Resmi Gazete Tarihi: 01.11.2006 Çarşamba Sayı: 26333 (Asıl) 

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumundan:

BANKALARDA BAĞIMSIZ DENETİM GERÇEKLEŞTİRECEK KURULUŞLARIN YETKİLENDİRİLMESİ VE FAALİYETLERİ HAKKINDA YÖNETMELİK

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

Amaç

MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı, bankalarda bağımsız denetim yapacak bağımsız denetim kuruluşlarının yetkilendirilmesine, faaliyetlerine ve yetkilerinin kaldırılmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

Kapsam

MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik;

a) Bağımsız denetim yetkisi almış kuruluşlar ile bankalarda yapılacak bağımsız denetim faaliyetlerini,

b) Bankaların finansal raporlamaları çerçevesinde bağımsız denetimlerini

kapsar.

(2) Konsolide finansal tablo hazırlama yükümlülüğü bulunan ana ortaklık niteliğindeki bankaların konsolidasyon kapsamında bulunan ortaklıklarının hesap ve kayıt düzeni, ana ortaklık niteliğindeki bankaca hazırlanan konsolide finansal tabloların denetlenmesi ve görüş oluşturulması amacı ile sınırlı olmak üzere bu Yönetmelik hükümleri kapsamında denetlenir.

Dayanak

MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik, 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 15, 33, 36 ncı maddeleri ile 39 uncu maddesinin ikinci fıkrası ve 93 üncü maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

MADDE 4- (1) Bu Yönetmelikte yer alan;

a) Bağımsız denetçi: Yetkili denetim kuruluşu adına bağımsız denetim görevini icra eden ve 3568 sayılı Kanun uyarınca Yeminli Mali Müşavirlik veya Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ruhsatına sahip sorumlu ortak başdenetçi, başdenetçi, kıdemli denetçi, bağımsız denetçi, bağımsız denetçi yardımcısı ve aynı Kanuna göre yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir yanında staj yapan stajyer bağımsız denetçi yardımcısını,

b) Banka: Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan bankaları,

c) Bağımsız denetim ekibi: Yetkili denetim kuruluşu adına aynı bankada bağımsız denetim görevini icra eden sorumlu ortak başdenetçi ile sorumluluğu altında görev yapan bağımsız denetçileri,

ç) Bağımsız denetim raporu: Finansal tabloların yıllık ya da ara denetime tabi tutulması sonucunda hazırlanan bağımsız denetçi görüşünün yazılı olarak açıklandığı metni,

d) Denetçi: 29/6/1956 tarihli ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun 347 nci maddesi uyarınca teşkil olunan denetçiyi,

e) Diğer bağımsız denetçi: Bankayı denetleyen bağımsız denetçiler dışında bankanın bağlı ortaklık, iştirak ve/veya birlikte kontrol edilen ortaklıklarının bağımsız denetimiyle görevlendirilmiş bağımsız denetçiyi,

f) Finansal tablolar: Bankaların Muhasebe Uygulamalarına ve Belgelerin Saklanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte belirtilen finansal tabloları,

g) Hesap dönemi: Bir takvim yılını,

ğ) İç sistemler: Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelikte tanımlanan iç denetim, iç kontrol ve risk yönetim sistemlerini,

h) Kanun: 5411 sayılı Bankacılık Kanununu,

ı) Kurul: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunu,

i) Kurum: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunu,

j) Nitelikli pay; Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan nitelikli payı,

k) Önemlilik: Bağımsız denetimin kapsamı, türü, zamanlaması belirlenirken ve her bir hesap bakiyesi, defteri kebir kayıtları ve dipnotlar ile ilgili yanlışlıkların finansal tablolar üzerindeki etkisi değerlendirilirken dikkate alınmak üzere; bir bilginin, finansal tablolara dahil edilmemesi veya finansal tablolarda yanlış ifade edilmesinin, kullanıcıların finansal tablolardaki bilgilerden yararlanarak aldıkları ekonomik kararları etkileme düzeyinin yüksek olmasını,

l) TÜRMOB: Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliğini,

m) Uzman: Muhasebe ve bağımsız denetim dışındaki bir alanda bilgi, beceri, tecrübe ve ehliyete sahip kişi veya kuruluşu,

n) Yanlış beyan: Hata ya da suistimal nedeniyle finansal tablolarda verilen bilgilerin önemlilik arz edecek ölçüde yanlış olmasını,

o) Yetkili denetim kuruluşu: Kurulca bankalarda bağımsız denetim yapmakla yetkilendirilen bağımsız denetim kuruluşunu,

ö) Yönetim: Bankanın yönetim kurulu başkanı ve üyeleri, denetim komitesi üyeleri, genel müdürü ile finansal raporlamadan sorumlu genel müdür yardımcısı ve ilgili birim müdürleri veya bu unvanlara eş değer kişileri,

p) 3568 sayılı Kanun: 13/6/1989 tarihli Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanununu,

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Bağımsız Denetime İlişkin Genel Esaslar

Bağımsız denetim ve amacı

MADDE 5- (1) Bağımsız denetim, bankaların hesap ve kayıt düzeni ile finansal tablolarının doğruluğunun, güvenilirliğinin, bankacılık düzenlemelerine uygunluk derecesinin araştırılması ve sonuçlarının ilgili taraflara bildirilmesi amacıyla kanıt toplanması ve bu kanıtların değerlendirilmesi sonucunda görüş oluşturulması ve rapora bağlanması aşamalarından oluşan süreçtir. Bankaların düzenledikleri konsolide ve konsolide olmayan finansal tablolar bağımsız denetime tabi tutulur.

(2) Bağımsız denetim, bankalar ile konsolidasyon kapsamında bulunan ortaklıklarının defter, kayıt ve belgeleri üzerinden ve gerektiğinde işlem yapılan üçüncü kişilerle hesap mutabakatı da sağlanarak yürütülür. Bankaların hesap ve kayıt düzeniyle ilgili birimlerinin, muhasebe ve iç sistemlerinin etkinliği de bu kapsamda değerlendirilir.

(3) Bağımsız denetim uygulaması bu Yönetmelik hükümleri çerçevesinde aşağıda belirtilen şekillerde yapılır:

a) Yıllık denetim; tam kapsamlı olarak ve gerekli tüm denetim teknikleri kullanılarak hesap dönemi sonları itibarıyla bağımsız denetim yapılmasıdır.

b) Ara denetim; sınırlı denetim ilke ve kurallarına uygun şekilde yıllık denetimi gerçekleştiren yetkili denetim kuruluşu tarafından yıllık denetim planına uygun bir şekilde ara dönemler itibarıyla bağımsız denetim yapılmasıdır.

c) Özel amaçlı denetim; vergi mevzuatı hariç olmak üzere, Kurumca belirlenecek özellik arzeden veya Kanun uyarınca yürürlüğe konulan yönetmeliklerde öngörülen konulara münhasır olmak üzere bu Yönetmelikte belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde bağımsız denetim yapılmasıdır.

Bağımsız denetim faaliyetinin yürütülmesi

MADDE 6- (1) Bağımsız denetim faaliyetleri, bankanın bağımsız denetim sözleşmesi imzaladığı yetkili denetim kuruluşunun ilgili sorumlu ortak başdenetçisi başkanlığında, aynı yetkili denetim kuruluşunca istihdam edilen 3568 sayılı Kanuna göre denetim yetkisine sahip bağımsız denetçiler tarafından yürütülür.

Bağımsız denetçilerin yetkileri

MADDE 7- (1) Bağımsız denetçiler;

a) Denetlenen bankanın denetim konularıyla ilgili tüm defter, kayıt ve belgelerini gizli dahi olsa incelemek,

b) Denetim işlemini ilgilendiren tüm bilgileri banka yönetiminden, müfettişlerden ve diğer ilgililerden istemek,

c) Denetlenen banka tarafından talep edildiği takdirde, yönetim kurulu ve genel kurul toplantılarına katılarak, denetim faaliyetini ve sonuçlarını ilgilendiren konularda açıklamalarda bulunmak

hususlarında yetkilidir.

Makul güvence

MADDE 8- (1) Makul güvence, finansal tabloların bir bütün olarak nitelik ve nicelik bakımından önemlilik arzeden ölçüde yanlış beyan içermediğine dair bir sonuca ulaşılması için yeterli denetim kanıtı toplanmasıdır. Bu esas bağımsız denetimin her aşamasında dikkate alınır.

Denetim riski

MADDE 9- (1) Denetim riski, bağımsız denetçinin aşağıdaki risklere bağlı olarak doğru görüş vermemesi olasılığıdır:

a) Yapısal risk: Bankanın iç kontrol sisteminin olmaması veya çalışmaması halinde, beyan edilen hususların önemlilik arzedecek ölçüde yanlış olması riskini ifade eder.

b) Kontrol riski: Bankanın muhasebe ve iç kontrol sistemiyle ilgili olarak oluşturduğu politika ve uygulamaların, önemlilik arzedecek ölçüde yanlış beyanları önleyememesi, ortaya çıkaramaması ve bunların zamanında düzeltilememesi riskini ifade eder.

c) Tespit riski: Bankanın finansal tablolarında önemlilik arzeden ölçüdeki yanlış beyanı bağımsız denetçinin ortaya çıkaramama riskini ifade eder.

Hata ve suistimal

MADDE 10- (1) Hata; finansal tablolardaki, bir tutarın veya açıklamanın yanlış olması da dahil olmak üzere, değerleme, muhasebeleştirme, sınıflandırma, dipnot ve açıklama ya da sunum ile ilgili belirlenen kuralların sehven ya da yorum farklılığı nedeniyle doğru olmayan bir şekilde uygulanması, muhasebe verilerinde ve kayıtlarında kasıtlı olmayan yanlışlıklar yapılması veya bunlara benzer uygulamalarda bulunulmasıdır.

(2) Suistimal; banka yönetiminin, personelinin ya da üçüncü kişilerin birlikte ya da tek başlarına kendilerine veya başkalarına çıkar sağlamak amacıyla belge veya kayıtları kasten gerçek mahiyetlerine uygun olmayan şekilde düzenlemesi, içeriğini değiştirmesi veya tahrif etmesi, varlıklarını, yükümlülüklerini veya özkaynaklarını yanlış tasnif etmesi, kayıtlarda ve belgelerde yer alan işlemlerin sonuçlarını hesaplara yansıtmaması ve muhasebe politikalarını belirli bir amaca yönelik olarak kasten yanlış uygulaması veya bunlara benzer uygulamalarda bulunmasıdır.

Mesleki ilkeler

MADDE 11- (1) Yetkili denetim kuruluşları, ortakları, yönetim kurulu başkan ve üyeleri, yöneticileri ve istihdam ettikleri bağımsız denetçiler, 3568 sayılı Kanun ve TÜRMOB tarafından belirlenen ilkeler ile uluslararası denetim standartlarında benimsenen meslek ilkelerine uymakla yükümlüdürler. Bu yükümlülük, asgari olarak, yetkili denetim kuruluşlarının ve bağımsız denetçilerin faaliyetlerini yürütürken gösterecekleri mesleki özen ve titizlik ile birlikte bağımsızlıklarına, doğruluk ve tarafsızlıklarına, gizliliğe, mesleki şüpheciliğe, mesleki itibarın zedelenmemesine ve mesleki yeterliliğin kazanılmasına ve korunmasına dair tüm sorumlulukları kapsar. Yetkili denetim kuruluşlarının denetçileri de bu sorumlulukları yerine getirmekle yükümlüdür.

(2) Yetkili denetim kuruluşları, ortakları, yönetim kurulu başkan ve üyeleri, denetçileri ve yöneticileri ile istihdam ettikleri bağımsız denetçiler, iş elde etmek için dolaylı veya dolaysız reklam yapamaz, reklam sayılabilecek faaliyetlerde bulunamazlar ve iş öneremezler. Yetkili denetim kuruluşunu tanıtıcı bilgiler içeren broşürler hazırlanması, eleman aramaya yönelik ilanlar verilmesi, mesleki konularda bilimsel nitelikte yayın yapılması, seminer, konferans gibi toplantılar düzenlenmesi bu yasağa aykırılık oluşturmaz.

(3) İkinci fıkra kapsamındaki uygulamalar ile bankalar nezdinde yapılacak görüşmelerde, yetkili bir denetim kuruluşunun diğer bir ya da bir kaç yetkili denetim kuruluşuyla karşılaştırması yapılamaz.

Bağımsızlık ilkesi ve bağımsızlığı ortadan kaldıran haller

MADDE 12- (1) Bağımsızlık, yetkili denetim kuruluşlarının ortakları, yönetim kurulu başkan ve üyelerinin, denetçileri ile yöneticilerinin ve istihdam ettikleri bağımsız denetçilerin mesleki faaliyetlerini doğruluk, tarafsızlık ve mesleki şüphecilik ilkeleri çerçevesinde yürütmelerini sağlayacak davranışlar ve anlayışlar bütünüdür.

(2) Bağımsız denetçiler, çalışmaları sırasında ortaya çıkabilecek menfaat ilişkisinden uzak kalmak, dürüstlük ve tarafsızlıklarını etkileyebilecek hiçbir müdahaleye imkan vermemek, bağımsız denetim sonucunda ulaştıkları görüşlerini, kendilerinin ya da başkalarının doğrudan veya dolaylı menfaatlerini düşünmeksizin raporlarında açıklamak zorundadır.

(3) Yetkili denetim kuruluşları, ortakları, yönetim kurulu başkan ve üyeleri, denetçiler, yöneticiler ve istihdam ettikleri bağımsız denetçiler ile bu kuruluşların hukuki bağlantısı bulunan yurt içinde veya yurt dışında kurulu bağımsız denetim kuruluşları, denetlenen banka ile veya bankanın doğrudan ya da dolaylı olarak kontrol ettiği ortaklıklar ile ortaklık ya da piyasa koşullarına göre imtiyazlı bir şekilde kredi ilişkisine veya bağımsız denetimin etkin bir şekilde yapılmasını engelleyecek herhangi bir menfaat ilişkisine giremezler.

(4) Bağımsız denetçi, bankanın ve bankanın doğrudan ya da dolaylı olarak kontrol ettiği ortaklıkların yönetimi ile ilgili karar alma sürecine katılamaz, bunlar ile bağımsızlık ilkesini zedeleyecek mali, ticari veya herhangi bir ilişki içinde ise bağımsız denetim faaliyetinde görev alamaz.

(5) Yetkili denetim kuruluşları, aynı yetkili denetim kuruluşu ile hukuki bağlantısı olan Türkiye’de yerleşik diğer kuruluşlar ile bunların ortakları, yönetim kurulu başkan ve üyeleri, denetçileri, yöneticileri ve istihdam ettikleri bağımsız denetçileri denetledikleri bankaya veya bankanın doğrudan ya da dolaylı olarak kontrol ettiği ortaklıklara, bağımsız denetim faaliyetleri ve 3568 sayılı Kanun çerçevesinde finansal tabloların ve vergi beyannamelerinin vergi mevzuatı hükümlerine uygunluğu bakımından incelenmesi, uygunluğunun tasdik edilmesi veya yazılı görüş verilmesi faaliyetleri hariç, aşağıdaki hizmetleri veremez:

a) Finansal bilgi sisteminin tasarımının yapılması ve uygulanması,

b) Bilirkişi raporu hazırlanması,

c) Aktüeryal hizmetler verilmesi,

ç) Yönetim veya insan kaynakları yönetimi ile ilgili hizmet verilmesi,

d) Yatırım danışmanlığı hizmeti verilmesi.

(6) Geçmiş dönemlere ilişkin denetim ücretinin, geçerli bir nedene dayanmaksızın, banka tarafından ödenmemiş veya buna karşın alacak davası açılmamış olması ya da denetim ücretinin, denetim sonuçları ile ilgili şartlara bağlanmış olması veya denetim işleminin tamamlanmasından sonra belirlenmesi durumunda bağımsız denetim faaliyetinde bulunulamaz.

(7) Yetkili denetim kuruluşunun ortakları ile yönetim kurulu başkan ve üyeleri, denetçileri, yöneticileri veya iştirak ettiği ortaklıkları, yetkili denetim kuruluşu adına denetim yapan bağımsız denetçilerin yürüteceği denetim çalışmalarının bağımsızlığını ve tarafsızlığını zedeleyecek müdahalelerde bulunamaz.

(8) Bağımsız denetçiler, bağımsızlıklarını ya da yasal düzenlemelere uygunluğu tehlikeye düşürecek hususları ve bunları önleyici tedbirleri çalışma kağıtlarına aktarmak ve ilgili sorumlu ortak başdenetçiyi ve 13 üncü maddenin ikinci fıkrası uyarınca kalite güvencesi sisteminden sorumlu olmak üzere görevlendirilen sorumlu ortak başdenetçileri bilgilendirmekle yükümlüdür.

(9) Yetkili denetim kuruluşunun ilgili sorumlu ortak başdenetçisi, bankanın denetim komitesi ile bağımsızlığı zedeleyecek hususları, bunlara karşı alınacak tedbirleri ve sağlanan ilave hizmetleri müzakere eder ve sonuçları hakkında yazılı olarak yılda en az bir defa banka yönetim kuruluna sunulmak üzere banka denetim komitesine bilgi verir.

(10) Yetkili denetim kuruluşlarının ortakları, yönetim kurulu başkan ve üyeleri, denetçiler, yöneticiler ve istihdam ettikleri bağımsız denetçiler, görevlerinden ayrıldıkları tarihten itibaren asgari iki yıl geçmeden denetledikleri banka veya bankanın doğrudan ya da dolaylı olarak kontrol ettiği ortaklıkların yönetiminde görev alamaz veya beşinci fıkra kapsamındaki işlerle iştigal edemez.

(11) Yetkili denetim kuruluşu adına bağımsız denetim çalışmalarını yürüten bağımsız denetçiler, aynı bankanın bağımsız denetim çalışmalarında birbirini izleyen azami beş hesap dönemi için görev alabilir. Banka, bir yetkili denetim kuruluşu ile birbirini izleyen asgari üç azami sekiz hesap dönemi için bağımsız denetim sözleşmesi yapabilir. Azami sürenin sonunda farklı ortaklık ve bağımsız denetçi kadrosuna sahip olsa bile yurt içi veya yurt dışındaki aynı bağımsız denetim şirketi ile hukuki bağlantısı bulunan bir başka yetkili denetim kuruluşu ile imzalanan bağımsız denetim sözleşmesi aynı yetkili denetim kuruluşu ile yapılmış kabul edilir.

(12) Yetkili denetim kuruluşlarının ortakları, yönetim kurulu başkan ve üyeleri, denetçileri, yöneticileri ve istihdam ettikleri bağımsız denetçiler, üçüncü derece dahil kan ve ikinci derece dahil kayın hısımları ile eşlerinin, ortağı, yönetim kurulu başkanı, üyesi, denetçisi, genel müdürü, genel müdür yardımcısı veya başka unvanlarla istihdam edilseler dahi, yetki ve görevleri itibarıyla genel müdür yardımcısına denk veya daha üst konumlarda icraî nitelikte görev yapan yönetici oldukları bankalarda bu Yönetmelik kapsamında denetim faaliyetinde bulunamazlar.

(13) Yetkili denetim kuruluşunun ortakları, yönetim kurulu başkanı ve üyeleri, denetçileri, yöneticileri ve istihdam ettikleri bağımsız denetçiler bir bankada yönetim kurulu başkanı, üyesi, denetçi, genel müdür, genel müdür yardımcısı veya imza yetkisini haiz banka personeli olamaz.

(14) Yetkili denetim kuruluşunun veya ortaklarının, yönetim kurulu başkanı ve üyelerinin, denetçilerinin, yöneticilerinin ve istihdam ettikleri bağımsız denetçilerinin veya bunların üçüncü derece dahil kan ve ikinci derece dahil kayın hısımları ile eşlerinin,

a) Bankadan veya bankanın dahil olduğu risk grubundan, doğrudan veya dolaylı olarak menfaat sağladıklarının ya da menfaat sağlamalarına yol açacak bir teklif veya vaadde bulunulmasına karşın bu durumun yetkili denetim kuruluşunun yönetim kuruluna ve Kuruma yazılı olarak bildirilmediğinin ortaya çıkması,

b) Banka veya ortaklarıyla veya bankanın yönetim, denetim veya sermaye bakımından doğrudan veya dolaylı olarak bağlı bulunduğu veya kontrolü altında bulundurduğu gerçek veya tüzel kişiler ile doğrudan veya dolaylı ortaklık ya da piyasa koşullarına göre imtiyazlı bir şekilde kredi ya da borç-alacak ilişkisine girmiş olduklarının belirlenmesi,

c) Beşinci, altıncı, yedinci, sekizinci ve onbirinci fıkralara aykırı hareket etmeleri,

halinde bağımsızlıklarının ortadan kalktığı kabul edilir.

Kalite güvencesi sistemi

MADDE 13- (1) Yetkili denetim kuruluşu, bağımsız denetçilerinin mesleki ilkelere, ilgili düzenlemelere, kendisi tarafından belirlenen kalite güvencesi ilke ve uygulamalarına uygunluğunu ve hazırlanan bağımsız denetim raporlarının gerçek durumu yansıttığını teyit edecek bir kalite güvencesi sistemi kurmakla yükümlüdür.

(2) Yetkili denetim kuruluşunun yönetim kurulunca seçilecek iki sorumlu ortak başdenetçi, kalite güvencesi sisteminin sağlıklı biçimde işlemesi ve bu sistemin etkinliğinin sürekli olarak izlenmesini sağlamak üzere görevlendirilir. Kalite güvencesine ilişkin standartların yazılı hale getirilmesi, bağımsız denetçilerin söz konusu standartlara erişiminin sağlanması, kalite güvencesine ilişkin ulusal ve uluslararası gelişmelerin takip edilmesi, olabilecek değişiklikler doğrultusunda standartların güncellenmesi ve bağımsız denetçilere duyurulması, denetim sırasında mesleki ilkelere ya da yasal düzenlemelere uygunluğu zedeleyebilecek olağan ve olağanüstü durumlar için önlemler oluşturulması bu ortakların sorumluluğundadır.

(3) Kalite güvencesi sisteminin oluşturulmasından ve işleyişinden de sorumlu olmak üzere görevlendirilen sorumlu ortak başdenetçilerce, kalite güvence sisteminin gözden geçirilmesini sağlamak üzere, bankalarda asgari üç yıllık bağımsız denetim tecrübesine sahip ve bağımsız denetçi unvanını haiz bulunan üç kişilik bir komite oluşturulur. Bu kapsamdaki sorumlu ortak başdenetçiler ve komite üyeleri bağımsız denetim sürecinde yer aldıkları bankalar ile ilgili kalite güvencesi değerlendirmesine katılamazlar.

(4) Kalite güvencesine ilişkin politikalar belirlenirken aşağıdaki uygulamalar dikkate alınır:

a) Bağımsız denetim görevindeki tüm personel mesleki sorumluluklarını yerine getirirken bağımsız, dürüst ve tarafsız olmalı, gizlilik ve profesyonel davranış ilkelerine uygun davranmalı, mesleki yeterlilik, güvenilirlik, özen ve titizliğe sahip olmalıdır.

b) Herhangi bir bağımsız denetim raporuna ilişkin olarak hazırlanmış çalışma kağıtları ile denetim sonucunu etkileyen bilgileri içeren evrak, yetkili denetim kuruluşu tarafından en az beş yıl süre ile saklanmalıdır.

c) İstihdam edilecek bağımsız denetçiler mesleki sorumluluklarını yerine getirebilecek niteliklere ve yeterli mesleki bilgi ve eğitime sahip olmalı, 3568 sayılı Kanuna göre belirlenen sürekli mesleki eğitim de dahil olmak üzere düzenli ve sürekli olarak hizmet içi eğitime tabi tutulmalıdır.

ç) Bağımsız denetim ekibindeki bağımsız denetçiler, denetim sona erdiğinde sorumlu ortak başdenetçi tarafından görev raporu düzenlenmesi suretiyle değerlendirilmelidir.

d) Meslek ilkelerine ya da yasal düzenlemelere uygunluğu tehlikeye düşürebilecek bir durumun varlığı halinde, 12 nci maddenin sekizinci fıkrası uyarınca gerekli bildirimler yapılmalıdır.

(5) Kalite güvencesi sisteminin gözden geçirilmesinin kapsamı, bazı denetim dosyalarının seçilerek test edilmesini ve uygun denetim standartları ve bağımsızlık ilkelerine uyumun, tahsis edilen kaynakların nitelik ve niceliği ile ödenen denetim ücretinin karşılaştırılmasını içerir. Bu kapsamdaki politika ve uygulamalara ilişkin yetkili denetim kuruluşunun internet sayfasında bilgi verilir.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Bağımsız Denetim Kuruluşlarının Yetkilendirilmesine, Ortaklarına ve Bağımsız Denetçilerine İlişkin Esaslar

Yetkilendirilecek kuruluşlarda aranan şartlar

MADDE 14- (1) Yetkilendirilecek kuruluşların;

a) Anonim şirket şeklinde kurulmuş ve hisse senetlerinin tamamının nama yazılı olması,

b) Ticaret unvanlarında Yeminli Mali Müşavir veya Serbest Muhasebeci Mali Müşavir ibarelerinin bulunması,

c) Esas sözleşmelerinin ilgili mevzuata ve 3568 sayılı Kanun ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılan mevzuata aykırı hükümler taşımaması,

ç) 3568 sayılı Kanuna göre kurulmuş bulunan ilgili meslek odasına kayıtlı olduğunu belgeleyen oda faaliyet belgesi ve TÜRMOB’dan denetim şirketi tescil belgesi alınmış olması,

d) Bu Yönetmelik kapsamında bağımsız denetimi gerçekleştirebilecek ölçüde yönetim yapısına, yeterli sayı ve nitelikte bağımsız denetçiye, gerekli teknik donanıma, belge ve kayıt düzenine sahip olması ve kalite güvence sistemine ilişkin yapının ve yazılı politikaların oluşturulması,

e) Verdikleri hizmetlerden doğabilecek zararları karşılamak amacıyla mesleki sorumluluk sigortası yaptıracaklarını taahhüt etmeleri,

f) Yurt içinde veya yurt dışında bağımsız denetim yapma yetkilerinin iptal edilmemiş olması,

g) Esas sermayesinin asgari yüzde ellibirinin sorumlu ortak başdenetçilere ait olması,

şarttır.

Yetkilendirilecek kuruluş ortaklarında, yönetim kurulu başkanı ve üyeleri, denetçileri, yöneticileri ve bağımsız denetçilerinde aranacak şartlar

MADDE 15- (1) Yetkilendirilecek denetim kuruluşlarının ortaklarının, yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile denetçilerinin, tam zamanlı görev yapmaları zorunlu olan yöneticileri ve istihdam ettikleri bağımsız denetçilerinin;

a) 3568 sayılı Kanun hükümleri uyarınca denetim yetkisi almış, ilgili meslek odasına kayıtlı serbest muhasebeci mali müşavir veya yeminli mali müşavir unvanını haiz ya da 3568 sayılı Kanunun 8 inci maddesinde belirtilen mütekabiliyet esaslarına ve diğer hükümlere uygun olarak yabancı ülkelerde bağımsız denetim yapma yetkisi sağlayan belge sahibi olmaları,

b) Başka bir bağımsız denetim kuruluşunda ya da bağımsız denetim hizmeti verilen bankaya değerleme veya derecelendirme hizmeti veren kuruluşlarda ortaklığının bulunmaması, yönetim kurulu başkanı, üyesi, denetçi ya da yönetici olmaması veya bağımsız denetçi ya da değerleme veya derecelendirme unvanı altında çalışmaması,

c) Kanunun 8 inci maddesinin (a), (b), (c) ve (d) bentlerinde belirtilen nitelikleri haiz olmaları,

ç) Yurt içinde veya yurt dışında bağımsız denetim yapma yetkisi iptal edilmiş olan bağımsız denetim, değerleme veya derecelendirme kuruluşlarında ortak olmaması veya yetki iptaline neden olan faaliyetlerde sorumluluklarının tespit edilmemiş olması,

d) Mesleki faaliyetleri dışında ticari bir faaliyetinin bulunmaması,

e) Hakkında diğer yetkili kurumlar tarafından yapılan bir disiplin kovuşturması sonucunda bağımsız denetim yapmalarını engelleyecek nitelikte ceza almamış olması,

f) Yurt dışında bağımsız denetim, derecelendirme ya da değerleme yapma yetkisi iptal edilmiş bir kuruluşta nitelikli paya sahip olmaması,

g) Bağımsızlıklarını ortadan kaldıran ilişkilerinin ortaya çıkması halinde bağımsız denetimden çekileceklerini taahhüt etmeleri

şarttır.

(2) Tüzel kişi ortaklarının ortaklık yapısının şeffaf ve açık olması ve Kanunun 8 inci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri kapsamında bulunmaması, bunların gerçek kişi ortaklarının (b), (c), (ç), (e) ve (f) bentlerinde belirtilen nitelikleri haiz olması şarttır.

Yetki başvurusu sırasında gerekli olan bilgi ve belgeler

MADDE 16- (1) Bu Yönetmelik kapsamında yetkilendirilmek isteyen bağımsız denetim kuruluşları, aşağıdaki bilgi ve belgelerin eklendiği bir yazı ile Kuruma başvururlar:

a) Bağımsız denetim kuruluşunun esas sözleşmesi ve varsa esas sözleşme değişikliklerinin yer aldığı ticaret sicili gazetelerinin noter tasdikli örnekleri,

b) İlgili meslek odasından alınacak faaliyet belgesinin ve TÜRMOB’dan alınmış denetim şirketi tescil belgesinin bir örneği,

c) Bağımsız denetim kuruluşunun merkezinin varsa şube ve/veya şubelerinin adresleri,

ç) Bağımsız denetim kuruluşunun başvuru tarihindeki bilançosu,

d) Yurt dışında bir bağımsız denetim şirketi ile hukuki bağlantının bulunması durumunda, ilgili yurt dışı şirket ile yapılan sözleşmelerin yurt dışında kurulu şirket yetkililerince tasdik edilmiş kopyası,

e) Ortakların, yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile denetçileri, yöneticileri ile bağımsız denetçilerin;

1) Mesleki tecrübelerini ve denetimle ilgili aldıkları eğitimlerini içeren ek-1’de yer alan örneğe uygun olarak düzenlenecek ayrıntılı özgeçmişleri, lisans ve varsa lisansüstü diplomaları ve nüfus cüzdanı veya pasaportlarının noter onaylı örnekleri, mesleki ruhsat örneği, katılınan eğitim programlarına ilişkin bilgiler, ikametgah belgeleri, imza sirküleri,

2) 3568 sayılı Kanun hükümleri uyarınca yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir unvanını aldığını ve ilgili meslek odasına kayıtlı olduğunu gösterir belgeler,

3) Müflis olmadıklarına ilişkin ikametgahlarının bulunduğu ildeki Asliye Ticaret Mahkemelerinden, konkordato ilan etmiş olmadıklarına ilişkin İcra Mahkemelerinden ek-2’de yer alan örneğe uygun olarak düzenlenecek dilekçe ile talep edilecek belgeler ile ek-3’de yer alan örneğe uygun dolduracakları 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre müflis veya konkordato ilân etmiş olmadıklarına ilişkin yazılı beyanları,

4) Kanunun 71 inci maddesi uygulanan bankalarda veya Kanunun yürürlüğe girmesinden önce Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna devredilmiş bankalarda ya da tasfiyeye tâbi tutulan bankerler ile iradî tasfiye haricinde tasfiyeye tâbi tutulan finansal kuruluşlarda, faaliyet izni kaldırılan kalkınma ve yatırım bankalarında, ortaklarının temettü hariç ortaklık hakları ile yönetim ve denetimi Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna intikal eden veya bankacılık yapma ve mevduat ve katılım fonu kabul etme izin ve yetkileri kaldırılan kredi kuruluşlarında, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna intikalinden veya bankacılık yapma ve mevduat ve katılım fonu kabul etme izin ve yetkileri kaldırılmadan önce nitelikli paya sahip olunmadığına veya kontrolün elinde bulundurulmadığına ilişkin ek-4’te yer alan örneğe uygun olarak düzenlenecek yazılı beyanları ve ek-5’te yer alan örneğe uygun olarak düzenlenecek dilekçe ile Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonundan temin edecekleri belgeler,

5) Arşiv kaydını da içeren, son altı ay içinde alınmış adli sicil belgeleri,

6) Başka bir bağımsız denetim kuruluşunda ya da değerleme veya derecelendirme hizmeti veren bir kuruluşta ortaklığının bulunmadığına, yönetim kurulu başkanı veya üyesi, yöneticisi ile denetçisi ya da bağımsız denetim, değerleme ve derecelendirme faaliyeti ile iştigal eden personel olarak görev yapmadıklarına ve yurt içinde veya yurt dışında bağımsız denetim ya da değerleme veya derecelendirme yapma yetkisi iptal edilmiş olan bir kuruluşta ortak, yönetim kurulu başkanı veya üyesi, yönetici ile denetçi ya da değerleme ve derecelendirme faaliyeti ile iştigal eden personel olarak görev yapmadıklarına veya yetki iptaline neden olan faaliyetlerde sorumluluklarının tespit edilmediğine ve bu kuruluşlarda nitelikli paya sahip olunmadığına dair ek-6’da yer alan örneğe uygun olarak düzenlenecek yazılı beyanları,

7) Mesleki faaliyetler dışında ticari faaliyette bulunmadıklarına dair ek-7’de yer alan örneğe uygun olarak düzenlenecek yazılı beyanları,

8) Yöneticilerin ve bağımsız denetçilerin bağımsız denetim kuruluşunda tam zamanlı görev yaptıklarına veya yapacaklarına dair Kuruma verilmek üzere ek-8’de yer alan örneğe uygun olarak düzenlenecek yazılı beyanları,

9) 12 nci maddede belirtilen bağımsızlığı ortadan kaldıran hallerin ortaya çıkması durumunda bağımsız denetimden çekileceklerine dair ek-9’da yer alan örneğe uygun olarak düzenlenecek yazılı taahhütleri,

10) Daha önce yapılan ya da yapılacak bir disiplin kovuşturması sonucunda bağımsız denetimin yapılmasına engel teşkil edecek bir ceza alınmadığının ilgili kurumdan talep edilecek belge ile tevsik edilmesi kaydıyla, haklarında diğer yetkili kurumlar tarafından bir disiplin kovuşturması yapılıp yapılmadığına, böyle bir kovuşturma başlatıldığında en geç yedi gün içinde Kurumun bilgilendirileceğine, kovuşturma sonucunda bağımsız denetimin yapılmasına engel teşkil edecek bir ceza alınması halinde bulunulan görevden en geç onbeş gün içerisinde istifa edileceğine ilişkin, ek-10’da yer alan örneğe uygun olarak düzenlenecek yazılı beyanları,

f) Ortakların tüzel kişi olması durumunda;

1) Müflis olmadıklarına, uzlaşma suretiyle yeniden yapılandırma başvurularının tasdik edilmediğine, haklarında iflasın ertelenmesi kararı verilmediğine ilişkin merkezlerinin bulunduğu ildeki Asliye Ticaret Mahkemelerinden, konkordato ilan etmiş olmadıklarına ilişkin İcra Mahkemelerinden alınacak belgeler,

2) Gerçek kişi ortaklarının 15 inci maddenin ikinci fıkrasında belirtilen şartları haiz olduklarını gösteren belgeler,

g) 14 üncü maddenin birinci fıkrasının (e) bendinde yer alan hususlara uygun kalite güvence sistemi oluşturulduğunu ya da oluşturulacağını teyit eden belgeler ile bu kapsamda görevlendirilecek sorumlu ortak başdenetçilerin adı, soyadı ve mesleki tecrübelerine ilişkin bilgiler

eklenir.

(2) Birinci fıkranın (e) bendinde belirtilen belgelerin hali hazırda faaliyet gösteren yetkili denetim kuruluşlarında pay edinecek yeni ortaklar ya da görev alacak yeni yönetim kurulu başkan ve üyeleri, denetçiler, yöneticiler ve bağımsız denetçiler tarafından da Kuruma tevsik edilmesi zorunludur. Birinci fıkranın (e) bendinin (2) numaralı alt bendi hükmü bağımsız denetçi yardımcıları ve stajyer bağımsız denetçiler hariç olmak üzere uygulanır.

(3) Kurum, başvuruların değerlendirilmesi sırasında ek bilgi ve belge isteyebilir. Kurumca eksikliği tespit edilen veya ek olarak istenen bilgi ve belgeler, yetki başvurusunda bulunan bağımsız denetim kuruluşuna yazılı olarak bildirilir. Ek bilgi ve belge istendiğine ilişkin yazının tebliğini takip eden otuz gün içerisinde istenen bilgi ve belgeler Kuruma gönderilir. İstenilen bilgi ve belgelerin bu süre içerisinde gönderilmemesi halinde yetki başvurusundan feragat edildiği kabul edilir.

(4) Yabancı uyruklu gerçek ve tüzel kişilerden istenilen belgelerin bu kişilerin yerleşik olduğu ülkede kayıtların tutulduğu bir merci ya da sistem olmaması nedeniyle temin edilememesi durumunda, bu durumun ilgili ülkenin yetkili mercilerinden alınacak bir belge ile Kuruma tevsik edilmesi zorunludur.

(5) Bu Yönetmelikte yer alan başvurularla ilgili olarak yurt dışından temin edilecek belgelerin ilgili ülkenin yetkili makamlarınca ve Türkiye’nin o ülkedeki konsolosluğunca veya Lahey Devletler Özel Hukuku Konferansı çerçevesinde hazırlanan Yabancı Resmi Belgelerin Tasdiki Mecburiyetinin Kaldırılması Sözleşmesi hükümlerine göre onaylanmış olması ve başvuruya belgelerin noter onaylı tercümelerinin de eklenmesi şarttır.

Meslek mensuplarının unvanları

MADDE 17- (1) Yetkili denetim kuruluşunda çalışan ve 3568 sayılı Kanuna göre denetim yetkisine haiz bulunan yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir unvanına sahip bağımsız denetçilerin alabilecekleri unvanlar kıdem sırasına göre; sorumlu ortak başdenetçi, başdenetçi, kıdemli bağımsız denetçi, bağımsız denetçi, bağımsız denetçi yardımcısı ve stajyer bağımsız denetçi yardımcısıdır.

(2) Sorumlu ortak başdenetçi, yetkili denetim kuruluşunda en az yüzde beş oranında pay sahibi olup, başdenetçi unvanını haiz ve denetim çalışmasını yetkili denetim kuruluşu adına kendi kişisel sorumluluğu ile yürüten ve yetkili denetim kuruluşu adına bağımsız denetim raporlarını imzalamaya yetkili kişidir.

(3) Başdenetçi unvanının kazanılması için fiilen en az on yıl, kıdemli bağımsız denetçi unvanının kazanılması için fiilen en az altı yıl, bağımsız denetçi unvanının kazanılması için fiilen en az üç yıl mesleki deneyim şarttır. Bağımsız denetçi yardımcılığında geçen süre bu hesaplamalarda dikkate alınır. 3568 sayılı Kanunun 6 ncı maddesinin (a), (b) ve (c) bentlerinde belirtilen hizmetlerde geçen süre veya stajyer bağımsız denetçi yardımcılığında geçen iki yıllık süre bağımsız denetçi yardımcılığında geçen süre olarak dikkate alınır. 3568 sayılı Kanuna göre mesleki ruhsata sahip olmasına rağmen bilgi, deneyim ve yetenekleri bir üst kıdemin gerektirdiği nitelikte olmayanlar sürelerini doldursalar dahi yetkili denetim kuruluşu tarafından bir üst unvana terfi ettirilemez.

(4) Bağımsız denetçiler bu maddede belirtilen unvanların yanında 3568 sayılı Kanuna göre aldıkları ve yetkili denetim kuruluşunun temsili ile ilgili olarak sahip oldukları unvanları da rumuz olarak belirtmek zorundadırlar.

(5) Kurul başkan ve üyeliği ile Kurum bankacılık uzmanlığı ve yardımcılığında ve bankalar yeminli murakıplığı ve yardımcılığında geçen süreler üçüncü fıkrada belirtilen sürelerin hesaplamasında dikkate alınır.

Bağımsız denetim yapma yetkisinin verilmesi

MADDE 18- (1) Ortakları, yönetim kurulu başkanı, üyeleri, denetçileri, yöneticileri ve bağımsız denetçileri ile birlikte 14 ve 15 inci maddelerde sayılan koşulları taşıyan ve 16 ncı maddede belirtilen belgelerle yazılı başvuruda bulunan bağımsız denetim kuruluşlarına, Kurulca faaliyet konularını yürütebilecek yeterliliğe sahip olduklarının kanaatine varılması halinde bankalarda bağımsız denetim yapma yetkisi verilir.

(2) Kurum, bu Yönetmelikte yer alan hükümler göz önünde bulundurularak yapılacak değerlendirmelere ilave olarak denetim yapma yetkisi almak için başvuran bağımsız denetim kuruluşu nezdinde, mesleki yeterlilik ve teknik donanımın yeterliliğinin tespitine yönelik yerinde inceleme yapmaya da yetkilidir.

(3) Kurulca yetkilendirilen bağımsız denetim kuruluşları Kurumun internet sayfasında kamuoyuna duyurulur.

Bağımsız denetim yapma yetkisinin iptali

MADDE 19- (1) Aşağıdaki hallerde yetkili denetim kuruluşunun bankalarda bağımsız denetim yapma izni Kurul tarafından, sürekli olarak kaldırılır:

a) 14 üncü maddede belirtilen kuruluş şartlarının kaybedilmesi,

b) 26 ncı maddenin üçüncü fıkrasına uygun hareket edilmeksizin bağımsız denetim faaliyetinin gerçekleştirilmesi,

c) Birden fazla olmak üzere Kanunun 36 ncı maddesi uyarınca ve 26 ncı maddenin onbirinci ve onikinci fıkralarında belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde yaptırılması zorunlu olan mesleki sorumluluk sigortasının yaptırılmaması,

ç) Olumlu, şartlı ya da olumsuz görüş verilen finansal tabloların güvenilirliğini önemlilik arzeden ölçüde etkileyecek hususların ortaya çıkması halinde, yetkili denetim kuruluşunun bu hususta kusurlu olmadığını kanıtlayamaması,

d) Üçüncü fıkra kapsamında yetkinin birden fazla geçici olarak kaldırılması,

e) Kesintisiz olarak beş hesap dönemi Kurumun denetim ve gözetimine tabi tutulan kuruluşlarda bağımsız denetim faaliyetinde bulunulmaması,

f) Bu Yönetmelik kapsamında devam eden bağımsız denetim sözleşmesinin bulunmaması ya da 24 üncü maddede belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde bağımsız denetim sözleşmesinin feshedilmiş olması koşuluyla yetkili denetim kuruluşu tarafından yetki iptalinin talep edilmesi.

(2) Yetki iptalinin sürekli olarak kaldırılmasından önce yetkili denetim kuruluşunun savunması alınır. Savunma istendiğine ilişkin yazının tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde savunma verilmemesi halinde savunma hakkından feragat edildiği kabul edilir.

(3) Kurul, yetkili denetim kuruluşunun ortaklarının, yönetim kurulu başkan ve üyelerinin, denetçilerinin, yöneticilerinin ya da bağımsız denetçilerinin 15 inci maddede belirlenen şartları kaybetmeleri nedeniyle gerekli değişikliklerin yapılmaması, bağımsız denetçiler tarafından kullanılan unvanların 17 nci maddede belirtilen hükümlere uygun olmaması, Kuruma bildirilenler dışında sorumlu ortak başdenetçi görevlendirilmesi ya da bu Yönetmelikte belirtilen diğer usul ve esaslara uyulmaması nedeniyle Kurumca uyarı konusu yapılan hususların tekrar edilmesi ya da bir hesap dönemi içinde birden fazla yerine getirilmemesi halinde yetkili denetim kuruluşunun bu Yönetmelik kapsamındaki yetkisini altı aydan fazla olmamak üzere geçici olarak kaldırır.

(4) Kurul, birinci fıkranın (ç) bendinde belirtilen hususlarda sorumluluğu tespit edilen ya da 27 nci maddede belirtilen yükümlülüklere uymayan yetkili denetim kuruluşunun ortaklarının, yönetim kurulu başkanı ve üyelerinin, denetçilerinin, yöneticilerinin veya bağımsız denetçilerinin bir başka yetkili denetim kuruluşunda çalışmasını yasaklar.

(5) Sürekli veya geçici yetki iptali ve dördüncü fıkra kapsamındaki yasaklılık hali, gerekçesi ile birlikte Kurum tarafından ilgili meslek odasına, mesleki ahlak ve disiplin yönünden incelenmek üzere bildirilir. Yetki iptaline ilişkin karar Kurumun internet sayfasında ilan edilir. İlan tarihinden itibaren bankanın yetkili denetim kuruluşuna karşı olan mali ve bu Yönetmelik kapsamındaki yükümlülükleri sona erer.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Bağımsız Denetim Sözleşmesi

Sözleşme öncesi inceleme

MADDE 20- (1) Yetkili denetim kuruluşu, banka ile bağımsız denetim sözleşmesi yapmadan önce bağımsız denetimin kapsam ve planlamasını belirlemek amacıyla gerekli ön araştırmayı yapmak zorundadır.

(2) Yetkili denetim kuruluşu, bankanın faaliyetleri hakkında bilgi edinmelidir. Bankanın faaliyetleri hakkında bilgi edinme süreci en az bankanın kurumsal yönetim yapısı, mevcut ekonomik ve düzenleyici uygulamalar, bankanın faaliyetlerinin yoğunlaştığı sektörlerdeki piyasa koşullarının kavranması unsurlarını içerir.

(3) Yetkili denetim kuruluşu, ön araştırma sırasında, denetim sürecini olumlu ya da olumsuz etkileyebilecek hususların varlığını tespit ederse, bunlar ile sınırlı olmak üzere, önceki dönemlerde bağımsız denetim faaliyetinde bulunmuş olan yetkili denetim kuruluşlarından, bankanın iznini almak koşuluyla, bilgi talep edebilir. Önceki yetkili denetim kuruluşu, bu kapsamda kendisinden talep edilen bilgileri vermek zorundadır.

Bağımsız denetim sözleşmesinin unsurları

MADDE 21- (1) Bağımsız denetim, yetkili denetim kuruluşu ile banka arasında yapılacak yazılı sözleşme çerçevesinde yürütülür. Bağımsız denetim sözleşmesi, yapılacak denetimin kapsam ve içeriği üzerinde taraflar arasında tam bir mutabakat sağlandığının göstergesidir.

(2) Bağımsız denetim sözleşmesi;

a) Bankacılık düzenlemeleri, Kurumca yapılan resmi duyurular, Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu ve uluslararası muhasebe standardı düzenleyicilerinin düzenleme ve duyuruları ile finansal piyasalarda yaygın olarak kullanılan esaslar,

b) Bağımsız denetim raporunun ve istenilmesi halinde özel amaçlı denetim raporunun şekli, içeriği ile bu raporların hazırlanma nedenleri,

dikkate alınarak hazırlanır.

(3) Bağımsız denetim sözleşmelerinde asgari olarak;

a) Bağımsız denetimin amacı, kapsamı, dönemi ve varsa özel nedenleri,

b) Tarafların yükümlülükleri,

c) Bağımsız denetim ekibinde yer alacak sorumlu ortak başdenetçi ve asgari kıdemli denetçi unvanını haiz bağımsız denetçilerin unvanları, ad ve soyadları,

ç) Bağımsız denetçinin uymakla yükümlü bulunduğu denetim standartları ve düzenlemeler,

d) Yetkili denetim kuruluşu tarafından sözleşme kapsamında verilecek hizmetler,

e) Bağımsız denetimin örnekleme yöntemiyle yapılan testlere dayanması ve yapısal riske bağlı denetim riskinin oluşması halinde örneklem grubunun değiştirilmesi, denetim ekibinde yer alan bağımsız denetçi sayısının artırılması gibi öngörülebilecek tedbirler,

f) Bağımsız denetimle ilgili olarak istenen her türlü kayıt, belge ve diğer bilgilere sınırsız erişim imkanı sağlanacağı,

g) Bağımsız denetim ekibinde yer alan bağımsız denetçiler için öngörülen çalışma süreleri ve her biri için uygun görülen ücret tutarının ayrıntılı dökümü ve toplam denetim ücreti,

ğ) Mesleki sorumluluk sigortası yaptırılacağı,

h) Bağımsız denetimin başlama ve bitiş tarihleri,

ı) Bağımsız denetim raporunun teslim edileceği tarih,

i) 22 nci maddenin ikinci fıkrası kapsamında bağımsız denetim sözleşmesinin imzalanmasından itibaren en geç yedi gün içerisinde yetkili denetim kuruluşunca mesleki sorumluluk sigortası yaptırılacağına ilişkin taahhüt,

j) Bankalarca Yıllık Faaliyet Raporunun Hazırlanmasına ve Yayımlanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik uyarınca yıllık faaliyet raporuna ilişkin olarak özel amaçlı denetimin de yapılacağı

ile ilgili hükümler bulunmalıdır.

(4) Bağımsız denetim ücretinin artması ihtimalinin olduğu ve bu ihtimalin bankaya bildirilmediği durumlarda, yetkili denetim kuruluşu mevcut veya gelecek dönemde verilecek olan hizmetler için ücret belirleyemez ve tahmini ücrete dayanan bir bağımsız denetim sözleşmesi yapamaz. Bağımsız denetim sözleşmesinde belirtilen denetim ücretlerinin; yeterli denetim kalitesini sağlayacak düzeyde olması, bağımsız denetim sözleşmesinin kapsamı dışında sağlanan hizmetler ile ilişkilendirilmemesi veya bunlara bağlı olmaması ve herhangi bir belirsizliğe dayanmaması gerekir.

Bağımsız denetim sözleşmesinin yürürlüğü

MADDE 22- (1) Banka yönetim kurulunun değerlendirmesine sunulacak yetkili denetim kuruluşu ya da kuruluşlarının seçimi, bağımsız denetim sözleşmelerinin hazırlanarak bağımsız denetim sürecinin başlatılması ve bağımsız denetim kuruluşunun her aşamadaki çalışmalarının gözetimi banka denetim komitesince gerçekleştirilir.

(2) Banka yönetim kurulu, sürekli denetimlerde 12 nci maddenin onbirinci fıkrasında belirlenen azami süreyi geçmeyecek bir süre ile bağımsız denetim faaliyetini yürütecek yetkili denetim kuruluşunu belirler ve genel kurulun onayına sunar. Banka genel kurulu tarafından kabul edilen süre için sözleşme yapılması uygun görülen yetkili denetim kuruluşu ile bağımsız denetim sözleşmesi, genel kurul toplantısını takip eden onbeş gün içerisinde imzalanır.

(3) 19 uncu maddenin üçüncü ve dördüncü fıkraları ile 23 üncü maddenin ikinci fıkrasında ve 24 üncü maddede belirtilen hallerde bağımsız denetim faaliyetinin kesintiye uğraması halinde, banka yönetim kurulu durumun öğrenildiği tarihten itibaren onbeş gün içerisinde birinci fıkra kapsamında belirleyeceği bir başka yetkili denetim kuruluşu ile bağımsız denetim sözleşmesi yapılmasını genel kurulun onayına sunar.

(4) Yetkili denetim kuruluşlarının bağımsız denetim sözleşmesi imzaladıkları bankalar Kurumun internet sayfasında duyurulur.

(5) 12 nci maddenin onbirinci fıkrasında belirlenen süre içinde veya sonunda aynı yetkili denetim kuruluşu ile tekrar denetim sözleşmesi imzalanabilmesi için en az iki hesap döneminin geçmesi zorunludur.

(6) Bankanın bağımsız denetimini gerçekleştirecek yetkili denetim kuruluşunun herhangi bir nedenle belirlenememesi halinde, bu durum gerekçeleri ile birlikte Kuruma bildirilir. Kurumca gerekçelerin uygun görülmesi halinde, banka yönetim kurulundan, 12 nci maddenin onbirinci fıkrasında belirlenen azami sürenin aşılmasının söz konusu olmadığı durumlarda bankanın bir önceki hesap döneminde bağımsız denetimini gerçekleştiren yetkili denetim kuruluşu ile aksi durumda ise, kura ile belirlenecek yetkili denetim kuruluşlarından biri ile sözleşme yapılması hususunun genel kurulun onayına sunulması talep edilir.

(7) İkinci ve üçüncü fıkralarda belirtilen banka genel kurullarına ait yetkiler, bankaların genel kurullarınca kabul edilmesi halinde yönetim kurullarınca kullanılır. Ancak, bu hallerde, ilk olağan genel kurul toplantısında banka yönetim kurulu tarafından genel kurula bilgi verilmesi zorunludur.

Bağımsız denetim sözleşmesindeki değişiklikler

MADDE 23- (1) Bağımsız denetim sözleşmesinin şartlarında değişiklik yapılması istenildiğinde, yetkili denetim kuruluşu ile bankanın yeni şartlar üzerinde mutabakat sağlaması gerekir.

(2) Yetkili denetim kuruluşu, bağımsız denetim sözleşmesinde değişiklik yapılması için geçerli bir gerekçenin olmadığı durumlarda sözleşme değişikliğini kabul etmez. Banka yönetimi tarafından, bağımsız denetime mevcut bağımsız denetim sözleşmesi hükümlerine göre devam edilmemesi kararının alınması halinde yetkili denetim kuruluşu tarafından bağımsız denetimden çekilme kararı alınabilir ve bu durum gerekçesi ile birlikte yedi gün içinde banka yönetim kuruluna bildirilmek üzere banka denetim komitesine ve Kuruma bilgi verilir.

Bağımsız denetim sözleşmesinin sona erdirilmesi

MADDE 24- (1) Yetkili denetim kuruluşunun bağımsız denetimden çekilmesi veya bankanın bağımsız denetim sözleşmesini feshetmesi bağımsız denetim sözleşmesinin sona erdirilmesi olarak kabul edilir.

(2) Yetkili denetim kuruluşu, bağımsız denetim faaliyetlerinin sözleşme hükümlerine aykırı olarak sınırlandırılması, bankanın finansal tablolarına ilişkin önemlilik arzeden bilgi ve belgelerin sağlanamaması, suistimalden veya suistimal şüphesinden kaynaklanan önemlilik arzeden ölçüde yanlış bir beyanın olması veya benzeri durumların gerçekleşmesi sözkonusu ise gerekçesi ile ve kanıtlarını da sunmak koşuluyla yapacağı başvurunun Kurumca kabul edilmesi halinde denetimden çekilebilir. Çekilen yetkili denetim kuruluşu, çalışma kağıtlarını ve eki bilgileri, yerine geçecek olan yetkili denetim kuruluşunun incelemesine imkan sağlamak ve istenilmesi halinde de fotokopilerini vermekle yükümlüdür.

(3) Yetkili denetim kuruluşu, bağımsız denetimde esas alınan mevzuat hükümlerine uyumsuzlukların, finansal tablolar üzerinde önemlilik arzedecek ölçüde etkisi olmasa dahi, denetlenen banka tarafından giderilmemesi durumunda da ikinci fıkrada belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde görevden çekilebilir.

(4) Yetkili denetim kuruluşunca 21 inci maddenin üçüncü fıkrasının (ğ) bendi uyarınca, 26 ncı maddenin onbirinci ve onikinci fıkralarında belirlenen usul ve esaslara uygun bir şekilde mesleki sorumluluk sigortasının yaptırılmaması bağımsız denetim sözleşmesinin feshi olarak kabul edilir.

(5) Muhasebe uygulaması veya bağımsız denetim yöntemine ilişkin görüş ayrılıkları sözleşmenin sona erdirilmesi için gerekçe oluşturmaz.

BEŞİNCİ BÖLÜM

Tarafların Yükümlülükleri

Bankanın yükümlülükleri

MADDE 25- (1) Banka, iç sistemlerini, muhasebe ve finansal raporlama birimini, finansal tablolar ve raporları ile risk grubuna kullandırılan kredilere ilişkin bilgi ve belgeler başta olmak üzere her türlü kayıt belge ve bilgi işlem sistemini bağımsız denetime uygun ve hazır hale getirmek zorundadır. Banka, talep edilmesi halinde iç denetim raporlarının bir örneğini yetkili denetim kuruluşuna verir ve 42 nci madde kapsamında bağımsız denetçi ile banka müfettişleri arasındaki işbirliğinin sağlanması için gerekli tedbirleri alır, müfettişlerin yetkili denetim kuruluşunun bağımsız denetçileri tarafından yöneltilen soruları zamanında yanıtlamalarını ve açıklık getirmelerini sağlar.

(2) Banka yönetimi, yetki ve sorumlulukların açık bir şekilde belirlenmesi ve bununla ilgili uygulamanın gözetilmesi, faaliyetlerin mevzuata uygunluğunun sağlanması, bağımsız denetim sürecinde ortaya çıkabilecek hata ve suistimallere ilişkin olarak gerekli önlemlerin alınması ve bunların ortaya çıkarılmasını sağlama konusunda gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür.

(3) Yetkili denetim kuruluşu tarafından talep edilmesi halinde banka, 37 nci maddede belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde hazırlanacak beyan mektubunu yetkili denetim kuruluşuna verir.

(4) Bağımsız denetçilerce yapılacak tespitler hakkında banka yönetim kurulunun bilgilendirilmesi; bağımsız denetçiler ile banka yönetim kurulu üyeleri ve banka personeli arasında koordinasyonun sağlanması banka denetim komitesinin sorumluluğundadır.

(5) Bankaca sözleşme süresi içinde yetkili denetim kuruluşunun değiştirilmek istenildiği ya da yetkili denetim kuruluşu tarafından bağımsız denetim sözleşmesine aykırı hareket edildiği ve/veya bağımsız denetimin bu Yönetmelikte belirtilen esaslara göre yapılmadığı hallerde, durumun gerekçesiyle birlikte Kuruma bildirilmesi ve bağımsız denetim sözleşmesinin feshedilebilmesi için Kurulun uygun görüşünün alınması zorunludur.

Yetkili denetim kuruluşunun yükümlülükleri

MADDE 26- (1) Yetkili denetim kuruluşları, 14 üncü ve 15 inci maddelerde belirtilen şartlara ilişkin değişiklikleri, değişiklik tarihinden itibaren yedi gün içinde Kuruma bildirmekle yükümlüdür.

(2) Yetkili denetim kuruluşunun ortaklık yapısındaki ya da yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile bağımsız denetçilerinde değişiklik yapılması veya en az bağımsız denetçi düzeyinde yeni bir bağımsız denetçinin istihdam edilmesi halinde bu durumun, 16 ncı maddenin birinci fıkrasının (e) bendinde belirtilen bilgi ve belgeler ile birlikte yirmi gün içinde Kuruma bildirilmesi zorunludur. Kurumca yapılan değerlendirme neticesinde kırkbeş gün içerisinde olumsuz görüş bildirilmeyen değişiklikler geçerli sayılır.

(3) Yetkili denetim kuruluşları, ortaklarının, yönetim kurulu başkan ve üyelerinin, denetçilerinin ve yöneticilerinin 12 nci maddenin ondördüncü fıkrası kapsamında bağımsızlıklarının ortadan kalktığı hallerde, ilgili banka ile bağımsız denetim sözleşmesi düzenleyemezler, düzenlenmiş ise bağımsız denetimden çekilirler. Görevlendirilen bağımsız denetçilerin bağımsızlığının ortadan kalktığı hallerde ilgili bağımsız denetçinin değiştirilmesini sağlamak yetkili denetim kuruluşunun yükümlülüğündedir.

(4) Yetkili denetim kuruluşları, istihdam ettikleri bağımsız denetçilerin sürekli eğitim programlarına katılmalarını sağlarlar.

(5) Yetkili denetim kuruluşları yıllık faaliyetleri hakkında asgari olarak aşağıdaki hususları içeren ve yönetim kurulu başkan ve üyeleri tarafından imzalanan bir raporu hazırlayarak her hesap dönemini takip eden üç ay içinde Kuruma gönderirler.

a) Yetkili denetim kuruluşunun yönetim ve ortaklık yapısına ilişkin açıklama,

b) Yetkili denetim kuruluşunun yurt dışında bir bağımsız denetim kuruluşu ile hukuki bağlantısının bulunması durumunda, söz konusu kuruluşa, kuruluşun hukuki durumuna ve bağlantılı olduğu bağımsız denetim şirketleri ile ilişkilerini belirleyen hususlara ilişkin açıklama,

c) Yetkili denetim kuruluşunun kalite güvence sistemine ve bu sistemin etkinliğine dair açıklama,

ç) Yetkili denetim kuruluşu tarafından son bir yıl içinde bağımsız denetime tabi tutulan bankaların listesi,

d) Yetkili denetim kuruluşu tarafından bu Yönetmelik kapsamındaki bağımsız denetim çalışmaları süresince bağımsızlık ilkesine uyulduğuna ve bu uygulamaların yetkili denetim kuruluşunun kendi içinde incelemeye tabi tutulup tutulmadığına ilişkin açıklama,

e) Yetkili denetim kuruluşunda istihdam edilen bağımsız denetçilerin sürekli eğitime tabi tutulmasına ilişkin izlenen politika hakkında açıklama,

f) Yetkili denetim kuruluşunun verdiği hizmetler neticesinde elde ettiği kazanca ve genel finansal durumuna ilişkin bilgiler.

(6) Yetkili denetim kuruluşları 13 üncü madde uyarınca kalite güvencesi sistemi kurmakla yükümlüdür. Kalite güvencesi sistemi en fazla üç yılda bir gözden geçirilmek zorundadır. Yetkili denetim kuruluşları, yılda en az bir kez bankalarda gerçekleştirdikleri bağımsız denetim faaliyetlerini esas alarak hazırlayacakları kalite güvencesi raporunu yönetim kurullarınca kabul edilmesini müteakip onbeş gün içinde, Kuruma gönderirler.

(7) Yetkili denetim kuruluşları; ortakları ile yönetim kurulu başkan ve üyelerinin, denetçilerinin, yöneticilerinin ve bağımsız denetçilerinin 20 nci maddenin birinci fıkrası uyarınca yapacakları ön araştırma sırasında edinecekleri veya bu Yönetmelik kapsamındaki bağımsız denetim faaliyetleri dolayısıyla öğrenecekleri Kanunun 73 üncü maddesi kapsamında sır niteliğindeki bilgilerin korunmasına yönelik her türlü tedbiri almakla yükümlüdür.

(8) Banka tarafından bağımsız denetime ilişkin bilgi ve belgelerin yetkili denetim kuruluşuna verilmemesi halinde bu durum yetkili denetim kuruluşu tarafından Kuruma ivedilikle bildirilir.

(9) Yetkili denetim kuruluşları, denetim ücretlerinde değişiklik yapılmasına ilişkin banka yönetim kuruluna yaptığı başvuruları gerekçeleri ile birlikte başvuru tarihinden itibaren yedi gün içinde Kuruma da bildirirler.

(10) Yetkili denetim kuruluşları, istihdam ettikleri bağımsız denetçilerce bu Yönetmelik kapsamında düzenlenecek çalışma kağıtlarını ve denetime ilişkin her türlü bilgi ve belgeyi istenildiğinde Kuruma göndermek ya da Kurumun denetime yetkili meslek personeline açmak zorundadır.

(11) Yetkili denetim kuruluşları, sigorta teminatı banka ile imzalanan bağımsız denetim sözleşmesinde öngörülen tutarın iki katından az olmamak üzere bu Yönetmelik kapsamında verilecek bağımsız denetim hizmeti nedeniyle oluşabilecek zararların tazminini teminen Kanunun 36 ncı maddesi uyarınca, bağımsız denetim sözleşmesinin imzalandığı tarihten itibaren yedi gün içinde genel şartları Hazine Müsteşarlığınca belirlenen mesleki sorumluluk sigortası yaptırırlar. Mesleki sorumluluk sigortası yaptırılacak sigorta şirketi, bağımsız denetim sözleşmesi yapılan banka ya da bankanın doğrudan ya da dolaylı olarak kontrol ettiği iştiraki veya bağlı ortaklığı olamaz.

(12) Onbirinci fıkra kapsamındaki mesleki sorumluluk sigortasına esas matrah, Kurulca uygun görülmesi halinde, yetkili bağımsız denetim kuruluşunun geçmiş yıla ilişkin ciro tutarından az olmamak üzere yönetim kurulunca kabul edilen cari yıla ilişkin bütçelenen ciro tutarının asgari iki katı esas alınarak belirlenir.

(13) Onbirinci fıkraya göre yaptırılan mesleki sorumluluk sigortasının yaptırıldığı tarihten itibaren yedi gün içinde mesleki sorumluluk sigortası poliçesinin bir örneği, yetkili denetim kuruluşu tarafından Kuruma gönderilir ve buna ilişkin olarak ilgili bankanın denetim komitesine de bilgi verilir.

(14) Bağımsız denetim faaliyetlerine ek çalışma yaptırılmak ya da görüş almak üzere sözleşme yapılan uzmanların kendi meslek birliklerince belirlenen meslek ilkelerine uyum sağlayamayacağına bağımsız denetim ekibindeki bağımsız denetçilerce kanaat getirilmesi halinde sözleşme yetkili denetim kuruluşu tarafından feshedilir.

(15) Yetkili denetim kuruluşları, Kuruma gönderilen ve yayımlanan bağımsız denetim görüşünü içeren bağımsız denetim raporları ile bu raporlarda esas alınan muhasebe standartlarından farklı bir standarda göre düzenlenecek finansal tablolara ilişkin görüş ihtiva eden bağımsız denetim raporları dışında bağımsız denetim raporu düzenleyemezler.

(16) Kanunun 40 ıncı maddesi uyarınca düzenlenen ve banka yönetim kurulu tarafından hazırlanıp genel kurula sunulan yıllık faaliyet raporunun, ilgili olduğu hesap dönemi sonuna ilişkin bağımsız denetimi gerçekleştiren yetkili denetim kuruluşu tarafından Bankalarca Yıllık Faaliyet Raporunun Hazırlanmasına ve Yayımlanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik uyarınca denetlenmesi ve ek-11A ve ek-11B uyarınca görüş bildirilmesi zorunludur.

(17) 27 nci maddenin beşinci fıkrası kapsamında Kurumun bilgilendirilmesinin 27 nci maddenin dördüncü fıkrasının (g) bendinde belirtilen bir durumdan kaynaklanması halinde durumun öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içerisinde Kurulca, ilgili bankada 16/5/2006 tarihli ve 26170 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Bankalarda Bağımsız Denetim Kuruluşlarınca Gerçekleştirilecek Bilgi Sistemleri Denetimi Hakkında Yönetmelik kapsamında bağımsız denetim yapılmasına karar verilmesi halinde bu denetimin sonucuna kadar yetkili denetim kuruluşunca ilgili bankada bağımsız denetime ara verilir.

Bağımsız denetçinin yükümlülükleri

MADDE 27- (1) Yetkili denetim kuruluşunca istihdam edilen bağımsız denetçiler, finansal tabloların bir bütün olarak, hata ve suistimalden kaynaklanan önemlilik arzedecek düzeyde yanlışlıklar içermediğine ilişkin makul güvence sağlamakla yükümlü olmakla birlikte bu konuda kesin bir güvence veremez ve yeterli danışmanlık veya destek hizmeti almadığı hallerde bağımsız denetim hizmetini yerine getirmeyi kabul edemez.

(2) Bağımsız denetçi, makul güvence sağlamak için, bağımsız denetim çalışmasını bu Yönetmelikte belirlenen usul ve esasları dikkate alarak mesleki şüphecilik çerçevesinde yürütmek, finansal tabloların önemlilik arzeden ölçüde yanlış açıklamalar içerebileceği varsayımı altında banka yönetiminin açıklamalarını yeterli denetim kanıtı olarak kabul etmeksizin denetim planını uygulamak ve sonucunda bankanın finansal tablolarına ilişkin görüş bildirmek ile yükümlüdür.

(3) Bağımsız denetçiler 12 nci maddenin ondördüncü fıkrası kapsamında bağımsızlıklarının ortadan kalktığı hallerde ilgili bankanın bağımsız denetim ekibinde yer almamaları için durum hakkında bağlı oldukları sorumlu ortak başdenetçiyi ve 13 üncü maddenin ikinci fıkrası uyarınca kalite güvence sisteminden sorumlu olmak üzere görevlendirilecek sorumlu ortak başdenetçileri bilgilendirmekle yükümlüdürler.

(4) Bağımsız denetçi bağımsız denetim faaliyetleri sırasında aşağıdaki hallerin ortaya çıktığı tarihten itibaren yedi gün içerisinde banka yönetim kurulunun haberdar edilmesini sağlamak üzere banka denetim komitesine bilgi verilmesi için ilgili sorumlu ortak başdenetçiyi bilgilendirir.

a) Muhtemel kısıtlamalar ve ilave çalışma gerekleri,

b) Finansal tablolar üzerinde önemlilik arzedecek şekilde bir etkisi olan ya da olabilecek muhasebe politikalarındaki değişiklikler,

c) Devam eden davalar gibi finansal tablolarda açıklanması gereken, önemlilik arzeden bir riskin veya etkinin finansal tablolar üzerindeki muhtemel etkisi,

ç) Banka tarafından kayıt edilmiş ya da edilmemiş olan ve finansal tablolar üzerinde önemlilik arzedecek boyutta etkisi olan ya da olabilecek düzeltmeler,

d) Bankanın sürekliliği üzerinde belirgin şüphe uyandırabilecek olaylarla ilgili önemlilik arzedecek boyutta belirsizlikler,

e) Finansal tablolara veya bağımsız denetim görüşüne önemlilik arzedecek şekilde etkisi olabilecek konularda oluşan görüş ayrılıkları,

f) İç sistemlerde etkili olabilecek zafiyetler ile yönetim kurulunun bilgilendirilmesini gerektiren ve bağımsız denetim sözleşmesi kapsamında kararlaştırılmış diğer konular,

g) Bilgi sistemindeki önemlilik arzeden ölçüdeki zafiyetler ve riskler.

(5) Bağımsız denetim faaliyeti sırasında esas alınan mevzuat hükümlerine uymayan işlemlerin veya dördüncü fıkrada belirtilen haller nedeniyle olumsuz görüş oluşturmaya veya görüş vermemeye yol açabilecek herhangi bir gelişmenin ortaya çıkması durumunda bu hususun öğrenildiği tarihten itibaren onbeş gün içinde Kuruma yazılı olarak raporlanmasını sağlamak üzere bağımsız denetçi tarafından ilgili sorumlu ortak başdenetçi bilgilendirilir. Kanuna ve diğer kanunlara göre konusu suç teşkil eden hallerde durumun ivedi olarak yetkili mercilere intikali sağlanmalı ve ayrıca Kuruma yazılı olarak bilgi verilmelidir.

(6) Sözlü olarak bilgilendirmenin yapıldığı durumlarda, bağımsız denetçi bilgi alınan hususları ispatlanabilecek şekilde çalışma kâğıtlarına aktarır.

(7) Bağımsız denetçi, bağımsız denetim çerçevesinde ilgililerce kendilerine tevdi edilen defter ve belgeleri işlerinin gerektirdiği süre içinde iyi niyetle ve olduğu gibi muhafaza ve işin bitiminde iade etmek zorundadır.

(8) Bağımsız denetçi, finansal tabloların düzenlenmesi ve sunumunun ilgili düzenlemelere uygun olarak yapıldığına, tüm varlık, yükümlülük, gelir ve giderlerin gerçek olduğuna ve bunlara ilişkin bütün işlemlerin doğru kaydedildiğine ilişkin sorumluluğun kabul edildiğine ve finansal tabloların onaylandığına dair kanıt elde etmelidir. Bağımsız denetçi, yönetim kurulunun bu sorumluluğu kabul ettiğine dair kanıtı; yönetim kurulunun ilgili toplantı kayıtları ile tevsik etmek veya banka yönetim kurulu üyelerinin imzasını taşıyan bir beyan almak veya finansal tabloların kopyalarını elde etmek suretiyle sağlamalıdır.

(9) Bağımsız denetçi, bankanın ilgili düzenlemelere uymamasının önlenmesinden sorumlu olmamasına karşın, bu durumun denetimin her aşamasında finansal tabloları önemlilik arzedecek ölçüde etkileyebileceğini göz önünde bulundurmakla yükümlüdür.

(10) Bağımsız denetçi, tespit edilen uyumsuzluğun, finansal tablolar üzerindeki etkisini değerlendirebilmek için uyumsuzluğun nedenlerini ve gerekli diğer bilgileri inceler, muhtemel sonuçlarını değerlendirir ve bulgularını banka yönetimi ile paylaşır. Uyumsuzlukla ilgili yeterli denetim kanıtının sağlanamadığı veya uyumsuzluğun bankadan kaynaklanmadığı durumlarda, bağımsız denetçi, denetim kanıtı eksikliğinin etkisini denetim raporunda dikkate alır ve sonucunu raporda belirtir.

(11) Aynı denetim ekibi içerisinde yer alan bağımsız denetçiler, bankanın finansal tablolarına etki edebilecek hata veya suistimalden kaynaklanan önemlilik arzedecek ölçüdeki yanlış beyan riskini daha iyi anlamak, uygulanan denetim tekniklerinin sonuçlarına bağlı olarak uygulanması gündeme gelecek ek denetim tekniklerinin türü, zamanlaması ve kapsamını belirlemek amacıyla düzenli olarak toplantı yapmak ve sonucunu bir tutanak ile tespit etmekle yükümlüdürler.

(12) Bağımsız denetçi, Bankalarda Bağımsız Denetim Kuruluşlarınca Gerçekleştirilecek Bilgi Sistemleri Denetimi Hakkında Yönetmeliğin 13 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen sürelerde bilgi sistemi denetiminin gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğini denetlemekle yükümlüdür.

(13) Bağımsız denetçiler, 26 ncı maddenin yedinci fıkrasında belirtilen sır niteliğindeki bilgileri Kanunen yetkili kılınan merciler dışında hiçbir gerçek veya tüzel kişiye açıklayamazlar.

ALTINCI BÖLÜM

Bağımsız Denetimin Planlanması

Denetim stratejisi

MADDE 28- (1) Bağımsız denetimin kapsamı, zamanlaması ve denetim sürecinde üzerinde durulması gereken önemli hususlar için yetkili denetim kuruluşunun yönetim kurulunca, bankanın iç sistemlerinin yeterliliği dikkate alınarak, risk derecesi yüksek konularda yeterli deneyime sahip bağımsız denetçilerin görevlendirilmesi veya ilgili konularda uzman yardımına başvurulmasını da içerecek şekilde insan kaynağının nasıl tahsis edileceği, özel denetim alanları için gerekli kaynakların nasıl sevk ve idare edileceği, gözetiminin nasıl gerçekleştirileceği gibi hususları ortaya koyan genel bir denetim stratejisi belirlenir. Denetim stratejisinde yapılan değişiklikler ve gerekçeleri karşılaştırmalı görülebilecek şekilde kayıt altına alınır.

Denetim planı

MADDE 29- (1) Genel denetim stratejisinden daha ayrıntılı olan denetim planı; denetim riskini makul bir düzeye indirebilecek yeterli denetim kanıtının elde edilmesi için, bağımsız denetçiler tarafından uygulanacak mutat denetim tekniklerini, önemli ölçüde yanlış beyan risklerinin değerlendirilmesinde kullanılacak denetim teknikleri ile gerektiğinde yararlanılacak ilave denetim tekniklerinin kapsamı ve zamanlamasına ilişkin bilgileri içerir. Belgelendirilmiş bir denetim planı aynı zamanda, ilave denetim tekniklerine geçilmeden önce, o ana kadar planlanıp yürütülmüş olan denetim tekniklerinin uygunluğuna yönelik gözden geçirme ve onaylama yapılabilecek kayıtları da sunar.

(2) Sorumlu ortak başdenetçi;

a) Bankanın organizasyonu, iç sistemleri, iş kolları ve diğer hususlarda yapılan araştırmaların sonuçları,

b) Banka yönetimi ve ilgili diğer personel ile yapılacak müzakere sonrasında belirlenecek bağımsız denetim faaliyetlerinin türü, kapsamı ve zamanlaması,

c) Bankanın iç sistemlerinin güvenilirliği, denetim riski ve önemlilik düzeyinin nasıl değerlendirilmesi gerektiği,

ç) Finansal tablolar, önceki döneme ait çalışma kağıtları ve denetim raporları ile ilgili belgelerin nasıl gözden geçirileceği,

d) Uygulanan muhasebe politikalarının, muhasebe ve bağımsız denetim uygulamalarında veya düzenlemelerinde meydana gelen ve finansal tabloları önemli ölçüde etkileyebilecek değişikliklerin sonuçlarının nasıl değerlendirileceği,

e) Bağımsız denetim faaliyeti sırasında, bağımsız denetçilere bilgi verecek ve veri hazırlayacak personel ile koordinasyonun nasıl sağlanacağı,

f) Denetim ekibinde yer alan bağımsız denetçilerin sorumluluk, mesleki yeterlilik ve deneyimleriyle ilgili hususlara dikkat edilmek suretiyle, ekip içinde iş bölümünün ve koordinasyonun nasıl yapılacağı,

g) Önceki döneme ait bağımsız denetimin farklı bir yetkili denetim kuruluşu tarafından yapılmış olması halinde, herhangi bir yasal düzenleme ile yasaklanmadıkça, söz konusu yetkili denetim kuruluşunun denetim faaliyetlerine ilişkin çalışma kağıtlarının incelenmesi ve önceki bağımsız denetçiler ile görüşmeler yapılması gereğinin nasıl belirleneceği,

ğ) Önemli ölçüde yanlış beyan riski taşıyan işlem türleri, hesap bakiyeleri ve dipnot açıklamalarının nasıl tespit edileceği, bunlar için hangi ek denetim tekniklerinin uygulanacağı,

h) Bankanın faaliyetlerinin coğrafi dağılımına göre denetim ekipleri arasında işbirliğinin nasıl sağlanacağı,

ı) Bankanın dahil olduğu risk grubu ile yapılan işlemlerin nasıl inceleneceği,

i) Finansal tabloların düzenlenmesinde yapılan yanlışlıkların, bankanın gerçek finansal durumunun finansal tablolara yansıtılmasını engelleyip engellemediğinin nasıl değerlendirileceği,

j) Alınan destek hizmetlerinin bankanın muhasebe ve iç kontrol sistemi üzerindeki etkileri,

k) Risk değerlendirmesinde uygulanacak analitik inceleme teknikleri,

l) Bankanın finansal performansına ilişkin ön değerlendirme,

m) Finansal tablolarda hatalı beyanla sonuçlanabilecek muhasebe politikaları ve uygulamaları ile riskler,

n) Bankacılık sektöründeki gelişmeler, uyulması gereken düzenlemeler ve diğer faktörlere ilişkin değerlendirmeler

hakkında yazılı bilgiler içeren bir denetim planı hazırlar. Bu plan genel denetim stratejisine uygunluk bakımından 13 üncü maddenin ikinci fıkrası kapsamında seçilen sorumlu ortak başdenetçiler tarafından değerlendirilir ve kabul edilmesi halinde uygulanır. Denetim planında yapılacak değişikliklerde de aynı usul uygulanır.

(3) İkinci fıkra kapsamındaki bilgi ve belgeler yetkili denetim kuruluşunca, çalışma kağıdı olarak ilgili bankanın dosyasında saklanır.

YEDİNCİ BÖLÜM

Bağımsız Denetim Süreci ve Teknikleri

Bağımsız denetim süreci

MADDE 30- (1) Bağımsız denetim süreci aşağıdaki aşamalardan oluşur:

a) Banka, bankanın faaliyetleri ve finansal tabloları üzerinde önemlilik arzedecek ölçüde etkisi olabilecek olay, işlem ve uygulamalara ilişkin gözlemlerde bulunulur, ilgili personel hakkında bilgi toplanır, ilgili tüm belge ve dokümanlar incelenir.

b) Denetim riskini değerlendirmek üzere risk değerlendirme tekniklerinin uygulanması ve önemlilik arzedecek seviyenin belirlenmesi amacıyla bankanın faaliyet sonuçları ile finansal durumu analitik yöntemle incelenir.

c) Bankanın hesap ve kayıt düzeni hakkında bilgi edinilmesi, iç sistemlerinin değerlendirilmesi amacıyla bankanın iş akışları, iç kontrol sistemi ve muhasebe sisteminin işleyişi gözlemlenir ve bu hususlar ile ilgili bilgi toplanır.

ç) Bağımsız denetçi, finansal tablolarda yer alan tutarların ve bunlarda meydana gelen hareketlerin maddi test teknikleri uygulanarak doğruluğunun araştırılmasında ne dereceye kadar güvenilir kontrol mekanizmalarının oluşturulduğunu veya kontrol açısından hangi önemli eksikliklerin bulunduğunu belirleyerek iç kontrol sisteminin ön değerlendirmesini yapar.

d) Muhasebe sisteminde üretilen kayıtlara ve hesap bakiyelerine ilişkin verilerin doğruluğunun, geçerliliğinin ve eksik olup olmadığının değerlendirilmesi amacıyla dış kaynaklardan teyit alma, yeniden hesaplama, kayıt sistemini yeniden izleme gibi detaylı testlerden ve özel analitik incelemeden oluşan maddi doğrulama testleri uygulanır.

e) Bağımsız denetim görüşüne esas teşkil edecek yeterli ve uygun denetim kanıtının sağlanması amacıyla şarta bağlı yükümlülükler ve bilançonun düzenlendiği tarihten sonra ortaya çıkan hususlar gözden geçirilir, yapılan çalışmalar tamamlanarak finansal tabloların doğruluğu ve gerçeği yansıtıp yansıtmadığı hakkında görüş oluşturulur.

(2) Bağımsız denetçi, bu aşamaların her birinde, denetim riskini oluşturan;

a) Yapısal riskin, finansal tabloların bütünü dahilinde değerlendirilmesi ve önemlilik düzeyi ile ilişkilendirilmesine,

b) Kontrol riskinin, muhasebe sisteminin varlığı, işleyişi ve etkinliği ile ilişkilendirilerek değerlendirilmesine,

c) Tespit riskinin, yapısal risk ile kontrol riski düzeyine göre belirlenerek kabul edilebilir bir seviyede tutulabilmesine

yönelik bağımsız denetim uygulamaları geliştirir.

Denetim kanıtı toplama ve değerlendirme

MADDE 31- (1) Bağımsız denetim kanıtı, finansal tablolar ve diğer bilgilere temel teşkil eden muhasebe kayıtlarındaki bilgileri de içeren, bağımsız denetçinin görüşünü dayandırdığı sonuçlara ulaşmak amacıyla kullandığı tüm bilgilerdir. Bağımsız denetçi görüşü, bu Yönetmelikte belirlenen denetim tekniklerinden biri ya da birkaçı uygulanarak yeterli ve güvenilir denetim kanıtı toplanması ve bunların değerlendirilmesi suretiyle oluşturulur.

(2) Bağımsız denetim kanıtı;

a) Finansal tablolarda yer alan tüm varlık, kaynak, gelir ve giderlerin gerçek olduğunu ve bunlara ilişkin bütün işlemlerin doğru tutarlarıyla ve gerçeğe uygun olarak kaydedildiğini,

b) Hakların ve yükümlülüklerin gerçek olduğunu,

c) Değerlemelerin ilgili düzenlemelerle belirlenen muhasebe ve değerleme ilkelerine uygun olarak yapıldığını,

ç) Finansal tabloların ana kalemler itibarıyla uygun tanımlama, sınıflandırma ve açıklama niteliklerine sahip olduğunu

tespit etmek amacıyla toplanır.

(3) Bağımsız denetçi, risk değerlendirme sürecinde ve kontrol testi ile maddi doğrulama testlerinin yapılmasında 33 üncü maddede belirtilen denetim tekniklerini uygulayarak denetim kanıtlarına ulaşır. Bağımsız denetçi, denetim teknikleri ile muhasebe kayıtlarının tutarlılığını değerlendirir ve finansal tablolarla mutabakat sağlar.

(4) Bağımsız denetçi;

a) Denetim stratejisi ile belirlenen önemlilik düzeyini,

b) Bankanın, finansal tabloların tutarlılığı ve güvenilirliği açısından, iç sistemlerinin işleyişi ve yeterliliğini,

c) Geçmiş denetimlerde kazanılan tecrübeleri,

ç) Uygulanan denetim tekniklerinin sonuçları ve bu denetim tekniklerinin kullanılmasıyla ortaya çıkarılan suistimal veya hataları,

d) Mevcut bilgilerin güvenilirliğini

dikkate alarak denetim kanıtının yeterli ve uygun olup olmadığına karar verir.

(5) Denetim kanıtının kaynağının güvenilir ve belgelenebilir olması şarttır. Kanıtın kaynağı açısından yapılacak değerlendirmelerde;

a) Dış kaynaklı denetim kanıtlarının bankadan temin edilenlere,

b) Muhasebe ve iç sistemlerin etkin olduğu ortamlardan elde edilen kanıtların bu sistemin etkin olmadığı ortamlardan sağlananlara,

c) Bağımsız denetçinin uyguladığı denetim teknikleriyle elde edilen kanıtların dolaylı yollardan elde edilenlere,

ç) Belgeye dayalı ve yazılı haldeki denetim kanıtının sözlü ifadelere,

d) Belgelerin asıllarının suretlerine

oranla güvenilirliklerinin daha yüksek olduğu varsayılır.

(6) Bağımsız denetçi, finansal tabloların ve banka yönetimince beyan edilen hususların doğru olmama olasılığını dikkate alarak risk değerlendirmesinde bulunur. 34 üncü maddede belirtilen risk değerlendirme tekniklerinin denetim görüşü oluşturacak yeterli ve uygun denetim kanıtı sağlamadığı durumlarda, kontrol testi ya da maddi test teknikleri uygulanır.

(7) Bir denetim tekniğinin uygulanmasının ya da o teknik ile denetim kanıtı bulunmasının zorluğu, kullanılan denetim tekniğinin yerine uygun denetim kanıtını bulmayı sağlayıcı alternatif başka bir tekniğin olmaması durumunda, o denetim tekniğinin uygulanması zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.

(8) Bağımsız denetçi, bağımsız denetim kanıtı elde ederken, denetim riskini değerlendirmek amacıyla mesleki kanaatini kullanır ve riskin makul bir seviyeye inmesini teminen ilave denetim tekniklerinden yararlanabilir. Önceki hesap dönemlerinde yapılan denetimler sırasında tespit edilen yanlış beyanların önemlilik seviyesine yaklaştığı kanaatine varılması halinde, ek denetim yöntem ve tekniklerinin kullanılması zorunludur.

(9) Bağımsız denetçi, bankanın dahil olduğu risk grubuna ilişkin bilgileri kontrol etmek ve bunlara ilişkin finansal tablolardaki önemli işlemler ve bunlar ile ilgili açıklamalar hakkında güvenilir denetim kanıtı elde etmek için;

a) Bankanın dahil olduğu risk grubuna ilişkin önceki dönem çalışma kağıtlarını,

b) Hakim ortaklar ile nitelikli pay sahibi ortakların ve bankanın dahil olduğu risk grubunun belirlenmesinde uygulanan yöntemleri,

c) Yönetim kurulu ve genel kurul toplantı tutanakları ile diğer ilgili yasal kayıtları,

ç) Önceki bağımsız denetçilerin veya diğer bağımsız denetçilerin bankanın dahil olduğu risk grubuyla ilgili sahip olduğu ilave bilgileri,

d) Bankanın vergi beyannameleri ile yetkili mercilere verilen diğer bildirimleri, bankanın dahil olduğu risk grubundaki kuruluşların son iki yıla ait ayrıntılı bağımsız denetim raporlarını,

e) Yüksek tutarlı veya önemli ölçüde artış ya da azalış gösteren işlemlere ilişkin muhasebe kayıtlarını,

f) Alacak ve borçların mutabakatı ile diğer bankalardan alınan teyitleri,

g) Yatırım işlemlerini

incelemek ve gözden geçirmekle yükümlüdür.

(10) Bağımsız denetçi görüşünün oluşturulması için yeterli ve uygun kanıtın elde edilememesi halinde şartlı görüş verilir veya gerekçeleri ile birlikte bir görüş oluşturulamayacağı belirtilir.

Bağımsız denetçinin göz önünde bulundurması gereken hususlar

MADDE 32- (1) Bağımsız denetçi, önceki dönemde uygulanan muhasebe politikalarının bağımsız denetimi yapılan hesap döneminde uygulananlar ile tutarlılığını ya da gerekli düzeltme kayıtlarının ve/veya dipnotlarda gerekli açıklamaların yapılıp yapılmadığını, önceki dönem hesaplarının, önceki dönem tutarları ve dipnotları ile uyumlu olup olmadığını da değerlendirmelidir.

(2) Bağımsız denetçi, bağımsız denetim çalışmalarını sürdürürken muhasebe tahminlerinin, rayiç değer ölçümünün, türev işlemlere ilişkin muhasebe kayıtlarının, bankanın dahil olduğu risk grubu ile yapılan işlemlerin tam olarak kayıt edilip edilmediğini gözden geçirir ve Kanunun 37 ve 38 inci maddeleri uyarınca yürürlüğe konulan muhasebeye ilişkin düzenlemelerde belirtildiği şekilde yapıldığına dair denetim kanıtı toplar.

Denetim teknikleri

MADDE 33- (1) Bağımsız denetçiler, bağımsız denetim planını uygularken yeterli ve gerekli sayıda denetim kanıtını aşağıdaki tekniklerin hepsini ya da bir kısmını kullanarak toplar:

a) Fiziki inceleme; belgelerin ve kayıtlarda gösterilen fiziki kıymetlerin fiilen mevcudiyetinin görülmesi ve mevcudiyeti saptanan kıymetlerin bankaya ait olduğunun resmi belge ve kayıtlarla doğrulanması işlemidir.

b) Gözlem; belirli faaliyetlerin yürütülmesi sırasında bağımsız denetçinin hazır bulunmasını ifade eder. Özellikleri itibarıyla uygulama aşamasında belirli tespitlerin yapılmasını gerekli kılan işlemlerde güvenilir kanıtlar gözlem yoluyla elde edilir.

c) Doğrulama; bağımsız denetçinin belirlediği çerçevede, banka dışındaki bir kaynaktan bankanın yazılı talebiyle bilgi istenmesi ve bu bilginin doğrudan bağımsız denetçiye iletilmesi işlemidir. Bankanın, bağımsız denetçiden bazı kalemler ile ilgili olarak doğrulama yapmasını istememesi durumunda, öncelikle böyle bir talep için geçerli bir nedenin olup olmadığı araştırılmalıdır. Talebin geçerli bir nedeni olduğunun kabul edilmesi halinde, söz konusu kalemlerin doğrulanması ile ilgili alternatif kontroller geliştirilebilir. Talebin geçerli bir nedeninin bulunmaması durumunda şartlı görüş bildirilir veya gerekçeleri ile birlikte bir görüş oluşturulamayacağı belirtilir.

ç) Bilgi toplama; bağımsız denetçinin, bankanın müfettişleri başta olmak üzere ilgililerden yazılı veya sözlü bilgi alması işlemidir. Bu kapsamda, bağımsız denetçi bankanın yetkili ve ilgili mercileri ile yapmış olduğu her türlü yazışmayı ve yetkili ve ilgili mercilerin hazırlamış olduğu her türlü raporu inceleyebilir.

d) Kayıt sistemini yeniden izleme; örneklemeler yoluyla kaynak belgeler seçilmesi ve bu belgelerden hareketle muhasebe kayıtlarının doğruluğunun araştırılması işlemidir.

e) Yeniden hesaplama; yapılan kayıtların bağımsız denetçi tarafından doğrulanması işlemidir. Özellikle, kredi ve mevduat faiz reeskontlarının, amortismanların ve karşılıkların örnekleme yöntemine göre yeniden hesaplama işlemine tabi tutulmasıdır.

f) Belge incelemesi; faaliyetlere ve finansal tablolara ilişkin her türlü belgenin içeriğinin ve kayıtlara uygunluğunun ayrıntılı şekilde incelenmesi işlemidir. Her bir muhasebe kaydının bir belgeye dayandırılması esastır. Kayıtların bilgi işlem sistemleri tarafından otomatik olarak oluşturulması, bağımsız denetçinin elektronik ortamda hazırlanmış muhasebe kayıtları görmesine neden olduğundan, bağımsız denetçinin bilgi işlem sisteminin kayıtları nasıl oluşturduğunu ve kayıtların iş süreci ve bilgi işlem sistemi içinde ne tür kontrollerden geçtiğini araştırması gereklidir.

g) Analitik inceleme; finansal tablolar ile banka hakkında edinilen bilgilerin tutarlı olup olmadığının değerlendirilmesinde, finansal tablolarda yer alan bilgi ve açıklamaların karşılaştırılması ve aralarındaki ilişkilerin araştırılarak gözden geçirilmesidir. Bu denetim tekniğinin amacı, denetim görüşü için kanıt toplamak, veriler arasında anlamlı ilişkiler olduğunu doğrulamak ve bunlar arasında doğal kabul edilmeyecek sapmaları bulup ortaya çıkarmaktır. Analitik inceleme, bankanın faaliyet koşullarının ve çevresiyle olan ilişkilerinin kavranması için bir risk değerleme yöntemi olarak, önemli ölçüdeki yanlış beyan riskinin azaltılarak kabul edilebilir bir seviyeye indirilmesinde bir denetim tekniği olarak ve denetimin son aşamasında finansal tabloların genel olarak gözden geçirilmesi amacıyla da kullanılır. Analitik incelemelerde, önemli dalgalanmalar ya da diğer ilgili bilgilerle olan tutarsızlıklar tespit edildiğinde veya tahmini tutarlardan sapmalar belirlendiğinde, bağımsız denetçi gerekli araştırmaları yapmalı ve kesin kanıt elde etmelidir. Analitik incelemelerde, finansal bilgiler ile finansal olmayan bilgiler arasındaki ilişkiler ve cari döneme ait bilgiler ile önceki dönemlere ilişkin bilgiler karşılaştırmalı olarak incelenir. Analitik inceleme teknikleri denetimin diğer aşamalarında da uygulanabilir.

ğ) Örnekleme; bir işlemler grubu veya hesap bakiyeleri içerisindeki kalemlerin bütünü hakkında bilgi edinebilmek amacıyla söz konusu işlemlerin veya hesapların bir kısmına denetim tekniklerinin uygulanmasıdır. Bu uygulama bağımsız denetçiye, örneklerin alındığı toplam veri seti ile ilgili görüş oluşturulabilmesini teminen seçilen örneklerle ilgili denetim kanıtlarını elde etme ve değerlendirme olanağı sağlar.

h) Sağlama; bankanın iç kontroller olarak uyguladığı yöntem ve kontrollerin bağımsız denetçi tarafından bağımsız biçimde manuel ya da bilgisayar destekli yöntemlerle tekrar yapılmasıdır.

ı) Teyit alma; doğrudan iletişim kurulması suretiyle üçüncü taraflardan bilgi edinilmesi sürecidir. Teyitler, hesap bakiyeleri ve bileşenleri ile sınırlı değildir. Teyit alma tekniği uygulanırken, teyit mektubunun gönderileceği kişiler belirlenir, teyit mektubu hazırlanır, gönderilir ve cevapları alınır. Tüm teyit talepleri için cevap alınması esastır. Teyit taleplerinin cevaplarının nereye gönderileceği teyit mektubunda belirtilir. Bu adres bakiyelerin tutulduğu, şube veya birimden ziyade, bankanın genel müdürlüğünde yer alan İç Kontrol Merkezi veya Teftiş Kurulu gibi bankaca bu tür teyit taleplerini cevaplandırmak üzere görevlendirilen ilgili birim olabilir. Bağımsız denetçi, banka dışındaki bağımsız bir kaynaktan banka hakkında bilgi almak için olumlu ya da olumsuz teyit alma tekniğinin birini veya ikisini birlikte kullanabilir. Olumlu teyit mektubunda, doğrulanması istenen bilgilerin doğru veya yanlış olduğuna bakılmaksızın ilgili kişilerin cevap vermesi istenir. Bağımsız denetçi olumlu teyit mektubuna cevap alamadığı durumlarda diğer uygun denetim tekniklerini uygular. Bu teknikler, ilgili teyit mektubunun sağlayacağı denetim kanıtını doğrulayacak nitelikte olmalıdır. Olumsuz teyit mektubunda banka ile ilgili bilgi yazılır ve bu bilgi yanlışsa cevap istenir. Denetim kanıtı sağlaması bakımından güvenilirliği düşük olan olumsuz teyit mektubunun kullanılması durumunda, bağımsız denetçi diğer uygun denetim tekniklerini de kullanmakla yükümlüdür. Olumsuz teyit mektubu, aşağıda belirtilen durumlarda, yanlış beyan riskinin makul bir seviyeye düşürülmesi için kullanılır:

1) Fazla sayıda küçük bakiyelerin bulunması,

2) Önemlilik arzedecek ölçüde hataların beklenmemesi,

3) Bağımsız denetçinin, teyit isteğinin ilgili taraflarca dikkate alınmayacağına ilişkin sebebin bulunmadığını düşünmesi.

(2) Diğer bankalardan olan alacaklara ilişkin bakiyelerin ilgili bankalardan doğrulanması gerekir. Bu doğrulama, bilanço içi işlemler ile bilanço dışında takip edilen garantiler, vadeli döviz alım ve satım sözleşmeleri, opsiyonlar gibi işlemler için yapılır. Bankalardan gelecek doğrulamalar, bankadan sağlanan denetim kanıtlarına göre, üçüncü bir kaynaktan sağlanmaları nedeniyle daha güvenilir denetim kanıtıdır.

(3) Bağımsız denetçi bu maddede belirtilen denetim tekniklerini uygularken, tam ve doğru olduğuna ilişkin yeterli araştırmayı yapmak koşuluyla banka tarafından üretilen bilgileri de kullanabilir.

Risk değerlendirme teknikleri

MADDE 34- (1) Bağımsız denetçinin önemlilik arzeden ölçüde yanlış beyan riskini değerlendirebilmesi için;

a) Bankanın faaliyetlerinin yoğunlaştığı alanlar, yasal düzenlemeler ve diğer dış etmenler,

b) Bankanın uyguladığı muhasebe politikaları da dahil olmak üzere bankanın faaliyet konuları, ortaklık yapısı, yönetimi, hukuki statüsü, yaptığı veya yapmayı planladığı yatırımlar ve bunların finanse edilme yöntemleri,

c) Bankanın stratejisi ve finansal tablolarda önemlilik arzedecek ölçüde yanlış beyana sebep olabilecek faaliyetlerden kaynaklanan riskler,

ç) Bankanın finansal performansının ölçümü ve bunun tam ve doğru olup olmadığı,

d) Bankanın muhasebe ve iç sistemleri,

e) Bankacılık faaliyetlerine ilişkin risklerin mahiyeti ve bankanın bunları nasıl yönettiği,

f) Bankanın etkin bir kurumsal yönetim yapısına sahip olup olmadığı, banka yönetiminin denetleme, kontrol ve bankanın yönetimine ilişkin sorumluluklarını nasıl yerine getirdikleri

hakkında bilgi edinilmesi zorunludur.

(2) Bağımsız denetçi bankada etkin bir risk yönetim sisteminin kurulu olup olmadığını;

a) İç denetim ve kurumsal yönetim ile görevli personelin kontrol sürecine katılıp katılmadığı,

b) Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelikte belirlenen usul ve esaslara uyulup uyulmadığı,

c) Bankanın kendi risklerini yönetmek için uygun kontrol faaliyetlerinin bulunup bulunmadığı,

ç) Bankanın risk ölçüm ve yönetimi için kullanılan risk yönetim modelleri, metodolojileri ve varsayımlarının düzenli olarak değerlendirilip değerlendirilmediği, güncellenip güncellenmediği,

d) Bankanın yeterli derecede finansal, operasyonel ve uygun bilgiyi zamanında ve tutarlı biçimde sağlayan güvenilir bilgi sisteminin var olup olmadığı, kurumsal yönetimle görevlendirilenler dahil banka yönetiminin kolay anlaşılabilen ve bankanın risk profilinin değişen yapısını değerlendirmelerine olanak veren risk yönetim bilgisine ulaşıp ulaşamadıkları,

e) Banka tarafından kullanılan yeni bir finansal ürün ya da geliştirilen yeni bir hizmet için bankanın muhasebeleştirme ve ilgili iç denetimlerinde gerekli güncellemeyi gerçekleştirip gerçekleştirmediği

hususlarını dikkate alarak değerlendirmek zorundadır.

(3) Bağımsız denetçi, finansal tablolarda açıklanan veya banka yönetimince beyan edilen hususlara ilişkin olarak iç kontrol de dahil olmak üzere bankanın faaliyet koşulları ve finans sektörü ile ilişkileri hakkında bilgi edinmek suretiyle risk değerlendirmesi yapmak için banka yönetimi, bankanın finansal raporlama ve iç kontrolden sorumlu birimi, hukuk birimi ve bankadaki ilgili diğer yetkililer ile görüşür veya analitik inceleme tekniklerini uygulayabilir ya da inceleme ve gözlemlerde bulunabilir. Bankanın büyüklüğü, faaliyetlerinin karmaşıklığı ve bağımsız denetçinin o bankadaki denetim tecrübesine göre bu tekniklerin türü, zamanlaması ve kapsamı değişebilir.

(4) Bağımsız denetçi, önemlilik arzedecek ölçüdeki yanlış beyan riskini tespit ederken bankanın aldığı destek hizmetlerinin araştırılması, bankayla ilgili olarak diğer kurumlar tarafından hazırlanan raporların değerlendirilmesi, yazılı ve görsel basın organlarında ve ilgili yasal otoritelerin basın bültenlerinde veya yayınlarında yer alan bilgilerin gözden geçirilmesi gibi denetim tekniklerini de kullanabilir.

(5) Bağımsız denetçi, bankanın diğer bankalar veya finans sektörü ile olan ilişkileri hakkında önceki dönemlerden elde edilmiş bilgileri kullanırken, bu bilgilerin cari dönemde gerçekleştirilen denetime olan etkisini de dikkate almalıdır.

İç kontrol ve risk yönetimi sisteminin değerlendirilmesi

MADDE 35- (1)