Ticaret Mevzuatı

 

Resmi Gazete Tarihi: 25.12.2001 Salı  Sayı: 24621 (Asıl) 

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığından:
 

MADEN KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA VE TUZ KANUNUNUN YÜRÜRLÜKTEN KALDIRILMASINA İLİŞKİN 4683 SAYILI KANUNUN UYGULAMASINA DAİR YÖNETMELİK 

    

BİRİNCİ BÖLÜM

Genel Hükümler

 

            Amaç

            Madde 1- Bu Yönetmeliğin amacı; 4683 sayılı Maden Kanununda Değişiklik Yapılmasına ve Tuz Kanununun Yürürlükten Kaldırılmasına İlişkin Kanuna göre deniz, göl ve kaynak sularından ve kaya tuzu yataklarından tuz üretilmesine yönelik ruhsatların verilmesine, 3078 sayılı Tuz Kanununa göre doğmuş veya verilmiş hakların 3213 sayılı Maden Kanununa intibaklarının yapılmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

 

            Kapsam

            Madde 2- Bu Yönetmelik, deniz, göl, kaynak suyundan her türlü tuzun elde edilmesine yönelik işletme ruhsatı müracaatlarını, işletme projelerinin hazırlanma şeklini, deniz, göl ve kaynak tuzlalarının işletmeye alınmasını, deniz, göl havzaları ile kaynak sularının tabii dengelerinin korunması ilkelerini, kaya tuzu yataklarına ruhsat verilmesini, Tuz Gölü havzasına ruhsat verilmesine ilişkin özel hükümleri, Tekel'in 3078 sayılı Tuz Kanununa göre sahip olduğu haklar ile bu kanuna dayanılarak çıkarılan tüzük ve yönetmeliklere göre verilmiş işletme izinleri ve yapılmış işletme izni müracaatlarının 3213 sayılı Maden Kanununa intibaklarını kapsar.

 

            Tanımlar

            Madde 3- Bu Yönetmelikte geçen;

            Kanun: 4683 sayılı Maden Kanununda Değişiklik Yapılmasına ve Tuz Kanununun Yürürlükten Kaldırılmasına İlişkin Kanunu,


    Genel Müdürlük: Maden İşleri Genel Müdürlüğünü,

            Tekel: Tütün, Tütün Mamülleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri (TEKEL) Genel Müdürlüğünü,

            Tuz: Bir asidin veya bir asit oksidin bir baza veya bir bazik okside ya da bir asidin bir madene etkimesiyle meydana gelen bileşiği,

            Tuz (Halit): Kristal yapılı sodyum klorür bileşiğinden oluşan tuzu,

            Kaya Tuzu (Halit): Değişik jeolojik devirlerde oluşmuş katı tuzu,

            Kaynak Tuzu: Tuzlu su kaynaklarından elde edilen tuzu,

            Göl Tuzu: Tuzlu su ihtiva eden göllerden elde edilen tuzu,

            Deniz Tuzu: Deniz suyundan elde edilen tuzu,

            Salamura Suyu: Deniz, göl ve kaynak tuzlalarında tuz çökeldikten sonra arta kalan tuzlu suyu,

            Tuzla: Tuz üretimi yapılan alan ve tuz üretimi ile doğrudan doğruya ilgili bulunan havuz/tava, kanal ve sedde gibi tesisleri,

            Tuz İşletmesi: Deniz, göl ve kaynak suyundan ve kaya tuzu yataklarından tuz elde etmek için kurulan, tuz üretimi ile bir bütün teşkil eden yer altı ve yer üstü yapıları ve tesislerin tümü ile araç, gereç ve teçhizatı,

            Havuz (Tava): Deniz, göl ve kaynak suyundan tuz elde etmek amacıyla inşa edilmiş tuzlu suyun toplandığı, biriktirildiği, buharlaştırıldığı ve tuzun çökeltildiği etrafı çevrilmiş yeri,

            Sedde: Havuz oluşturmak amacıyla kaya, kil ve tahta gibi malzemelerle yapılan setleri,

            Kanal: Deniz, göl ve kaynak suyunun havuza veya havuzlar arasında nakledilmesini sağlayan su geçiş yolunu,

            Bome Derecesi: Tuzlu suyun tuzluluk oranı birimini,

            Tahta Tabakası: Tuz gölünde jeolojik süreçler boyunca oluşagelmiş göl yüzeyini kaplayan ve direnci nedeniyle tuzun üretimi ile ilgili araç ve gereçlerin yüzeyde hareketine imkan veren katmanlı tuz tabakasını,

            Fire: Stoktaki ham tuzda atmosferik şartlar nedeni ile oluşan eksilme ve sevkıyat sürecinde meydana gelen kaybı,

            Stok: Üretilen ham tuzun satış öncesi açık ve kapalı alanlarda uygun geometrik şekilde yığılarak depolanmasını,

            ifade eder.

 

            Hukuki Dayanak

            Madde 4- Bu Yönetmelik, 4683 sayılı Maden Kanununda Değişiklik Yapılmasına ve Tuz Kanununun Yürürlükten Kaldırılmasına İlişkin Kanunun 5 inci maddesine dayanılarak çıkarılmıştır.

 

İKİNCİ BÖLÜM

Tuz Ruhsatları ile İlgili Hükümler

 

            Ruhsat Verme İşlemleri

            Madde 5- Kaya tuzu için, 3213 sayılı Maden Kanununun 16 ncı maddesinde belirtilen esaslar dahilinde bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden sonra maden arama ruhsatı müracaatı hakkı doğar.

            Deniz suyu, göl suyu ve kaynak suyundan tuz üretilmesi için bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden sonra doğrudan işletme ruhsatı müracaatı yapılır. Müracaatların EK-1'de belirtilen işletme projesi ve işletme ruhsatı talep harcı ile birlikte yapılması zorunludur.

            Genel Müdürlük, projelerin değerlendirilmesinde; tuzlu su rezervuarının bulunduğu coğrafik konum, jeolojik ve hidrojeolojik özellikler ile deniz, göl ve kaynağın tabii dengesini, kapasitesini ve çevrenin korunması ilkelerini gözetir. Ayrıca, Özel Çevre Koruma bölgelerinde bu bölgelerle ilgili olarak getirilen düzenlemeleri ve kriterleri de dikkate alır.

            Deniz, göl ve kaynak suyundan değişik tuz türleri üretimi için işletme ruhsatı talepleri yapıldığında; bu tip projeler mevcut haklar, tuzlu suyun kimyasal terkibi ve tuz teknolojisindeki gelişmeler dikkate alınarak değerlendirilir.

            İşletme projelerinin uygun bulunması halinde yıllık ruhsat harcı ve ruhsat teminatının yatırıldığına dair belgenin Genel Müdürlüğe ibrazından sonra işletme ruhsatı düzenlenir.

            İşletme faaliyetleri süresince deniz, göl ve kaynak sularının tabii dengesinin bozulması, çevre kirliliği oluşması, göl ve kaynak sularının iklim şartları nedeniyle azalması veya kuruması halinde, Genel Müdürlük bu alanlardan faydalanan ruhsat sahiplerinin kullandığı su miktarını işletme projeleri ve kurulu tesisleri dikkate alarak yeniden düzenler.

            4683 sayılı Kanundan önce 3213 sayılı Maden Kanununa göre verilmiş göl suyu ruhsatlarının bulunduğu göllere işletme ruhsatı müracaatında bulunulamaz. Mevcut göl suyu ruhsatlarının hakları 3213 sayılı Maden Kanunu hükümlerine göre devam eder.

 

            Tuzun İşletmeye Alınması

            Madde 6- Deniz, göl ve kaynak suyuna dayalı tuz üretimi için projede öngörülen ve inşası zorunlu olan; havuz, sedde, kanal ve nakil hattı yapımı ile tuzun üretimine yönelik faaliyetlere başlanılmış olması tuzu işletmeye alma olarak kabul edilir.

 

            Tuz Gölü için Özel Hükümler

            Madde 7- Tuz Gölü'nde tuzlu su temin edilen alanlara havuz, sedde, kanal, nakil hattı gibi tesisler yapılamaz. Bu alanlar umumun istifadesine tahsis edilmiş alan sayılır.

            Tuz Gölü'nde, verilecek ruhsatların alanı Genel Müdürlükçe tuz üretimine en uygun şekilde belirlenerek ihale edilir.

            Tuz Gölü'nde verilecek işletme ruhsatlarının projesindeki tuz üretim kapasitesi, 200.000 ton/yıl tuzdan az veya 800.000 ton/yıl tuzlu su miktarından aşağı olamaz.

            Tuz Gölü'nde sedde ve yol yapımı gibi faaliyetler için getirilen malzemenin gölü kirletmemesi ve tuz üretim sahasından stok yerine tuzun taşınmasında kullanılan nakil araçlarının tahta tabakasına zarar vermemesi için gerekli tedbirler ruhsat sahibince alınır. Ruhsat verilme işlemlerinde ve tuz üretim faaliyetlerinde, Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı tarafından öngörülen çevresel tedbir ve kriterler dikkate alınır.

            Tahta tabakasına zarar verilmemesi için sadece üretim yılında oluşan tuz katmanı üretilir. Ancak, bir yıl önce tuz üretimi yapılmamış olan üretim alanında son iki yılda çökelen tuz katmanından da tuz üretilebilir.

            Tuz Gölü'nün tabii dengesinin, kapasitesinin belirlenmesi ve tuz üretiminin çevre ve kaynak koruma ilkeleri çerçevesinde sürdürülebilmesini sağlamak maksadıyla yapılacak; jeolojik, hidrojeolojik, kimyasal ve benzeri etüt çalışmalarının masrafları, bu gölde verilen işletme ruhsat sahiplerinden satılan tuzun %1'i oranında katılım payı alınmak suretiyle karşılanır.

            Katılım payı aylık satış hasılatının %1'inin her ay hesaplanarak üç ay içerisinde Genel Müdürlükçe açılacak özel tertip hesabına yatırılır.

            Tuz Gölü Havzası içinde kalan tuz domu ve yataklarına kaya tuzu ruhsatı verilmez.

 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Ham Tuzda Stok ve Fire ile İlgili Hükümler

 

            Stok Yapım Şekli

            Madde 8- Deniz ve göl suyundan üretilen ham tuzun, satışa sunulmadan önce, kolay ve güvenilir ölçümünün sağlanması, en iyi korunması ve firenin en aza indirilmesi için uygun geometrik şekilde yığılarak stoklanması zorunludur.

            Üretilen ham tuz, stoklandıktan sonra ölçümü yapılarak ton veya kilogram olarak kayıt altına alınır.

            Sevkiyat ve satışı yapılacak tuz, stoklanarak kayıt altına alınan yığınlardan sağlanır.

 

            Tuz Fireleri

            Madde 9- Tuzlalarda açıkta ve yığın halinde stoklanan ham tuzun, stok ve satış firesi toplamı, deniz ve kaynak tuzlalarında %8, göl tuzlalarında %5 oranı dahilinde kalmak kaydıyla tuz işletmecileri tarafından tespit ve terkin edilir. Üretim yılını izleyen yılın sonuna kadar satılamayan tuz için, üçüncü yıldan itibaren yıllık %4 dahilinde kalmak kaydıyla fire uygulanabilir.

            Kapalı ambarlardan satılan dökme tuzlar için azami %2,5; ambalajlanmış tuz için azami %1 ve açık sahada stoklanan dökme yıkanmış tuz için azami %2,5 fire uygulanabilir.

            Bu oranların üzerinde firenin beyan edildiği hallerde, buna neden olan mücbir sebeplerin ilgili resmi kurumlarca belgelendirilmesi esastır.

 

            Yönetmelikte Belirtilmeyen Hususlar

            Madde 10- Bu Yönetmelikte belirtilmeyen hususlarda, 22/8/1985 tarihli ve 18850 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Maden Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik hükümleri geçerlidir. Ayrıca Bakanlık gerekli gördüğü takdirde bu Yönetmelikte belirtilen konulara ilişkin tebliğ çıkarabilir.


DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

İntibak İşlemleri

 

            Geçici Madde 1- Kanunun yürürlük tarihinden önce Tekel tarafından doğrudan işletilen, gerçek ve tüzel kişilere işletme izni verilen veya işletme izni için müracaatta bulunulan tuzlaların, Kanuna intibak istemleri, hak sahiplerince Yönetmeliğin yürürlük tarihinden itibaren üç ay içinde harç ve teminatları yatırılarak Genel Müdürlüğe yapılır. Hak sahipleri Tekel ile yaptıkları işlemlere ait belgeleri süresi içerisinde Genel Müdürlüğe vermekle yükümlüdür.

            Müracaat ile birlikte mevcut tuzlalarda kurulu tesisleri gösterir Ek-1'e göre hazırlanmış işletme projesi verilmesi zorunludur.

            İntibak süresinin bitiminden itibaren Genel Müdürlükçe yapılan inceleme sonucunda intibak belgelerinde tespit edilen teknik ve mali eksikliklerin hak sahiplerince iki ay içerisinde tamamlanması zorunludur. Aksi takdirde intibak talebi reddedilir.

            Kaya tuzu yataklarının intibak müracaatları doğrudan işletme ruhsatı talebi şeklinde yapılır. Hak sahibi intibak müracaatını, tuz yatağının jeolojik yayılımına göre tespit edilmiş koordinatlarını belirterek ve Ek-1'e göre hazırlanmış işletme projesi ve işletmenin en son durumunu gösterir imalat haritası ile yapmak zorundadır. İşletme projesi mahallinde incelenerek işletme ruhsatı ve izni sınırları belirlenir. İntibak yapılan alanda 3213 sayılı Maden Kanununa göre verilmiş maden ruhsatları söz konusu ise, kaya tuzu işletme ruhsatı sahibi ruhsat alanında olabilecek diğer madenler için hak talebinde bulunamaz.

            Kanunda belirtilen süre içerisinde intibakları yapılmayan veya intibak talebi reddedilen tuzlalar, intibak süresinin dolmasından sonra 3213 sayılı Maden Kanununun 30 uncu maddesi hükümlerine göre ihale edilir.

 

            Geçici Madde 2- 3078 sayılı Tuz Kanununa göre işletme izni için Tekel'e başvurmuş müracaatçıların işlemleri aşağıda belirtildiği gibi yapılır.

            a) Kanunun yürürlük tarihinden önce 3078 sayılı Tuz Kanununa göre işletme izni almak üzere müracaat etmiş ve Tekel tarafından yapılan ihaleyi ilk üç sırada kazanmış gerçek kişiler ile özel ve kamu tüzel kişileri müracaatçı olarak kabul edilir.

            Bu müracaatçılardan Kanunun öngördüğü süre içerisinde müracaat edenlerin intibak hakkı doğar. Bunun için, birinci sıradaki müracaatçının işletme projesini ve gerekli olan harç ve teminatını tamamlayarak müracaat etmesi gerekir. İkinci ve üçüncü sıradakilerin ise sadece müracaatları yeterlidir.

            Birinci sıradaki müracaatçının Kanunda belirtilen süre içerisinde intibak talebinde bulunmaması veya ruhsat verilmemesi halinde, ikinci sıradaki müracaatçıya intibak evraklarını tamamlaması için Kanunda yazılı intibak süresinin dolmasından sonra bir aylık süre verilir. İkinci sıradaki müracaatçının da intibak talebinde bulunmaması veya ruhsat verilmemesi halinde üçüncü sıradaki müracaatçıya intibak evraklarını tamamlaması için bir aylık süre verilir.

 

            İntibak talebinde bulunulmaması veya ruhsat verilmemesi durumunda bu hak, 3213 sayılı Maden Kanununun 30 uncu maddesi gereği ihale edilir.

            b) Tekele işletme izni almak üzere usulüne uygun olarak müracaat edilmiş, ancak Kanunun yürürlük tarihine kadar Tekel tarafından ihalesi yapılmamış tuzlalara tüm başvuru sahipleri müracaatçı olarak kabul edilir.

            Müracaatçıların, Kanunda öngörülen süre içerisinde Genel Müdürlüğe müracaat etmeleri halinde, hak sahipliği Maden Kanununun 30 uncu maddesi gereğince ihale edilir.

            Kanunda öngörülen süre içerisinde müracaatın yapılmaması veya ruhsat verilmemesi durumunda bu hak, yeniden ihale edilerek ruhsatlandırılır.

 

            Geçici Madde 3- Bu Yönetmeliğin yürürlük tarihinden sonra Yönetmeliğe uygun olarak yapılmış deniz, göl, kaynak ve kaya tuzu ruhsatı müracaatları kabul edilir. Daha önce yapılan maden ruhsatı müracaatlarına tuz hakkı doğmaz. Tuz ruhsat müracaatları, intibak işlemlerinin tamamlanmasından sonra değerlendirilir.

 

            Geçici Madde 4- 3078 sayılı Tuz Kanunu gereğince tuz işletme izni verilen ve bu Kanuna göre intibakı yapılan tuzlaların ruhsat sahiplerinin Tekel'le yaptıkları sözleşmeler aşağıda belirtildiği şekilde devam eder.

            a) Kira Bedelleri

            Kira bedelinin ödenmesi, sözleşme süresi sonuna kadar sözleşmede belirtilen hükümlere göre devam eder. Ruhsatın uzatılması ile Tekel'e ait bina, tesis ve diğer sabit varlıkların kullanılması durumunda, kira bedelinin Tekel'e, Tekel'in özelleştirilmesi halinde ise Hazine'ye ödenmeye devam edilir.

            Tekel'e ait bina, tesis ve diğer sabit varlıklar ile bu Kanundan önce sözleşme akdedilmemiş olan ve bu Yönetmelik hükümlerine göre Tekel dışındaki gerçek ve tüzel kişilere intibakı yapılarak ruhsat verilen tuzlaların ruhsat sahibine teslimi aşamasında; Tuz işletmesindeki bina, tesis ve diğer sabit varlıkların durumu Tekel ve işletme ruhsatı sahibi tarafından tutanakla tespit edilir.

            Tekel'e ihaleye katılmak üzere müracaat eden ancak sözleşmesi yapılmamış olan müracaat sahipleri, bu Kanuna intibaklarının yapıldığı tarihten itibaren tip sözleşmede belirtilen esaslara göre ihalede taahhüt edilen Tekel'e ait bina, tesis ve diğer sabit varlıklarla ilgili kira bedelini Tekele öder.

            Müracaatçıların hak sahipliğinin Genel Müdürlükçe belirlendiği durumlarda ruhsat sahibinin Tekel'e ait tesisleri kullanması halinde kira bedeli Tekel tarafından tespit edilir.

            Ruhsat sahibi, Tekel'e ait kira bedeline konu olan bina, tesisler ve arazilerin satışını rayiç bedelle isteyebilir.

 

            b) İşletme Hakkı

            1- Sözleşmelerde işletme hakkı olarak belirtilen miktar 3213 sayılı Kanunda yer alan Devlet hakkı olarak kabul edilerek Hazineye ödenir. İşletme hakkı olarak ödenen miktarın 4629 sayılı Bazı Fonların Tasfiyesi Hakkında Kanunda Devlet hakkı olarak belirtilen miktardan az olması halinde işletme hakkı %10 Devlet hakkına tamamlatılır.

            2- İşletme hakkı olarak ödenen miktar, Devlet hakkı olarak ödenmesi gereken miktardan fazla ise ruhsat sahibi sözleşmedeki işletme hakkını sözleşme süresi sonuna kadar ödemeye devam eder.

            3- 2001 yılı için ödenmesi gereken işletme hakkı bedelleri Tekel'e ödenir.

            4- Mücbir sebepler nedeniyle sözleşmede öngörülen üretim miktarına ulaşılamaması halinde Devlet hakkı üretilen miktar üzerinden ödenir. Ruhsat sahibinin mücbir sebepleri resmi evraklar ile belgelendirmesi esastır.

 

            Geçici Madde 5- Genel Müdürlükçe Tuz Gölü'nün tabii dengesi ile kapasitesini belirlemek üzere uzman kuruluşlar veya üniversitelere bilimsel ve teknik çalışmalar yaptırılır. Tuz Gölünde ruhsat vermeye uygun tuz üretim alanları belirlenene kadar intibaklar dışında ruhsat verilmez. Yapılan çalışmalar iki yıl sonunda değerlendirilerek uygun tuz üretim alanları ilan edilerek duyurulur.

            Bu alanlara yapılan müracaatlara Maden Kanununun 30 uncu maddesine göre ruhsat verilir.

 

            Geçici Madde 6- Tekel'in intibaklarını yaptırmadığı ve Maden Kanununun 30 uncu maddesine göre ihale edilecek kaya tuzu yataklarının ihaleye esas teşkil edecek sınırları şayet Tekel tarafından belirtilmemiş ise Genel Müdürlükçe belirlenir.

            Yapılan jeolojik etütler ile tuz varlığı bulunarak ortaya çıkarılmış tuz yatakları doğrudan aramalara konu edilmez. Bu sahalar yatağın jeolojik yapısı, rezervi ve işletme şartları dikkate alınarak en uygun büyüklükteki alanlar halinde ilan edilerek Maden Kanunun 30 uncu maddesine göre ihale edilir.
 

            Yürürlük

            Madde 11- Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

 

            Yürütme

            Madde 12- Bu Yönetmelik hükümlerini Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı yürütür.

 

İLGİLİ EK 25.12.2001 Salı TARİH VE 24621 SAYILI R.G. de BULUNMAKTADIR.