Ticaret Mevzuatı

 

Resmi Gazete Tarihi: 08.09.2003 Pazartesi Sayı: 25223 (Asıl) 

Devlet Bakanlığından

SİGORTA VE REASÜRANS ŞİRKETLERİNDE BAĞIMSIZ DENETİM YAPILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK
 

   
BİRİNCİ BÖLÜM

Genel Hükümler

 

Amaç ve Kapsam

Madde 1- Bu Yönetmeliğin amacı, Türkiye'de kurulmuş sigorta ve reasürans şirketleri ile yabancı ülkelerde kurulmuş sigorta ve reasürans şirketlerinin Türkiye'deki şubeleri tarafından sigortacılık mevzuatı dahilinde yayımlanacak mali tablolarını denetleyecek bağımsız denetim kuruluşlarının; niteliklerine, faaliyetlerine yetkilendirilmelerine, bu yetkilerinin geçici veya sürekli olarak kaldırılmasına ve bağımsız denetim sözleşmesinin içeriği ile bağımsız denetim sözleşmesinin taraflarının yükümlülüklerine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

 

Hukuki Dayanak

Madde 2- Bu Yönetmelik, 7397 sayılı Sigorta Murakabe Kanununun 39 uncu maddesinin dokuzuncu fıkrasının (7) numaralı bendine dayanılarak hazırlanmıştır.

 

Tanımlar

Madde 3- Bu Yönetmelikte geçen;

Müsteşarlık: Hazine Müsteşarlığını,

Şirket: Türkiye'de kurulmuş sigorta ve reasürans şirketleri ile yabancı ülkelerde kurulmuş sigorta ve reasürans şirketlerinin Türkiye'deki şubelerini,

Kuruluş: Bu Yönetmeliğin 7 nci maddesine göre şirketlerde denetim yapma yetkisi verilen bağımsız denetim kuruluşlarını,

Denetçi: Bu Yönetmelik kapsamındaki kuruluşların, kuruluş adına denetlemeyle görevlendirilmiş yetkili meslek personellerini,

Birlik: Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliğini,

ifade eder.

 

İKİNCİ BÖLÜM

Bağımsız Denetim Kuruluşlarının Niteliklerine, Yetkilendirilmelerine ve Faaliyetlerine İlişkin Esaslar

Bağımsız Denetim Yapabilecek Kuruluşların Nitelikleri

Madde 4- Bu Yönetmelik hükümleri dahilinde şirketler nezdinde bağımsız denetim yapacak kuruluşların;

a. 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ve/veya 4389 sayılı Bankalar Kanunu ile bu Kanunlara dayanarak yürürlüğe konulan yönetmelik ve tebliğler uyarınca bağımsız denetim yapma izni almış olmaları,

b. 3568 sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanununa göre ruhsat almış olmakla birlikte, Şirketler nezdinde denetim yapmakla görevli;

1. Sorumlu ortak baş denetçi ve/veya baş denetçinin Müsteşarlıkça belirlenen kurum veya kurumlar tarafından verilen sigortacılık eğitimini tamamlamaları,

2. Kıdemli denetçi ve/veya denetçilerden en az birisinin Müsteşarlıkça belirlenen kurum veya kurumlar tarafından verilen sigortacılık eğitimini tamamlamaları ve bu eğitim sonunda yapılan sınavda başarılı olmaları,

şarttır.

Başvuru Sırasında Gerekli Bilgi ve Belgeler

Madde 5- Bu Yönetmelik hükümleri çerçevesinde sigorta ve reasürans şirketlerinde bağımsız denetim faaliyetinde bulunmak isteyen kuruluşlar, Müsteşarlığa verdikleri başvuru dilekçelerine,

a. Kuruluşun sözleşmesi,

b. 4 üncü maddede yer alan hususlara ilişkin bilgilerin tevsikini sağlayan belgeler,

c. Ortakların ve denetçilerin, 3568 sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu hükümleri uyarınca yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir unvanını aldığını ve ilgili meslek odasına kayıtlı olduklarını gösterir belgeler,

d. Denetçilerin 6 ncı maddede belirtilen iş tecrübelerine sahip olduklarını gösteren belgeler,

e. Ortakların ve denetçilerin birden fazla kuruluşta ortaklığının bulunmadığına (EK:1) ve ayrıca bankalarda, sigorta ve reasürans şirketlerinde veya Sermaye Piyasası Kanununa tabi şirketlerde bağımsız denetim yapma yetkisi iptal edilmiş kuruluşlarda ortak veya yetki iptaline neden olan denetim faaliyetinde denetçi sıfatı ile yer almadığına (EK:2) dair beyanları,

f. Birer örneği ekte yer alan “Kuruluşa İlişkin Bilgi Formu” (EK:3), "Ortaklara ve Denetçilere İlişkin Bilgi Formu" (EK:4) ve "Arşiv Kayıtlarını İçeren Adli Sicil Belgeleri"(EK:5),

bentlerinde istenen bilgi ve belgeleri ekler.

 

Meslek Mensubu Unvanları

Madde 6- Bağımsız denetim kuruluşunda çalışan denetçilerin alabilecekleri unvanlar kıdem sırasına göre; sorumlu ortak baş denetçi, baş denetçi, kıdemli denetçi, denetçi ve denetçi yardımcısıdır.

Sorumlu ortak baş denetçi, bağımsız denetim kuruluşunda pay sahibi olup baş denetçi unvanını haiz ve denetim çalışmasını kuruluş adına kendi kişisel sorumluluğu ile yürüten ve kuruluş adına bağımsız denetim raporlarını imzalamaya yetkili olan kişidir.

Baş denetçi unvanının kazanılması için fiilen en az 10 yıl, kıdemli denetçi unvanının kazanılması için fiilen en az 6 yıl, denetçi unvanının kazanılması için fiilen en az 3 yıl mesleki deneyim şarttır. Denetçi yardımcılığında geçen süre bu hesaplamada dikkate alınır. Bilgi, deneyim ve yetenekleri bir üst kıdemin gerektirdiği nitelikte olmayanlar sürelerini doldursalar dahi bağımsız denetim kuruluşunun yetkili organlarınca bir üst unvana terfi ettirilemezler.

  Denetçiler, yukarıda belirtilen unvanların yanında 3568 sayılı Kanuna göre aldıkları ve kuruluşun temsili ile ilgili olarak sahip oldukları unvanları kullanabilirler.

 

Şirketlerde Bağımsız Denetim Yapma Yetkisinin Verilmesi

Madde 7- Müsteşarlık, şirketlerde bağımsız denetim yapma yetkisi almak isteyenlerin başvurusu üzerine, kendisine sunulan bilgi ve belgelerle ilgili gerekli inceleme ve değerlendirmeleri yaptıktan sonra, bu Yönetmelikte belirtilen koşulları taşıyanlara şirketlerde bağımsız denetim yapma yetkisi verir.

Müsteşarlık, bağımsız denetim yapma yetkisi alan kuruluşları Birlik vasıtasıyla şirketlere duyurur.

Bu madde ile denetim yetkisi verilen kuruluşların, bu Yönetmelik hükümlerinin uygulamasını ilgilendiren; kuruluşları, adresleri, ortakları, yöneticileri ve denetçilerine ilişkin her türlü değişikliği, değişikliği takip eden bir ay içerisinde, Müsteşarlığa bildirmeleri şarttır.

 

Faaliyet Esasları

Madde 8- Şirketlerdeki çalışmalar, sorumlu ortak baş denetçi başkanlığında, kuruluşta istihdam edilen, 3568 sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanununa göre ruhsat almış meslek mensupları tarafından yapılır.

Kuruluşlar, çalışmalarını bu Yönetmelik ve Sigortacılık Bağımsız Denetim İlkelerine İlişkin Yönetmelik, mezkur yönetmeliklerde hüküm bulunmayan hallerde, 3568 sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu ve bu Kanuna ilişkin yönetmelik ve tebliğ esaslarına göre yürütmek zorundadır.

Denetçilerin, sigortacılık mevzuatını sürekli olarak takip etmeleri ve bilgilerini güncelleştirmeleri şarttır.

 

Reklam Yasağı

Madde 9- Kuruluşlar dolaylı veya dolaysız reklam sayılabilecek faaliyetlerde bulunamazlar ve iş öneremezler.

Ancak; kuruluşlar, tanıtıcı bilgiler içeren broşürler hazırlayıp dağıtabilirler, kendileri veya müşterileri için eleman aramaya yönelik ilanlar verebilirler, mesleki konularda bilimsel nitelikte yayın yapabilirler.

 

Haksız Rekabet

Madde 10- Kuruluşlar ve denetçiler, diğer düzenlemelerde yer alan haksız rekabet halleri saklı kalmak kaydıyla, denetim faaliyetinin niteliğini herhangi bir suretle olumsuz yönde etkileyebilecek veya meslektaşlarına zarar verebilecek tarzda ve ölçüde rekabete giremezler; özellikle denetim ücreti, personel ve iş alma gibi konulardaki mesleki kurallar ile mesleki denetim ve kurallarına aykırı davranışlarda bulunamazlar.

 

Görev Kabulünde Sorumluluk

Madde 11- Kuruluşlar sahip bulundukları organizasyon, personel veya mesleki uzmanlıklar ile sonuçlandıramayacakları bir bağımsız denetim hizmetini üstlenemezler. Bağımsız denetim hizmeti sırasında kuruluş dışındaki uzman kişilerden görüş alınması ve ek araştırma yaptırılması, kuruluşun yeterli organizasyona sahip bulunmadığı veya denetçinin yeterli uzmanlığa sahip olmadığı anlamına gelmez.

 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Bağımsız Denetim Sözleşmesinin Özellikleri ve Sözleşmenin Taraflarının Yükümlülükleri

Bağımsız Denetim Sözleşmesi Öncesinde Dikkat Edilecek Hususlar

Madde 12- Şirketler, bağımsız denetim faaliyeti yapacak kuruluşu seçerken, kuruluşun imkanlarını, uzmanlığını ve deneyimini dikkate almak zorundadırlar.

Kuruluşlar, şirketlerle bağımsız denetim sözleşmesi yapmadan önce, üstlenecekleri bağımsız denetimin kendilerine getirebileceği riski tespit etmek amacıyla, bağımsız denetimin kapsamı ile planlamasını belirlemek ve gerekli ön araştırmayı yapmak zorundadırlar.

Ön araştırma kapsamında, denetim sürecini olumlu ya da olumsuz etkileyebilecek hususların varlığı ve kuruluş değişikliğinin nedenleri ile ilgili olarak önceki dönemlerde denetimi üstlenen kuruluşlardan bilgi talep edilebilir. Şirketler, önceki kuruluşa cari dönem için sözleşme yapacağı kuruluşun unvanını bildirir ve talep edilen bilgilerin verilmesi için yetkilendirirler. Önceki kuruluşlar, bu kapsamda kendilerinden talep edilen bilgileri vermek zorundadırlar.

 

Bağımsız Denetim Sözleşmesi

Madde 13- Bağımsız denetim faaliyeti, kuruluş ile şirket arasında yapılacak yazılı sözleşme çerçevesinde yürütülür. Bağımsız denetim sözleşmesi, yapılacak denetimin kapsam ve içeriği üzerinde taraflar arasında tam bir mutabakat sağlandığının bir göstergesidir.

Bağımsız denetim sözleşmelerinde bulunması gereken asgari unsurlar şunlardır;

a. Denetimde görevlendirilecek sorumlu ortak baş denetçi, baş denetçi, kıdemli denetçi, denetçi ile bunların yedekleri ve yardımcıları,

b. Bağımsız denetimin amacı, kapsamı ve varsa özel nedenleri,

c. Kuruluş tarafından anlaşma kapsamında sunulacak hizmetler,

d. Tarafların sorumlulukları ve yükümlülükleri,

e. Denetim ekibinde görevlendirilenlerin unvanları, öngörülen çalışma süreleri ve her biri için uygun görülen ücret tutarının ayrıntılı dökümünü de içerecek şekilde bağımsız denetim ücreti,

f. Denetimin başlama ve sona erme tarihi,

g. Denetim raporunun teslim edileceği tarih.

 

Şirketlerin Yükümlülükleri

Madde 14- Şirketler, her yılın Kasım ayı sonunu geçmemek üzere, o hesap dönemi için denetim yaptıracakları kuruluşla yaptıkları sözleşmeleri ile eklerini ve sonradan sözleşme de yapılabilecek değişiklikleri; sözleşmenin imzalanması ve değişikliğin yapılmasını takip eden altı iş günü içerisinde Müsteşarlığa göndermek zorundadırlar. Ancak Müsteşarlık, bütün branşlardaki ruhsatları iptal edilen şirketler ile yeni sigorta ve reasürans sözleşmesi yapma yetkisi kaldırılan şirketlerin bağımsız denetim yaptırmamalarına karar verebilir.

Şirketler aynı kuruluşla birbirini izleyen azami beş hesap dönemi için sözleşme imzalayabilirler. Şirketin aynı kuruluş ile tekrar bağımsız denetim sözleşmesi imzalayabilmesi için en az iki hesap döneminin geçmesi zorunludur.

Seçilen kuruluş ile yapılan bağımsız denetim sözleşmesi, şirket yönetim kurulunca imzalanarak yürürlüğe girer.

Şirketler, kuruluşlara karşı olan yükümlülüklerini, Sigortacılık Bağımsız Denetim İlkelerine İlişkin Yönetmelikte belirlenen esaslar dahilinde yerine getirmek zorundadırlar.

 

Kuruluşların Yükümlülükleri

Madde 15- Sigorta ve reasürans şirketlerinin mali tablolarının denetlenmesi ve bağımsız denetim raporunun düzenlenmesi kuruluşlarca yapılır. Kuruluşlar, hazırlayacakları yıllık bağımsız denetim raporlarını, hesap dönemlerini takip eden on hafta içerisinde tamamlamak zorundadırlar.

Düzenlenen bağımsız denetim raporlarının bir nüshası, 18 inci maddenin ikinci fıkrasında belirtilen süre de göz önüne alınarak, kuruluşu temsil ve ilzama yetkili olanların imzasını taşıyan bir yazı ekinde şirket yönetim kurulu başkanlığına ve aynı usulde hazırlanmış iki nüshası da şirkete gönderilen tarihte Müsteşarlığa gönderilir.

 

Şirketlerin Bağımsız Denetim Sözleşmesini Feshetmesi

Madde 16- Şirketler, bağımsız denetim sözleşmesine aykırı hareket edildiği ve/veya denetimin denetim ilkelerine göre yapılmadığı hallerde gerekçe göstererek, kanıtlarıyla birlikte Müsteşarlığa başvurmak ve onayını almak suretiyle, sözleşmeyi feshedebilirler. Bu durumda şirketler, sözleşme yapacağı yeni kuruluşu, Müsteşarlığa bildirir ve yeni kuruluşun denetim yapabilmesi için de Müsteşarlığın onayını alır.

Şirketin denetim sözleşmesini feshetmek istemesi halinde, kuruluş da denetim sözleşmesinin fesih nedenlerini Müsteşarlığa bildirir.

 

Kuruluşun Bağımsız Denetim Sözleşmesini Feshetmesi

Madde 17- Denetçinin çalışma alanının önemli ölçüde sözleşme hükümlerine aykırı olarak sınırlandırılması, mali tablolara ilişkin bilgi ve belgelerin elde edilememesi veya benzeri durumların oluşması halinde sözleşme, yazılı gerekçe gösterilmesi koşuluyla, kuruluş tarafından sona erdirilebilir. Kuruluş bu durumu, denetimden çekilme gerekçeleriyle birlikte derhal Müsteşarlığa bildirir. Çekilme halinde, kuruluşun çalışma kağıtlarını ve gerekli tüm bilgileri, yerine geçecek olan kuruluşa devredilmek üzere Müsteşarlığa vermesi zorunludur.

Kuruluşun denetimden çekilmesi halinde şirket, çekilmenin nedenlerini ve sözleşme yapacağı yeni kuruluşu Müsteşarlığa bildirir ve yeni kuruluşun denetim yapabilmesi için Müsteşarlığın onayını alır.

 

Raporların İlanı

Madde 18- Bağımsız denetim görüşü, ilgili mali tablolar ile birlikte, mali tabloların yayımlanmasına ilişkin mevzuat hükümleri çerçevesinde yayımlanır.

Yıllık denetim sonucu düzenlenen bağımsız denetim raporları, Türk Ticaret Kanununun 362 nci maddesi uyarınca, ilgili bulunduğu yıla ilişkin denetime esas mali tabloların görüşüleceği genel kurul toplantısından en az on beş gün önce pay sahiplerinin emrine hazır bulundurulur ve bağımsız denetçi görüşü anılan genel kurulda okunur.

Kuruluşlar denetledikleri ve görüş bildirdikleri mali tabloların aynen ilan edilip edilmediğini tespit etmek zorundadırlar.

 

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Son Hükümler

 

Bağımsız Denetimin Geçerliliği

Madde 19- Bağımsız denetimin geçerli olabilmesi için Sigortacılık Bağımsız Denetim İlkelerine İlişkin Yönetmeliğe uyulması zorunludur.

Sigortacılık Bağımsız Denetim İlkelerine İlişkin Yönetmeliğe aykırılığı giderilemeyen durumların varlığı halinde, yapılmış olan bağımsız denetim geçersiz sayılır.

Geçersiz sayılan bağımsız denetime ilişkin bağımsız denetim raporunun daha önce mali tablolarla birlikte ilan edilmiş olması halinde, bağımsız denetimin geçersiz sayıldığı hususu ilgili mali tablolarla birlikte aynı usul ve esaslar dahilinde ilan edilir.

 

Hukuki ve Cezai Sorumluluk

Madde 20- Bağımsız denetimin, Sigortacılık Bağımsız Denetim İlkelerine İlişkin Yönetmeliğe uygun olarak yapılmaması nedeniyle, Şirketler veya üçüncü şahıslara karşı doğacak zararlardan, genel hükümler saklı kalmak kaydıyla, kuruluşlar ile bağımsız denetim sözleşmesinde gösterilen ve bağımsız denetim raporunu imzalayan sorumlu ortak baş denetçiler birlikte sorumludurlar.

 

Şirketlerde Bağımsız Denetleme Yapma Yetkisinin Kaldırılması

Madde 21- Bu Yönetmelik ve/veya Sigortacılık Bağımsız Denetim İlkelerine İlişkin Yönetmelik hükümlerine aykırı hareket ettikleri tespit edilen kuruluşların, tespit edilen aykırılıkların mahiyetine bağlı olarak, sigorta ve reasürans şirketlerinde bağımsız denetim yapma yetkisinin geçici veya sürekli olarak kaldırılması Müsteşarlıkça gerçekleştirilir.

Aşağıdaki durumların bir veya birkaçının varlığının tespiti halinde, Müsteşarlıkça yapılan değerlendirme üzerine, kuruluşun sigorta ve reasürans şirketlerinde denetim yapma yetkisi geçici veya sürekli olarak Müsteşarlık tarafından kaldırılır;

a) Mali tablolara ilişkin olarak şirketlerin gerçek durumunu yansıtmayan; eksik, yanlış veya yanıltıcı rapor düzenlenmesi,

b)Yapılan denetimlerde, Müsteşarlığa bildirilenler dışında denetçi görevlendirilmesi,

c) Kesintisiz olarak beş hesap dönemi itibariyle şirketlerde bağımsız denetim faaliyetinde bulunulmaması durumunda, bu Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan eğitim şartının tekrar yerine getirilmemesi,

d) Sigortacılık Bağımsız Denetim İlkelerine İlişkin Yönetmelik hükümlerine uygun denetim yapılmaması veya meslek ilkelerine uyulmaması,

e) Müsteşarlıkça uyarı konusu yapılan hususların tekrar edilmesi,

f) Bankalarda veya Sermaye Piyasası Kanununa tabi şirketlerde bağımsız denetim yapma yetkisinin geçici veya sürekli olarak kaldırılması,

g) Bu Yönetmeliğin diğer maddelerinde belirtilen düzenlemelere aykırı işlemlerin tespit edilmesi.

Bağımsız denetim yapma yetkisi geçici olarak kaldırılan kuruluşlar;

a. Yetkinin münhasıran Müsteşarlıkça kaldırılması durumunda, yetkinin kaldırılmasını takip eden iki hesap dönemi boyunca,

b. Yetkinin Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu veya Sermaye Piyasası Kurulu tarafından kaldırılması üzerine Müsteşarlıkça kaldırılması durumunda, bu Kurumlar tarafından belirlenen süre boyunca,

şirketlerde bağımsız denetim yapamazlar.

Bağımsız denetim yapma yetkisi, Müsteşarlıkça geçici veya sürekli olarak kaldırılan kuruluşlar, Birlik vasıtasıyla şirketlere duyurulur.

Yetkileri geçici veya sürekli olarak kaldırılan kuruluşlar ve yetkilerinin kaldırılma gerekçeleri; mesleki ahlak ve disiplin yönünden incelenmek üzere ilgili meslek odasına ve ayrıca Sermaye Piyasası Kurulu ile Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumuna bildirilir.

 

Yürürlükten Kaldırılan Hükümler

Madde 22- 4/6/1996 tarihli ve 22656 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan, Sigorta ve Reasürans Şirketlerinin Bağımsız Dış Denetim Kuruluşlarınca Denetlenmesi Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır.

 

Geçici Madde 1- Bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden önce usulüne göre yetkilendirilmiş kuruluşlar, durumlarını bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 1 yıl içerisinde bu Yönetmelikle tespit edilen yeni koşullara uygun hale getirirler. Uygunluğun sağlandığını Müsteşarlığa belgeleriyle tevsik edemeyen kuruluşların yetkisi başka bir işleme gerek kalmaksızın kaldırılmış olur.

 

Yürürlük

Madde 23- Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

 

Yürütme

Madde 24- Bu Yönetmelik hükümlerini Hazine Müsteşarlığının bağlı bulunduğu Bakan yürütür.

 

İLGİLİ EKLER 08/09/2003 TARİH VE 25223 SAYILI R.G. ‘de YER ALMAKTADIR.