Sermaye Piyasası Mevzuatıı  
Resmi Gazete Tarihi: 23.07.1995 Pazar Sayı: 22352 (Asıl) Düstur Tertip:5 Cilt:37 Sahife:
Sermaye Piyasası Kurulu:  
 
VADELİ İŞLEM VE OPSİYON BORSALARININ KURULUŞ VE ÇALIŞMA ESASLARI HAKKINDA GENEL YÖNETMELİK
 
 
BİRİNCİ  KISIM
GENEL HÜKÜMLER

            AMAÇ  
            Madde 1 - Bu yönetmeliğin amacı, 2499 sayılı Kanun'un 558 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişik 40 ıncı maddesi hükmü uyarınca, vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin güven ve istikrar içinde işlem görmesini sağlamak üzere vadeli işlem ve opsiyon borsalarını düzenlemektir.  

            KAPSAM  
            Madde 2 - Bu Yönetmelik, Türkiye'de bulunan vadeli işlem ve opsiyon borsalarının hukuki statüleri, mali işleri, kuruluş, teşkilat, denetim, çalışma ilke ve esaslarını düzenler.  

            KISALTMALAR  
            Madde 3 - Bu Yönetmelikte geçen:  

            Kanun : 558 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişik 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nu,  

            SPK : Sermaye Piyasası Kurulu'nu,  

            Borsa : Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin işlem göreceği borsaları,  

            Borsa Yönetmeliği : Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin işlem göreceği borsaların çalışma esas ve kurallarını düzenleyen yönetmeliği,  

            Takas Kurumu : Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin takas işlemlerinin gerçekleşeceği takas merkezini,  

            ifade eder.  

            HUKUKI STATÜ  
            Madde 4 - Borsalar, vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin güven ve istikrar içinde, serbest rekabet şartları altında kolayca alınıp satılabilmesini sağlamak ve oluşan fiyatları tesbit ve ilan etmekle yetkili olarak kurulan tüzel kişiliği haiz kuruluşlardır.  

            KURULUŞ  
            Madde 5 - Borsaların kurulmasına, SPK tarafından karar verilir. Borsaların kurulması ve faaliyete geçme süresi arasındaki dönemde yapılacak hazırlık çalışmaları SPK'ca yürütülür.  

            BORSA ÜYELERİ  
            Madde 6 - SPK tarafından yapılacak düzenlemeler çerçevesinde yetki belgesi alan kurumlar borsaya üye olabilir.  

            SPK, borsa üyelerinin sayısını toplam olarak veya gruplar itibariyle sınırlandırabilir.  

            ÜYELİĞİN DEVRİ VE ÜYELİKTEN AYRILMA  
            Madde 7 - Borsa Yönetmeliğinin hükümlerine uygun olarak ve yönetim kurulunun onayı ile üyeliğin devri ve üyelikten ayrılmak mümkündür.  

            ÜYELİK TEMİNATI  
            Madde 8 - Borsa üyeleri, borsa işlemleri dolayısıyla müşterilerine ve borsaya verebilecekleri zararlara karşılık olmak üzere, T.C. Merkez Bankası'na veya bu Bankanın şubesinin bulunmadığı yerlerde muhabiri olan bir kamu bankasına, borsa tüzel kişiliği adına, nakit veya her an paraya çevrilebilir devlet tahvili ya da vadesiz ve kayıtsız şartsız ödeme taahhüdünü muhtevi banka teminat mektubu şeklinde teminat yatırmak zorundadır.  

            Yatırılacak teminatın miktarı borsadaki iş hacmi dikkate alınarak borsa yönetim kurulu tarafından belirlenir. Üyeler, teminat vermeksizin işlem yapamazlar.  

            Teminatların tahsili, eksik kalan kısmının tamamlanma ve kullanılma esasları Borsa Yönetmeliğinde gösterilir.  

            ZARARLARIN KARŞILANMASI  
            Madde 9 - Üyelerin müşterilerine veya borsaya verebilecekleri zararlar, sırasıyla;  

            a) Üye tarafından kabul edildiği,  

            b) Borsanın ilgili komitesinin tavsiyesi üzerine borsa yönetim kurulunca kararlaştırıldığı,  

            c) Yönetim Kurulu kararına itiraz üzerine SPK tarafından ödeme kararı verildiği,  

            d) Anlaşmazlık bir yargı organınca karara bağlandığı,  

            takdirde, anlaşmaya varılan veya kararlaştırılan meblağ üyelerden tahsil edilir. Bu mümkün olmazsa 8 inci maddeye göre teminattan mahsup yapılarak ödenir.  

            KURTAJ  
            Madde 10 - Üyeler borsada aracı olarak yaptıkları her işlem için, müşterilerinden kurtaj namıyla bir komisyon alırlar. Kurtaj tarifesi, yönetim kurulunun kararı üzerine SPK onayıyla kesinleşir.  

 
İKİNCİ KISIM 
BORSA ORGANLARI 
 
BİRİNCİ BÖLÜM 
GENEL KURUL 

            GÖREV VE YETKİLERİ  
            Madde 11 - Borsanın üst karar organı olan ve üyelerden oluşan genel kurulun görev ve yetkileri şunlardır:  

            a) Yönetim kurulu tarafından hazırlanan borsa yönetmeliklerini onaylamak,  

            b) Yönetim kurulu üyelerini seçmek ve ibra etmek; ibra edilmeyen yönetim kurulu üyeleri ile denetçiler hakkında yapılacak işlemleri ve bunların göreve devam edip etmeyeceklerini karara bağlamak; seçimi genel kurula ait olan komitelerin üyelerini seçmek ve gerektiğinde görevlerine son vermek,  

            c) Borsanın genel politikasını belirlemek ve yönetim kuruluna yetki tanınan haller dışında yönetime ilişkin kararlar almak, yetkili mercilere tekliflerde bulunmak,  

            d) Yönetim Kurulu tarafından hazırlanan yıllık faaliyet raporu ile denetçi raporunu inceleyip karara bağlamak,  

            e) Borsanın bilançosunu ve gelir-gider hesaplarını inceleyerek karara bağlamak, personel kadrosunu ve kesin hesabı onaylamak,  

            f) Gündemde yer alan diğer hususları görüşüp karara bağlamak,  

            g) Mevzuatla kendisine bırakılmış diğer görevleri yerine getirmek.  

            DAVET VE GÜNDEM  
            Madde 12 - Genel kurul; her yılın ilk üç ayı içinde yönetim kurulunun belirleyeceği bir tarihte olağan olarak toplanır. Genel kurul gerekli hallerde, yönetim kurulu veya denetim kurulu'nun daveti veya gereğinde SPK'nın daveti üzerine olağanüstü olarak da toplanır.  

            Genel kurulun gündemi, yönetim kurulunca hazırlanarak ilan edilir. Gündem ve davet mektubu genel kurul üyelerine ve bu Yönetmelikte oy hakkı olmaksızın toplantıya katılması öngörülenlere, toplantı tarihinden en az 15 gün önce taahhütlü olarak gönderilir.  

            TOPLANTI USULÜ  
            Madde 13 - Genel kurul toplantısı, borsa başkanı tarafından açılır. Başkanlık Divanı'na, genel kurulca bir başkan ile 2 katip üye seçilir.  Toplantı, divan başkanı tarafından gündem çerçevesinde yönetilir.  

            Genel kurul üyeleri, oylarını bizzat veya vekilleri aracılığı ile kullanabilirler. Genel kurulda bir kişi birden fazla üyeyi temsil edemez.  

            Oy sayımı ve tasnifi başkanlık divanınca yapılır. Divan gerekli gördüğü takdirde oy tasnifi için bir kurul oluşturabilir.  

            Toplantıya katılan üyelerin veya vekillerinin ad ve soyadları ile temsil ettikleri üyenin, unvan ve adresini gösteren ve genel kurul başkanı tarafından imza edilen bir cetvel düzenlenerek ilk oyların toplanmasından önce, hazır bulunanların görebilecekleri bir yere asılır. Bu cetvel, toplantıya davete ait diğer belgelerle birlikte genel kurul tutanağına eklenir.  

            SPK temsilcisi oy hakkı olmaksızın genel kurula katılabilir.  

            NİSAPLAR  
            Madde 14 - Genel kurul, üyelerin tamsayısının yarısından fazlasının katılması ile toplanır. İlk toplantıda bu çoğunluk sağlanamadığı takdirde, genel kurul, usulünce tekrar toplantıya davet olunur. İkinci toplantıda, en az üye tam sayısının dörtte birinin hazır bulunması zorunludur.  

            Gündem sırasının değiştirilmesi, katılanların salt çoğunluğu ile mümkündür. Gündeme yeni hususların ilave edilebilmesi için üye tam sayısının üçte ikisinin oyu gerekir.  

            Genel kurulda kararlar, mevcut oyların çoğunluğu ile alınır. Oylar, katılanların kararı gereğince yazılı veya iş'ari usule göre kullanılır.  

            KARARLAR  
            Madde 15 - Genel kurulda verilen kararlar, yapılan seçimlerin sonuçları ve üyelerin beyanları bir tutanağa geçirilir. Borsa başkanlığı bu tutanağın düzenlenmesi için başkanlık divanı'na yardımcı olur.  

            Genel kurul tutanakları, başkanlık divanı tarafından imzalandıktan sonra, izleyen ilk iş günü SPK'ya gönderilir.  

            Genel kurul kararları, SPK'ya tebliğinden itibaren 15 gün sonra yürürlüğe girer. SPK, kendisine sunulan genel kurul kararını incelemesi sonucunda bazı hususların değiştirilmesi kanısına varırsa, genel kurulu 15 gün içinde olağanüstü toplantıya çağırır ve gerekçelerini de bu çağrıda bildirir.  

            Borsa genel kurulu kararlarına karşı yargı yoluna başvurulabilir.  

 
İKİNCİ BÖLÜM 
YÖNETİM KURULU 

            YAPISI  
            Madde 16 - Borsada bir başkan ve dört üyeden teşekkül eden beş kişilik bir yönetim kurulu bulunur.  

            Başkan hariç, 3 yönetim kurulu üyesi genel kurulca, 1 yönetim kurulu üyesi ilgili borsa yönetmeliğinde SPK'ca belirlenmiş kuruluş tarafından seçilir. Borsa yönetim kurulu üyeliği için genel kurulda aday olacak kişilerin, bu Yönetmeliğin 18 inci maddesinde belirtilen koşulları taşıması gerekir.  

            Yönetim Kurulu ilk toplantısında kendi üyeleri arasından bir başkanvekili seçer.  

            Yönetim Kurulu üyeleri, üç yıllık görev süresi için seçilirler. Süresi biten üyenin tekrar seçilmesi mümkündür. Üyeliğin süre dolmadan boşalması halinde eski üyenin görev süresini tamamlamak üzere, yönetim kurulunca yeni bir üye seçilir ve ilk toplantısında genel kurulun onayına sunulur. Yönetim kurulu tarafından seçilmiş üyenin genel kurulca tasvip edilmemesi halinde, katıldığı kararlara ve sair üyelik haklarına halel gelmez; bu takdirde genel kurulca, gündemde bulunmasa bile, ayrılan üyenin görev süresini tamamlamak üzere yeni üye seçimi yapılır. Süresi bitmeden yönetim kurulu üyeliğinin sona ermesi halinde, yeni seçilen üye boşalan üyenin görev süresini tamamlar.  

            GÖREV VE YETKİLER  
            Madde 17 - Yönetim kurulu;  

            a) Borsaya ilişkin her türlü iç mevzuatı hazırlamak,  

            b) Borsada işlem görme esaslarını belirlemek,  

            c) Borsada işlemlerin mevzuata ve kurallara uygun olarak düzenli bir şekilde yürütülmesini sağlamak,  

            d) Genel kurulca kurulanlar dışında yönetmeliklerle belirlenmiş veya ihtiyaç duyulabilecek komiteleri kurarak üyelerini seçmek ve çalışma esaslarını düzenlemek,  

            e) Borsa işlemlerinde çıkabilecek uyuşmazlıkları inceleyerek sonuçlandırmak,  

            f) Borsa bültenini çıkarmak, borsa tarafından açıklanması gereken bilgilerin ve borsada teşekkül eden fiyatların muntazam olarak yayınlanmasını sağlamak,  

            g) Borsa işlemleriyle ilgili istatistikler düzenleyerek yayınlamak,  

            h) Borsanın bütçesini hazırlayıp genel kurula sunmak,  

            ı) Borsanın kadrosunu ve kesin hesabını hazırlayarak genel kurula sunmak,  

            j) Borsa gelirlerinin tahsilini ve giderlerinin yapılmasını sağlamak,  

            k) Borsa adına imzaya yetkili olanları ve yetki sınırlarını belirlemek,  

            l) Her türlü personel atamalarını yapmak ve bu atama yetkisini, gerektiğinde borsa başkanına devretmek,  

            m) Üyelik teminat miktarlarını belirlemek,  

            n) Mevzuatla verilen sair görevleri yerine getirmek,  

            ile görevli ve yetkilidir.  

            YÖNETİM KURULU ÜYELERİNDE ARANACAK ÖZELLİKLER  
            Madde 18 - Borsa yönetim kurulu üyelerinin;  

            a) Ödünç para işleri hakkında mevzuata aykırılıktan veya yüzkızartıcı bir suçtan dolayı hükümlülüklerinin bulunmadığını, ilgili Cumhuriyet Başsavcılıklarından alacakları belge ile tevsik etmeleri,  

            b) Kendileri veya sınırsız sorumlu oldukları kuruluşlar hakkında iflas kararı verilmemiş olması, (ilgililer, iflas etmediklerine dair noterce tasdikli beyanda bulunurlar),  

            c) Ödeme Güçlüğü İçinde Bulunan Bankerlerin İşlemleri Hakkında 35 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve eklerine göre kendileri veya ortağı olduğu kuruluşlar hakkında tasfiye kararı verilmediğini, Tasarrufları Koruma Fonu Başkanlığı'ndan alınacak belge ile tevsik etmeleri,  

            d) Faaliyet izinlerinden biri veya birden fazlası sürekli olarak kaldırılmış yahut borsa üyeliğinden sürekli olarak çıkarılmış kuruluşlarda, bu müeyyideyi gerektiren olayda sorumluluğu bulunan kişilerden olmaması (ilgililer, bu niteliği taşıdıklarına dair noterce tasdikli beyanda bulunurlar),  

            e) Yönetim kurulu üyeleri başta olmak üzere borsa yöneticilerinin yüksek öğrenim kurumlarından mezun olmaları; mali piyasalarda ve vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerine konu teşkil eden ilgili nakit piyasalar hakkında bilgi ve mesleki tecrübeye sahip bulunmaları,  

            gerekir.  

            TOPLANTI VE KARAR NİSABI  
            Madde 19 - Borsa yönetimkurulu, borsa başkanının daveti üzerine ayda en az dört defa başkan dahil en az dört üyenin hazır bulunması ile toplanır. Denetçiler, oy sahibi olmaksızın yönetim kurulu toplantılarına katılabilir.  

            Kararlar, katılan üye sayısının çoğunluğu ile alınır. Oyların eşitliği halinde başkanın katıldığı görüş kabul edilmiş sayılır.  

 
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM 
DENETİM KURULU 

            YAPISI  
            Madde 20 - Borsanın hesap ve işlemleri üyelerin göstereceği gerçek kişi adaylar arasından genel kurulca seçilecek 2 kişiden oluşan denetim kurulu tarafından denetlenir.  

            Genel kurul ayrıca 2 yedek denetçi de seçer. Denetim kurulu üyelerinin görev süresi 3 yıldır. Aynı kişinin yeniden seçilmesi mümkündür.  

            Denetçiliklerden birinin boşalması halinde, boşalan denetçiliğin görev süresi, yerine geçen yedek denetçi tarafından tamamlanır.  

            GÖREV VE YETKİLERİ  
            Madde 21 - Denetçiler, borsanın hesap ve işlemlerini, kanun, kararname, tebliğ ve genel kurul kararları çerçevesinde denetlemekle görevli ve yetkilidirler.  

            Denetçiler yönetime müdahale edemez; görüşlerini yazılı olarak borsa başkanlığına bildirir ve bir örneğini de SPK'ya gönderirler. Bu raporlardaki işlemle ilgili hususlarda yönetim kurulu gerekli tedbirleri alır. Yönetim kurulunun nazara almadığı, ancak denetçilerin ısrar ettiği teklif ve görüşler SPK'ca incelenir, SPK kararı kesin olup buna göre işlem yapılır.  

            Borsa başkanlığı, denetçilerin talep edeceği bütün bilgi ve belgeleri vermekle yükümlüdür.  

            Denetçiler, her yıl sonunda borsanın işlem ve hesapları hakkında hazırlayacakları raporu genel kurula sunarlar. Denetçiler, gerekli gördükleri takdirde ara raporlar hazırlayıp görüşlerini ilgili mercilere duyururlar.  

 
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM 
BAŞKANLIK TEŞKİLÂTI 

            BORSA BAŞKANININ  
            GÖREV VE YETKİLERİ  
            Madde 22 - Borsa başkanı, borsanın en üst amiridir. Başbakan tarafından 3 yıl için atanır. Borsa başkanı, borsanın yönetimi ve temsili ile görevlidir. İdari ve yargı mercileriyle üçüncü kişilere karşı borsayı, başkan temsil eder.  

            Yönetim kurulu tarafından kurulmuş komiteler arasında ve bu komitelerle yönetim kurulu arasındaki koordinasyon, borsa başkanı tarafından sağlanır.  

            Borsa başkanının görevinde bulunamadığı hallerde kanun, kararname ve yönetmelikler çerçevesinde borsa başkanına verilmiş olan görev ve yetkilerin kesintisiz olarak yürütülmesi, başkanvekili tarafından sağlanır.  

            Borsa başkanı, özel bir kanuna dayanmadıkça resmi veya özel hiçbir görev alamaz, ticaretle uğraşamaz, ortaklıklarda pay sahibi olamaz. Borsada vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin alım satım amacı ile dolaylı da olsa emir veremez. Hayır dernekleri ile amacı sosyal yardım ve eğitim işlerine yönelmiş vakıflardaki görevler ve kâr amacı gütmeyen kooperatif ortaklığı bu hükmün dışındadır.  

            NİTELİKLERİ  
            Madde 23 - Borsa başkanının yüksek öğrenim görmüş, borsa, bankacılık, iktisat, maliye veya hukuk alanlarında bilgi ve bu alanlarda en az 15 yıllık tecrübe sahibi, Türk vatandaşı olması, kamu haklarından yasaklı ve yüz kızartıcı bir fiilden dolayı hükümlü bulunmaması, iflas etmemiş olması, şarttır.  

            BORSA PERSONEL REJİMİ  
            Madde 24 - Borsa işleri, borsa personeli ile yürütülür.  

            Borsa personelinin işe alınması, özlük hakları ve disiplinine ilişkin esaslar, borsa genel kurulunca düzenlenir.  

            BORSA EKSPERLERİ VE DİĞER BORSA PERSONELİ  
            Madde 25 - Borsa eksperleri, ilgili borsa yönetmeliğinde belirlenmiş kurallara göre, fiyatların teşekkülünü, alım satım işlemlerinin sonuçlandırılmasını sağlamakla yükümlü olan görevlilerdir.  

            Borsa yönetim kurulu, borsa işlerinin yürütülmesi için ayrıca yeterli sayıda diğer personeli, 24 üncü maddedeki esaslara göre istihdam eder.  

            Kamu haklarından yasaklı ve yüz kızartıcı bir fiilden dolayı hükümlü bulunanlar, iflas etmiş olanlar, Ödeme Güçlüğü İçinde Bulunan Banker İşlemleri Hakkında 35 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye göre kendisi veya ortak veya yöneticisi olduğu kuruluşlar hakkında tasfiye kararı verilmiş olanlar, borsa bankerliği belgesi veya borsa üyelik belgesi iptal edilmiş kuruluşların yöneticileri ve bu iptalde sorumluluğu bulunanlar, borsada görevlendirilemezler.  

            Borsa personeli, özel bir kanuna dayanmadıkça resmi veya özel hiçbir görev alamaz, ticaretle uğraşamaz, ortaklıklarda pay sahibi olamaz. Borsada vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin alım-satım amacı ile dolaylı da olsa emir veremez, hayır dernekleri ile amacı sosyal yardım ve eğitim işlerine yönelmiş vakıflardaki görevler ve kar amacı gütmeyen kooperatif ortaklığı bu hükmün dışındadır.  

            GÖREVLİLERİN ÜCRETLERİ  
            Madde 26 - Borsa organlarında yönetim kurulu başkan ve üyesi, denetçi komite başkan ve üyesi sıfatıyla görev alanlarla borsa personeline ve borsa işlerinde çalışan diğer kişilere, huzur hakkı, gider karşılığı, ücret adları altında yapılacak ödemelerin miktar ve kapsamı borsa genel kurulunca kararlaştırılır.  

            KOMİTELER  
            Madde 27 - Borsada, bu Yönetmelikle yönetim kuruluna verilen görevlerin yerine getirilmesinde yönetim kuruluna yardımcı olmak üzere, işin niteliğinin gerektirdiği sayıda komite kurulur.  

            Komitelerin kurulmasına, üyelerinin seçilmesine, çalışma usul ve esaslarına ilişkin ilkeler borsa yönetmeliğinde gösterilir.  

 
ÜÇÜNCÜ KISIM  
İŞLEM VE TAKAS ESASLARI  

            BORSALARDA KURULACAK PAZARLAR   
            Madde 28 - Borsalarda, vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin işlem göreceği pazarlar, sözleşmelere konu teşkil eden araçların özelliklerine göre, SPK'nın uygun görüşüyle yönetim kurulunca teşekkül ettirilir.  

            BORSA İŞLEMLERİ   
            Madde 29 - Borsada alım satım işlemleri, borsa yönetim kurulunca atanan borsa eksperleri huzurunda, borsaya intikal eden arz ve talebin rekabet koşulları altında karşılaştırılması suretiyle yürütülür.  

            FİYAT TESBİTİ VE İLANI   
            Madde 30 - Kurul tarafından belirlenecek işlem sistemi esas alınarak, alım satım fiyatlarının ve opsiyon priminin belirlenme ve ilan yöntemi borsa yönetmeliği ile düzenlenir.  

            İŞLEM TÜRLERİ   
            Madde 31 - Borsalarda işlem türleri aşağıdaki gibidir:  

            a) Nakit piyasalarda karşılaşılması muhtemel fiyat riskinin, ilgili aracın konu teşkil ettiği vadeli işlem ve opsiyon sözleşmesinin alım veya satımı yoluyla giderilmeye veya sınırlandırılmaya çalışıldığı işlemler korunma amaçlı işlemlerdir.  

            b) Nakit piyasalardaki muhtemel fiyat hareketlerinden sermaye kazancı elde etmek amacıyla yapılan ve ilgili aracın teslimatının amaçlanmadığı alım-satım işlemleri spekülatif amaçlı işlemlerdir.  

            Üyeler herbir işlem bazında gerçekleştirmiş oldukları işlemlerinin türünü takas kurumuna bildirmek zorundadırlar.  

            UZUN POZISYON   
            Madde 32 - Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinde uzun pozisyon tutma, aşağıdaki gibidir:  

            a) Vadeli işlem sözleşmelerine ilişkin işlemlerde uzun pozisyon sahibi, sözleşmenin vadesi geldiğinde, sözleşmeye konu teşkil eden aracı, sözleşmede belirtilen fiyattan ve belirtilen miktarda satın almak ya da nakdi mutabakatı sağlamakla yükümlüdür.  

            b) Opsiyon sözleşmelerinde;  

            1) Alım opsiyonuna ilişkin uzun pozisyon sahibi, sözleşmenin vadesinde veya vadeye kadar olan süre içinde sözleşmeye konu teşkil eden araçları, sözleşmede belirtilen fiyattan ve belirtilen miktarda satın alma ya da nakdi mutabakatta bulunma hakkına sahiptir.  

            2) Satım opsiyonuna ilişkin uzun pozisyon sahibi, sözleşmenin vadesinde veya vadeye kadar olan süre içinde sözleşmeye konu teşkil eden araçları, sözleşmede belirtilen fiyattan ve belirtilen miktarda satma ya da nakdi mutabakatta bulunma hakkına sahiptir.  

            KISA POZİSYON   
            Madde 33 - Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinde kısa pozisyon tutma, aşağıdaki gibidir.  

            a) Vadeli işlem sözleşmelerine ilişkin işlemlerde kısa pozisyon sahibi, sözleşmenin vadesi geldiğinde, sözleşmeye konu teşkil eden aracı sözleşmede belirtilen fiyattan ve belirtilen miktarda satma veya nakdi mutabakatı sağlamakla yükümlüdür.  

            b) Opsiyon sözleşmelerinde;  

            1) Alım opsiyonuna ilişkin kısa pozisyon sahibi, sözleşmenin vadesinde veya vadeye kadar olan süre içinde sözleşmeye konu teşkil eden aracı sözleşmede belirtilen fiyattan ve belirtilen miktarda satma ya da nakdi mutabakatı sağlamakla yükümlüdür.  

            2) Satım opsiyonuna ilişkin kısa pozisyon sahibi, sözleşmenin vadesinde veya vadeye kadar olan süre içinde sözleşmeye konu teşkil eden araçları, sözleşmede belirtilen fiyattan ve belirtilen miktarda satın alma ya da nakdi mutabakatı sağlamakla yükümlüdür.  

            TERS İŞLEM   
            Madde 34 - Vadeli işlem sözleşmeleri üzerine ters işlem, tümüyle aynı özelliklere sahip sözleşme türü bazında olmak kaydıyla söz konusu sözleşmenin işlem gördüğü piyasadaki son işlem gününe kadar uzun pozisyon karşısında kısa pozisyon, kısa pozisyon karşısında ise uzun pozisyon alınarak, pozisyonun netleştirme yoluyla tasfiyesidir.  

            Opsiyon sözleşmelerinde ters işlem, aynı özelliklere sahip sözleşme türü bazında olmak kaydıyla, sözleşmenin işlem gördüğü piyasadaki son işlem gününe kadar alım opsiyonuna ilişkin uzun pozisyon alındıysa yine alım opsiyonuna ilişkin kısa pozisyon alınarak, alım opsiyonuna ilişkin kısa pozisyon alındıysa yine alım opsiyonuna ilişkin uzun pozisyon alınarak; satım opsiyonuna ilişkin uzun pozisyon alındıysa yine satım opsiyonuna ilişkin kısa pozisyon alınarak, satım opsiyonuna ilişkin kısa pozisyon alındıysa yine satım opsiyonuna ilişkin uzun pozisyon alınarak, pozisyonun netleştirilmesi yoluyla tasfiyesidir.  

            AÇIK POZİSYON   
            Madde 35 - Netleştirme yoluyla tasfiye edilmemiş pozisyonlar açık pozisyon sayılır.  

            İŞLEM TEMİNATLARI   
            Madde 36 - Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinde sözleşme hükümlerinin yerine getirilmesini sağlamak amacıyla içinde bulunulan işlem gününde ters işlemle tasfiye edilmemiş her pozisyon için teminat ödeme zorunluluğu vardır. Gün içinde tutulan pozisyonlar için de gerekli görülmesi durumunda teminat tutarları takas kurumu tarafından üyelerinden talep edilir. Takas üyeleri ise sözkonusu meblağları müşterilerinden ve takas üyesi olmayan üyelerden isterler.  

            Başlangıç ve sürdürme teminatından oluşan teminatların oranı takas kurumu tarafından üye, işlem ve sözleşme türü bazında saptanır.  

            Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinde teminat olarak kabul edilebilecek kıymetler ve bunların muhafazası takas kurumu tarafından düzenlenir.  

            BAŞLANGIÇ TEMİNATI   
            Madde 37 - Kısa veya uzun pozisyon açılırken üyelerin takas kurumu tarafından belirlenmiş orandan az olmamak kaydıyla müşteriden talep etmesi gereken ve müşterinin de üyenin hesabına yatırması zorunlu olan tutardır. Başlangıç teminatlarının temini için gerekli süre takas kurumu tarafından belirlenir.  

            SÜRDÜRME TEMİNATI   
            Madde 38 - Piyasadaki günlük fiyat hareketleri karşısında güncelleştirilen teminat tutarlarının koruması gereken alt düzeydir. Takas kurumu, her gün piyasa fiyatına göre teminat hesaplarını güncelleştirir. Olumsuz fiyat değişmeleri karşısında değer kaybı söz konusu olduğunda, başlangıç teminatının sürdürme teminatı olarak takas kurumu tarafından belirlenen düzeyin altına düşmesi durumunda tamamlama çağrısı yapılarak ek teminat yatırılması talep edilir. Sürdürme teminatının tamamlanma süresi, takas kurumu tarafından belirlenir.  

            TAKAS KURUMU   
            Madde 39 - Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri üzerinde yapılan işlemlerin getirdiği yükümlülüklerin izlenmesi ve teslim sözkonusu olduğunda sözleşme konusu aracın tesliminin düzenlenmesi veya nakdi mutabakatın sağlanması takas kurumu tarafından yapılır.  

            Takas kurumu sözleşmelerin değerini esas alarak üyelerin hesaplarını izleyerek sürdürme teminat miktarlarını saptamak ve bunları tamamlatmaktan sorumludur. Takas kurumu, her vadeli işlem ve opsiyon sözleşmesinde alıcı karşısında satıcı, satıcı karşısında ise alıcı konumunda olduğundan takas üyeleri adına garantör olarak hareket eder.  

            İlgili borsa ve takas kurumu, başlangıç ve sürdürme teminatı dışında, garanti fonu benzeri fonlar oluşturulabilir.  

            POZİSYON SINIRLARI   
            Madde 40 - Her bir sözleşme türü bazında, tüm teslimat  vadelerinde toplam olarak ya da aynı sözleşme türü bazında çeşitli teslimat vadelerinde ara toplam olarak sahip olunabilecek azami pozisyon borsa tarafından belirlenir.  

 
DÖRDÜNCÜ KISIM  
DENETİM, UYUŞMAZLIKLARIN ÇÖZÜMÜ VE MÜEYYİDELER  

            GÖZETİM VE DENETLEME MERCİLERİ   
            Madde 41 - Borsaların ve üyelerinin her türlü işlem hesap, kayıt ve defterleri SPK'nın gözetim ve denetimine tabidir.  

            Borsa yetkilileri, defter, belge ve kayıtlarını, yetkili ve görevli denetim elemanlarına ibraz etmek ve istenen bilgileri vermek zorundadır.  

            BORSA ÜYELERİNİN DENETİMİ   
            Madde 42 - Borsa üyelerinin borsa işleriyle ilgili hesap ve işlemleri, borsanın yetkili elemanlarınca her zaman incelenebilir. Üyeler, bu incelemelere müsaade etmek, inceleme elemanlarına her türlü kolaylığı göstermek ve yardımda bulunmak, borsa faaliyetleriyle ilgili konularda borsa yetkililerince istenecek her türlü bilgiyi vermek zorundadırlar.  

            Borsa üyeleri, borsa işlemlerine ilişkin olarak yıllık faaliyet sonuçlarıyla yıl sonu itibariyle düzenlenen bilançolarını, hesap döneminin bitimini izleyen dört ay içinde, bağlı bulundukları borsaya vermek zorundadırlar.  

            UYUŞMAZLIKLARIN ÇÖZÜMÜ   
            Madde 43 - Borsa üyeleri arasında iş ve işlemlerinden doğan uyuşmazlıkların hal mercii borsa yönetim kuruludur. Borsa yönetim kurulunun bu kararlarına karşı yargı yoluna başvurulabilir.  

            Borsa üyeleri ile müşterileri arasındaki uyuşmazlıklar için taraflar, adli yargı yoluna veya borsa yönetim kuruluna başvurabilirler. Borsa yönetim kuruluna başvurulduğu takdirde, yönetim kurulunca verilen kararlara karşı yargı yoluna başvurulabilir.  

            Uyuşmazlıkların çözümünde uygulanacak usul borsa yönetmeliğinde belirlenir.  

            DİSİPLİN CEZALARI   
            Madde 44 - Borsada düzeni ve dürüstlüğü bozan, işlere hile karıştıran, işlerin açık, düzenli ve dürüst yürütülmesine ilişkin mevzuata ve kararlara aykırı hareket eden üyeler hakkında fiilin nitelik ve önemine göre aşağıdaki disiplin cezaları uygulanır:  

            a) Uyarı,  

            b) Kınama,  

            c) Elli milyon liradan 5 milyar liraya kadar para cezası,  

            d) Üyenin bir haftadan dört haftaya kadar borsada faaliyetten men edilmesi,  

            e) Üyenin bir aydan altı aya kadar borsada faaliyetten men edilmesi,  

            f) Üyelikten sürekli çıkarma.  

            Disiplin cezalarının uygulanmasını gerektiren fiil ve hareketler borsa yönetmeliklerinde ayrıntılı olarak gösterilir.  

            Disiplin cezalarını gerektiren hal ve fiilin nitelik ve önemini dikkate alarak yukarıda yazılı cezalardan birini veya birkaçını birlikte vermeye yönetim kurulu yetkilidir.  

            Cezayı gerektiren hal ve fiiller üyeler veya bunların yetkili temsilcileri tarafından menfaat sağlamak amacıyla işlenmiş ise birinci fıkranın (c) bendindeki para cezası 250 milyon liradan az olmamak üzere temin edilen menfaatin üç katıdır.  

            Disiplin cezaları ilgilinin savunması alınmadan verilemez.  

            Üye ve üye temsilcileri hakkında adli ve cezai kovuşturmaya başlanmış olması, aynı olaydan dolayı aynı kişi için disiplin kovuşturması yapılmasını engellemez.  

 
BEŞİNCİ KISIM  
ÇEŞİTLİ HÜKÜMLER  

            GELİRLER   
            Madde 45 - Borsaların gelirleri şunlardır:  

            1. Üyelerden tahsil olunacak giriş aidatı,  

            2. Üyelerden tahsil olunacak yıllık aidatlar,  

            3. Disiplin cezası nedeniyle tahsil olunan paralar,  

            4. Kurtaj ücretlerinden borsa yönetimine ödenecek paylar,  

            5. Borsa yönetim kurulunca belirlenecek sair aidat, ücret ve tarife payları,  

            6. Sair gelir ve bağışlar.  

            Bağışlar dışında, bu maddede belirtilen gelir kalemlerinin miktar ve oranları ile bunların tahsil zaman ve şekilleri yönetim kurulunca tesbit edilerek genel kurulun onayına sunulur.  

            BÜTÇE VE KESİN HESAP   
            Madde 46 - Borsaların bütçe ve kesin hesabı, yönetim kurulunun teklifi üzerine genel kurulca onaylanır.  

            BORSALARIN GEÇİCİ KAPATILMASI   
            Madde 47 - Borsalarda olağandışı menfi gelişmelerin olması halinde, ilgili borsaların geçici olarak kapatılmalarına karar verilebilir.  

            Borsaların beş iş gününe kadar geçici olarak kapatılmalarına karar almak borsa başkanına aittir.  

            Borsaların beş günden fazla kapatılmasına borsa yönetim kurulunca karar verilir.  

            Borsaların bir ay ve daha uzun süreli kapatılmasına ilgili borsanın talebi üzerine SPK tarafından karar verilir.  

            SIR SAKLAMA YÜKÜMLÜLÜĞÜ   
            Madde 48 - Borsa başkanı, yönetim kurulu üyeleri, denetçileri ile diğer tüm çalışanları sıfat ve görevleri dolayısıyla öğrendikleri, borsaya ve bu borsayla ilişkisi olan ortaklık, kurum ve ve diğer her türlü gerçek ve tüzel kişilere ait sırların gizliliğine uymak ve sırları kanunen görevli ve yetkili kılınmış kişi ve merciilerden başkasına herhangi bir suretle açıklamamak, kendilerinin veya üçüncü kişilerin yarar ve zararına kullanmamakla yükümlüdürler. Bu yükümlülük, ilgililerin bu borsadaki görevlerinden ayrılmalarından sonra da devam eder.  

            Geçici Madde 1 - İstanbul Menkul Kıymetler Borsası bünyesinde açılacak vadeli işlemler pazarının faaliyet esas ve kuralları bu Yönetmeliğin Üçüncü Kısmında yeralan işlem ve takas esasları hükümlerine tabidir.  

            YÜRÜRLÜK   
            Madde 49 - Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.  

            YÜRÜTME   
            Madde 50 - Bu Yönetmelik hükümlerini Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı yürütür.