Banka ve Kambiyo Mevzuatı

 

Resmi Gazete: 22.06.2002 Cumartesi Sayı: 24793 (1. Mük) 

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumundan:

MUHASEBE UYGULAMA YÖNETMELİĞİNE İLİŞKİN 2 SAYILI TEBLİĞ MADDİ DURAN VARLIKLARIN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ STANDARDI
 


             Amaç

             Madde 1- Bu Tebliğin amacı, maddi duran varlıkların muhasebeleştirilmesine ilişkin esasların belirlenmesidir.

 

             Kapsam

             Madde 2- Varlık ve faaliyetlerin geliştirilmesi ve korunmasında kullanılan maddi duran varlıkların muhasebeleştirilmesi ve kamuya açıklanan mali tablolarda sunumu bu Tebliğ kapsamındadır.

             Banka devir ve birleşmeleri ile bankalarca iktisap edilen ortaklıklar, edinilen maddi duran varlığın ilk kaydının, maliyetinden yüksek olsa dahi rayiç değeri üzerinden yansıtılması gerektiğinden, ilgili tebliğ hükümlerine göre muhasebeleştirilir. Söz konusu varlıklarla ilgili olarak, amortisman dahil diğer bütün işlemler bu Tebliğ kapsamında muhasebeleştirilir.

             Gelecekte kullanılmak üzere inşa edilen ya da geliştirilen tesisler de inşa edilene veya geliştirme tamamlanana kadar bu Tebliğ kapsamındadır.

 

             Hukuki dayanak

             Madde 3- Bu Tebliğ, 4389 sayılı Bankalar Kanununun 3 üncü maddesinin (11) numaralı fıkrası ile 13 üncü maddesi ve Muhasebe Uygulama Yönetmeliği hükümleri uyarınca düzenlenmiştir.

 

             Tanımlar

             Madde 4- Bu Tebliğde yer alan;

             Maddi duran varlıklar; mal veya hizmet üretiminde kullanılmak veya üçüncü şahıslara kiralanmak amacıyla edinilen ve bir değerleme döneminden daha uzun süreyle elde tutulması beklenen varlıkları,

             Amortisman; bir varlığın tükenmeye tabi tutarının faydalı ömrüne belirli bir sistem dahilinde dağıtılmasını,

             Amortismana tabi tutar; mali tablolara yansıtılan maliyet bedeli veya bu değer yerine yansıtılmış olan değerden kalıntı değer düşüldükten sonra bulunan değeri,

             Faydalı ömür; bir varlığın tahmini kullanım süresini,

             Maliyet bedeli; bir varlığın satın alındığı veya üretildiği zaman yapılan nakit veya nakit benzeri harcamayı veya varlığın elde edilmesi için verilen kıymetlerin rayiç değerini,
             Kalıntı değer; bir varlığın faydalı ömrü sonunda, elden çıkarılması için karşılaşılması muhtemel giderlerin düşülmesi suretiyle elde edilmesi beklenen net tutarı,

             Rayiç değer; sözleşmeye konu varlığın bilgili ve istekli taraflar arasında muvazaadan ari olarak el değiştirmesine veya yükümlülüğün yerine getirilmesine esas olmak üzere, öncelikle ilgili varlığın borsa değerini, borsa değerinin oluşmaması durumunda ise değerleme gününde bu tanıma uygun alım-satım değerini,

             Değer düşüklüğü zararı; bir varlığın net defter değerinin elde edilebilir değerini aşan kısmını,

             Defter değeri; bir varlığın bilanço tarihi itibariyle birikmiş amortisman tutarı ile değer düşüklüğü karşılığı indirildikten sonra, ilgili hesapta gösterilen değerini,

             ifade eder.

 

             Duran varlıkların kayda alınması

             Madde 5- Maddi bir duran varlık, banka lehine ekonomik fayda yaratacak olması ve maliyetinin güvenilir bir şekilde ölçülebilmesi durumunda kayıtlara alınır.

             Bir varlığın, biri diğerinden kolaylıkla ayırt edilebilen farklı unsurlardan oluştuğu ve farklı unsurların bankaya sağladığı ekonomik faydanın değişik şekillerde gerçekleştiği durumlarda, bu unsurlara uygulanacak amortisman oranı ve yöntemi farklılaştırılabilir.

             Yedek parça ve donanım, genel olarak tükendikçe giderleştirilmekle birlikte bir maddi duran varlığın ana unsuru olması ve birden fazla dönemde münhasıran o varlıkla birlikte kullanılması kaydıyla, maddi duran varlık olarak kabul edilir ve birlikte kullanıldığı varlığın faydalı ömrünü aşmamak koşuluyla amortismana tabi tutulur.

             Maddi duran varlıkların ekonomik fayda yaratmaya devam edebilmeleri için güvenlik, çevresel koruma gibi gerekli koşulları sağlamak amacıyla edinilen diğer varlıklar, bu varlıkların defter değerleri satılmaları halinde elde edilecek tutarı aşmamak kaydıyla, maddi duran varlık olarak muhasebeleştirilir.

 

             Maliyet bedeli ve unsurları

             Madde 6- Maddi duran varlıklar ilk kayıtta maliyet bedelleri ile gösterilir. Maddi duran varlıkların maliyet bedeli, alış bedeline vergi, resim ve harçlar ile diğer doğrudan giderlerin ilavesi suretiyle bulunur. Alım-satım işlemlerinde yapılan tenzilatlar veya herhangi bir nedenle alış bedeli üzerinden yapılan iadeler, alış bedelinden indirilir. Genel yönetim giderleri ve varlığın elde edilmesi veya kullanılabilir duruma getirilmesi ile doğrudan ilişkilendirilemeyen giderler maliyet bedeline ilave edilmez.

             Maddi duran varlıkların mütemmim cüz'leri ve teferruatı ilgili maddi duran varlıkla birlikte değerlenir.

             Banka tarafından inşa edilen varlıkların maliyet bedelinin belirlenmesinde, banka tarafından inşa edilmiş olması nedeniyle içsel bir kar elde edildiği varsayılamaz, emsal bir duran varlığın piyasadan satın alınması halinde ödenmesi muhtemel alış bedeli esas alınarak bu Tebliğ hükümleri uygulanır.
 

             Bir finansal kiralama sözleşmesi çerçevesinde bankaca tutulan maddi duran varlıkların maliyeti Kiralama İşlemlerine İlişkin Muhasebe Standardına göre belirlenir.

 

             Takas yoluyla edinim

             Madde 7- Maddi bir duran varlık, niteliği farklı başka bir maddi duran varlık ile değiştirildiğinde, edinilen varlığın maliyet bedelinin belirlenmesinde takas için verilen varlığın rayiç değeri esas alınır. Edinilen varlığın rayiç değeri, devredilen varlığın rayiç değerine varsa yapılan nakit veya nakit benzeri ödemelerin eklenmesi suretiyle bulunan tutardır.

             Maddi bir duran varlık, aynı kullanım alanı ve benzer rayiç değerde olan başka bir maddi duran varlık ile veya aynı nitelikteki bir duran varlığın sermaye aracı ile değiştirilebilir. Bu durumda, elde edilen varlığın veya hissenin maliyeti, devredilen varlığın net defter değeridir. Edinilen varlıkla ilgili değer azalışları da kayıtlara alınarak muhasebeleştirilir.

 

             Edinimden sonraki harcamalar

             Madde 8- Maddi bir duran varlığa yapılan normal bakım ve onarım harcamaları, gider olarak muhasebeleştirilir.

             Maddi duran varlığın kapasitesini genişleterek kendisinden gelecekte elde edilecek faydayı artıran nitelikteki yatırım harcamaları, maddi duran varlığın maliyetine eklenir. Yatırım harcamaları, varlığın faydalı ömrünü uzatan, varlığın hizmet kapasitesini artıran, üretilen mal veya hizmetin kalitesini artıran veya maliyetini azaltan giderler gibi maliyet unsurlarından oluşur.

             Maddi duran varlıkları oluşturan ve birbirinden ayrılabilen unsurların düzenli aralıklarla yenilenmesinin gerektiği durumlarda, 5 inci maddede belirtilen kayda alınma şartları sağlanmak koşuluyla, bu varlıklar, edinilen yeni bir varlık olarak muhasebeleştirilir ve yerini aldıkları unsurlar kayıtlardan silinir.

 

             Değerleme

             Madde 9- Maddi duran varlıklar, değerleme tarihindeki rayiç değerinden birikmiş amortisman ve değer düşüklüğü karşılıklarının çıkartılmasıyla bulunan tutar üzerinden izlenir. Değerleme, yıl sonu ve ara dönemler itibarıyla yapılır. Değerlemede, değerleme tarihindeki birikmiş amortismanlar maddi duran varlığın brüt defter değerinden indirilir ve varlık, bulunan net tutar üzerinden yeniden değerlenir.

             Arazi ve binaların rayiç değeri genelde piyasa değeridir. Piyasa değeri, lisanslı gayrimenkul ekspertiz şirketleri veya konusunda uzmanlaşmış diğer gerçek ve tüzel kişiler tarafından saptanan değere göre belirlenir.

             Tesis ve ekipmanların rayiç değeri de genelde piyasa değeridir. Tesis ve ekipman, piyasa değerinin güvenilir bir şekilde bulunamadığı durumlarda, amortismana tabi tutulmuş yenileme maliyeti ile değerlenir.

             Maddi bir duran varlık değerlemeye tabi tutulursa, aynı grup altında sınıflandırılan, benzer nitelikleri ve kullanım alanları olan diğer maddi duran varlıklar da yeniden değerlenir. Ayrı gruplar altında sınıflandırılan maddi duran varlıklar; arsalar, arsa ve binalar, makineler, gemi, uçak, motorlu taşıtlar, mobilya ve tefrişat ile büro makineleridir.
 

             Bir varlığın defter değerinin değerleme sonucunda artması halinde, artış tutarı özkaynaklar altındaki değerleme fonuna kaydedilir. Değer artış tutarının önceki değerleme dönemlerinde ilgili varlıktaki değer azalışı nedeniyle gider kaydedilen miktarı aşan kısmı, gelir olarak kaydedilir.

             Bir varlığın defter değeri değerleme sonucunda azaldığında, düşüş tutarı gider olarak kaydedilir. Değer düşüş tutarı, bu varlığa ilişkin olarak değerleme fonuna önceden kaydedilmiş bir tutarın bulunması halinde, bu miktarı aşmamak kaydıyla değerleme fonundan düşülür.

             Değerleme fonuna kaydedilmiş tutarlar, ilgili varlık itfa edildikten veya elden çıkarıldıktan sonra dağıtılmamış kar hesabına aktarılabilir. Değerleme fonuna kaydedilmiş tutarların dağıtılmamış kar hesabına aktarılması, ilgili varlığın kullanılmasına devam edildiği durumlarda da mümkündür. Bu durumda dağıtılmamış karlar hesabına aktarılacak tutar, varlığın yeniden değerlemeye konu edilen defter değeri üzerinden hesaplanan amortismanla, varlığın maliyet bedeli üzerinden hesaplanan amortisman arasındaki farktır. Değer artışlarının dağıtılmamış karlara aktarılması gelir tablosuyla yapılmaz.

 

             Amortisman

             Madde 10- Maddi bir duran varlığın amortismana tabi değeri, faydalı ömrüne sistemli bir biçimde dağıtılmalıdır. Uygulanan amortisman yöntemi varlıktan elde edilecek gelecekteki ekonomik faydaların gerçekleşmesine uygun olmalıdır.

             Amortisman tutarı gider olarak muhasebeleştirilir. Bir varlığın kullanımından elde edilebilecek ekonomik fayda tüketildikçe, bu tüketimi yansıtabilmek amacıyla varlığın defter değeri amortisman gideri uygulanarak azaltılır. Varlığın değeri, defter değerini aştığında da amortisman gideri uygulanır.

             Maddi bir duran varlıktan sağlanan ekonomik fayda, ilke olarak varlığın kullanılmasıyla tüketilir. Ancak; teknik eskime ve varlığın kullanılmadığı dönemde meydana gelen yıpranma gibi etmenler varlıktan sağlanması beklenen ekonomik yararın azalmasına yol açabilir. Bu nedenle, varlığın faydalı ömrünün tespiti, aşağıda belirtilen hususların değerlendirilmesi suretiyle yapılmalıdır.

             a) Varlığın tahmini kullanım kapasitesi,

             b) Fiziksel eskime ve yıpranmaya bağlı olarak, varlığın kullanılacağı ve kullanılmayacağı zamanlardaki bakım ve onarım gereksinimi,

             c) Kullanım alanında meydana gelen değişiklikler ile varlığın kullanımıyla üretilen mal veya hizmete olan talebin değişmesinden kaynaklanan teknik eskime,

             d) Varlığın kullanımı ile ilgili yasal veya benzeri kısıtlamalar.

             Varlığın kullanım süresi, sağlaması beklenen faydaya göre belirlenir. Bankanın varlık yönetim politikasının, varlığın belirli bir süre sonunda veya sağladığı ekonomik faydanın belirli bir bölümünün tüketilmesini takiben kullanım dışı bırakılması olduğu durumlarda, faydalı ömür ekonomik kullanım süresinden daha kısa olur. Maddi bir duran varlığın hizmet süresinin belirlenmesinde, bankanın benzer varlıklara ilişkin geçmiş uygulamaları da dikkate alınır.

             Arsa ve binalar birlikte edinilseler dahi ayrılabilir varlıklar olduklarından ayrı ayrı muhasebeleştirilir. Arsalar sınırsız bir ömre sahip olduklarından amortismana tabi tutulmaz. Binalar ise sınırlı bir ömre sahip olduklarından, amortismana tabidir. İnşa edildiği arsanın değerindeki artış, binanın faydalı ömrünün belirlenmesinde göz önüne alınmaz.

             Bir varlığın amortisman tutarı, kalıntı değeri düşüldükten sonra ulaşılan tutardır. Kalıntı değer, genellikle düşük bir tutardır ve önemlilik ilkesine göre değerlendirildiğinde, amortisman hesaplamalarında dikkate alınmayabilir.

             Bir varlığın amortismana tabi tutulmasında; eşit tutarlar (normal/doğrusal yöntem), azalan bakiyeler ve toplam çıktıyı esas alan yöntemler uygulanabilir. Eşit tutarlar yönteminde, varlığın faydalı ömrü boyunca her yıl aynı sabit oranda amortisman ayrılır. Azalan bakiyeler yönteminde, varlığın faydalı ömrü boyunca her yıl azalan oranlarda amortisman ayrılır. Toplam çıktıyı esas alan yöntemde ise varlığın beklenen kullanımı veya çıktısı esas alınarak amortisman ayrılır.

             Uygulanacak olan amortisman yöntemi, varlıktan beklenen ekonomik faydanın gerçekleşmesine uygun olarak seçilir ve ekonomik faydanın gerçekleşmesi ile ilgili beklentiler değişmedikçe takip eden dönemlerde de aynı şekilde uygulamaya devam edilir.

             Bir varlık diğer varlıkların üretilmesinde kullanılırsa, söz konusu varlığa ilişkin amortisman gideri, diğer varlığın maliyetinin bir parçası olarak alınarak, defter değerine eklenir.

             Maddi bir duran varlığın faydalı ömrü düzenli aralıklarla gözden geçirilir. Faydalı ömür ile ilgili beklentiler önceki  tahminlerden önemli ölçüde farklılık gösterirse içinde bulunan dönem ve gelecekteki dönemler için ayrılması düşünülen amortisman tutarı düzeltilmelidir.

             Maddi bir duran varlığa uygulanan amortisman yöntemi düzenli aralıklarla değerlendirilmeli, bu varlıklardan beklenen ekonomik faydada önemli bir değişiklik olduğu takdirde, uygulanan yöntem değişikliği tutarlı bir şekilde yansıtılmak üzere değiştirilmelidir. Amortisman yönteminin değiştirilmesinin gerekli olduğu hallerde, değişiklik muhasebe tahminlerinde bir değişiklik olarak kabul edilmeli ve içinde bulunan dönem ve gelecekteki dönemler için ayrılması düşünülen amortisman tutarı düzeltilmelidir.

 

             Elden Çıkarma

             Madde 11- Maddi bir duran varlık, elden çıkarıldığı, sürekli olarak kullanım dışı bırakıldığı, kullanımı veya satışından hiçbir ekonomik fayda beklenilmediği zaman ilgili hesaptan çıkarılmalıdır.

             Elden çıkarmadan kaynaklanan net kar veya zarar, net elden çıkarma hasılatı ile, ilgili maddi duran varlığın defter değerinin farkıdır ve kar veya zarar olarak kaydedilir.

             Maddi bir duran varlık, bu Tebliğin 7 nci maddesinde belirtilen koşullar altında benzer başka bir varlık ile değiştirildiğinde, elde edilen varlığın maliyeti elden çıkarılan varlığın defter değerine eşittir ve bu nedenle kar veya zarar ortaya çıkmaz.

             Açıklama ve  dipnotlar

             Madde 12- Aşağıda yer alan bilgilerin her maddi duran varlık sınıfı için ayrı ayrı belirtilmek suretiyle dipnotlarda açıklanması gerekir.

             a) Brüt defter değerini saptamada kullanılan ölçüm yöntemi ve her bir yöntemde bulunan defter değeri,

             b) Kullanılan amortisman yöntemleri,

             c) Faydalı ömür süresi veya kullanılan amortisman oranları,

             d) Dönem başı ve dönem sonu itibarıyla birikmiş amortisman tutarları, (birikmiş değer düşüklüğü karşılığı ile toplanmış olarak)

             e) Dönem başı ve dönem sonu arasında aşağıda belirtilen bilgileri içeren bir hareket tablosu:

             1) Girişler,

             2) Çıkışlar ve satışlar,

             3) Birleşme veya devralmadan kaynaklanan girişler,

             4) Değer artışı veya düşüşü nedeniyle değerleme fonuna kaydedilen tutarlar,

             5) Değer düşüklüğü karşılığı, gelir tablosuna kaydedilen gelir azalışları,

             6) Düzeltilen değer düşüklüğü karşılığı, gelir tablosunda düşülmüş olan değer azalışları,

             7) Dönemin amortisman gideri,

             8) Yurt dışındaki iştiraklerden kaynaklanan net kur farkları,

             9) Cari dönemde defter değerinde meydana gelen diğer değişiklikler.

             Yukarıda (e) bendinde yer alan dipnot ve açıklamalar sadece cari dönem için verilir, önceki yıllara ait bilgilerin verilmesi gerekli değildir.

 

             Dipnotlarda ayrıca maddi duran varlığın;

             a) Üzerindeki rehin, ipotek ve diğer tedbirler,

             b) Kullanılabilir hale getirilmesi için bulunduğu yerin çevre düzenlenmesi ile ilgili maliyetlerin tahminine ilişkin muhasebe politikası,
             c) Kullanılır duruma getirilmesi için yapılan harcamaların tutarı,

             d) Alımı için verilen taahhütler

             açıklanır.

             Bir döneme isabet eden amortisman tutarı ile dönem sonundaki birikmiş amortisman tutarı da dipnotlarda açıklanmalıdır.

             Dönem Net Kar/Zararı, Temel Hatalar ve Muhasebe Politikalarında Yapılan Değişikliklerin Muhasebeleştirilmesi Standardı uyarınca, muhasebe tahmininde, cari dönemde önemli bir etkisi olan veya sonraki dönemlerde önemli bir etkisi olması beklenen değişikliklerin yapısı ve etkileri dipnotlarda açıklanmalıdır. Muhasebe tahminindeki değişiklik;

             a) Kalıntı değer,

             b) Maddi duran varlığın sökülmesi ve taşınması ile zemin onarımının tahmini maliyeti,

             c) Varlıkların faydalı ömürleri,

             d) Amortisman yöntemi.

             Maddi duran varlık değerlemeye tabi tutulduğunda aşağıdaki hususlar mali tablo dipnotlarında açıklanır:

             a) Değerleme esasları,

             b) Değerleme tarihi,

             c) Ekspertizinin yapılıp yapılmadığı,

             d) Yenileme maliyetlerini belirlemek için kullanılan göstergeler,

             e) Değer artış fonunun dönem içindeki hareketi ve ortaklara dağıtılmasına ilişkin kısıtlamalar.

 

             Yürürlük

             Madde 13- Bu Tebliğ 1/10/2002 tarihinde yürürlüğe girer.

 

             Yürütme

             Madde 14- Bu Tebliğ hükümlerini Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu yürütür.