Belediye ve İmar Mevzuatı  
Resmi Gazete Tarihi: 09.11.1999 Salı Sayı: 23871 (Asıl) 
Sanayi ve Ticaret Bakanlığından;

MOTORLU ARAÇLARIN DİKİZ AYNALARIYLA İLGİLİ TİP ONAYI YÖNETMELİĞİ (71/127/AT) 


BİRİNCİ BÖLÜM
AMAÇ, KAPSAM, HUKUKİ DAYANAK VE TANIMLAR

            AMAÇ
            Madde 1- Bu Yönetmeliğin amacı, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu hükümleri uyarınca, araçların yapım ve kullanım bakımından karayolu yapısına ve trafik güvenliğine uyma zorunluluğunu yerine getirmek üzere, motorlu raçların dikiz aynalarına AT Aksam Tip Onayı Belgesi verilmesi ve dikiz aynalarının araçlara takılması ile ilgili AT Araç Tip Onayı Belgesi verilmesine ilişkin hükümleri ve bunların uygulanmasına ait usul ve esasları belirlemektir.

            KAPSAM
            Madde 2- Bu Yönetmelik, 1/4/1999 tarihli ve 23653 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Motorlu Araçlar ve Römorkları Tip Onayı Yönetmeliği (98/14/AT) kapsamında yer alan motorlu araçlara takılan dikiz aynalarına AT Aksam Tip Onayı Belgesi verilmesi ve bu aksamların takılması bakımından araca adı geçen Yönetmelik uyarınca AT Araç Tip Onayı Belgesi verilmesine ilişkin hususları kapsar.

            HUKUKİ DAYANAK
            Madde 3- Bu Yönetmelik, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun değişik 29 uncu maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

            TANIMLAR
            Madde 4- Bu Yönetmelikte geçen tanımlar aşağıda belirtilmiştir.

            a) Bakanlık: Sanayi ve Ticaret Bakanlığıdır.

            b) M.A.R.T.O.Y.: 1/4/1999 tarihli ve 23653 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Motorlu Araçlar ve Römorkları Tip Onayı Yönetmeliği (98/14/AT)'dir.

            c) A.İ.T.M.: 3/2/1993 tarihli ve 21485 mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmeliktir.

            ç) Araç: En az dört tekerleği bulunan, azami tasarım hızı 25 km/saat'i aşan, karayolunda kullanılması amaçlanan, tamamlanmış veya tamamlanmamış M.A.R.T.O.Y. kapsamında yer alan motorlu araçlar ve römorklarıdır.

            d) Dikiz Aynası: Aracın arkasındaki ve yanındaki trafiği gözlemek amacıyla araçlara takılan ve bu Yönetmelik hükümlerine göre imal edilen aksamdır.

            e) Aksam: Araçların parçası olarak ilgili yönetmelik hükümlerine tabi olan ve bu Yönetmelik hükümlerine göre araçtan bağımsız olarak da tip onayı alabileceği belirtilen, dikiz aynası gibi bir ünitedir.

            f) Tip Onayı: Bir dikiz aynasının bu Yönetmelik eklerinde belirtilen şartlara göre imal edildiğinin belgelenmesi işlemidir.

            g) AT: Avrupa Topluluğudur.

            h) Onay Kuruluşu: Teknik Hizmetler Kuruluşlarını görevlendiren, Tip Onay Belgelerini veren, gerektiğinde geri alan, diğer onay kuruluşlarıyla muhatap olan ve bunlarla temasları yürüten, imalatçının üretim uygunluk düzenlemelerine uyup uymadığını belirlemekten sorumlu kuruluş olan Bakanlıktır.

            ı) Teknik Hizmetler Kuruluşu: Onay Kuruluşunca deneyleri veya kontrolleri yapmak üzere deney laboratuvarı olarak görevlendirilen kurum veya kuruluştur.

            i) İmalatçı: Tip onayı işlemlerinin bütün unsurlarından ve imalatın uygunluğunun sağlanmasından, Onay Kuruluşuna ve Teknik Hizmetler Kuruluşuna karşı sorumlu olan ve araçların veya dikiz aynalarının ticari isim, marka veya lisansının sahibi veya temsilcisidir.

            j) Tanıtım Dosyası: Başvuru sahibi tarafından Teknik Hizmetler Kuruluşuna veya Onay Kuruluşuna tanıtım bildirimi gereğince verilen bilgi, çizim, fotoğraf ve bunun gibi belgeleri içeren dosyadır.

            k) Tanıtım Paketi: Teknik Hizmetler Kuruluşunun veya Onay Kuruluşunun görevlerini yerine getirmeleri sürecinde tanıtım dosyasına eklemiş oldukları deney raporları ve diğer belgelerdir.

            l) Tanıtım Paketi Fihristi: Tanıtım paketi içinde bulunan belgelerin uygun bir şekilde numaralandırılarak veya bütün sayfaların tanımlanabilmesine imkan verecek şekilde işaretlenerek bir liste halinde yazılmasıdır.

            m) e İşareti: Sesli ikaz cihazlarının bu Yönetmelik hükümlerine göre uygun olarak üretildiğini gösteren işarettir.

İKİNCİ BÖLÜM
UYGULAMA USUL VE ESASLARI

            TİP ONAYI BELGESİ BAŞVURULARI
            Madde 5- Tip Onayı Belgesi başvuruları aşağıda belirtilmiştir.

            a) Dikiz aynalarının Tip Onayı Belgesi başvuruları, tanıtım paketi içinde tanıtım fihristine uygun olarak düzenlenmiş tanıtım dosyasıyla birlikte imalatçı tarafından Onay Kuruluşuna yapılır. Tanıtım paketi başvurudan itibaren onayın verildiği veya reddedildiği tarihe kadar Onay Kuruluşunun incelemesine açıktır.

            b) Tek bir araç ya da aksam ile ilgili Tip Onayı Belgesi başvuruları, ancak bir onay kuruluşuna yapılabilir. Başvuru sahibi, başka bir devletin onay kuruluşuna başvuruda bulunmadığını bir yazı ile Onay Kuruluşuna bildirir.

            c) Onaylanacak her tip için ayrı bir başvuru yapılır.

            TİP ONAYI İŞLEMLERİ
            Madde 6- Tip onayı işlemleri aşağıda belirtilmiştir.

            a) Onay Kuruluşu, Ek I'de belirtilen tanımlara uygun olarak, Ek II'deki tasarım, yapım ve test şartlarını yerine getiren herhangi bir dikiz aynası tipi için Ek II'de belirtilen örneklere uygun Tip Onayı İşareti, AT Aksam Tip Onayı Belgesi ve AT Aksam Tip Onay Numarası verir.

            b) Onay Kuruluşu, Ek III'te belirtilen dikiz aynalarının montajına dair şartları sağlayan araca, AT Araç Tip Onayı Belgesi ve AT Araç Tip Onay Numarası verir.

            YETKİLİ KURULUŞLAR
            Madde 7- Bu Yönetmeliğin uygulanmasında, Onay Kuruluşu olarak Sanayi ve Ticaret Bakanlığı yetkili kılınmıştır. Teknik Hizmetler Kuruluşu olarak da EN 45000 serisi veya eşdeğer ulusal veya uluslararası standartları haiz, deney ve analizleri yapabilecek laboratuvar ve/veya teknik imkanları bulunan kurum ve kuruluşlar, yapılacak protokolle belirlenecek şartlar çerçevesinde görevlendirilir.

            EŞDEĞER BELGELER
            Madde 8- Bu Yönetmelik kapsamında yeralan dikiz aynaları ile ilgili Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu (BM/AEK) Regülasyonu -46 sayılı teknik düzenlemeye göre verilen belgeler eşdeğer olarak kabul edilir.

            BİLDİRİM
            Madde 9- Bildirime ilişkin hususlar aşağıda belirtilmiştir.

            a) Dikiz aynaları ile ilgili 79/795/EEC, 85/205/EEC, 86/562/EEC, 87/354/EEC ve 88/321/EEC ile değişik 71/127/EEC sayılı AT direktifine göre hazırlanan bu Yönetmeliğin uygulamaya konulduğu, AT üyesi ülkelerin onay kuruluşlarına, Gümrük Birliği Ortaklık Komitesine ve AT Komisyonuna bildirilir.

            b) Onaylanan veya reddedilen Tip Onayı Belgelerinin bir nüshası bir ay içerisinde AT üyesi ülkelerin onay kuruluşlarına, Gümrük Birliği Ortaklık Komitesine ve AT Komisyonuna gönderilir.

            TEDBİRLER
            Madde 10- Tedbirlere ait esaslar aşağıda belirtilmiştir.

            a) Bu Yönetmelik hükümlerine uygun üretilmiş AT Tip Onayı Belgesini haiz, AT Tip Onay İşareti taşıyan dikiz aynalarının teknik nedenlerle pazarlanması engellenemez. Bununla birlikte tasarımları itibarıyla onaylı prototipe uymayan ancak AT Tip Onayı taşıyan dikiz aynaları için gerekli önlemler alınır.

            b) AT Tip Onayı Belgesini haiz dikiz aynasının onaylanmış tipe uygun olmadığı tespit edilirse gerekli tedbirler alınır.

            c) AT Tip Onayı Belgesini haiz prototip modele uymayan dikiz aynalarının üretimi ile ilgili yapılan ara kontroller sonucu gerekli önlemler alınır.

            d) İmal edilen dikiz aynası, bu Yönetmelik hükümlerine uygun değilse AT Aksam Tip Onayı Belgesi verilmez.

            e) Onay Kuruluşu bu Yönetmeliğe göre üretilen dikiz aynaları ile ilgili Aksam Tip Onayı Belgesi talebini reddedemez.

            f) Dikiz aynasına ilişkin Tip Onayının geri çekilmesi, reddedilmesi veya kullanımını yasaklayan kararlar ve alınan tedbirler imalatçıya veya yetkili temsilcisine, AT üyesi ülkelerin onay kuruluşlarına, Gümrük Birliği Ortaklık Komitesine ve AT Komisyonuna bildirilir.

            MUAFİYETLER
            Madde 11- Muafiyetlere ait esaslar aşağıda belirtilmiştir.

            a) Teknolojik olarak gelişmiş dikiz aynalarına ilişkin Tip Onayı Belgesi talep edilmesi halinde, AT Komisyonuna ve diğer ülkelerin onay kuruluşlarına bilgi verilerek, dikiz aynalarına Ulusal Tip Onayı Belgesi verilebilir.

            b) Bu Yönetmeliğin uygulama tarihinden önce trafiğe çıkmış mevcut araçlar, bu Yönetmelik veya eşdeğeri kabul edilen teknik düzenlemelerin kapsamı dışında ise bu Yönetmelik hükümleri uygulanmaz.

            YÖNETMELİKLERİN UYGULAMA ALANLARI
            Madde 12- M.A.R.T.O.Y. kapsamındaki motorlu araçların dikiz aynalarının onayları bu Yönetmelik hükümlerine göre, diğer araçların onayları ise A.İ.T.M. Yönetmeliği hükümlerine göre yapılır.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
GEÇİCİ VE SON HÜKÜMLER

           Geçici Madde 1- M.A.R.T.O.Y. kapsamındaki araçlar için AT Araç Tip Onayı Belgesi alacak imalatçılar, bu Yönetmeliğin yürürlüğe giriş tarihinden itibaren üç ay içinde, bu Yönetmeliğe göre AT Aksam Tip Onayı Belgesi almak zorundadır.

           Geçici Madde 2- Bu Yönetmelik yürürlüğe girmeden önce Ulusal Tip Onayı Belgesi alınmış araçlar için imalatçılar, bu Yönetmelik yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıllık geçiş süresi içinde bu Yönetmeliğe göre AT Aksam Tip Onayı Belgesi almak zorundadır. Aksi takdirde geçiş süresi sonunda araçların Ulusal Tip Onayı Belgeleri iptal edilir.

            YÜRÜRLÜK
            Madde 13- Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

            YÜRÜTME
            Madde 14- Bu Yönetmelik hükümlerini Sanayi ve Ticaret Bakanı yürütür.

                                                                                                                    Ek 1

TANIMLAR

            1. Dikiz aynası, periskoplar gibi karmaşık optik sistemler hariç olmak üzere, Ek III'ün 5. maddesinde tanımlanan görüş sahaları içinde aracın arkasının ve yanının net görüntüsünü verme amaçlı her türlü tertibatı ifade etmektedir.

            2. İç dikiz aynası, madde 1'de tanımlandığı gibi, aracın yolcu kabini içine takılan bir tertibatı ifade etmektedir.

            3. Dış dikiz aynası, madde 1'de tanımlandığı gibi, aracın dış yüzeyine takılan bir tertibatı ifade etmektedir.

            4. Gözlem dikiz aynası, Ek III'ün 5. maddesinde tanımlanan tipte tertibatın dışında kalan görüş sahaları sağlama amaçlı, aracın içine ya da dışına takılabilen, madde 1'de belirtilen tertibatlardan farklı tipte bir tertibatı ifade etmektedir.

            5. Dikiz aynası tipi, aşağıda belirtilen esas özellikler bakımından önemli bir farklılık göstermeyen tertibatları tanımlamaktadır:

            5.1. Dikiz aynasının yansıtıcı yüzeyinin boyutları ve yansıtıcı yüzey eğrisinin yarıçapı,

            5.2. Karoseriye bağlayan bağlantıları da dahil olmak üzere, dikiz aynalarının tasarımları, biçimleri ve yapıldıkları maddeler.

            6. Dikiz aynası sınıfı, en az bir ya da daha fazla ortak özelliğe ya da fonksiyona sahip olan araçların tümünü tanımlamaktadır.

            Şu şekilde sınıflandırılırlar:

            Sınıf I: Ek III'ün 5.2 maddesinde tanımlanan görüş sahasını veren iç dikiz aynaları.

            Sınıf II ve III: Ek III'ün 5.3 maddesinde tanımlanan görüş sahasını veren "ana" dış dikiz aynaları.
            Sınıf IV: Ek III'ün 5.4 maddesinde tanımlanan görüş sahasını veren "geniş açılı" dış dikiz aynaları.
            Sınıf V: Ek III'ün 5.5 maddesinde tanımlanan görüş sahasını veren"yakınlık" dış dikiz aynaları.

            7. r, Ek 1/A'nın 2. maddesinde tanımlanan yönteme göre hesaplanan yansıtıcı yüzey eğrisinin çap ortalamasını ifade etmektedir.

            8. Yansıtıcı yüzey üzerinde bir noktadaki eğrilik asal yarıçapı (ri), Ek II'nin 2.2.1 maddesinde tanımlandığı gibi yansıtıcı yüzeyin merkezinden b daire dilimine paralel olarak geçen yüzey eğrisinin ve bu dilime dikey olan yayın, İlave, I'de tanımlanan araçlarla ölçülmesiyle elde edilen değeri ifade etmektedir.

            9. Yansıtıcı yüzey üzerinde bir noktadaki eğrilik yarıçapı (rp), ri ve ri asal yarıçap eğrisinin aritmetik ortalamasını ifade etmektedir:

                        rp =  r1 + rı1
                             
                                   2

            10. Yansıtıcı yüzeyin merkezi, yansıtıcı yüzeyin görüş sahasının merkez hattını ifade etmektedir.

            11. Dikiz aynasının tamamlayıcı parçalarının eğrilik yarıçapı, söz konusu parçanın eğri formuna en fazla yaklaşan daire yayının 'c' yarıçapının ifade etmektedir.

            12. Sürücünün oküler noktaları, Ek I/B'de tanımlanan R sürücü koltuğu noktasından 635 mm düşey olarak yukarıda ve birbirlerinden 65 mm mesafede iki noktayı ifade etmektedir. Bu noktaları birleştiren doğru çizgi, aracın düşey boyuna orta düzlemine dik olarak geçer. İki oküler noktayı birleştiren dilimin merkezi, üretici firma tarafından tasarımlandığı gibi, sürücünün oturma pozisyonunun merkezinden geçmesi gereken düşey boyuna düzlem içindedir.

            13. Ambinoküler görüntü, sağ gözün ve sol gözün monoküler alanlarının üst üste bindirilmesiyle elde edilen total görüş sahasıdır (aşağıdaki çizelgeye bakınız).

İLGİLİ ŞEKİL 09/11/1999 TARİHLİ VE 23871 SAYILI RESMİ GAZETENİN 21. SAYFASINDADIR.

            14. Dikiz aynalarına göre araç tipi, aşağıda belirtilen esas özellikler bakımından aynı olan motorlu araçları ifade etmektedir:

            14.1. Görüş sahasını küçülten karoseri özellikleri;

            14.2. R noktasının koordinatları;

            14.3. Zorunlu ve seçime bağlı (eğer araç üzerinde takılıysa) dikiz aynalarının belirlenmiş konumları ve tipleri.

            15. M1, M2, M3, N1, N2, N3, araç sınıfları, M.A.R.T.O.Y.'un Ek I'inde tanımlananları ifade etmektedir.

                                                                                                                Ek I/A

BİR DİKİZ AYNASININ YANSITICI YÜZEY EĞRİSİNİN 'r' YARIÇAPININ BELİRLENMESİ YÖNTEMİ

            1. ÖLÇÜMLER

            1.1. Araçlar
            Şekil 1'de tanımlanan sferometre kullanılır.

            1.2. Ölçüm noktaları

            1.2.1. Eğrinin asal yarıçapı, yansıtıcı yüzeyin merkezinden geçen ve b dilimine paralel olan yansıtıcı yüzey eğrisinin ya da eğer bu eğri uzunsa ona dikey olan yansıtıcı yüzeyin merkezinden geçen eğri boyuncaki mesafenin üçte birindeki, yarısındaki ve üçte ikisindeki konumlara mümkün olduğu kadar yakın konumlanmış üç noktada ölçülecektir.

            1.2.2. Yansıtıcı yüzeyin büyüklüğü sebebiyle, Bu Ek'in 8. maddesinde tanımlanan yönlerde ölçümleri almanın olanaksız olduğu yerlerde, testlerden sorumlu olan teknik hizmetler kuruluşu belirtilen noktada, yukarıda belirtilenlere mümkün olduğu kadar yakın iki dikey yönde ölçümleri alabilir.

            2. 'R' EĞRİLİK YARIÇAPININ HESAPLAMASI

            mm cinsinden ifade edilen 'r' şu formüle göre hesaplanır.

                        r = rp1 + rp2 + rp3
                            
                                        3

            rp1= birinci ölçüm noktasındaki eğrinin yarıçapı,

            rp2= ikinci ölçüm noktasındaki eğrinin yarıçapı,
            rp3= üçüncü ölçüm noktasındaki eğrinin yarıçapı,

İLGİLİ ŞEKİL 09/11/1999 TARİHLİ VE 23871 SAYILI RESMİ GAZETENİN 23. SAYFASINDADIR.

                                                                                            Ek I/B

H NOKTASINI BELİRLEME VE R İLE H RELATİF NOKTA KONUMLARINI DOĞRULAMA İÇİN USUL

            77/649/EEC sayılı AT direktifinin Ek III'ünün ilgili bölümleri geçerlidir.

                                                                                                                            Ek II

DİKİZ AYNALARININ AT AKSAM TİP ONAYI İÇİN GEREKEN TASARIM ŞARTLARI VE TESTLER

            1. GENEL ŞARTLAR

            1.1. Tüm dikiz aynaları ayarlanabilir olmalıdır.

            1.2. Yansıtıcı yüzeyin kenarları, kendi çevresi üzerindeki tüm noktalarda ve tüm yönlerde 2,5 mm'ye eşit ya da büyük bir 'c' değerine sahip olması gereken koruyucu bir mahfaza (tutucu ve benzeri) içinde tutulmalıdır. Eğer yansıtıcı yüzey koruyucu mahfazanın dışına taşarsa, taşan kısmın kenarı üzerindeki 'c' eğrilik yarıçapı 2,5 mm'den az olmamalı ve yansıtıcı yüzey, aracın boyuna orta düzlemine yaklaşık olarak paralel bir biçimde, koruyucu mahfazaya göre en fazla taşmanın olduğu noktaya yatay bir yönde tatbik edilen 50 N'lik bir kuvvet altında koruyucu mahfazanın içine geri dönmelidir.

            1.3. Dikiz aynası düz bir yüzey üzerine takıldığında, ayar konumu hesaba katılmaksızın, 4.2'de açıklanan testten sonra desteğe eklenmiş kalan kısımları da dahil olmak üzere, tertibatın bir iç dikiz aynası için çapı 165 mm olan bir küre ile, ya da bir dış dikiz aynası için çapı 100 mm olan bir küre ile potansiyel ve statik temasta olan tüm kısımları, 2,5 mm'den az olmayan bir 'c' eğrilik yarıçapına sahip olmalıdır.

            1.3.1. Çapı ya da en uzun köşegeni 12 mm'den az olan tespit deliği ya da girinti kenarları, keskin olmamaları koşuluyla, madde 1.3'ün yarıçap şartlarından muaftır.

            1.4. Dikiz aynalarını araca tutturan tertibat; dikiz aynasını, uygulanan etki yönünde büken saplama ya da dönüş ekseni (ya da eksenlerinden biri) kendi ekseni olan 50 mm yarıçaplı bir silindir, tertibatın tutturulduğu yüzeyin en azından bir bölümünden geçecek şekilde tasarımlanmış olmalıdır.

            1.5. Madde 1.2 ve 1.3'te değinilen, 60'ı geçmeyen Shore A sertliğindeki bir maddeden yapılmış olan dış dikiz aynalarının parçaları, ilgili şartlardan muaftır.

            1.6. 50'den düşük Shore A sertliğindeki bir maddeden yapılmış olan ve rijit bir desteğe takılmış iç dikiz aynalarının parçaları söz konusu olduğunda, madde 2.1.2 ve 2.1.3'ün şartları yalnızca destek için geçerli olacaktır.

            2. BOYUTLAR

            2.1. İç dikiz aynaları (Sınıf I)
            Yansıtıcı yüzeyin boyutları, üzerine bir yüzü 4 cm diğer yüzü boyuna 'a' cm'lik bir dikdörtgenin çizilmesine olanak verecek biçimde olmalıdır:

                                a = 15 cm x         1
                                                       1+ 1000
                                                                r

            2.2. Ana dış dikiz aynaları (Sınıf II ve III)

            2.2.1. Yansıtıcı yüzeyin boyutları, içine

            -taban uzunluğu cm ile ölçülen bir 'a' değerine sahip olan 4 cm yüksekliğindeki bir dikdörtgenin,

            -dikdörtgenin yüksekliğine paralel olan ve uzunluğu cm ile ölçülen 'b' değerine sahip olan bir dilimin, çizilmesine olanak verecek biçimde olmalıdır.

            2.2.2. 'a' ve 'b'nin asgari değerleri aşağıdaki tabloda verilmiştir:
 
 

Dikiz aynası sınıfı Dikiz aynalarının tasarımlandığı araç sınıfları a b
II
M2, M3, N2 ve N3
      17 
   1+ 1000 
             r
20
III
M1, N1 ve N2
N3 (eğer Ek III'ün 2.1.3. maddesi gerekleri uygulanabilir ise)

            2.3. 'Geniş açılı' dış dikiz aynaları (Sınıf IV)

            Yansıtıcı yüzeyin çevresi basit geometrik formda olmalı ve boyutları, gerektiği takdirde Sınıf II dış dikiz aynası ile bir arada olacak şekilde, EK III'ün 5.4 maddesinde belirtilen görüş sahasını sağlayacak biçimde olmalıdır.

            2.4. 'Yakınlık' dış dikiz aynaları (Sınıf V)

            Yansıtıcı yüzeyin çevresi basit geometrik formda olmalı ve boyutları Ek III'ün 5.5. maddesinde belirtilen görüş sahasını sağlayacak biçimde olmalıdır.

            3. YANSITICI YÜZEY VE YANSIMA KATSAYILARI

            3.1. Dikiz aynasının yansıtıcı yüzeyi ya düz ya da küresel dışbükey olmalıdır.

            3.2. Eğrilik yarıçapları arasındaki farklar:

            3.2.1. Her bir referans noktasında, r ya da rı, ve rp arasındaki farklar 0,15 r'yi geçmemelidir.

            3.2.2. Herhangi bir eğrilik yarıçapı (rp1, rp2 ve rp3) ve r arasındaki fark 0,15 r'yi geçmemelidir.

            3.2.3. r'nin 3000 mm'den az olmadığı durumlarda, madde 3.2.1. ve 3.2.2.'de alıntılanan 0,15 r değeri 0,25 r ile değiştirilir.

            3.3. r değeri aşağıda belirtilen değerlerden az olmamalıdır:

            3.3.1. Iç dikiz aynaları (Sınıf I) için ve Sınıf III ana dış dikiz aynaları için 1200 mm;

            3.3.2. Sınıf II ana dış dikiz aynaları için 1800 mm;

            3.3.3. 'Geniş açılı' dış dikiz aynaları (Sınıf IV) ve 'yakınlık' dış dikiz aynaları (Sınıf V) için 400 mm;

            3.4. Ek II/A'da açıklanan yönteme göre belirlenen yansıma normal katsayı değeri %40'dan az olmamalıdır.

            Eğer yansıma yüzeyi iki pozisyonluysa ('gündüz' ve 'gece'), 'gündüz' pozisyonu yol trafiğinde kullanılan sinyal renklerini tanımlamaya olanak vermelidir. 'Gece' pozisyonunun yansıma normal katsayı değeri %4'ten az olmamalıdır.

            3.5. Yansıtıcı yüzey kötö hava şartlarında dahi, madde 3.4'te belirtilen özellikleri korumalıdır.

            4. TESTLER

            4.1. Dikiz aynaları madde 4.2. ve 4.3'te açıklanan testlere tabi olacaklardır.

            4.1.1. Madde 4.2'de açıklanmış olan test, araç teknik olarak izin verilebilir azami kapasite ile yüklenmiş haldeyken, ayarlama pozisyonu hesaba katılmaksızın tüm parçaları itibariyle yerden yüksekliği 2m'den az olmayan dış dikiz aynaları için geçerli değildir.

            Bu muafiyet, en alçak dikiz aynası bağlantı parçalarından geçen enine düzlemde ya da eğer söz konusu şekil daha büyük bir genişliğe sahipse budüzlemin önündeki başka bir noktada ölçülen, yerden yüksekliği 2m'den az olan ve aracın genişliğini aşmayan dikiz aynalarının bağlantı parçaları için de geçerli olacaktır (bağlantı plakaları, kollar, bilyalı mafsallar, ve saire).

            Bu durumlarda, dikiz aynası bağlantılarının araç üzerinde yukarıda belirtilen şartlara uyacak şekilde yerleştirilebilmesi için dikiz aynasının nasıl takılması gerektiğine ilişkin bir açıklama verilmelidir.

            Bu muafiyetten yararlanıldığı durumda, kol 2m(sembol vardır) sembolüyle silinmez bir şekilde işaretlenecek ve tip onay belgesi buna göre verilecektir.

            4.2. Etki testi

            4.2.1. Test donanımının açıklanması

            4.2.1.1. Test donanımı birbirine dik açılı iki yatay eksen ortasında sallanan bir sarkaçtan oluşmaktadır. Bu eksenlerden biri, sarkacın serbest bırakma yörüngesini içine alan düzleme diktir.

            Sarkacın ucunda, 165 +- 1 mm çapında, 5 mm kalınlığında, Shore A sertliği 50 olan kauçuk kaplamalı sert bir küre şeklindeki çekiç bulunmaktadır.

            Serbest bırakma düzlemindeki kol tarafından belirlenen azami açının belirlenmesine imkan veren bir tertibat hazırlanır.

            Sarkaç yapısına sıkı bir biçimde tutturulan bir destek, 4.2.2.6. maddede tanımlanan etki şartlarına uygun olarak numunelerin tutulmasını sağlar.

            Aşağıdaki Şekil 1 test donanımının boyutlarını ve özel tasarım ayrıntılarını vermektedir.
 

İLGİLİ ŞEKİL 09/11/1999 TARİHLİ VE 23871 SAYILI RESMİ GAZETENİN 26. SAYFASINDADIR.

            4.2.1.2. Sarkacın çarpma merkezi, çekici oluşturan kürenin merkeziyle çakışmaktadır.

            Merkez, 1 +- 5mm'ye eşit olan serbest bırakma düzlemi içindeki salınım ekseninden 'I" mesafesindedir. Sarkacın indirgenmiş kütlesi m0 = 6,8 +- 0,05 kilogramdır ('m'nin sarkacın toplam kütlesi 'm' ye ve sarkacın çekim merkezi ile dönme ekseni arasındaki 'd'ye olan ilişkisi şu denklemle ifade edilir:

                        m0 = m   d

                                        1

            4.2.2. Testin açıklaması

            4.2.2.1. Dikiz aynasını desteğe tespit etmede kullanılan prosedür tertibatın imalatçısı ya da aracın imalatçısının tavsiye ettiği gibi olmalıdır.

            4.2.2.2. Dikiz aynasını test için konumlandırma

            4.2.2.2.1. Dikiz aynaları sarkaç etki donanımı üzerine takılırken, takma talimatına göre araca takıldığında yatay ve dikey olan eksenler gene benzer konumda olacak şekilde yerleştirilmelidir.

            4.2.2.2.2. Dikiz aynası kaideye göre ayarlanabilir olduğunda, test konumu, uygulayıcı tarafından sağlanan ayar limitleri içinde, herhangi bir döndürme tertibatının hareketinin en az mümkün olduğu konumda olmalıdır.

            4.2.2.2.3. Dikiz aynasında, dikiz aynasının kaide ile olan mesafesini ayarlamaya yarayan bir alet olduğu durumlarda, alet, mahfaza ile kaide arasındaki mesafe en az olacak şekilde ayarlanmalıdır.

            4.2.2.2.4. Yansıtıcı yüzey, mahfaza içinde hareket ediyorken, araçtan en uzak olan üst köşe, mahfazadan en fazla taşımayı yapacak şekilde ayarlanmalıdır.

            4.2.2.3. Iç dikiz aynaları için test 2'nin söz konusu olduğu durumlar (bkz. fıkra 4.2.2.6.1.) hariç olmak üzere, sarkaç dikey pozisyonda olduğunda, çekiçin merkezinden geçen yatay ve boyuna düşey düzlemler, Ek 1'in 10. maddesinde tanımlandığı gibi yansıtıcı yüzeyin merkezinden geçmelidirler. Sarkacın salınımının boyuna yönü aracın boyuna düzlemine paralel olmalıdır.

            4.2.2.4. Ayarlamayı düzenleyen 4.2.2.1 ve 4.2.2.2'deki şartlar altında, dikiz aynasının parçaları çekicin geri dönüşünü sınırlandırıyorsa, etki noktasının yeri sözkonusu dönme ya da devir eksenine dik yönde değiştirilmelidir.

            Yapılacak yer değiştirme ancak test uygulamasının gerektirdiği oranda olmalıdır ve aşağıda belirtilen şekilde sınırlandırılmalıdır:

            - Ya çekicin sınırlarını belirleyen küre, madde 1.4'te tanımlandığı gibi silindire en azından teğet kalacaktır;

            - Ya da çekiçle olan temas noktası, yansıtıçı yüzeyin çevresinden en az 10 mm mesafeye konumlandırılacaktır.

            4.2.2.5. Deneyde, çekiç, sarkaç düşey konuma ulaştığında, dikiz aynasına çarpacak şekilde sarkaç açısı düşeyden 60 derecelik açıya karşılık gelen bir yükseklikten bırakılır.

            4.2.2.6. Dikiz aynaları aşağıda belirtilen farklı koşullar altında vuruş deneyine maruz tutulurlar:

            4.2.2.6.1. İç dikiz aynaları

            Test 1: Etki noktası madde 4.2.2.3'te tanımlandığı gibi olacaktır. Etki, çekicin dikiz aynasının yansıtıcı yüzeyine vurmasıyla gerçekleştirilecektir.

            Test 2: Koruyucu mahfazanın kenarı üzerindeki etki noktası, yaratılan etki yansıtıcı yüzey düzlemi ile 45 derecelik bir açı yapacak biçimde ve bu yüzeyin merkezinden geçen yatay bir düzlem üzerinde olacak şekilde olacaktır. Etki, yansıtıcı yüzey üzerinde gerçekleşmelidir.

            4.2.2.6.2. Dış dikiz aynaları

            Test 1: Etki noktası madde 4.2.2.3'te ve 4.2.2.4'te tanımlandığı gibi olacaktır. Etki, çekicin dikiz aynasının yansıtıcı yüzeyine vurmasıyla sağlanacaktır.

            Test 2: Etki noktası madde 4.2.2.3'te ve 4.2.2.4'te tanımlandığı gibi olacaktır. Etki çekicin dikiz aynasının yansıtıcı yüzeyinin aksi tarafına vurmasıyla sağlanacaktır.

            Sınıf II ve III dikiz aynaları Sınıf IV dikiz aynalarıyla aynı desteğe takılıyorsa, yukarıda belirtilen testler en alçak ayna üzerinde uygulanacaktır. Gene de testlerden sorumlu olan teknik hizmetler kuruluşu, yerden, yüksekliği 2m'den düşük olduğu takdirde yukarıda bulunan ayna üzerinde de bu testlerden birini ya da ikisini birden tekrarlayabilir.

            4.3. Gövdeye tesbit edilen koruyucu mahfazanın eğilme testi

            4.3.1. Bu test, Sınıf IV'dekiler hariç olmak üzere, tüm dikiz aynalarına uygulanacaktır.

            4.3.2. Testin açıklaması

            Koruyucu mahfaza, desteğin ayar parçaları güvenli bir biçimde tespit edilebilecek şekilde, bir tertibatın içine yatay olarak yerleştirilmelidir. Mahfazanın en geniş olduğu yöndeki ayarlama kısmi üzerinde bulunan sabitleme noktasına en yakın olan uç, mahfazanın genişliğini kaplayan 15 mm genişliğindeki sabitlenmiş stop aracılığıyla hareketsiz hale getirilecektir.

            Öbür uçta ise, söz konusu test yükünün uygulanabilmesi için yukarıda tanımlanana benzer bir stop mahfaza üzerine yerleştirilecektir. (Şekil 2)

            Kuvvetin uygulandığı mahfaza ucunun karşı kısmı basitçe kapatılmak yerine, Şekil 2'de görüldüğü gibi, sıkıştırılabilir.

            Dikiz aynası tutucuları için eğilme testi örneği
 

İLGİLİ ŞEKİL 09/11/1999 TARİHLİ VE 23871 SAYILI RESMİ GAZETENİN 28. SAYFASINDADIR.

            4.3.3. Test ağırlığı 25 kilogramdır ve bir dakika süresince uygulanır.

            5. TEST SONUÇLARI:

            5.1. Madde 4.2 de açıklanan testlerde, sarkaç, serbest bırakma düzlemi üzerindeki kol tarafından belirlenen çıkıntı konumu düşeyle en azından 20ø açı yapacak şekilde, etkiden sonra salınmaya devam etmelidir.

            Ölçümünün doğruluğu +- 1 derece sınırları içinde olacaktır.

            5.1.1. Bu şart ön cama takılı olan dikiz aynaları için geçerli değildir, bu hususta madde 5.2'de belirtilen şart testten sonra uygulanacaktır.

            5.1.2. Sarkacın şart koşulan düşey duruma dönüş açısı, normal olarak IV. Sınıf dikiz aynalarıyla kullanılan desteğe takılan tüm Sınıf III dikiz aynaları ve Sınıf II dikiz aynaları için 20ø den 10ø ye indirilmiştir.

            5.2. Ön cama tutturulmuş olan dikiz aynaları söz konusu olduğunda, eğer dikiz aynası desteği madde 4.2. de açıklanan test sırasında kırılırsa, kalan kısım kaideden 1 cm den fazla taşmamalı ve testten sonraki konfigürasyon madde 1.3'te belirtilen şartlara uymalıdır.

            5.3. Yansıtıcı yüzey, madde 4.2'de ve 4.3'te açıklanan testler sırasında kırılmamalıdır. Buna karşın, aşağıdaki koşullardan birinin oluşması durumunda yansıtıcı yüzeyin kırılmasına izin verilir:

            5.3.1. Kırılan cam parçalarının hala arkadaki mahfazaya ya da mahfazaya sıkı bir biçimde tutturulmuş olan yüzeye yapışık olduğu durumda; cam parçalarının arkalığından kısmen ayrılması, ayrılma, çatlakların her iki tarafında da 2,5 mm'yi geçmedikçe kabul edilebilir. Küçük kırıntıların çarpma noktasında cam yüzeyinden ayrılması da kabul edilebilir sınırlar içindedir.

            5.3.2. Yansıtıcı yüzeyin güvenlik camından yapılmış olduğu durumlarda.

                                                                                                    Ek II/A

YANSIMA DERECESİNİ BELİRLEMEK İÇİN TEST YÖNTEMİ

            1. TANIMLAR

            1.1. CIE standart aydınlatıcı A (1): T68 = 28855,6 K de ışık yayıcıya ilişkin kalorimetrik aydınlatıcı ölçüsü.

            1.2. CIE standart kaynak A (1): T68 = 28855,6 K bağıntılı renk sıcaklığında çalışan gazlı tungsten telli lamba.

            1.3. CIE 1931 standart kalorimetrik gözlemleyici (1): Kalorimetrik özellikleri spektral x (sembol vardır), y (sembol vardır), z (sembol vardır), (bkz. tablo) üç renk değerlerine karşılık gelen ışık yayıcı reseptör.

            1.4. CIE spektral üç renk değerleri (1): CIE (XYZ) sistemindeki eş enerji tayfı bileşenlerinin üç renk değerleri.

            1.5. Fotofik görüntü (1): Metrekare başına en az birkaç kandela şiddetindeki ışık düzeylerine adapte olduğunda normal göz tarafından görülen görüntü.

            2. DÜZENEK

            2.1. Genel
            Düzenek, bir ışık kaynağından, test numunesi için bir tutucudan, fotodedektörlü bir alıcı panelden ve bir ölçüm aletinden (Şekil 1'e bkz.); ve dışarıdan gelen ışık etkilerini elimine edecek araçlardan oluşmaktadır.

            Alıcı, düz olmayan (dışbükey) aynaların yansıma faktörlerinin ölçümlerini kolaylaştırmak için bir ışık toplayıcı küreyi ihtiva edebilir (Şekil 2'ye bkz.)

            2.2. Işık kaynağının ve alıcının spektral özellikleri

            Işık kaynağı, takribi ayarlı ışık ışını sağlaması için CIE standart A kaynağından ve eşlik eden optiklerden oluşacaktır. Çalışma sırasında sabit lamba voltajı sağlayabilmek için bir voltaj stabilizatörünün kullanılması tavsiye edilir.

            Alıcı, CIE (1931) standart kalorimetrik gözlemleyicinin fotofik gazışılık fonksiyonuna orantılı spektral duyarlığı olan bir fotodedektöre sahiptir (bkz. tablo). CIE standart aydınlatıcı A ve fotofik görüntü ile denk olan diğer aydınlatıcı filtre reseptörü kombinasyonları da kullanılabilir. Alıcı içinde bir toplayıcı küre kullanıldığında, kürenin iç yüzeyi spektral olarak seçici olmayan mat beyaz kaplama ile kaplanmalıdır.

            2.3. Geometrik koşullar

            Gelen ışınların açısı (sembol vardır), test yüzeyinin dikeyi ile tercihan 0,44 +- 0,09 rad (25 +- 5ø) açılı olmalı ve üst tolerans limitini aşmamalıdır (yani 0,53 rad ya da 30ø). Reseptörün ekseni ile bu dikey çizgi, gelen ışının yaptığı açıya eş bir açı (sembol vardır) yapmalıdır. Işınlar test yüzeyine geldiğinde çap 19 mm (0,75 in.) den az olmamalıdır. Yansıtılan ışın, fotodedektörün duyarlı alanından daha geniş olmamalı, bu alanın %50 sinden azını kaplamamalı ve alet kalibrasyonu sırasında kullanılan alan diliminin mümkün olduğu kadar aynısını kaplamalıdır.

            Alıcı bölümünde toplayıcı bir küre kullanıldığında, kürenin çapı asgari 127 mm (5 in.) olmalıdır. Küre duvarı içindeki numune ve gelen ışın hüzme genişlikleri, gelen ve yansıyan ışınların içeri girmelerine olanak verecek boyutta olacaktır. Fotodedektör, ne gelen ne de yansıtılan ışından doğrudan bir ışık almayacak şekilde yerleştirilmelidir.

            2.4. Fotodedektör-gösterge panelinin elektriksel özellikleri

            Ölçüm aletinde okunan fotodedektör çıkışı, ışığa duyarlı alanın ışık yoğunluğunun doğrusal fonksiyonu olacaktır. Sıfırlama ve kalibrasyon ayarlamalarını kolaylaştırmak için gerekli araçlar (elektrikli ve/veya optik) sağlanmalıdır. Bu tür araçlar aletin doğrusallığını veya spektral özelliklerini etkilememelidir. Reseptör gösterge panelinin doğruluğu, tam skalanın +- %2'sinin veya okunan değerin +- %10'u sınırları (bu ikisinden hangisi daha küçükse) içinde olmalıdır.

            2.5. Numune tutucusu

            Düzenek, test numunesini, kaynak kolun ve reseptörün eksenlerinin yansıtıcı yüzey üzerinde çakışacağı biçimde yerleştirebilmelidir. Yansıtıcı yüzey, numune aynasının, birinci-yüzey, ikinci yüzey veya prizmatik flip-tip ayna olmasına bağlı olarak, içinde veya her iki tarafında olabilir.

            3. USUL

            3.1. Direkt kalibrasyon yöntemi
            Direkt kalibrasyon yönteminde referans standardı olarak hava kullanılır. Bu yöntem, alıcıyı doğrudan ışık kaynağının ekseni üzerinde bir konuma salındırmak suretiyle %100 noktasında kalibrasyona olanak sağlayacak biçimde yapılmış aletler için kullanılabilir (bkz. şekil 1).

            Bu yöntemle bazı durumlarda (örn. düşük yansıtma yüzeyi ölçümü yaparken), ara bir kalibrasyon noktası kullanmak (ölçekte 0 ile %100 arasında) gerekebilir. Bu tür durumlarda optik yolun içine, bilinen iletimin (transmittance) nötr yoğunluk filtresi yerleştirilecek ve kalibrasyon kumandası, gösterge nötr yoğunluk filtresinin iletim yüzdesini okuyana kadar ayarlanacaktır. Yansıtma ölçümleri yapılmadan önce bu filtre kaldırılmalıdır.

            3.2. İndirekt kalibrasyon yöntemi

            İndirekt kalibrasyon yöntemi, sabit kaynaklı ve alıcılı ve alıcı geometrili aletler söz konusu olduğunda kullanılabilir. Uygun biçimde kalibrelenmiş ve muhafaza edilmiş bir yansıtma standardına ihtiyaç duyulur. Bu referans standardı, test numunelerinin yansıma faktörü değerlerine mümkün olduğu kadar yakın bir yansıma faktörü değerine sahip düz bir ayna olmalıdır.

            3.3. Düz ayna ölçümü

            Düz ayna numunelerinin yansıma faktörleri, direkt veya indirekt kalibrasyon yöntemiyle çalışan aletlerle ölçülebilir. Yansıma faktörü değeri ölçüm aletinden direkt olarak okunur.

            3.4. Düz-olmayan (dışbükey) ayna ölçümü

            Düz-olmayan (dışbükey) aynaların yansıma faktörü ölçümleri, alıcı panel içinde toplayıcı bir küreyi barındıran aletlerin kullanımını gerektirir (bkz. şekil 2). Eğer ölçüm aleti %E yansıtma faktörlü standart ayna için ne çizgisini gösteriyorsa, o zaman bilinmeyen yansıtma faktörlü ayna için nx çizgisi %X yansıtma faktörüne karşılık gelecektir. Formül aşağıdaki gibidir:

                            X = E    nx  
                                      
                                          ne

İLGİLİ ŞEKİL 09/11/1999 TARİHLİ VE 23871 SAYILI RESMİ GAZETENİN 31. SAYFASINDADIR.

            CIE 1931 standart kalorimetrik gözlemci için spektral üç renk değerleri(1)

            Bu tablo CIE 50 (45) (1970) yayınından alınmıştır.

 
l nm
x (l)
y (l)
z (l)
380
0,001 4
0,000 0
0,006 5
390
0,004 2
0,000 1
0,020 1
400
0,014 3
0,000 4
0,067 9
410
0,043 5
0,001 2
0,207 4
420
0,134 4
0,004 0
0,645 6
430
0,283 9
0,011 6
1,385 6
440
0,348 3
0,023 0
1,747 1
450
0,336 2
0,038 0
1,772 1
460
0,290 8
0,060 0
1,669 2
470
0,195 4
0,091 0
1,287 6
480
0,095 6
0,139 0
0,813 0
490
0,032 0
0,208 0
0,465 2
500
0,004 9
0,323 0
0,272 0
510
0,009 3
0,503 0
0,158 2
520
0,063 3
0,710 0
0,078 2
530
0,165 5
0,862 0
0,042 2
540
0,290 4
0,954 0
0,020 3
550
0,433 4
0,995 0
0,008 7
560
0,594 5
0,995 0
0,003 9
570
0,762 1
0,952 0
0,002 1
580
0,916 3
0,870 0
0,001 7
590
1,026 3
0,757 0
0,001 1
600
1,062 2
0,631 0
0,000 8
610
1,002 6
0,503 0
0,000 3
620
0,854 4
0,381 0
0,000 2
630
0,642 4
0,265 0
0,000 0
640
0,447 9
0,175 0
0,000 0
650
0,283 5
0,107 0
0,000 0
660
0,164 9
0,061 0
0,000 0
670
0,087 4
0,032 0
0,000 0
680
0,046 8
0,017 0
0,000 0
690
0,022 7
0,008 2
0,000 0
700
0,011 4
0,004 1
0,000 0
710
0,005 8
0,002 1
0,000 0
720
0,002 9
0,001 0
0,000 0
730
0,001 4
0,000 5
0,000 0
740
0,000 7
0,000 2(2)
0,000 0
750
0,000 3
0,000 1
0,000 0
760
0,000 2
0,000 1
0,000 0
770
0,000 1
0,000 0
0,000 0
780
0,000 0
0,000 0
0,000 0

            (1) Kısaltılmış tablo. Değerler dört haneli sisteme yuvarlatılmıştır.

            (2) 1962'de 3'den 2'ye değiştirilmiştir.

                                                                                    Ek II/B

AT AKSAM TİP ONAYINI VE DİKİZ AYNALARININ İŞARETLENMESİNİ BELİRLEYEN ŞARTLAR

            1. AT AKSAM TİP ONAYI İÇİN BAŞVURU

            1.1. Dikiz aynası tipleri için AT Aksam tip onayı başvurusu ticari markanın veya ismin hamili, ya da yetkili bir temsilci tarafından yapılacaktır.

            1.2. Her bir tip dikiz aynası için, aşağıda belirtilenler yapılacak başvuruya eklenecektir:

            1.2.1. Bilhassa dikiz aynasının kullanılmasının tasarlandığı araç tipini (tiplerini) belirten teknik bir açıklama;

            1.2.2. Montaj kılavuzu ile birlikte, dikiz aynasının tanımlanması için yeterince detaylandırılmış çizimler: Çizimler, aksam tip onay numarası ve AT aksam tip onay işaretinin bir bölümünü oluşturan dikdörtgenle ilgili ek semboller için önerilen konumu göstermelidir;

            1.2.3. Dört dikiz aynası: Üç tanesi yapılacak testler için kullanılacak, bir tanesi de laboratuvar tarafından daha sonra gerekli görülebilecek testler için alıkonacaktır. Laboratuvarın talebi üzerine ilave numuneye gerek duyulabilir.

            2. YAZILAR

            AT Aksam tip onayı için verilen dikiz aynası tipi örnekleri, başvuru sahibinin net olarak okunabilen ve silinebilir olmayan ticari markasını veya ismini taşıyacaktır, ve AT Aksam tip onay işareti için yeterli yer bırakılmış olacaktır. Bu yer, madde 1.1.2.'de değinilen çizelgede gösterilecektir.

            3. AT AKSAM TİP ONAYI

            3.1. Ek II'nin 1'den 5'e kadar olan maddelerinde belirtilen gerekleri karşılayan yukarıda madde 1'deki şartlara göre sunulan dikiz aynası için AT Aksam tip onayı onaylanacak ve Aksam tip onay numarası verilecektir.

            3.2. Bu numara başka tip dikiz aynalarına tahsis edilmeyecektir.

            4. İŞARETLEME

            4.1. Bu Yönetmeliğe uygun olarak Aksam tip onayının verildiği tipe uyan herhangi bir dikiz aynası AT Aksam tip onay işareti taşıyacaktır.

            4.2. AT Aksam tip onay işareti, 'e' küçük harfini takibeden Üye Devletin ayırım harfini (harflerini) ya da sayısını çevreleyen bir dikdörtgenden oluşmaktadır: Almanya için 1, Fransa için 2, İtalya için 3, Hollanda için 4, Belçika için 6, Birleşik Krallık için 11, Lüksemburg için 13, Danimarka için 18, Yunanistan için GR, Irlanda için IRL, Portekiz için P, Avusturya için 12, Finlandiya için 17, İzlanda için IS, Lihtenştayn için FL, Norveç için 16, İsveç için 5. Bu dikdörtgene yakın bir yerde AT Aksam tip onay numarası bulunacaktır. Bu numara tip için verilen belge üzerinde gösterilen, AT Aksam tip onayının verildiği tarihteki 71/127/EEC sayılı Konsey Direktifinin en son değişikliğinin seri numarasını gösteren iki sayı tarafından öncelenen aksam tip onay numarasını içerecektir. (Bkz Ek II/C). Değişiklik seri numarası ve belge üzerinde gösterilen Aksam tip onay numarası bir asteriskle ayrılacaktır. Bu Yönetmelikte seri numarası 02'dir. Bununla birlikte, 01 seri numarası, eğer bu üç sınıf aynalarla ilgili gerekler değişmeden kalırsa; sınıf I, II ve III dikiz aynaları için muhafaza edilir.

            4.3. AT Aksam tip onay damgası, dikiz aynası tipinin ait olduğu sınıfı gösteren I veya II veya III veya IV veya V ek sembolleriyle tamamlanacaktır. Ek sembol, 'e' harfini içine alan dikdörtgenin dışındaki uygun bir yere yerleştirilecektir.

            4.4. AT Aksam tip onay damgası ve ek sembol, dikiz aynası araca takıldıktan sonra dahi net bir biçimde görülebilecek bir yere (dikiz aynası üzerine) silinmeyecek bir biçimde yazılacaktır.

            4.5. Ek sembollerle tamamlanmış dört AT aksam tip onay işareti örneği aşağıda verilmiştir.

İLGİLİ ŞEKİL 09/11/1999 TARİHLİ VE 23871 SAYILI RESMİ GAZETENİN 34. VE 34. SAYFALARDADIR.

                                                                                                                                Ek II/C

DİKİZ AYNASI İÇİN AT AKSAM TİP ONAY BELGESİ ÖRNEĞİ

Onay Kuruluşu
 Adı

Dikiz aynası tipi için AT Aksam Tip Onayının tasdik edilmesine, reddedilmesine, iptaline dair bildirim

            AT Aksam Tip Onay numarası ...............................................

            1. Ticari isim ya da marka ...............................................
            .......................................................................
            2. Sınıf (I, II, III, IV, V)(1) ..........................................
            3. İmalatçının ismi ve adresi ............................................
            .......................................................................
            .......................................................................
            4. Eğer uygulanabilirliği varsa, imalatçının yetkili temsilcisinin isim ve adresi ................................
            ................................................................
            5. Ek II'nin 4.1.1. maddesinde tanımlanan sembol 2m: evet/hayır(1)
            6. Tip onayına sunulma tarihi ............................................
            7. Test laboratuvarı .....................................................
            .......................................................................
            8. Laboratuvar raporunun tarih ve sayısı .................................
            9. AT Aksam Tip Onayının tasdik/red/iptal/kapsam genişletme tarihi(1).....
            .......................................................................
            10. Yer ..................................................................
            11. Tarih ................................................................
            12. Yukarıda gösterilen tip onay numarasını taşıyan dökümanlar bu tip onay belgesine eklenmiştir.
            .......................................................
(Dikiz aynalarının tanımlayıcı notları, çizimleri, çizelgeleri ve planları)
Bu dökümanlar istenildiği takdirde diğer Üye Ülkelerin yetkililerine verilecektir.
            13. Özellikle tertibat için kullanım sınırlamaları ve/veya montaj şartları hakkında düşünceler (eğer varsa)
            ........................................................................................................................................................................
            .......................................................................................................................................................................
                                                                                                                                                            ..........
                                                                                                                                                            (imza)

 

            (1) Uygulanabilirliği yoksa üzerini çiziniz.

                                                                                                                        Ek III

DİKİZ AYNALARININ ARACA TAKILMASINA DAİR ŞARTLAR

            1. GENEL

            1.1. Dikiz aynasının, sürücünün algılanan görüntüyü yanlış yorumlamasına neden olabilecek ölçüde titreşmeyecek veya ölçülen görüş sahasını değiştirecek ölçüde oynamayacak şekilde takılması gerekmektedir.

            1.2. Madde 1.1'de değinilen koşullar, araç, 150 km/s'i aşmamak kaydıyla azami hızının % 80'ne kadar olan hızlarda korunmalıdır.

            1.3. Bu Yönetmelik gereğince, dikiz aynalarının takılması ile ilgili olarak AT Tip Onayı almış olan araçlara tamamen veya kısmen AT aksam tip onaylarında 01 seri numarası taşıyan I, II ve III üncü sınıf dikiz aynaları takılabilir. Bunun için, bu üç sınıf dikiz aynaları ile ilgili gereklerin değişmez kalması şarttır.

            2. SAYI

            2.1. Zorunlu olan asgari dikiz aynası sayısı

            2.1.1. 5 no'lu maddede tanımlanan görüş alanları aşağıdaki tabloda gösterilen asgari zorunlu dikiz aynaları sayısından elde edilmelidir.
 

Sınıf
İç Dikiz Aynaları 
Dış Dikiz aynaları
Ana Dikiz Aynaları
Geniş açılı dikiz aynaları
Yakınlık dikiz aynları
Sınıf I
Sınıf II
Sınıf III
Sınıf IV
Sınıf V
M1
1 (Bkz. 2.1.2 noktası)
(Bkz. 2.1.2.3 noktası)
1 Trafikçe izlenen yönün ters tarafına (Bkz. 2.2.1)
--
--
M2
--
2 (sağda 1 ve solda 1) 
--
-- (Bkz. Madde 2.2.4)
-- (Bkz. Madde 2.2.2 ve 3.7) 
M3
--
2 (solda 1 ve sağda 1)
--
-- (Bkz. Madde 2.2.4)
-- (Bkz. Madde 2.2.2 ve 3.7)
N1
1 (Bkz. Madde 2.1.2)
-- (Bkz. Madde 2.1.2.3)
1 Trafikçe yönün ters tarafına (Bkz. 2.2.1)
-- (Bkz. Madde 2.2.4)
--
N2<7.5 ton
-- (Bkz. madde 2.2.3)
2 (solda 1, sağda 1 )
-- (Bkz. madde 2.1.3)
-- (Bkz. madde 2.1.4)
---- (Bkz. Madde 2.2.2 ve 3.7)
N2>7.5 ton
-- (Bkz. madde 2.2.3)
2 (solda 1, sağda 1 )
-- (Bkz. madde 2.1.3)
1
-- (Bkz. Madde 3.7)
N3
-- (Bkz. madde 2.2.3)
2 (solda 1, sağda 1 )
-- (Bkz. madde 2.1.3)
1
1 (Bkz. Madde 3.7)

            2.1.2. Bununla beraber, M1 ve N1 sınıfındaki araçlarda:

            2.1.2.1. Eğer iç dikiz aynası madde 5.2'de belirtilen şartları karşılamıyorsa, ikinci bir dış dikiz aynası, madde 2.1.1'de değinilen zorunlu dikiz aynasının araca takıldığı yerin karşı tarafına takılmalıdır.

            2.1.2.2. Eğer iç dikiz aynası geri görüş sağlamıyorsa gerekli değildir.

            2.1.2.3. Sınıf II dış dikiz aynaları kabul edilebilir.

            2.1.3. Bununla beraber, bir IV. Sınıf dikiz aynası II. Sınıf dikiz aynasıyla aynı desteğe takıldığında, N2 ve N3 sınıfındaki araçların tasarımları madde 5.3.2.2. ve 5.4.'te belirtilen görüş sahalarının elde edilmesini teknik olarak imkansız hale getiriyorsa, II. Sınıf dikiz aynaları, III. Sınıf dikiz aynaları ile değiştirilebilir.

            2.1.4. Bir IV. sınıf dikiz aynası, aynı tarafa yerleştirilen zorunlu II. sınıf dikiz aynası dış bükey değilse, azami kütlesi 7.5 tonu aşmayan tüm N2 sınıfı taşıtlar için zorunludur.

            2.2. Tercihe bağlı dikiz aynalarının azami sayısı

            2.2.1. M1 ve N1 sınıfındaki araçlar söz konusu olduğunda, bir dış dikiz aynası madde 2.1.1.'de belirtilen zorunlu dış dikiz aynasının araca takıldığı yerin karşı tarafına takılabilir.

            2.2.2. Bir sınıf V dış dikiz aynası, azami kütlesi 7.5 tonu geçmeyen tüm N2 sınıfı taşıtlar ve M2 ve M3 sınıfı taşıtları için kabul edilebilir.

            2.2.3. Bir iç dikiz aynası N2 ve N3 sınıfı araçlara takılabilir.

            2.2.4. Bir sınıf IV harici dikiz aynası azami kütlesi 7.5 tonu geçmeyen N2 sınıf taşıtlar ve M2 ve M3 sınıfı taşıtlar için kabul edilebilir.

            2.2.5. Madde 2.2.1.'den 2.2.4'e kadar değinilen dikiz aynaları bu Yönetmelikteki gerekleri karşılamalıdır.

            Bununla beraber, bu Ek'in 5. maddesindeki şartlar, madde 2.2.3.'te değinilen dikiz aynaları için geçerli değildir.

            2.2.6. Bu Yönetmelikteki şartlar, Ek I madde 4'te tanımlanan gözlem dikiz aynaları için geçerli değildir. Bununla beraber, araç alabileceği azami yükle yüklenmiş haldeyken, bu aynalar yerden yüksekliği en az 2 m olacak şekilde takılmış olmalıdır.

            3. KONUM

            3.1. Dikiz aynası, sürücü, sürücü koltuğunda normal sürüş pozisyonunda otururken, aracın yan ve arka taraflarının net bir görüntüsünü elde etmesini sağlayacak şekilde yerleştirilmelidir.

            3.2. Dış dikiz aynaları, yan camlardan ya da ön cam sileceği tarafından silinen camın bir kısmından görülebilir olmalıdır. Bununla beraber, aracın tasarımından kaynaklanan nedenlerle bu şart, yolun sağından gidilmesinin kural olduğu Üye Devletlerde M2 ve M3 kategorisindeki araçların sağ taraflarına takılan dış dikiz aynaları ve yolun solundan gidilmesinin kural olduğu Üye Devletlerde aynı kategorideki araçların sol taraflarına takılan dış dikiz aynaları için geçerli değildir.

            3.3. Kabinli şasi formundaki araçların söz konusu olduğu durumlarda, görüş sahası ölçüldüğünde, asgari ve azami karoseri genişlikleri üretici firma tarafından belirlenecek ve, eğer gerekirse, yardımcı başlıkla harekete geçirilecektir. Deneyler süresince dikkate alınan tüm araç ve ayna konfigürasyonları, dikiz aynalarının takılmasıyla ilgili olarak, araç AT Tip Onayı Belgesinde gösterilecektir (bkz. Ek III/A)

            3.4. Aracın sürücü tarafındaki dış dikiz aynası; aracın boyuna düşey orta düzlemi ile dikiz aynasının merkezinden ve sürücünün iki oküler noktasını birleştiren 65 mm uzunluğundaki doğru hattın merkezinden geçen düşey düzlem arasındaki açı 55ø den fazla olmayacak şekilde yerleştirilmelidir.

            3.5. Dikiz aynaları, madde 5'de belirtilen görüş sahaları ile ilgili şartlara uymak için gerekli olandan fazla aracın dış karoserisinden taşmamalıdır.

            3.6. Araç azami yükle yüklü olduğunda, dış dikiz aynasının alt kenarının yerden yüksekliğinin 2 m'den az olduğu durumlarda, bu dikiz aynası, dikiz aynaları hesaba katılmadan ölçülen aracın genişliğini 0,20 m'den fazla aşmayacaktır.

            3.7. V. Sınıf dikiz aynalarının veya ayna tutucularının parçaları, ayar sonrası konumları dikkate alınmaksızın, araç azami yükle yüklü olduğunda, yerden yükseklikleri 2 m'den az olmayacak biçimde takılacaktır.

            Bu dikiz aynaları, buna karşın, şoför mahali yüksekliği bu şarta uyacak biçimde olan araçlara takılmayacaktır.

            3.8. Madde 3.5, 3.6 ve 3.7'deki gereklere bağlı kalarak, dikiz aynaları araçların izin verilebilir. azami genişliklerini aşabilirler.

            4. AYAR

            4.1. İç dikiz aynası sürücü tarafından sürüş pozisyonundayken ayarlanabilir olmalıdır.

            4.2. Sürücü tarafına yerleştirilmiş olan dış dikiz aynası, kapı kapalıyken, cam açık olduğu halde, araç içinden ayarlanabilir olmalıdır. Buna karşın, ayna bulunduğu yere dışarıdan kilitlenmiş olabilir.

            4.3. Madde 4.2'deki şartlar, ayarları bozulduktan sonra yeniden ayarlanmaya gerek kalmaksızın ilk pozisyonlarına dönebilen dış dikiz aynaları için geçerli değildir.

            5. GÖRÜŞ SAHALARI

            5.1. Genel
            Aşağıda tanımlanan görüş sahaları, gözlerin Ek 1'in 12. maddesinde tanımlanan sürücünün oküler noktalarında olduğu, ambinoküler görüntü için geçerli olacaktır. Görüş sahaları; araç M.A.R.T.O.Y.'un I numaralı ekinin 2.6. fıkrasında tanımlandığı gibi çalışır vaziyette iken ve yolcu ağırlığı 75 kg +- %1 olmak üzere, ön koltukta ilave bir yolcu taşıdığı durumda belirlenecektir. Görüş sahaları, toplam ışık geçirgenlik faktörü, yüzeye dik olarak ölçüldüğünde, en az %70 olan camlar arasından belirlenmelidir.

            5.2. İç dikiz aynaları (Sınıf I)

            Görüş sahası, sürücünün, aracın boyuna düşey orta düzleminde merkezlenmiş ve sürücünün oküler noktalarının 60 m gerisinden ufuk çizgisine doğru yatay olarak genişleyen yolun en az 20 m genişliğindeki düz yatay kısmını görebileceği gibi olmalıdır (Şekil 3).

            5.3. Ana dış dikiz aynaları (Sınıf II ve III)

           5.3.1. Yolun sağından sürülen araçlar için sol dış dikiz aynası ve yolun solundan sürülen araçlar için sağ dış dikiz aynası

            5.3.1.1. Görüş sahası, sürücünün, aracın boyuna düşey orta düzlemine paralel olan ve solda en dış noktasından (sağdan sürülen araçlar için) ya da sağda en dış noktasından (soldan sürülen araçlar için) geçen düzlem ile sınırlanan ve sürücünün oküler noktalarının 10 m gerisinden yatay olarak ufka uzanan, yolun en az 2,50 m genişliğindeki düz yatay kısmını görebileceği gibi olmalıdır (Şekil 4 ve 5).

            5.3.2. Yolun sağından sürülen araçlar içi sağ dış dikiz aynası ve yolun solundan sürülen araçlar için sol dış dikiz aynası

            5.3.2.1. M1 sınıfındaki ve azami ağırlığı 2 tonu geçmeyen N1 sınıfındaki araçlar söz konusu olduğunda, görüş sahası, sürücünün, aracın boyuna düşey orta düzlemine paralel olan ve solda en dış noktasından (sağdan sürülen araçlar için) ya da sağda en dış noktasından (soldan sürülen araçlar için) geçen düzlem ile sınırlanan ve sürücünün oküler noktalarının 20 m gerisinden yatay olarak ufka uzanan, yolun en az 4 m genişliğindeki düz yatay kısmını görebileceği gibi olmalıdır (Şekil 4).

            5.3.2.2. Madde 5.3.2.1'de değinilen araçların dışındaki araçlar söz konusu olduğunda görüş sahası, sürücünün, aracın boyuna düşey orta düzlemine paralel olan ve solda en dış noktasından (sağdan sürülen araçlar için) ya da sağda en dış noktasından (soldan sürülen araçlar için) geçen düzlem ile sınırlanan ve sürücünün oküler noktalarının 30 m gerisinden yatay olarak ufka uzanan, yolun en az 3,5 m genişliğindeki düz yatay kısmını görebileceği gibi olmalıdır (Şekil 4).

            Ek olarak, yol, sürücüye, sürücünün oküler noktalarından geçen düşey düzlemin 4 m arkasındaki noktadan 0,75 m genişlikte görülebilir olmalıdır (Şekil 5).

            5.4. 'Geniş açılı' dış dikiz aynaları (Sınıf IV)

            5.4.1. Görüş sahası, sürücünün, aracın boyuna düşey orta düzlemine paralel olan ve solda en dış noktasından (sağdan sürülen araçlar için) ya da sağda en dış noktasından (soldan sürülen araçlar için) geçen düzlem ile sınırlanan ve sürücünün oküler noktalarının en az 15 ila 25 m gerisine uzanan, yolun en az 3,5 m genişliğindeki düz yatay kısmını görebileceği gibi olmalıdır. Ek olarak, yol, sürücüye, sürücünün oküler noktalarından geçen dik düzlemin 3 m arkasındaki noktadan 12,5 m'lik genişlikte görülebilir olmalıdır (Şekil 6).

            Ek olarak, yol, sürücüye, sürücünün oküler noktalarından geçen düşey düzlemin 3 m arkasındaki noktadan 2,5 m genişlikte görülebilir olmalıdır.

            5.5. 'Yakınlık' dış dikiz aynası (Sınıf V)

            Görüş sahası, sürücünün, aşağıda belirtilen düşey düzlemlerle sınırlanmış, aracın yan tarafı boyunca yolun düz yatay kısmını görebileceği gibi olmalıdır (Şekil 7a ve 7b):

            5.5.1. şoför mahallinin sağdan en dış noktasının (soldan sürülen araçlar için) ve soldan en dış noktasının (sağdan sürülen araçlar için) 0,2 m ilerisindeki noktadan geçen, aracın boyuna düşey düzlemine paralel olan düzlem;

            5.5.2. enine yönde, 5.5.1. fıkrada değinilen düzlemin 1 m önünden geçen paralel düzlem;

            5.5.3. arkada, sürücünün oküler noktalarından geçen düşey düzleme paralel olan ve bu düzlemin 1,25 m arkasında konumlanmış olan düzlem;

            5.5.4. önde, sürücünün oküler noktalarından geçen dik düzleme paralel olan ve bu düzlemin 1 m önünde konumlanmış olan düzlem. Eğer araç tamponunun ön kenarından geçen düşey enine düzlem, sürücünün oküler noktalarından geçen düşey düzlemin önünde 1 m'den azbir mesafedeyse, görüş sahası bu düzleme göre sınırlanacaktır (Şekil 7b).

            5.6. Farklı eğrilere sahip olan ya da birbirleriyle açı yapan çeşitli yansıtıcı yüzeylerden oluşan dikiz aynaları söz konusu olduğunda, en azından yansıtıcı yüzeylerden biri görüş sahası sağlamalıdır ve ait olduğu sınıf için tanımlanan boyutlara sahip olmalıdır (bkz. Ek II'nin 2.2.2. maddesi).

            5.7. Engellemeler

            5.7.1. İç dikiz aynası (Sınıf I)

            5.7.1.1. Baş dayanağı, güneşlik, arka cam silecekleri ve ısıtıcı elemanlardan kaynaklanan görüş sahası azalmaları, bu tertibatların tümünün belirtilen görüş sahasının %15'ten fazlasını engellememesi şartıyla kabul edilebilir.

            5.7.1.2. Engelleme düzeyi, baş dayanağı en alçak pozisyona ayarlanmış ve güneşlik arkaya katlanmış durumda ölçülür.

            5.7.2. Dış dikiz aynaları (Sınıf II, III, IV ve V)

            Yukarıda belirtilen görüş sahaları içinde, karoseriden ve kapı kolu, genişlik gösterme lambası, sinyal lambaları ve arka tampon çıkıntıları gibi parçalardan ve yansıtıcı yüzey temizleme parçalarından kaynaklanan görüş sahası azalmaları, eğer bunların tümü belirtilen görüş sahasının %10'undan fazlasını engellemiyorsa dikkate alınmayacaktır.

            5.8. Test usulü

            Görüş sahası oküler noktalarına güçlü ışık kaynakları yerleştirerek ve düşey izleme ekranından yansıyan ışığı gözleyerek belirlenecektir. Diğer benzer yöntemler de kullanılabilir.
 

İLGİLİ ŞEKİL 09/11/1999 TARİHLİ VE 23871 SAYILI RESMİ GAZETENİN 41., 42. VE SAYFASINDADIR.
 
                                                                                                                                    Ek III/A

DİKİZ AYNASI TAKILMASI HUSUSUNDA AT ARAÇ TİP ONAYI BELGESİNE EK

            (Motorlu araçların ve römorklarının tip onaylarıyla ilgili Üye Devletlerin yasalarının birbirlerine yaklaştırılması konusunda M.A.R.T.O.Y.'un 6 ncı ve 12 nci maddeleri)

 
Onay Kuruluşu
 Adı

            AT Tip Onay Numarası .....................................................

            ..........................................................................
            kapsam genişletme(1)
            1. Aracın ticari ismi ya da markası: .....................................
            ..........................................................................
            2. Araç tipi: ............................................................
            3. Araç sınıfı (M1, M2, M3, N1 <= 2 t, N1, N2, N3)(2)
            3.1. N3 sınıfı araçlarının tipi: sabit kamyon/römork/yarı römork(2):
            4. Araç imalatçısının isim ve adresi: ....................................
            ..........................................................................
            5. Eğer varsa, yetkili temsilcinin isim ve adresi: .......................
            ..........................................................................
            5. Dikiz aynalarının ticari ismi veya markası ve Aksam Tip Onay
            Numaraları: ..............................................................
            7. Dikiz aynası sınıfı (sınıfları) (I, II, III, IV, V)(2)
            8. N3 sınıfı araçlarında Sınıf II ve Sınıf IV dikiz aynalarının aynı
            desteğe takılmasına dair (Ek III'ün 2.1.3. maddesinde değinildiği gibi)
            muafiyet onaylanmıştır/reddedilmiştir(2).
            9. Aşağıdaki dikiz aynası tipini ihtiva eden aracın AT tip onayının
            genişletilmesi: ..........................................................
            ..........................................................................
            10. Sürücünün R oturma noktasının tanımlanma tarihi: .....................
            11. Dikiz aynasına tip onayının verildiği ilgili azami ve asgari karoseri
            genişlikleri (Ek III'ün
            3.3. fıkrasında değinilen kabinli şasiler söz konusu olduğunda): .........
            ..........................................................................
            ..........................................................................
            12. Aracın AT Araç Tip Onayı için sunulma tarihi: ........................
            13. AT Tip Onayı için uygunluğun kontrolundan sorumlu teknik bölüm: ......
            ..........................................................................
            14. Teknik bölüm tarafından yayınlanan raporun tarihi: ...................

            15. Teknik bölüm tarafından yayınlanan raporun sayısı: ...................
            16. Dikiz aynasının takılması hususunda AT Tip Onayı kabul
            edilmiştir/reddedilmiştir(1)
            17. Dikiz aynasının takılması hususunda AT Tip Onayının genişletilmesi
            kabul edilmiştir/reddedilmiştir(1).
            18. Yer: .................................................................
            19. Tarih: ...............................................................
            20. İmza: ................................................................
            21. Yukarıda gösterilen tip onay numarasını taşıyan aşağıdaki dökümanlar
            bu belgeye eklenmiştir: ..............................................
            ..........................................................................
            - Dikiz aynalarının montaj konumlarını gösteren çizimler
            - Dikiz aynalarının takıldığı yapıların parçalarının montaj konumlarını ve özelliklerini gösteren çizimler ve planlar
            - Dikiz aynalarının takıldığı yeri gösteren ön, arka ve yolcu kabini genel görünüşleri.

            Bu dökümanlar, talepleri halinde diğer Üye Devletlerin yetkili mercilerine verilmelidir.

 

            (1) Uygun olduğu yerde bir önceki AT tip onayı genişletmesinin birinci, ikinci vb. olduğunu belirtin.

            (2) Uygulaması olmayanın üzerini çiziniz.

            (1) Uygulaması olmayanın üzerini çiziniz.