Banka ve Kambiyo Mevzuatı

 

Resmi Gazete: 22.06.2002 Cumartesi Sayı: 24793 (1. Mük

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumundan:

MUHASEBE UYGULAMA YÖNETMELİĞİNE İLİŞKİN 15 SAYILI TEBLİĞ KONSOLİDE MALİ TABLOLARIN DÜZENLENMESİ, BAĞLI ORTAKLIK, BİRLİKTE KONTROL EDİLEN ORTAKLIK VE İŞTİRAKLERİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ STANDARDI HAKKINDA TEBLİĞ



             Amaç

             Madde 1- Bu Tebliğin amacı, bankaların finansal durumu ve faaliyet sonuçları hakkında bir bütün olarak bilgi edinilebilmesini teminen konsolide mali tabloların düzenlenmesine, bağlı ortaklıkların, iştiraklerin ve birlikte kontrol edilen ortaklıkların muhasebeleştirilmesine ilişkin esas ve usullerin belirlenmesidir.

 

             Hukuki dayanak

             Madde 2- Bu Tebliğ, 4389 sayılı Bankalar Kanununun 3 üncü maddesinin (11) numaralı fıkrası ile 13 ncü maddesi ve Muhasebe Uygulama Yönetmeliği hükümleri uyarınca düzenlenmiştir.

 

             Tanımlar

             Madde 3- Bu Tebliğde geçen;

             Grup; ayrı tüzel kişilik altında faaliyet gösterseler dahi, aynı sermayedar grubun sermayesini veya yönetimini doğrudan veya dolaylı olarak kontrol ettiği, Türkiye'de kurulu banka ana ortaklığı altında; ana faaliyet konuları para ve sermaye piyasaları ile sigortacılık olan ve bu konulardaki özel kanunlara göre izin ve ruhsat ile faaliyet gösteren yurtiçinde ve yurtdışında kurulu ortaklıklardan oluşan topluluğu,

             Ana ortaklık banka; ana faaliyet konuları para ve sermaye piyasaları ile sigortacılık olan ve bu konulardaki özel kanunlara göre izin ve ruhsat ile faaliyet gösteren; bağlı ortaklıkları, iştirakleri veya birlikte kontrol edilen ortaklıkları bulunan, yurtiçinde kurulu diğer bir bankanın bağlı ortaklığı konumunda olmayan ve gruba dahil ortaklıkların mali tablolarının nezdinde konsolide edildiği Türkiye'de kurulu bankayı,

             Kontrol; Bankaların Kuruluş ve Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliğin 9 ncu maddesinin (3) numaralı fıkrasında yer alan sermaye ve yönetim kontrolü tanımını,

             Bağlı ortaklık; sermayesi veya yönetimi doğrudan veya dolaylı olarak ana ortaklık banka tarafından kontrol edilen, ana faaliyet konuları para ve sermaye piyasaları ile sigortacılık olan ve bu konulardaki özel kanunlara göre izin ve ruhsat ile faaliyet gösteren yurtiçinde veya yurtdışında kurulu bulunan ortaklığı,

             İştirak; ana ortaklık bankanın sermayesine katıldığı, sermaye veya yönetim kontrolü bulunmamakla birlikte üzerinde önemli etkinliğe sahip olduğu, ana faaliyet konuları para ve sermaye piyasaları ile sigortacılık olan ve bu konulardaki özel kanunlara göre izin ve ruhsat ile faaliyet gösteren yurtiçinde veya yurtdışında kurulu bulunan ortaklığı,

             Birlikte kontrol edilen ortaklıklar; iş ortaklıkları ve adi ortaklıklar dahil olmak üzere, ana ortaklık bankanın bir ortaklık sözleşmesi çerçevesinde başka gruplarla birlikte kontrol ettiği, ana faaliyet konuları para ve sermaye piyasaları ile sigortacılık olan ve bu konulardaki özel kanunlara göre izin ve ruhsatla faaliyet gösteren yurtiçinde veya yurtdışında kurulu bulunan ortaklıkları,
 

             Konsolide mali tablolar; bir grubun mali tablolarının, tek bir ortaklığın mali tablosu olarak sunulduğu tabloları,

             Azınlık hakkı; bir bağlı ortaklıkta, söz konusu bağlı ortaklığın faaliyetlerinin net sonuçlarından veya net varlıklarından, gruba dahil olmayanlara ait paylara düşen kısmı,

             Tam Konsolidasyon; konsolide mali tablolara dahil edilen bağlı ortaklıkların aktif, pasif, gelir, gider ve bilanço dışı kalemlerinin yüzde yüzünün ana ortaklık bankanın aktif, pasif, gelir, gider ve bilanço dışı kalemleri ile birleştirilmesini ve azınlık haklarının bilanço ve gelir tablosunda ayrı kalem olarak gösterilmesini öngören yöntemi,

             Oransal Konsolidasyon; konsolide mali tablolara dahil edilen ortaklığın aktif, pasif, gelir, gider ve bilanço dışı kalemlerinin, grubun bu ortaklıktaki payı oranında ana ortaklık bankanın aktif, pasif, gelir, gider ve bilanço dışı kalemleri ile birleştirilmesini öngören yöntemi,

             Özsermaye yöntemi; bir iştirakteki sermaye payının defter değerinin, iştirak edilen ortaklığın özsermayesinde dönem içinde ortaya çıkan değişiklik tutarından, iştirak edene düşen pay kadar artırılıp azaltılmasını ve iştirak edilen ortaklıktan alınan kar paylarının, iştirak tutarının bu şekilde değiştirilmiş değerinden düşülmesini öngören muhasebeleştirme yöntemini,

             ifade eder.

 

             Konsolide mali tablo düzenleme zorunluluğu

             Madde 4- Ana ortaklık niteliği taşıyan bankalar bu Tebliğde yer alan esaslara göre Mart, Haziran, Eylül ayları ve yıl sonları itibarıyla konsolide mali tablolar düzenlemek zorundadır. Ana ortaklık bankalar, 5 inci maddede belirtilen istisnalar dışında gruba dahil tüm bağlı ve birlikte kontrol edilen ortaklıkların mali tablolarını konsolide etmekle yükümlüdür. Gruba dahil ortaklıkların farklı sektörlerde faaliyet göstermeleri konsolide mali tablo düzenlenmesine engel teşkil etmez. Konsolide mali tabloların hazırlanması, ana ortaklık bankanın konsolide olmayan mali tablolar hazırlama zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.

 

             Mali tabloları konsolidasyon kapsamına alınmayacak bağlı ortaklıklar

             Madde 5- Aşağıda belirtilen durumlardan herhangi birinin varlığı halinde, ilgili bağlı ortaklığa ait mali tablolar konsolidasyon kapsamına alınmaz.

             1- Grubun bağlı ortaklık üzerindeki kontrolünün geçici olması,

             2- Grubun sahip olduğu sermaye payı veya oy hakkı veya yönetimin çoğunluğunu belirleme hakkının, bağlı ortaklığı kontrol etme gücünü sağlamaması ya da sözleşme veya mevzuat hükümleri nedeniyle ya da diğer zorlayıcı nedenlerle bağlı ortaklığın kontrol edilmesinde grubun sürekli olarak bir kısıtlama ile karşılaşması,

             3- Bağlı ortaklığın uzun dönemli ciddi kısıtlamaların bulunduğu bir ortamda faaliyet göstermesi nedeniyle, grubun bu ortaklığın üzerindeki kontrolunun imkansız hale gelmesi,

             4- Resmi makamlardan alınacak belgelerle belgelenmesi kaydıyla, konsolide mali tabloların düzenlenmesi için gerekli mali tablo ve bilgilerin ana ortaklık bankaca elde edilmesinde yasal sınırlamalar ile yurtdışındaki farklı ortaklıkların sahip oldukları muhasebe düzenleri bakımından önemli kısıtlamaların mevcut olması.
 

             Bu maddenin uygulanmasında geçici kontrol, ilgili ortaklığın üzerinde kesintisiz olarak 6 aydan fazla sürdürülemeyecek kontrolü ifade eder.

             Bu madde kapsamında mali tabloları konsolide edilmeyen bağlı ortaklıklar, konsolide mali tablolarda Finansal Araçların Muhasebeleştirilmesi Standardı kapsamında muhasebeleştirilir.

 

             Bağlı ortaklıkların mali tablolarının konsolide edilmesi

             Madde 6- Konsolide mali tabloların hazırlanması, ana ortaklık banka ve bağlı ortaklıkların mali tablolarının, tam konsolidasyon yöntemi uygulanmak suretiyle varlıklar, borçlar, gelir-gider, ana ve katkı sermaye arasında yer alan benzer kalemlerin aynı sınıflandırma esasına göre bir araya getirilerek birleştirilmesi suretiyle gerçekleştirilir.

             Konsolide mali tabloların, bir grup hakkındaki finansal bilgiyi, gruba dahil ortaklıkların bir bütünü oluşturan parçalar olarak dikkate alınması suretiyle tek bir tüzel kişiliğe aitmiş gibi sunması amacıyla, aşağıdaki hususların yerine getirilmesi şarttır;

             1. Grubun her bir bağlı ortaklıktaki yatırımının defter değeri ile her bir bağlı ortaklığın sermayesinin gruba ait olan kısmı netleştirilir. Netleştirme sonucu ortaya çıkacak şerefiye Banka Birleşme ve Devirleri ile Bankalarca İktisap Edilen Ortaklıkların Muhasebeleştirilmesi Standardı hükümlerine göre muhasebeleştirilir.

             2. Konsolide edilmiş bağlı ortaklıkların net geliri içindeki azınlık hakları, gruba ait net gelirin hesaplanabilmesini teminen belirlenir ve bağlı ortaklığın net gelirinden düşülür.

             3. Azınlık hakları, konsolide edilmiş bilançoda, borçlardan ve gruba dahil hissedarların paylarından ayrı olarak gösterilir. Grubun gelirleri içinde de azınlık hakları ayrı olarak gösterilir.

             4. Konsolidasyon kapsamına alınan bağlı ortaklıkların birbirleriyle yaptıkları her türlü işlem ve bu işlemlere ilişkin hesaplar karşılıklı olarak silinerek mali tablolara yansıtılmaz.

             5. Konsolidasyonda kullanılan mali tablolar, farklı raporlama tarihlerine ait ise, bu raporlama tarihleri ile ana ortaklık bankanın mali tablolarının düzenleme tarihleri arasında geçecek sürede meydana gelebilecek olayların etkilerinin konsolide mali tablolara yansıtılması için gereken düzeltmeler yapılmalıdır. Ancak, raporlama tarihleri arasındaki süre hiç bir surette 3 aydan daha uzun olamaz.

             6. Ana ortaklık banka ve bağlı ortaklıkların, konsolide mali tabloların hazırlanmasında kullanılan mali tabloları aynı tarihi taşımalıdır. Bunu yapmanın mümkün olmadığı hallerde, farklı raporlama tarihi taşıyan mali tablolar da, raporlama tarihleri arasındaki süre 3 ayı geçmediği sürece kullanılabilir.

             7. Konsolide mali tablolar, benzer işlemler ve benzeri koşullardaki olaylar için aynı muhasebe politikaları uygulanarak hazırlanmalıdır. Konsolide mali tabloların hazırlanmasında aynı muhasebe politikalarının kullanılması mümkün değilse, farklı muhasebe politikaları uygulanan kalemler, konsolide mali tablolarda yer alan ilgili kalemlerindeki oranları ile birlikte gösterilmelidir.
             8. Gruba bağlı bir ortaklık, benzer işlemler ve aynı şartlarda ortaya çıkan benzer olaylar için, konsolide mali tablolarda kabul edilmiş muhasebe politikalarından farklı muhasebe politikaları uygulamışsa, bu ortaklığın mali tabloları konsolide mali tablolar hazırlanmasında kullanılırken uygun düzeltmeler yapılır.

             9. Bağlı ortaklığın mali tabloları konsolide mali tablolara iktisap tarihinden itibaren dahil edilir. Bu tarih, iktisap edilen bağlı ortaklığın kontrolünün fiilen gruba geçtiği tarihtir. Elden çıkartılan bağlı ortaklığın mali tabloları ise, grubun bağlı ortaklığın kontrolünü bıraktığı tarih olan elden çıkarma tarihine kadar konsolide mali tablolara dahil edilir. Bağlı ortaklığın elden çıkartılma hasılatı ile bu bağlı ortaklığın elde çıkartılma tarihindeki varlıklarından, borçlarının düşülmesi sonucunda bulunacak defter değeri arasındaki fark, bağlı ortaklığın elden çıkartılması sonucunda ortaya çıkan kar ya da zarar olarak konsolide gelir tablosunda gösterilir. Farklı dönemler itibarıyla hazırlanan mali tabloların karşılaştırılabilirliğini sağlamak üzere, bağlı ortaklıkların iktisap edilmeleri ve elden çıkartılmalarının raporlama tarihindeki finansal durum üzerindeki etkileri ile raporlama döneminin sonuçları ve aynı kalemin bir önceki dönemdeki tutarları da ilave bilgi olarak verilir.

             10. Konsolide edilmiş bir bağlı ortaklıktaki azınlığın payına düşecek zararlar, söz konusu bağlı ortaklığın hisselerindeki azınlık hakkını aşabilir. Aşım tutarı ve azınlığın payına düşecek daha sonraki zararlar, azınlığın bu zararları telafi etmesi yönünde bağlayıcı bir yükümlülüğü olması ve bu zararları telafi edebilme imkanı olması durumu dışında, gruba maledilir. Bağlı ortaklık, takip eden dönemde kar açıklarsa, daha önce grup tarafından karşılanan azınlık paylarına ait zararlar geri alınıncaya kadar söz konusu karlar grup lehine kaydedilir.

 

             Birlikte kontrol edilen ortaklıkların mali tablolarının konsolide edilmesi

             Madde 7- Birlikte kontrol edilen ortaklıklar konsolide mali tablolarda oransal konsolidasyon veya özsermaye yönetimi kullanılmak suretiyle muhasebeleştirilebilir.

             Birlikte kontrol edilen ortaklıklarda, 5 inci maddede belirtilen durumlardan herhangi birinin varlığı halinde, bu ortaklıklar konsolide mali tablolarda Finansal Araçların Muhasebeleştirilmesi Standardı kapsamında muhasebeleştirilirler.

 

             Mali tablolarda yer alacak ilave açıklama ve dipnotlar

             Madde 8- Mali tablolarda aşağıdaki bilgi ve açıklamalara yer verilmesi zorunludur;

             1. Mali tabloları konsolide edilen bağlı ortaklıkların ticaret unvanları, adresleri, ortaklık yapısı ve oy haklarına ilişkin bilgiler,

             2. Konsolide edilmemiş bağlı ortaklık varsa, bunların ticaret unvanları ve konsolide edilmeme nedenleri,

             3. Bağlı ortaklıkların iktisabı ve elden çıkartılmalarının rapor tarihindeki mali durum, raporlama dönemi sonuçları ile bir önceki karşılaştırma dönemi kıyaslamasına olan etkileri,

             4. Ana ortaklık bankanın konsolide olmayan mali tablolarında, bağlı ortaklıkların muhasebeleştirilmesinde kullanılan yönteme ilişkin açıklama,

             5. Birlikte kontrol edilen ortaklıkların listesi, kontrol oranı ve hangi gruplarla birlikte kontrol edildiği,
             6. Grubun birlikte kontrol edilen ortaklıklardaki sermaye ve diğer taahhütleri, şarta bağlı yükümlülükleri ve diğer kontrol eden grupların sermaye taahhütlerine ilişkin bilgiler,

 

             Bağlı ortaklıklardaki yatırımlarının ana ortaklık bankanın konsolide olmayan mali tablolarında muhasebeleştirilmesi

             Madde 9- Konsolide mali tablolara dahil edilen ve edilmeyen bağlı ortaklıklardaki yatırımlar ana ortaklık bankanın konsolide olmayan mali tablolarında, elde etme maliyeti ile veya özsermaye yöntemi kullanılarak veya Finansal Araçların Muhasebeleştirilmesi Standardında satılmaya hazır finansal varlıklar için öngörülen değerleme yöntemi kullanılarak muhasebeleştirilebilir.

 

             Önemli etkinlik

             Madde 10- Önemli etkinlik, iştirak edilen ortaklığın finansal ve yönetsel politikalarının oluşturulmasına katılma gücünü ifade eder. Ana ortaklık banka iştirak edilen ortaklıkta yüzde on veya daha fazla oy hakkına sahipse, aksi ispat edilmediği sürece, grubun o iştirakte önemli etkinliğe sahip olduğu kabul edilir. Başka bir yatırımcının önemli oranda veya çoğunluk mülkiyetini elinde bulundurması, grubun o iştirakte önemli etkinliğe sahip olmasına engel oluşturmaz.

             İştirak edilen ortaklığın yönetim kurulunda veya buna eşdeğer bir organda temsil edilme, iştirak edilen ortaklığın politika oluşturma sürecine katılma, iştirakin yönetim kadrolarının gruba dahil diğer ortaklıkların yönetici kadroları ile değiştirebilir olması gibi hususların varlığı, önemli etkinlik göstergeleri olarak kabul edilir.

 

             İştiraklerin konsolide mali tablolarda muhasebeleştirilmesi

             Madde 11- İştirakler konsolide mali tablolarda özsermaye yöntemi ile muhasebeleştirilir. Ancak, yakın bir gelecekte elden çıkarma amacıyla iktisap edilen veya uzun dönemli ciddi kısıtlamaların bulunduğu bir ortamda faaliyet gösterdikleri için veya diğer nedenlerle üzerlerinde önemli etkinlik kurulamayan iştirakler Finansal Araçların Muhasebeleştirilmesi Standardı hükümlerine göre muhasebeleştirilir

             İştirakteki önemli etkinliğini kaybedilmesi ancak yatırımın tamamının ya da bir kısmının elde tutulmaya devam edilmesi veya iştirakin gruba fon aktarımına önemli ölçüde zarar veren uzun dönemli katı sınırlamalar altında faaliyet göstermeye başlaması hallerinde, bu hallerin gerçekleştiği tarihten itibaren, o günkü değer maliyet bedeli olarak kabul edilerek, özsermaye yönteminin kullanılmasından vazgeçilerek elde tutma süresine ilişkin niyete bağlı olarak Finansal Araçların Muhasebeleştirilmesi Standardı hükümleri çerçevesinde işlem yapılır.

 

             Özsermaye yönteminin uygulanması

             Madde 12- Özsermaye yönteminin uygulanmasında, iştirakin en yakın tarihli mali tabloları kullanılır. İştirak tarafından ana ortaklık banka ile aynı tarihli mali tabloların hazırlanması mümkün değilse, farklı raporlama tarihi taşıyan mali tablolar da, raporlama tarihleri arasındaki süre 3 ayı geçmediği sürece kullanılabilir.

             Farklı tarihli mali tablolar kullanıldığında, iki tarih arasında oluşan önemli olay veya taraflar arasındaki işlemlerin etkilerinin yansıtılması bakımından mali tablolarda gerekli düzeltmeler yapılır.

             İştirak aynı koşullar altında benzer olay ve işlemler için ana ortaklık bankanınkinden farklı muhasebe politikaları kullanıyorsa ve bunlar özsermaye yönteminin

 uygulanması amacıyla ana ortaklık banka tarafından kullanılacaksa, iştirakin mali tablolarında gerekli düzeltmeler yapılır. Bu düzeltmelerin yapılması mümkün olamıyorsa ilgili açıklamalara mali tablolarda yer verilmesi şarttır.

             Grubun iştirakin zararındaki payının, iştirakin defter değerine eşit veya defter değerinden fazla olması halinde iştirak sıfır değerli olarak gösterilir. İştirakin defter değerini aşan zararlar için ancak, bu zararların pay oranını aşan kısımları için verilmiş taahhütlerin bulunması halinde ve verilen taahhütler oranında ilave karşılık ayrılır. İştirakin izleyen dönemlerde kar açıklaması halinde, defter değerini aşan zararlar düşüldükten sonra kalan tutar dikkate alınarak değerleme yapılır.

 

             İştiraklerin ana ortaklık bankanın konsolide olmayan mali tablolarında muhasebeleştirilmesi

             Madde 13- Elden çıkarılma amaçlı tutulmayan iştirak yatırımları, ana ortaklık bankanın konsolide olmayan mali tablolarında, elde etme maliyeti ile veya özsermaye yöntemi kullanılarak veya Finansal Araçların Muhasebeleştirilmesi Standardında tanımlandığı şekilde satılmaya hazır finansal varlıklar için öngörülen değerleme yöntemi kullanılarak muhasebeleştirilebilir.

             Konsolide mali tablo hazırlama yükümlüğü olmayan bankalar da iştirak yatırımlarını bu maddede belirtildiği şekilde muhasebeleştirirler.

 

             Mali tablolarda iştiraklere ilişkin olarak yer alacak ilave açıklamalar

             Madde 14- Mali tablolarda iştiraklerle ilgili olarak aşağıdaki açıklamalara yer verilmesi zorunludur;

             1. İştiraklerin listesi ile ortaklık yapısı, sahip olunan pay oranı, oy hakkı ve benzeri bilgiler,

             2. Kullanılan muhasebeleştirilme yöntemleri.

             Özsermaye yöntemi ile muhasebeleştirilen iştirakler, bilançoda uzun vadeli yatırım amaçlı olarak sınıflandırılmalı ve ayrı bir kalem olarak gösterilmeli, bu iştiraklerden kaynaklanan kar veya zararlar da gelir tablosunda ayrı bir kalem olarak gösterilmelidir.

 

             Yürürlükten kaldırılan düzenleme

             Madde 15- Kanunun geçici 2 nci maddesi uyarınca uygulanmasına devam olunan, Mülga 3182 sayılı Bankalar Kanunu'na göre Hazine Müsteşarlığınca çıkarılan ve 10.5.1997 tarih, 22985 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Bankaların Konsolide Mali Tablolar Düzenlemesine ve Konsolide Mali Tabloların İlanına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ"

 

             Yürürlük

             Madde 16- Bu Tebliğ 1/10/2002 tarihinde yürürlüğe girer.

 

             Yürütme

             Madde 17- Bu Tebliğ hükümlerini Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu yürütür.