermaye olarak dikkate alınır ve sermayeye ilave edildikleri tarih dikkate alınarak düzeltme işlemine tabi tutulur.


             Düzeltilmiş dağıtılmamış karlar, bu Tebliğde belirlenen esaslara uygun olarak bilançonun ilgili kalemlerinde yapılan düzeltme işlemleri neticesinde hesaplanır.

             Bankaların ilgili mevzuat çerçevesinde oluşan yedek akçeleri ile çıkarılmış ve ödenmiş sermayeleri, mali tablo dipnotlarında kayıtlı değerleri ile ayrıntılı olarak açıklanır.

             Bu Tebliğ hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilen düzeltme işlemleri sonucunda ödenmiş sermayede kayıtlı değerine göre oluşan artış tutarı, düzeltilmiş mali tablolarda yedek akçeler kalemi içinde ayrıca belirtilmek suretiyle gösterilir.

 

             Gelir tablosunun düzeltme işlemine tabi  tutulmasına ilişkin genel esaslar

             Madde 17- Gelir tablosunun bu maddede belirtilen istisnalar hariç olmak üzere bütün gelir ve gider unsurları, paranın bilanço tarihindeki satın alma gücüne göre yeniden ifade edilmek üzere gelir ve giderlerin tahakkuk tarihleri esas alınarak düzeltme işlemine tabi tutulur.

             Amortisman ve tükenme payları, aktiflerin düzeltilmiş değerleri üzerinden hesaplanarak ayrılır ve ilgili hesaba düzeltilmiş değerleri ile yansıtıldıklarından gelir tablosunda ayrıca düzeltme işlemine tabi tutulmaz.

             Dönem içinde tahakkuk eden ve döneme yaygın olarak yapılan giderler ve sağlanan gelirler, gelir ve gider kalemlerinde gerçekleşen hareketlerin mevsimsellik göstermediği ve döneme eşit biçimde dağılmış olduğunu doğrulayıcı nesnel ölçütlerin varlığı ve dipnotlarda gerekli açıklamanın yapılması kaydıyla, dönem sonu fiyat endeksinin dönemin ortalama fiyat endeksine bölünmesi suretiyle hesaplanacak düzeltme katsayısı kullanılarak düzeltme işlemine tabi tutulabilir.

 

             Dönem içinde yapılan tahakkuklar

             Madde 18- Tutarı dönem sonunda kesinleşecek ya da dönem sonunda ortaya çıkan verilere göre yeniden hesaplanacak vergi karşılığı, kıdem tazminatı karşılığı gibi karşılıklar, dönem sonunda oluşan nihai tutarları itibarıyla dikkate alınabilir. Bu durumda, karşılıkların dönem içinde ayrılan kısmi tutarları, tahakkuk tarihleri dikkate alınarak ayrıca düzeltme işlemine tabi tutulmazlar.

 

             Net parasal pozisyon karı (zararı)

             Madde 19- Yüksek enflasyon dönemlerinde paranın satın alma gücündeki düşme nedeniyle, anapara ve getirileri enflasyona göre değişmeyen parasal varlık bulundurulması sonucunda oluşan kayıplar ile anapara ve getirileri enflasyona göre değişmeyen yükümlülük bulundurulması sonucunda elde edilen kazançlar, bu maddede belirtilen esaslar çerçevesinde hesaplanarak, gelir tablosunda "net parasal pozisyon karı (zararı)" hesabında gösterilir.

             Birinci fıkrada belirtilen net parasal pozisyon karı veya zararı, parasal olmayan bilanço kalemlerinin, özkaynakların ve gelir tablosunun bu Tebliğ hükümleri dahilinde düzeltme işlemine tabi tutulması sonucunda aktifler ve pasifler arasında ortaya çıkan fark olarak hesaplanır.
 

             Getirileri veya anaparaları enflasyona endekslenmiş kalemlere ilişkin olarak 7 nci maddenin dördüncü fıkrasında belirtildiği şekilde yapılan düzeltmeler net parasal pozisyon karı (zararı) ile ilişkilendirilir.

             Sağlanan veya kullandırılan fonlara ilişkin faiz ve kur farkı gelir ve giderleri gibi gelir tablosu kalemleri de net parasal pozisyon karı (zararı) kalemi ile ilişkilendirilir.  Ancak bu kalemlerden, Kurumun muhasebe standartlarına ilişkin tebliğleri uyarınca gelir tablosunda ayrıca açıklanması öngörülenler bulunması durumunda, bunlar net parasal pozisyon karı (zararı) kaleminden indirilerek ilgili oldukları bölümde gösterilir. Gelir tablosunda ayrıca açıklanması öngörülen bu kalemler, net parasal pozisyon kayıp ve kazancının toplu olarak görülmesini sağlamak amacıyla dipnotlarda toplu olarak gösterilir.

 

             Nakit akım tablosunun düzeltilmesi

             Madde 20- Nakit akım tablosunun tüm kalemleri, paranın bilanço tarihindeki satın alma gücüne göre ifade edilir. Düzeltilmiş nakit akım tablosu, bu Tebliğ hükümlerine göre düzeltilmiş dönem başı ve dönem sonu bilançoları ile gelir tablosuyla tutarlı olarak düzenlenir. Dönem içinde oluşan nakit akışlarına, oluştukları tarihe göre uygun düzeltme katsayıları uygulanarak dönem sonunda düzeltilmiş değerleri ile gösterilir.

 

             Önceki döneme ilişkin mali tabloların düzeltilmesi

             Madde 21- Mali tablolar, önceki dönem mali tabloları ile karşılaştırmalı olarak hazırlanır. Karşılaştırmaya olanak tanımak amacıyla, önceki döneme ait mali tablolar bu Tebliğ hükümlerine uygun olarak önceki dönem sonu itibarıyla paranın cari satın alma gücü cinsinden yeniden düzenlenir.

             Birinci fıkrada belirtilen şekilde hazırlanmış önceki dönem mali tablolarının cari dönem mali tabloları ile karşılaştırma amacıyla düzeltilmesi, önceki dönem mali tablolarının tüm kalemlerinin, dönemin düzeltme katsayısı ile çarpılması suretiyle yapılır.

             Bu Tebliğ hükümlerine uygun olarak düzenlenmemiş önceki dönem mali tabloları, karşılaştırma amacıyla ikinci fıkrada belirtilen şekilde düzeltilemez.

 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Diğer Hükümler

 

             Düzeltme katsayılarının hesaplanması

             Madde 22- Bu Tebliğ hükümleri çerçevesinde, 1970 yılı ve sonraki yıllarda gerçekleşen işlemlerin düzeltme katsayılarının belirlenmesinde, (Ek: 1) de yer alan endeksler kullanılır. 1970 yılından önceki tarihlerde gerçekleşen işlemlerin düzeltilmesinde ise işlemlerin 1970 yılında gerçekleştiği kabul edilir. 1.1.2002 ve daha sonraki tarihlerde gerçekleşen işlemlerin düzeltme katsayılarının belirlenmesinde Devlet İstatistik Enstitüsünün en yeni bazlı Toptan Eşya Fiyatları Genel Endeksi esas alınır.

 

             Düzenlenecek mali tabloların şekil ve içeriği

             Madde 23- Bu Tebliğ hükümlerine göre hazırlanacak mali tablolar, Kamuya Açıklanacak Mali Tablolar ile Bunlara İlişkin Açıklama ve Dipnotlar Standardında belirlenen mali tabloların şekil ve içeriklerine uygun olarak düzenlenir.

             Bu Tebliğ hükümlerine göre hazırlanan mali tabloların başlığından sonra gelmek üzere, "enflasyona göre düzeltilmiş" ibaresi konulur.
             Bu Tebliğ hükümlerine göre hazırlanan ayrıntılı ve özet gelir tablosuna, "dönem kar ve zararı"ndan önce gelmek üzere "net parasal pozisyon karı (zararı)" kalemi eklenir.

             Bilançonun yedek akçeler kalemine, bu Tebliğin 16 ncı maddesinde belirtildiği şekilde ödenmiş sermayede kayıtlı değerine göre oluşan artış tutarı kaydedilmek üzere, "Ödenmiş sermayenin enflasyona göre düzeltilmesinden kaynaklanan sermaye yedekleri" kalemi eklenir.

             Mali tabloların bu Tebliğ uyarınca ilk defa düzenlemeye başlandığı dönemde, gelir tablosunun hazırlanmasını sağlamak üzere en az bir önceki yıl bilanço ve gelir tablosunun da bu Tebliğ hükümleri çerçevesinde düzeltme işlemine tabi tutulması zorunludur. Dipnotlarda önceki dönem mali tablolarının bağımsız denetimden geçmiş olup olmadığına ilişkin açıklamaya yer verilir.

 

             İlk mali tablo denkleştirme işlemi

             Madde 24- Mali tabloların bu Tebliğ hükümleri uyarınca ilk defa düzenleneceği hesap döneminin başına kadar olan dönemde düzeltilmiş tutarları ile olmak üzere, aktif kalemlerden, borçların ve özkaynak kalemlerinin çıkarılması sonucunda kalan kısım özkaynak hesap grubu içinde, 'geçmiş yıllar karı (zararı)' hesabında izlenir ve konu hakkında dipnotlarda açıklama yapılır.

 

             Yüksek enflasyon döneminin sona ermesi

             Madde 25- Bu Tebliğin 5 inci maddesi hükümlerinde belirtilen göstergelerin ortadan kalkması durumunda bankaların mali tablolarını bu Tebliğ hükümlerine göre hazırlama zorunluluğu ortadan kalkar. Yüksek enflasyon döneminin sona ermesi nedeniyle enflasyon muhasebesi uygulamasının sona erdirileceği dönem ile bunun sonrasında yeniden yüksek enflasyon dönemine girilmesi durumunda bu Tebliğ hükümlerine göre enflasyon muhasebesi uygulamasına başlanılacak dönem Kurumca duyurulur. Bu hallerde, dönem sonunda geçerli olan düzeltilmiş tutarlar, bir sonraki mali tabloların başlangıç değerlerini oluşturur.

 

             Raporlanacak ilave bilgiler

             Madde 26- Mali tablo dipnotlarında, Kurumun muhasebe standartlarına ilişkin düzenlemelerinde öngörülen dipnotların yanısıra aşağıdaki açıklamaların yapılması gereklidir.

             a) Paranın satın alma gücündeki değişikliklerin mali tablolar üzerindeki etkisini gidermek amacıyla cari ve önceki dönem mali tablolarının, paranın bilanço tarihindeki satın alma gücüne göre yeniden ifade edildiğine yönelik açıklama,

             b) Enflasyon muhasebesine göre düzeltilen mali tablolarda yer alan kalemlerin, düzeltilme işlemine tabi tutulmadan önce düzenlenmesinde kullanılan maliyet esasına ilişkin açıklama,

             c) Mali tablo kalemlerinin paranın cari satın alma gücü cinsinden ifade edilmesinde kullanılan ve düzeltme katsayılarına ilişkin açıklama, kullanılan fiyat endeksi, bilanço günündeki düzeyi ve cari yıl dahil son iki yıldaki hareketleri,

             d) Parasal olmayan kalemlerde yapılan düzeltmelere ilişkin açıklamalar,

             e) Amortismana tabi varlıklara ilişkin olarak, bunların tahmini faydalı ömürleri, ilgili

 mevzuat uyarınca yapılan amortisman hesaplamaları ile bunların düzeltilmiş tutarlarına ilişkin açıklama,

             f) Konsolide mali tablo düzenlenmesine ilişkin mevzuat çerçevesinde konsolidasyon dışında olmaları nedeniyle mali tablolarını bu Tebliğ çerçevesinde düzenlemeyen bağlı ortaklıklar ile ilgili açıklama,

             g) Türk Ticaret Kanunu veya bankaların ana sözleşmeleri çerçevesinde oluşan yedek akçeleri ile ödenmiş veya çıkarılmış sermayenin kayıtlı değerleri hakkında açıklama,

             h) Parasal kalemlerin neden olduğu satın alma gücü kazanç veya kayıplarına dahil olan, ancak 20 nci maddenin dördüncü fıkrasına göre gelir tablosunda ayrıca açıklanması öngörülen kalemler varsa bunlar hakkında açıklama,

             i) Önceki dönem mali tablolarının bağımsız denetimden geçmiş olup olmadığına ilişkin açıklama,

             j) Bu Tebliğin 25 inci maddesinde belirtilen tutara ilişkin açıklama.

 

             Enflasyona göre düzeltme defteri

             Madde 27- Mali tablo ve raporların bu Tebliğ uyarınca hazırlanmasına ilişkin hesaplamalar nedeniyle, bankaların ilgili mevzuat uyarınca tutmakla yükümlü oldukları yasal defter ve belgelere yeni kayıtlar yapılamaz ve bu kayıtlar değiştirilemez.

             Ancak, mali tabloların bu Tebliğ hükümleri uyarınca hazırlandığı dönemlerde bankalar, muhasebe defter ve kayıtları ile düzeltme işlemine tabi tutulmuş mali tablolar arasındaki ilişkiyi kurmak ve bir sonraki yıl mali tablolarının sağlıklı bir şekilde hazırlanmasını sağlamak üzere "Enflasyona Göre Düzeltme Defteri" tutarlar. Bu defterde en az aşağıda belirtilen bilgilere yer verilir.

             a) Bankanın ünvanı,

             b) Düzeltme işlemlerinin ait olduğu yıla ilişkin kayıt,

             c) Düzeltme işlemine tabi kalemlerin tarihi değerleri,

             d) Düzeltme işlemine esas fiyat endeksleri ve düzeltme katsayıları,

             e) Düzeltme işleminde kullanılan varsayımlar,

             f) Düzeltme katsayılarının tespit edilmesine yönelik olarak, varlıkların yaşlandırılması gibi, düzeltme işleminde kullanılan değişkenlerin hesaplanmasına ilişkin veriler,

             g) Parasal olmayan varlık ve yükümlülüklerin ayrıntılı dökümleri,

             h) Muhasebe belge ve kayıtlarındaki verilerden düzeltme işlemine tabi tutulmuş mali tablo verilerine ulaşılmasında kullanılan diğer bilgi ve belgeler.

             Enflasyona Göre Düzeltme Yardımcı Defteri, sayfaları noterce tasdikli ve müteselsil sıra numarası taşıyacak şekilde düzenlenir, bankayı temsile yetkili kişiler tarafından imzalanır  ve Türk Ticaret Kanununda ticari defterlerin saklanması için öngörülen süre kadar saklanır. Bu defter, ilave olarak elektronik ortamda da tutulabilir. Bu durumda, banka yönetim kurulu, bilgilerin değiştirilmemesi ve belirtilen süre kadar saklanması konusunda gerekli önlemleri almak zorundadır.

 

             Kar dağıtımı

             Madde 28- Mali tabloların bu Tebliğ hükümlerine göre düzeltme işlemine tabi tutulması sonucunda dönem karında kayıtlı değerine göre ortaya çıkan artışlar ile ödenmiş sermayenin enflasyona göre düzeltilmesinden kaynaklanan sermaye yedekleri hesabında izlenilen tutarlar kar dağıtımına konu edilemez ve sermayeye eklenemez.

             Enflasyon muhasebesine göre düzeltilmiş mali tablolarda bulunan net dönem karının, bu esasa göre düzeltilmemiş tablolardaki net dönem karından daha az olması durumunda, kar dağıtımı için düşük olan tutar esas alınır.

 

             Mali tablo ve raporların bildirim ve ilanı

             Madde 29- Bu muhasebe standardı hükümleri çerçevesinde hazırlanmış mali tablo ve raporların ilan edilmesi, bunların Kuruma gönderilmesi, Bankaların Kuruluş ve Faaliyetleri Hakkında Yönetmelikte belirtilen süreler içerisinde yerine getirilir.

             Yüksek enflasyon dönemlerinde, birinci fıkrada belirtilen mali tablo ve raporların yanısıra, Muhasebe Uygulama Yönetmeliğine ilişkin tebliğlere uygun olarak hazırlanmış ve bu Tebliğ çerçevesinde düzeltilmemiş mali tabloların Kuruma gönderilmesine devam edilir.

 

             Yürürlük

             Madde 30- Bu Tebliğ 1/7/2002 tarihinde yürürlüğe girer.

 

             Yürütme

             Madde 31- Bu Tebliğ hükümlerini Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu yürütür.

 

İLGİLİ EKLER 22/06/2002 Cumartesi ve 24793 (1.Mük) SAYILI R.G. ‘de bulunmaktadır.