İş ve Sosyal Güvenlik Mevzuatı  
Resmi Gazete: 04.04.1973 Sayı :14497 (Asıl)Düstur Tertip:5 Cilt:12-2 Sahife:1906
 
FAZLA ÇALIŞMA TÜZÜĞÜ
 
     
Karar Tarihi : 27.03.1973  
Karar Sayısı: 7/6147  
               Çalışma Bakanlığınca hazırlanmış ve Danıştayca incelenmiş bulunan, ilişik "Fazla Çalışma Tüzüğü" nün yürürlüğe konulması; Bakanlar Kurulunca 27/3/1973 tarihinde kararlaştırılmıştır. 
C. SUNAY
Cumhurbaşkanı 
           
F. MELEN 
Başbakan  
           
D. KİTAPLI 
Devlet Bakanı 
İ. ARAR 
Devlet Bakanı 
Z. BAYKARA 
Devlet Bakanı
Prof. İ. ÖZTRAK  
Devlet Bakanı 
F. ALPASLAN 
Adalet Bakanı
M. İZMEN 
Milli Savunma Bakanı 
F. KUBAT 
İçişleri Bakanı
Ü. H. BAYÜLKEN   
Dışişleri Bakanı
Z. MÜEZZİNOĞLU 
Maliye Bakanı
Prof. S. ÖZBEK 
Milli Eğitim Bakanı
M. ÖZTEKİN 
Bayındırlık Bakanı
N. TALÜ 
Ticaret Bakanı
Dr. K. DEMİR 
Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı   
 
H. ÖZALP 
Gümrük ve Tekel Bakanı
İ. KARAÖZ 
Tarım Bakanı
R. DANIŞMAN 
Ulaştırma Bakanı   
 
A. R. UZUNER 
Çalışma Bakanı
M. EREZ 
Sanayi ve Tek. Bakanı
N. KODAMANOĞLU 
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı
E. Y. AKÇAL 
Turizm ve Tan. Bakanı
T. TOKER 
İmar ve İskan Bakanı
Prof. N. SÖNMEZ 
Köy İşleri Bakanı
Prof. S. İNAL 
Orman Bakanı
A. KARAKÜÇÜK 
Gençlik ve Spor Bakanı
  
            Madde 1 - Ülkenin genel yararları veya işin niteliği yahut üretimin artırılması gibi nedenlerle İş Kanunu'nun 61'inci maddesinin (a) bendinin ikinci fıkrasında yazılı günlük normal çalışma sürelerinin dışında yapılacak fazla çalışmalar hakkında bu Tüzük hükümleri uygulanır. 

            Madde 2 - Fazla çalışma süresi günde 3 saati geçemez. Bu sürelerin hesaplanmasında yarım saatten az olan süreler yarım saat, yarım saati geçen süreler ise bir saat sayılır. 

            Fazla çalışma yapılacak günlerin toplamı fazla çalışmaya başlandığı günden itibaren bir yıllık süre içinde 90 iş gününden fazla olamaz. Bu bir yıllık süre içinde kısmen veya tamamen kullanılmayan fazla çalışma izni geçersiz sayılır. 

            Bu tüzükte belirtilen 90 günlük fazla çalışma süresi sınırı, işyerlerine veya yürütülen işlere yöneltilmiş olmayıp, işçilerin şahıslarına ilişkindir. 

            Fazla çalışmanın her saati için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen tutarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir. 

            Parça başına veya yapılan iş tutarına göre ücret ödenen işlerde fazla çalışma süresince işçinin ürettiği parça veya iş tutarının hesaplanmasında zorluk çekilmeyen hallerde her bir saat içinde yapılan parçayı veya iş tutarını karşılayan ücret esas alınarak fazla çalışma ücreti hesaplanır. Bu usulün uygulanmasında zorluk çekilen hallerde parça başına veya yapılan iş tutarına ait ödeme döneminde meydana getirilen parça veya iş tutarları o dönem içinde çalışmış olan normal ve fazla çalışma saatleri sayısına bölünerek bir saate  düşen parça veya iş tutarı bulunur. Bu yolla bulunan bir saatlik parça veya iş tutarına  düşecek bir saatlik normal ücret yüzde elli yükseltilip fazla çalışma ücreti olarak ödenir. 

            Madde 3 - Aşağıda sayılan işlerde çalışan işçilere fazla çalışma yaptırılamaz. 

            a) İş Kanunu'nun 61'inci maddesinin (b) bendi uyarınca sağlık kuralları bakımından günde ancak 8 saat veya daha az çalışması gereken işlerde, 

            b) Aynı Kanun'un 65'inci maddesinin (1)'nci fıkrasındaki tanıma göre gece sayılan gün döneminde yürütülen işlerde, (günlük kanuni çalışma süresinin yarısından çoğu gece dönemine rastlayan iş, gece işi sayılır. Şu kadar ki, bu yarıma göre gündüz işi sayılan çalışmalara ek olarak bu Tüzük gereğince uygulanan fazla çalışmalar gece döneminde yapılabilir.) 

            c) Maden ocakları, kablo döşemesi, kanalizyon, tünel inşaatı gibi işlerin yer ve su altında yapılanlarından. 

            Madde 4 - Aşağıda sayılan işlerde fazla çalışma yaptırılamaz. 

            a)Umumi hıfzıssıha Kanununun 173 üncü madesinin İkinci fıkrası ve İş Kanunun 67 nci maddesi hükümlerine göre 8 saatten fazla çalıştırılması yasaklanan 16 yaşını doldurmamış kız ve erkek çocuklara, 

            b) Hizmet akti veya toplu iş sözleşmesi ile önceden veya sonradan fazla çalışmayı kabul etmiş olsalar bile sağlıklarının elvermediği, işyerinin veya Sosyal Sigortalar Kurumu hekiminin, bunların bulunmadığı yerlerde herhangi bir hekimin raporu ile belgelenen işçiler. 

            Madde 5 - Fazla çalışma yaptırma için işçilerin muvafakatının alınması şarttır. Bu muvafakat, hizmet akitlerinde veya toplu iş sözleşmelerinde o işte fazla çalışma imkan ve ihtimalinin bulunduğu belirtilmek suretiyle önceden de sağlanabilir. 

            Madde 6 - Bir işyerinde fazla çalışma yapılması o işyerinin bağlı bulunduğu Bölge Çalışma Müdürlüğü'nün iznine bağlıdır. 

            Fazla çalışma izni, işyerinin bütününde veya bazı kısımlarında uygulanmak üzere verilir. 

            İşin yürütülmesine ait gerekler dolayısıyla yapılacak isteme göre fazla çalışmanın işçiler arasından belli kişilere veya belli gruplara özgü olarak uygulanmasına da izin verilebilir. 

            İşin yürütülmesine gerekler dolayısıyla, yapılacak isteme göre fazla çalışmanın işçiler arasından belli kişilere veya belli gruplara özgü olarak kullanılmasına da izin verilebilir. 

            Fazla çalışma izinleri dayandıkları nedenler dışında kullanılamaz. 

            Madde 7 - İşçilerine fazla çalışma yaptırmak isteyen işverenler fazla çalışmaya başlamadan önce : 

            a) Fazla çalışmayı gerektiren  nedenler, 

            b) Fazla çalışma izninin işyerindeki bütün işçileri mi, belirli bölümlerdeki işçileri mi, belirli bir iş gören işçi gruplarını mı kapsayacağını, 

            c) Fazla çalışmanın başlayacağı günü, 

            ç) Fazla çalışma yapılacak günlerin tutarı ile günde kaçar saat fazla çalışılacağını, 

            d) Saat başına ne oranda fazla ücret verileceğini, 

            e) Yukarıda yazılı şartlarla yapılacak fazla çalışmalarda  işçilerin muvafakatının 5 inci maddede yazılı biçimlerinden hangisine göre alınmş ve ne şekilde belgelendirilmiş olduğunu, 

            f) İşçiler arasında belirli kişilerle fazla çalışma yaptırılması gerekli ise, bu işçilerin adları ve soyadları ile varsa işçilik numaralarını ve yaptıkları işlerin türünü, 

            g) Fazla çalışma yapılacak günlerde ara dinlenmelerinin ne şekilde uygulanacağını, 

            İşyerinin bağlı bulunduğu Bölge Çalışma Müdürlüğü'ne yazı ile bildirmek zorundadır. 

            Madde 8 - Fazla çalışma izni 90 iş gününü kapsamak üzere bir defada alınabileceği gibi, daha kısa süreleri kapsamak üzere birkaç defada da alınabilir. 

             İşyerinin bir başkasına devir ve temliki suretiyle işverenin veya ticaret üncvanının değişmesi, birden fazla işyerinin veya işyeri şubesinin birleşmesi daha önce aynı işyeri için alınmış bulunan fazla çalışma izninin kaldırılmasını gerektirmeyeceği gibi yeni işverenin 90 günlük süreden eksik olarak alınmış olan iznin 90 güne tamamlanmasını isteme hakkını da önlemez. 

            Madde 9 - Fazla çalışmanın ardı ardına her gün yapılması şart olmayıp aralıklı olarak yapılması da mümkündür. 

            Bu takdirde, hangi günlerde fazla çalışma yapılacağının işverenler tarafından 7'nci madde gereğince Bölge Çalışma Müdürlüğü'ne başvurulduğunda bildirilmesi gereklidir. Önceden bildirmenin mümkün olmaması halinde işverenler fazla çalışma yapılmadan geçecek olan günleri, ilgili Bölge Çalışma Müdürlüğü'ne en geç, fazla çalışmaya ara verildiği gün bildirmekle yükümlüdür.Aksi halde fazla çalışma izni, kapsadığı iş günü kadar süre geçtikten sona kendiliğinden son bulur. 

            Madde 10 - Fazla çalışmayı gerektiren nedenlerin, alınan iznin süresinden önce ortadan kalkması halinde, işveren, durumu ilgili Bölge Çalışma Müdürlüğü'ne bildirmediği takdirde, anılan süre sonunda iznin tamamı kullanılmış sayılır. 

            Madde 11 - Normal çalışma süresinin bitiminden sonra bir dinlenme verildiği takirde, bu dinlenme süresi, fazla çalışma süresi içinde sayılmaz. Ancak bu dinlenmenin ne kadar süreceği fazla çalışmanın Bölge Müdürlüğünce izne bağlanması sırasında saptanır. 

            Madde 12 - Fazla çalışmalar  karşılığında verilen ücretler, bu ücretlerin oranı ve kaçar saatlik fazla çalışmaya karşılık oldukları işyerlerindeki işçi ücretlerinin yazılmasına ayrılan hesap defterlerinde veya ücret bordrolarında gösterileceği gibi İş Kanunu'nun 20'nci maddesi uyarınca işçiye verilmesi gerekli ücret pusulalarında veya işçilerin yanına bulunan ücret defterlerinde de ayrıca gösterilir. İşçilerin işlenmiş olan fazla çalışma ücretleri normal çalışmalarına ait ücretlerle birlikte ve İş Kanunu'nun 26'ncı maddesi uyarınca ödenir. 

            Madde 13 - Fazla çalışma izni almış bulunan işyerlerinde, izinde belirtilen şartlara uyulmadığı takdirde, fazla çalışma yapılması Bölge Çalışma Müdürlüğünce durdurulur. 

            Madde 14 - 1475 sayılı İş Kanunu'nun 35 inci maddesinin (f) bendine dayanılarak hazırlanan ve Danıştay'ca incelenmiş olan bu Tüzük hükümleri Resmi Gazete ile yayımı gününde yürürlüğe girer. 

            Madde 15 - Bu tüzük hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.