Sağlık Mevzuatı  
Resmi Gazete Tarihi: 15.01.2000 Cumartesi Sayı: 23934 (Asıl)
Başbakanlıktan

NÜKLEER VE RADYOLOJİK TEHLİKE DURUMU ULUSAL UYGULAMA YÖNETMELİĞİ
 

     
BİRİNCİ BÖLÜM
AMAÇ, KAPSAM, DAYANAK VE TANIMLAR

            AMAÇ
            Madde 1- Bu Yönetmelik; barış zamanında, yurt içinde veya dışında meydana gelebilecek nükleer ve radyolojik bir kaza veya tehlike durumu ve öncesinde ilgili bakanlık, kurum ve bağlı kuruluşları ile valiliklerin kaza veya tehlike durumuna ilişkin sorumluluklarını tarif eder, halkın ve çevrenin sağlık ve güvenliğinin korunması faaliyetlerini düzenler.

            KAPSAM
            Madde 2- Bu Yönetmelik; barış zamanında, ülke içinde, karasuları ve ekonomik bölgede, ayrıca mücavir ülke topraklarında önemli radyolojik etkilerin olduğu veya olmasının beklendiği ve çeşitli kuruluşların katkılarının gerekebileceği nükleer ve radyolojik bir kaza veya tehlike durumuna yönelik olarak ilgili bakanlık, kurum ve bağlı kuruluşları ile valiliklerin mevcut yetki ve sorumluluklarını değiştirmeden yapılması gereken işbirliğini kapsar.

            HUKUKİ DAYANAK
            Madde 3- Bu Yönetmelik 2690 sayılı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Kanunu'nun 4 üncü maddesi ile 24/7/1985 tarihli ve 85/9727 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Radyasyon Güvenliği Tüzüğü'nün 4 üncü maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

            TANIMLAR VE KISALTMALAR
            Madde 4- Bu Yönetmelik'te geçen deyimlerden;

            a) Başbakanlık Kriz Yönetim Merkezi; krizle ilgili hususları çözümlemek ve krizi sona erdirmek üzere Başbakanlık sorumluluğunda ve Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği bünyesinde teşkil edilen ve Kriz Koordinasyon Kurulu, Kriz Değerlendirme ve Takip Kurulu ile Sekretarya'dan müteşekkil Merkezi,

            b) Bulaşma; kişiyi radyasyona, radyoaktif maddenin solunmasına veya doğrudan ya da dolaylı yoldan sindirim sistemine alınmasına maruz bırakan radyoaktif bulaşmayı,

            c) Bulaşmanın giderilmesi; radyoaktif bulaşmanın giderilmesi amacıyla yapılan temizleme işlemini,

            d) UAEA; Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nı,

            e) İyot tableti; tehlike durumunda radyoaktif iyotun tiroidde toplanmasını önlemek üzere alınacak radyoaktif olmayan iyot bileşiğini,

            f) Kriz hali; Ülke topraklarında ve karasularında, nükleer ve radyolojik bir kaza veya tehlike durumunu müteakip insan ve çevrenin, belirlenmiş müdahale düzeylerinin üzerinde radyasyon ve radyoaktiviteye maruz kaldığı veya kalmasının beklendiği, çok yönlü koordinasyon ve organizasyon gerektiren halleri,

            g) Müdahale düzeyi; nükleer ve radyolojik tehlike durumlarında koruyucu önlemlerin başlatılabilmesi için kabul edilmiş en küçük doz sınırını,

            h) Nükleer ve radyolojik kaza veya tehlike durumu; sabit nükleer ve radyolojik tesislerde, saha çalışmalarında, radyoaktif maddelerin taşınmalarında, nükleer takatlı gemi, nükleer malzeme ihtiva eden uydu veya uzay araçlarında istenmeyen bir olay sonucu, radyasyon korunması standartlarıyla belirlenen sınırların üzerinde radyasyon dozu alınması ve radyoaktif bulaşmanın ayrı ayrı veya birlikte vuku bulmasını,

            ı) Radyasyon dozu; belirli bir ortam tarafından soğurulan radyasyon miktarı ve buna karşı gelen enerji eşdeğerini,

            i) RESA; Türkiye'de muhtelif yerlerde, hava radyasyon doz hızını sürekli olarak ölçen istasyonlardan oluşan Radyasyon Erken Uyarı Sistemi Ağını,

            j) TAEK; Türkiye Atom Enerjisi Kurumu'nu,

            k) TAEK Nükleer ve Radyolojik Tehlike Durumu Uygulama Planı; yurt içinde veya dışında meydana gelebilecek nükleer ve radyolojik kaza veya tehlike durumlarında; kişiler, toplum ve çevrenin muhtemel radyasyon ve radyoaktif bulaşma tehlikelerinden korunması için TAEK tarafından alınması gereken önlemleri ve tehlike durumunda yapılacak faaliyetleri belirleyen planı,

            l) Tahliye; öngörülen müdahale düzeyine ulaşılma olasılığı olan yörenin boşaltılarak burada yaşayan halkın başka yörelere nakledilmesini,

            m) Yöre; TAEK tarafından öngörülen, muhtemel bir nükleer ve radyolojik kaza veya tehlike durumunda koruyucu önlemlerin acilen uygulanması gereken bölgeyi,

            ifade eder.
 

İKİNCİ BÖLÜM
TEHLİKE DURUMU TESPİTİ

            DURUM TESPİTİ
            Madde 5- TAEK, ikili veya çok taraflı antlaşmalar yolu ile veya RESA ya da diğer kaynaklardan alınan nükleer ve radyolojik bir kaza veya tehlike uyarısını takiben teknik inceleme ve değerlendirmeler yapar, değerlendirme neticesini ve Ülkenin maruz kalabileceği muhtemel etkileri Başbakanlık Kriz Yönetim Merkezi'ne bildirir.

            Tehlike durumu kriz hali oluşturmuyorsa Türkiye Atom Enerjisi Kurumu, sevk ve idareyi ele alarak ilgili bakanlık, kurum ve bağlı kuruluşları ile valilikler arasında işbirliğini sağlar.
 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
GÖREV VE SORUMLULUKLAR

            İLGİLİ BAKANLIK, KURUM VE BAĞLI KURULUŞLARI İLE VALİLİKLERİN GÖREV VE SORUMLULUKLARI
            Madde 6- İlgili bakanlık, kurum ve bağlı kuruluşları ile valiliklerin görev ve sorumlulukları aşağıda belirtilmiştir:

            a) İçişleri Bakanlığı

            1) Önlemleri zamanında ve doğru olarak halka duyurmak üzere eğitimli ve yeterli sayıda personel bulundurur.

            2) Ölçüm ve radyoaktif bulaşmanın giderilmesi amacıyla gerekli donanıma sahip ekipler oluşturur ve bu ekipleri TAEK ile işbirliği içinde eğitir.

            3) Tehlike haberlerinin halka duyurulması için gerekli ikaz ve alarm sistemini kurar ve faal halde bulundurur.

            4) Gerektiğinde Emniyet Genel Müdürlüğü'ne ait helikopterler de dahil olmak üzere ulaşım araçlarından faydalanma imkanı sağlar.

            5) Tahliye olasılığına karşı hazırlık yapar.

            6) TAEK ile işbirliği içinde, tahliye edilecek halkın geçici veya uzun süreli yerleştirileceği bölgeyi tespit eder ve gerekli hazırlıkların yapılmasını sağlar.

            7) Yöresel planın sevk ve idaresine yönelik koordinasyonu sağlar.

            8) Yörede asayişi sağlamak üzere gerekli tedbirleri alır.

            9) TAEK ile işbirliği içinde ölçüm ekipleri ve cihazların yöreye gönderilmesine yardımcı olur.

            10) Tehlikenin komşu ülke topraklarında başlaması durumunda yurdumuza olabilecek muhtemel mülteci/göçmen akımına karşı gerekli tedbirleri alır.

            b) Sağlık Bakanlığı

            1) Tehlike durumunda görev alacak personelin TAEK ile işbirliği içinde eğitilmesini sağlar.

            2) Ülke genelinde iller bazında yıllık düşük, doğum anomalisi ve kanser istatistiklerini tutar ve değerlendirir.

            3) Yöre nüfusunu dikkate alarak iyot tabletlerini ve diğer ilaçları hazırlar, bunları uygun yerde ve şekilde depolar, gerektiğinde yeniler ve İçişleri Bakanlığı ile işbirliği içinde yeterli araç ve eleman temin ederek, zamanında dağıtımını sağlamak üzere gerekli tedbirleri alır.

            4) Yöredeki mevcut sağlık tesislerini yeterli şekilde teçhiz eder, gerekirse bu amaca uygun tedavi merkezi kurar ve eğitimli sağlık personelini hazır bulundurur.

            5) Aşırı doza maruz kalınması ve radyoaktif bulaşmanın ayrı ayrı veya birlikte vuku bulduğu hallerde kişilere, uygun tıbbi müdahale ve tedavinin yapılmasını sağlar.

            6) İçişleri Bakanlığı ile işbirliği içinde eğitim ve kurtarma hizmetleri verir.

            7) Nükleer ve radyolojik bir kaza veya tehlike durumunda ortaya çıkabilecek uzun süreli sağlık problemlerini izler ve gerekli değerlendirmeleri yapar.

            c) Tarım ve Köyişleri Bakanlığı

            1) TAEK tarafından değerlendirilmek üzere çevresel örnek toplama ekipleri oluşturur ve TAEK ile işbirliği içinde bu ekiplerin eğitilmesini sağlar.

            2) Yöre insanının beslenme alışkanlıklarını belirler.

            3) Yörenin bulaşma ihtimaline karşı gereken gıda miktarını ve bunların temin yerlerini tespit eder.

            4) Yörede yetiştirilen hayvansal ve bitkisel ürünler ile su ürünlerinin miktarlarını tespit eder.

            5) Hayvan yemi temini ile ilgili planlamayı yapar.

            6) Yörede bulunan hayvanlarla ilgili gerekli tedbirleri alır.

            7) İçişleri Bakanlığı ile işbirliği içinde bulaşmaya maruz kalan yöreden diğer bölgelere olabilecek gıda sevkiyatının kontrolü ve önlenmesi için gerekli tedbirleri alır.

            d) Ulaştırma Bakanlığı

            1) Yeterli sayıda kara nakil vasıtası temini ile ilgili tedbirleri alır.

            2)  Yöreye demiryolu bağlantısı varsa, ihtiyaç duyulduğunda hattın sürekli açık tutulması ve ek sefer konulması için gerekli tedbirleri alır.

            3) Yöreye havayolu bağlantısı varsa, ihtiyaç duyulduğunda ek sefer konulması için gerekli tedbirleri alır.

            4) Yöreyle haberleşmenin kesintisiz sürmesini sağlayacak tedbirleri alır.

            e) Bayındırlık ve İskan Bakanlığı

            1) Yörenin Karayolları Genel Müdürlüğü ağında bulunan yollarını trafiğe açık ve bakımlı tutar, emniyetli kullanımlarını sağlar.

            2) Tahliye durumunda geçici ve uzun süreli iskan faaliyetlerini yürütür.

            3) Tehlike sırasında vuku bulabilecek yangın, sel gibi afetler için gerekli personel ve teçhizatı bulundurur.

            f) Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı

            1) Yöredeki yeraltı sularını tespit eder, bulaşma tehlikesi nedeni ile açık su kaynaklarının kullanılmaması durumunda yeraltı sularını kullanıma arz etmek üzere gerekli düzenlemeleri yapar.

            2) Yörenin elektrik ihtiyacını kesintisiz sağlayacak tedbirleri alır.

            g) Çevre Bakanlığı

            1) TAEK tarafından değerlendirilmek üzere çevresel örnek toplama ekipleri oluşturur ve TAEK ile işbirliği içinde bu ekiplerin eğitilmesini sağlar.

            2) Yöredeki, başta bitki ve hayvan türleri olmak üzere çevreye olası etkileri izler ve gerekli değerlendirmeleri yapar.

            h) Valilikler

            1) TAEK ile işbirliği yaparak ölçüm, duyuru ve bulaşmış alanları temizleme ekiplerinin görev yerlerine sevkini sağlar.

            2) Panik ve kargaşayı önleyici tedbirleri alır, gerektiğinde sokağa çıkma yasağı koyar.

            3) Gerektiğinde yörede bulunan halkın ve hayvanların kapalı yerlerde kalmasını temin eder.

            4) Yöre halkının bulaşmış yiyecek ve içecek maddelerini tüketmelerini önleyecek tedbirleri alır.

            5) Yöre halkının temiz gıda ve su ihtiyacını karşılayacak tedbirleri alır.

            6) Dağıtımı yapılacak malzemenin depo yerlerini belirler ve emniyet altına alır.

            7) Yöreye giriş ve çıkışların kontrol altına alınmasını sağlar.

            8) Sağlık Bakanlığı ile işbirliği içinde iyot tabletlerinin dağıtımını sağlar.

            9) Gerektiğinde karantina ve tecrit için hazırlıklı bulunur.

            10) Tahliye planı hazırlar, emniyetli tahliye için tedbirler alır.

            11) Yöredeki su depolarını tespit eder, korur ve gerektiğinde kullanıma arzeder.

            12) Bulaşmış açık su kaynaklarının, meraların ve tarım arazilerinin kullanılmaması için gerekli tedbirleri alır.

            ı) TAEK Başkanlığı

            1) Tehlike durumunda görev alacak bakanlık, kurum ve bağlı kuruluşlarının personel eğitimi için işbirliği yapar.

            2) Nükleer ve radyolojik kaza veya tehlike durumları için müdahale seviyelerini belirler.

            3) TAEK Nükleer ve Radyolojik Tehlike Durumu Uygulama Planını hazır bulundurur ve gerektiğinde güncelleştirir.

            4) Tehlike durumuna yönelik planlı tatbikatları ilgili bakanlık, kurum ve bağlı kuruluşları ile valilikler arasında işbirliği yaparak hazırlar ve uygulamaya koyar.

            5) Radyolojik izlemeleri yapar ve verileri değerlendirir.

            6) Ölçüm ekip ve cihazlarını yöreye gönderir.

            7) Doz değerlendirmeleri yaparak, alınacak tedbirleri belirler.

            i) Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü

            Yöreye ilişkin rüzgar hızı, yönü, yağış miktarı, atmosferin kararlılık durumu ve karışım yüksekliği gibi bilgileri TAEK'e iletir.

            j) Kızılay Genel Başkanlığı

            1) Sağlık Bakanlığı ile işbirliği içinde iyot tabletlerinin hammaddesi tehlike anında kullanılmak üzere önceden temin eder, depolar ve her an kullanıma hazır bulundurur.

            2) İçişleri Bakanlığı ile işbirliği içinde geçici iskan bölgelerinde barınma ve iaşe ihtiyaçlarını karşılar.

            DENETİM VE GÖZETİM
            Madde 7- Bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesi ile ilgili bakanlık, kurum ve bağlı kuruluşlara verilen görevler illerde mahalli mülki amirlerin denetimi ve gözetimi altında ifa edilir.

            ULUSLARARASI İLETİŞİM
            Madde 8- Dışişleri Bakanlığı, etkileri sınır ötesine yayılabilecek bir nükleer ve radyolojik kaza veya tehlike durumunda TAEK'in teknik değerlendirmesi sonucunda muhtemel gelişmelerle ilgili bütün dış temasları sağlar ve TAEK'i bilgilendirir.

            TAEK, Erken Bildirim ve Acil Yardım Sözleşmeleri kapsamındaki sorumlulukları çerçevesinde UAEA ile ilk iletişimi sağlar ve Dışişleri Bakanlığı'nı bilgilendirir.

            STANDARDİZASYON
            Madde 9- Ölçüm ve analizler TAEK'in örnekleme, ölçüm ve analiz yöntemlerine uygun şekilde yapılır.

            İlgili kuruluşlar tarafından, tehlike durumunda kullanılacak ölçüm cihazları TAEK Çekmece Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi'nde kalibre ettirilerek hazır bulundurulur. Bu cihazlar ile koruyucu giysi ve maskelere ilişkin envanter her yıl Ocak ayında güncelleştirilerek TAEK'e bildirilir.

            HALKIN BİLGİLENDİRİLMESİ
            Madde 10- TAEK, radyasyonun halk sağlığı üzerindeki etkileri, tehlikenin meydana gelmesi üzerine alınacak tedbirler ve benzeri konularda halkın bilgilendirilmesi amacıyla, her türlü afiş, broşür, dergi, kitap, vesair basılı yayın vasıtaları ile radyo, televizyon gibi kitle iletişim araçlarıyla eğitici yayınlar yapar. Bu tür basın yayın faaliyetlerinde İçişleri Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Çevre Bakanlığı ile diğer bakanlık, kurum ve bağlı kuruluşları ile işbirliği yapar.
 

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
SON HÜKÜMLER

            YÜRÜRLÜK
            Madde 11- Bu Yönetmelik, yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

            YÜRÜTME
            Madde 12- Bu Yönetmelik hükümlerini Başbakan yürütür.