Vergi Mevzuatı  
Resmi Gazete Tarihi: 03.02.1999 Çarşamba Sayı: 23600 (Asıl) 
Maliye Bakanlığından 
 
TARHİYAT ÖNCESİ UZLAŞMA YÖNETMELİĞİ
 
    
BİRİNCİ BÖLÜM
AMAÇ, KAPSAM VE TANIMLAR

            AMAÇ 
            Madde 1- Bu Yönetmelik, 213 sayılı Vergi Usul Kanununda yer alan tarhiyat öncesi uzlaşmaya ilişkin usul ve esasları belirlemek amacıyla düzenlenmiştir. 

            KAPSAM 
            Madde 2- Bu Yönetmeliğin kapsamına, vergi incelemelerine dayanılarak salınacak ve Vergi Usul Kanununa göre Bakanlık Vergi Dairelerinin tarha yetkili olduğu vergi, resim ve harçlar girer. 

            HUKUKİ DAYANAK 
            Madde 3- Bu Yönetmelik, Kanunun Ek 11 inci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır. 

            TANIMLAR 
            Madde 4- Bu Yönetmelikte geçen: 

            a) Bakanlık : Maliye Bakanlığını, 

            b) Kurul : Bakanlık Teftiş Kurulunu ve Hesap Uzmanları Kurulunu, 

            c) Genel Müdürlük : Gelirler Genel Müdürlüğünü, 

            d) Bölge Müdürlüğü : Gelirler Bölge Müdürlüğünü, 

            e) Kanun : 213 sayılı Vergi Usul Kanununu, 

            f) Uzlaşma : Tarhiyat Öncesi Uzlaşmayı, 

            g) Komisyon : Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Komisyonunu, 

            h) Vergi  : Vergi Usul Kanunu kapsamına giren ve Bakanlık Vergi Dairelerinin tarha yetkili olduğu vergi, resim ve harçları ve bunlara bağlı fonları, 

            ı) Mükellef : Kendisine vergi borcu terettüp eden gerçek veya tüzel kişilerle sorumluları, müteselsil sorumluları, 

            i) Vergi Dairesi : Bağlı ve Bağımsız Bakanlık Vergi Daireleri ile Vergi Dairesi Başkanlıklarını, 

            j) İnceleme : Vergi incelenmesini, 

            k) Merkez İnceleme : Maliye Müfettişleri, Hesap Uzmanları ve bunların Elemanı muavinleriyle Gelirler Kontrolörleri ve Stajyer Gelirler Kontrolörlerini, 

            l) Mahalli İnceleme: İlin en büyük mal memurunu, gelir müdürünü, vergi Elemanı denetmeni ve yardımcısını, vergi dairesi müdürünü, vergi müdürünü, ifade eder. 
 

İKİNCİ BÖLÜM 
KOMİSYONLARIN TEŞKİLİ 

            MERKEZ İNCELEME ELEMANLARINCA YAPILACAK İNCELEMELERDE KOMİSYONLARIN TEŞKİLİ 
            Madde 5- Merkez inceleme elemanlarınca, devamlı çalışma yerlerinde yapılan incelemeler için kurulacak uzlaşma komisyonu; incelemeyi yapanların kurul mensubu merkez inceleme elemanları olması halinde, ilgili Kurul Başkanlıklarınca belirlenecek biri başkan olmak üzere üç merkezi inceleme elemanından, incelemeyi yapanların Gelirler Genel Müdürlüğü merkez inceleme elemanları olması halinde, ilgili genel müdürlükçe tespit edilecek biri başkan olmak üzere üç merkez inceleme elemanından oluşur. 

            Kurul veya Genel Müdürlük merkez inceleme elemanlarının devamlı inceleme yerlerinde Grup Başkanlıklarının bulunması halinde, uzlaşma komisyonlarında görev alacak merkezi inceleme elemanlarının belirlenmesi yetkisi bu grup başkanlıklarına devredilebilir. 

            Gerektiğinde birden fazla komisyon kurulabilir. 

            Merkez inceleme elemanlarının geçici çalışma yerlerinde yapılan incelemelerde ise komisyon; ekip başkanının başkanlığında incelemeyi yapanın dışında başkan dahil üç inceleme elemanından oluşur. Komisyonun üç inceleme elemanından oluşmasının mümkün olmadığı hallerde komisyon üyeleri, iki inceleme elemanı ile ilgili vergi dairesi müdürü (bağlı vergi dairelerinde malmüdürü) veya vergi müdüründen teşekkül eder. 

            İncelemeyi yapanın ekip başkanı olması halinde, komisyona bir başka merkezi inceleme elemanı seçilir. Komisyon üyelerinden en kıdemli inceleme elemanı, komisyon başkanı olur. 

            İncelemeyi yapanlar bu maddeye göre teşekkül edecek komisyonlara üye olamazlar. Ancak komisyon toplantısına açıklamalarda bulunmak üzere iştirak edebilirler. 

            Gerektiğinde, ekip başkanı Bakanlıktan (inceleme elemanının mensup olduğu Kurul veya Genel Müdürlükten) komisyona katılmak üzere merkezi inceleme elemanı talep edebilir. 

            Ayrıca, incelemenin bir ekip tarafından yapılması halinde, incelemeyi yapan ekip başkanı ve diğer üyeler komisyona üye olamazlar. 

            MAHALLİ İNCELEME ELEMANLARINCA YAPILACAK İNCELEMELERDE KOMİSYONLARIN TEŞKİLİ 
            Madde 6- Bölge müdürlüklerine bağlı vergi denetmenlerince yapılan incelemelerde uzlaşma komisyonu, bölge müdürlüğünün kurulduğu il merkezinde gelirler bölge müdürü veya tevkil edeceği yardımcısının başkanlığında iki vergi denetmeninden, diğer iller ile ilçelerde biri başkan olmak üzere üç vergi denetmeninden oluşur. Komisyonun başkan ve üyelerini bölge müdürü belirler. Komisyon teşkilinde güçlük bulunduğu takdirde vergi dairesi müdürü (bağlı vergi dairelerinde malmüdürü) veya gelir müdürü komisyona üye olarak katılabilir. 

            İl veya ilçelerde yapılan incelemelerde ihtiyaç duyulması halinde birden fazla komisyon kurulabilir. 

            İncelemenin bir ekip tarafından yapılması halinde incelemeyi yapan ekibin başkan dahil diğer üyeleri uzlaşma komisyonu üyesi olamazlar. Bu durumlarda komisyon başkan ve üyeleri bölge müdürlüklerince belirlenir. 

            Bölge müdürlüğünün kurulduğu il dışındaki iller ile ilçelerde inceleme raporu ile tarhı öngörülen vergi miktarının onmilyar lirayı aşması halinde, komisyona gelirler bölge müdürü veya görevlendireceği yardımcılarından biri (herhangi bir nedenle bölge müdür yardımcısı katılamayacaksa bölge müdürünün belirleyeceği bir vergi denetmeni) başkanlık eder. (Bu fıkradaki miktarı genel tebliğlerle azaltmaya veya yükseltmeye Bakanlık yetkilidir.) 

            Bölge müdürlüğüne bağlı olmayan illerdeki vergi denetmenlerince il merkezlerinde veya il merkezi dışında (ilçelerde) yapılan incelemelerde komisyon, defterdarın başkanlığı altında, defterdarın belirleyeceği bir vergi denetmeni ve ilgili vergi dairesi müdüründen oluşur. Herhangi bir nedenle toplantıya katılamayacak olan üye; gelir müdürü, vergi dairesi müdürü veya bunların yardımcılarının iştiraki ile tamamlanır. 

            Vergi denetmeni dışında mahalli vergi inceleme elemanlarınca yapılan incelemelerde komisyon, defterdarın başkanlığında gelir müdürü ile ilgili vergi dairesi müdüründen oluşur. 

            Defterdar, herhangi bir nedenle komisyon toplantılarına başkanlık edememesi halinde yerine başkan olarak, defterdar yardımcısı veya gelir müdürlerinden birisini vekil tayin eder. 

            İncelemeyi yapanın ilgili vergi dairesi müdürü olması halinde, defterdar ilgili vergi dairesi müdürü yerine bir başka vergi dairesi müdürünü veya gelir müdürünü komisyon üyesi olarak belirler. 

            Gerektiğinde birden fazla komisyon kurulabilir. 

            Vergi dairesi başkanlıklarında komisyon, vergi dairesi başkanı başkanlığında en kıdemli vergi denetmeni, incelemenin bu denetmene ait olması halinde kıdeme göre ikinci sırada bulunan vergi denetmeni ve vergi müdüründen oluşur. İncelemenin vergi müdürüne ait olması durumunda uzlaşma komisyonuna başkanın görevlendireceği bir müdür yardımcısı iştirak eder. 

            Bu maddeye göre teşekkül eden komisyonlarda incelemeyi yapan komisyon üyesi olamaz. Ancak, açıklamalarda bulunmak üzere uzlaşma komisyonu toplantısına iştirak edebilir. 

            Komisyon başkan ve üyelerinin herhangi bir nedenle görevlerinin başında bulunmamaları halinde, bunlara vekalet edenler komisyonda görev yaparlar. 

            Uzlaşma talep eden mükellefin istemesi halinde uzlaşma görüşmeleri sırasında bağlı olduğu meslek odasından bir temsilci ve 1/6/1989 tarihli ve 3568 sayılı Kanuna göre kurulan meslek odasından bir meslek mensubu bulundurabilir. Bu kişiler, uzlaşma görüşmelerinde sadece görüş açıklayabilirler. Uzlaşma görüşmeleri sonucunda düzenlenecek tutanaklara imza atamazlar. 

            BÖLGESEL UZLAŞMA KOMİSYONLARININ TEŞKİLİ 
            Madde 7- İncelemeyi yapan merkez inceleme elemanının bağlı olduğu ekip veya grup başkanının gerek gördüğü hallerde ve talebi üzerine, incelemeyi yapanın mensup olduğu Kurul veya Genel Müdürlük, uzlaşmayı bölgesel düzeyde yaptırabilir. 

            Bölgesel düzeyde yapılacak uzlaşmalarda, komisyon üyeleri ilgili Kurul veya Genel Müdürlükçe belirlenir. 
 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM 
UZLAŞMANIN YAPILMASI 

            UZLAŞMA TALEBİ 
            Madde 8- Uzlaşma için nezdinde inceleme yapılan kimsenin bizzat veya noterden alınmış vekaletnameye dayanarak vekili vasıtasıyla (Tüzel kişiler, küçük ve kısıtlılarla, vakıflar ve cemaatler ile tüzel kişiliği olmayan teşekküllerde bunların kanuni temsilcileri marifetiyle) ve yazılı olarak incelemeyi yapan elemana veya bağlı bulunduğu ekip veya grup başkanlığına başvurması şarttır. 

            Uzlaşma talebinin inceleme tutanağında yer alması ilgili merciye yapılmış yazılı başvuru yerine geçer. 

            UZLAŞMA TALEP SÜRESİ 
            Madde 9- Nezdinde inceleme yapılan kimseler incelemenin başlangıcından, inceleme ile ilgili son tutanağın düzenlenmesine kadar geçen süre içerisinde her zaman uzlaşma talebinde bulunabilirler. 

            Bu Yönetmeliğin 11 inci maddesine göre inceleme elemanlarınca yapılacak uzlaşmaya davet hallerinde ise, davet yazısının tebliğ tarihinden itibaren en geç onbeş gün içerisinde uzlaşma talebinde bulunulabilir. 

            Şu kadar ki, incelemenin sonuçlandığı tarihte tarh zamanaşımının sona ermesine üç aydan az bir zaman kalması halinde mükellefe tarhiyat öncesi uzlaşma talebinde bulunup bulunmadığı sorulmaz ve tarhiyat öncesi uzlaşma talebinde bulunmaya davet edilmez. 

            UZLAŞMA GÜNÜNÜN TESPİTİ 
            Madde 10- İnceleme elemanı, mükellefin uzlaşma talebi üzerine, yetkili uzlaşma komisyonu başkanı ile temas kurarak uzlaşma gününü belirler. Belirlenen uzlaşma gün ve saati, bir yazı ile uzlaşma gününden en az onbeş gün önce mükellefe bildirilir veya inceleme tutanağına yazılır. Mükellefin istemesi halinde onbeş günlük süreye bağlı kalmaksızın daha önceki bir tarih uzlaşma günü olarak belirlenebilir. 

            Bu Yönetmeliğin 11 inci maddesine göre yapılacak uzlaşmaya davet yazılarında uzlaşma günü de mükellefe bildirilir. 

            UZLAŞMAYA DAVET 
            Madde 11- Harici bilgilere dayanılarak, mükelleflerin bilgisi dışında yapılan incelemelerde, inceleme elemanı herhangi bir taahhüt altına girmeksizin mükellefi uzlaşma talebinde bulunmaya davet edebilir. 

            Uzlaşmaya davet keyfiyeti ile uzlaşma müzakeresinin yapılacağı yer ve tarih muhatabına yazı ile uzlaşma gününden en az onbeş gün önce tebliğ olunur. 

            İnceleme raporunun bir örneği davet yazısına eklenir. 

            Tebliğ işleminde, posta ile veya memur vasıtasıyla tebliğ usulü uygulanır. İnceleme elemanının bizzat tebliğ yapması da mümkündür. 

            UZLAŞMA DAVETİNE UYULMAMASI 
            Madde 12- Muhatabın bilinen en son adresine uzlaşmaya davet yazısının tebliğ edilememesi veya yazıda bildirilen yer ve tarihte uzlaşma davetine uyulmaması hallerinde uzlaşma konusunda başkaca bir işlem yapılmaz. Uzlaşma temin edilmemiş sayılır. 

            Bu maddenin uygulanmasında posta ile veya memur vasıtasıyla gönderilen yazının tebliğ edilemeyerek geri gelmesi, tebliğ edilememeyi ifade eder. 

            Tarhiyat öncesi uzlaşma talebinde bulunan mükellef, tayin edilen uzlaşma gününden önce yazılı olarak inceleme raporunu düzenleyene veya komisyona sekreterya hizmeti veren birime bu talebinden vazgeçtiğini bildirebilir. Bu durumda mükellef tarhiyat öncesi uzlaşma istememiş gibi işlem tesis edilir. 

            TARHEDİLECEK VERGİNİN UZLAŞMA KOMİSYONUNA VE MÜKELLEFE BİLDİRİLMESİ 
            Madde 13- Yapılan incelemeler sonucu, uzlaşmaya konu tarh edilecek vergi ve kesilmesi öngörülen ceza miktarı, inceleme elemanınca düzenlenecek bir raporla uzlaşma gününden en az onbeş gün önce yetkili uzlaşma komisyonuna ve ilgiliye bildirilir. Uzlaşma gününün 15 günden önceki bir tarih olarak belirlenmesi halinde inceleme raporu bu tarihten önce mükellefe tebliğ edilir. Gerektiğinde bu inceleme raporu, ön rapor şeklinde de düzenlenebilir. 

            Uzlaşma talebinin işleme konulabilmesi için, inceleme elemanının, mükellefin uzlaşma talebi ile birlikte mükellef hakkında düzenleyeceği inceleme raporunu yetkili uzlaşma komisyonuna intikal ettirmesi şarttır. 

            İnceleme raporu ilgili mükellef ile komisyona intikal ettirilmeden uzlaşma yapılamaz. 

            UZLAŞMA KOMİSYONUNUN TOPLANMASI 
            Madde 14- Uzlaşma Komisyonları, üyelerinin tamamının katılması ile toplanırlar ve çoğunlukla karar verirler. 

            Uzlaşma gün ve saatinde üyelerin tamamının katılmasının mümkün olmadığı hallerde, katılamayan üyenin yerine ilgili merci tarafından yenisi seçilir. 

            UZLAŞMA TUTANAĞININ DÜZENLENMESİ 
            Madde 15- Belirlenen gün ve saatte mükellef veya vekilinin iştiraki ile toplanan uzlaşma komisyonu konuyu tartışır, uzlaşma sağlandığı takdirde durumu bir tutanakla tespit eder. Bu tutanak, komisyon başkan ve üyeleri ile mükellef veya vekili tarafından imza olunur. Bu tutanağın bir nüshası ilgiliye derhal verilir. Bir nüshası da üç gün içerisinde, rapor ve ekleriyle birlikte ilgili vergi dairesine gönderilir. 

            Uzlaşma tutanağında; 
            a) Mükellefin adı soyadı ve adresi, bağlı olduğu vergi dairesi ve vergi kimlik numarası, 
            b) İncelemenin konusu, dönemi, bulunan matrah farkı, tarhedilmesi öngörülen vergi tutarları, 
            c) Üzerinde uzlaşılan vergi miktarı, 
            d) Uzlaşılan vergi için Kanunun 344 üncü maddesi uyarınca vergi ziyaı cezası hesaplanacağı, 
            e) İncelemeyi yapanın adı soyadı ve unvanı, gibi hususların yanı sıra uzlaşma ile ilgili açıklamalar yer alır. 

            Uzlaşma temin edilemediği takdirde (mükellefin, uzlaşma komisyonunun davetine icabet etmemesi, uzlaşmaya geldiği halde uzlaşma tutanağını imzalamaması veya bu tutanağı ihtirazi kayıtla imzalamak istemesi halinde de uzlaşma sağlanamamış sayılır) komisyonca bu konuyu belirtmek üzere düzenlenecek tutanağın birer nüshası anında hazır bulunan mükellefe veya vekili ile inceleme elemanına komisyonda tebliğ olunur. Mükellefin uzlaşmaya icabet etmemesi veya tebellüğden kaçınması halinde bu hususu belirten tutanağın bir örneği muhatabına posta ile gönderilmesi yanında bir örnek de inceleme elemanına tevdi edilir. 

            Uzlaşma temin edilememiş veya uzlaşmaya varılamamış olması halinde, inceleme elemanı bu hususu uzlaşma tutanağında veya düzenleyeceği inceleme raporunda belirtir ya da raporla birlikte göndereceği bir yazı ile vergi dairesine bildirir. (Vergi dairesine gönderilecek rapora, uzlaşma tutanağının bir örneği eklenir) 

            Bu maddede yazılı işlemler, nezdinde inceleme yapılan mükellefin resmi vekili tarafından da yapılabilir. 

            Uzlaşma görüşmeleri sırasında kısmi uzlaşma talebinde bulunulması halinde, tutanağın açıklama bölümünde inceleme raporunda  eleştirilen matrah farklarından hangilerinde uzlaşma talep edildiği ve bunlara ilişkin olarak uzlaşılan vergi miktarı belirtilir. 

            Kısmi uzlaşma yapılması durumunda uzlaşma talep edilmeyen veya uzlaşılamayan matrah farkları için gerekli tarhiyat yapılmak üzere inceleme raporu vergi dairesine gönderilir. 

            Uzlaşma talep edildiği halde görüşmeler sonucunda uzlaşılamayan matrah farklarına ilişkin uzlaşma komisyonunun teklif ettiği miktarlar tutanaklarda yer alır. 

            Bu şekilde düzenlenen uzlaşma tutanağı ile vergi inceleme raporunun vergi dairesine intikali üzerine, vergi dairesince yapılacak tarhiyatın dava açma süresinin son günü akşamına kadar komisyonun teklif ettiği miktarı kabul ettiğini belirten bir dilekçe ile vergi dairesine başvuran mükellefle başvuru tarihi itibariyle uzlaşma vaki olmuş sayılır ve buna göre işlem tesis edilir. 
 

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM 
DİĞER HÜKÜMLER 

            UZLAŞMANIN KESİNLİĞİ VE DAVA KONUSU EDİLEMEYECEĞİ 
            Madde 16- Uzlaşma Komisyonlarının, uzlaşma neticesinde düzenleyecekleri uzlaşma tutanakları kesin olup, gereği vergi dairelerince derhal yerine getirilir. 

            Üzerinde uzlaşılan veya tutanakla tespit edilen hususlar hakkında dava açılamaz ve hiçbir merciye şikayette bulunulamaz. 

            Mükellefler bu Yönetmelik uyarınca, üzerinde uzlaşılan vergi miktarına göre düzeltilen ceza hakkında Kanunun 376 ncı maddesi hükümlerinin kendilerine uygulanmasını talep edemezler. 

            TARHİYATTAN SONRA UZLAŞMA YAPILAMAYACAK HALLER 
            Madde 17- Tarhiyat öncesi uzlaşmanın herhangi bir nedenle temin edilememesi veya uzlaşmaya varılamaması hallerinde, mükellefler verginin tarhından sonra tarhiyat sonrası uzlaşma talep edemezler. 

            ÖDEME ZAMANI 
            Madde 18- Uzlaşma konusu yapılan vergide uzlaşma vaki olduğu takdirde uzlaşma tutanağı düzenlenir ve derhal ilgili vergi dairesine intikal ettirilir. Bu tutanak tahakkuk fişi yerine geçer. Uzlaşma tutanağı vergi ve cezaların ödeme zamanlarından önce ilgiliye tebliğ edilmişse kanuni ödeme zamanlarında; ödeme zamanları kısmen veya tamamen geçtikten sonra ilgiliye tebliğ edilmiş ise ödeme süreleri geçmiş olanlar uzlaşma tutanağının tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenir. 

            SEKRETERYA HİZMETLERİ 
            Madde 19- Merkez inceleme elemanlarının devamlı çalışma yerlerinde yaptıkları incelemeler için oluşturulan komisyonların sekreterya hizmetleri Grup Başkanlıklarınca (Grup Başkanlığı bulunmaması halinde mensup olunan kurul yetkililerince), geçici çalışma yerlerinde yaptıkları incelemeler için oluşturulan komisyonların sekreterya hizmetleri ise ekip başkanlıklarınca yürütülür. 

            Bölge müdürlüğüne bağlı olarak kurulacak komisyonların sekreterya hizmetleri merkezde bölge müdürlüğünce, diğer yerlerde incelemenin yapıldığı ilde bulunan denetmen bürolarınca yürütülür. Geçici çalışma yerlerinde yapılan incelemeler için oluşturulacak komisyonun sekreterya hizmetleri de ekip elemanlarınca yapılır. 

            Ekip Başkanlıklarınca oluşturulan tarhiyat öncesi uzlaşma dosya ve yazıları turne bitiminde ilgili defterdarlığa gönderilir. 

            Mahalli inceleme elemanları ile bölge müdürlüğüne bağlı olmayan illerdeki vergi denetmenlerinin yaptıkları incelemeler için oluşturulan uzlaşma komisyonlarının sekreterya hizmetleri ilgili vergi daireleri başkanlığı ve gelir müdürlüklerince yürütülür. 
 

BEŞİNCİ BÖLÜM 
ÇEŞİTLİ VE SON HÜKÜMLER 

            YETKİ 
            Madde 20- Bu Yönetmelik hükümlerine göre uzlaşma komisyonu tespit edilmemiş olan vergi incelemelerinde yetkili uzlaşma komisyonu Bakanlıkça belirlenir. 

            DİĞER HUSUSLAR 
            Madde 21- Özel Kanunlarına göre inceleme yetkisine sahip, inceleme elemanlarının düzenlemiş oldukları inceleme raporları, tarhiyat öncesi uzlaşma konusu yapılmaz. 

            YÜRÜRLÜKTEN KALDIRILAN YÖNETMELİK 
            Madde 22- 16/2/1987 tarihli ve 19374 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Yönetmeliği, bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren yürürlükten kaldırılmıştır. 

            Geçici Madde 1- Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önceki vergilendirme dönemleriyle ilgili olarak kesilecek cezalar hakkında bu Yönetmelikle yürürlükten kaldırılan Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Yönetmeliği hükümleri uygulanır. 

            YÜRÜRLÜK 
            Madde 23- Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer. 

            YÜRÜTME 
            Madde 24- Bu Yönetmelik hükümlerini Maliye Bakanı yürütür.